Raadsvoorstel 80 jaar vrijheid

Raadsvoorstel

Onderwerp

80 jaar vrijheid

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

R.A.N. Reuvers

Team

Team Samenleving

Zaakkenmerk/Document kenmerk

Z.097008/D.278748

Datum document

5 februari 2024

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Ja

Inhoudsopgave 1. Voorgesteld besluit 2. Aanleiding 3. Beoogd effect 4. Argumenten 5. Kanttekeningen 6. Financiën 7. Communicatie 8. Aanpak en planning 9. Participatie 10. Bijlagen

Voorgesteld besluit 1. Een bijdrage van € 8.635,- beschikbaar te stellen voor het regioproject Keuze Vrijheid 2024-2025 (€ 0,43 per inwoner). 2. Een projectsubsidie van € 10.000 te verlenen aan Museum Tweestromenland en Stichting 4 Mei Herdenking BenedenLeeuwen voor het lokale project Frontlinie. 3. De benodigde budgetten (€ 8.635 voor Keuzevrijheid en € 10.000 voor Frontlinie) beschikbaar te stellen via de voorjaarsnota

Aanleiding Provincie Gelderland heeft het programma '80 jaar Vrijheid 2024-2025 vastgesteld en een subsidieregeling geopend voor de realisatie van projecten met als centraal onderwerp Vrijheid en Tweede Wereldoorlog. De projecten moeten bijdragen aan de bewustwording van naoorlogse generaties van de waarde van vrijheid en het besef dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Per regio is € 450.000 beschikbaar voor het realiseren van projecten voor de periode 1 januari 2024 tot en met 31 augustus 2025. Om voor subsidie in aanmerking te kunnen komen is een regioprogramma ingediend. Dit regioprogramma legt de focus op het verhaal over de strijd en het leed in het Rivierengebied en de nasleep van Market Garden. Projecten met een projectbegroting van minimaal € 30.000 die voldoen aan de gestelde criteria van de provincie en het regioprogramma kunnen op volgorde van indiening in aanmerking komen voor maximaal 50% cofinanciering van de provincie. Initiatienemers kunnen gemeenten, lokale partners of samenwerkingsverbanden zijn. Voor de gemeente West Maas en Waal zijn de volgende projecten in het kader van 80 jaar Vrijheid van belang: 1. regionaal initiatief: project Keuze Vrijheid 2. lokaal initiatief: project Frontlinie (route Dijkbrand, presentatiepunt WO 2 in museum Tweestromenland en educatieprogramma).

Voor de beide projecten kan maximaal 50% cofinanciering worden aangevraagd bij de provincie. De andere 50% moeten de initiatiefnemers bijeen brengen via bijdragen van de deelnemende gemeenten, fondsen en sponsoren. Toelichting project Keuze Vrijheid Het regioproject "Keuze Vrijheid" is gebaseerd op de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog waarbij mensen van nu worden geconfronteerd met de dilemma's van toen. Met objecten, foto's, (persoonlijke) verhalen, archiefstukken en oude krantenartikelen worden gebeurtenissen en herinneringen invoelbaar gemaakt. Er komt een interactieve outdoorexpositie op verschillende plekken in Rivierenland naast een koppeling met media-producties en wandel en fietsroutes. Dit jaar is het ontwikkeljaar. In 2025 (80 JAAR VRIJHEID) is de outdoor-expositie in 7 gemeenten (waaronder West Maas en Waal) gedurende minimaal 1 jaar te bezichtigen (mogelijk desgewenst langer). Iedere plek vertelt en toont de historie en dilemma's die de grote impact hebben gehad voor de inwoners van de betreffende gemeente. Toelichting project Frontlinie Dit project is het initiatief van Museum Tweestromenland en stichting 4 Mei Herdenking Beneden-Leeuwen. Het initiatief past in het regionale verhaal over de frontlinieperiode aan deze zijde van de Waal van september 1944 tot de bevrijding in 1945. Het verhaal omvat o.a.

de Dijkbrand, de executie van 14 burgers uit Wamel en de Stoottroepen. De initiatiefnemers willen deze verhalen onder de aandacht brengen van naoorlogse generaties. Het presentatiepunt in het museum en het educatieve programma leggen een verbinding tussen diverse lokale gebeurtenissen, herdenkingstegels en oorlogsmonumenten. Het project omvat de volgende onderdelen: • Vast presentatie- en informatiepunt in het museum over de fontlinieperiode in Maas en Waal.

• Permanente markering Dijkroute. Het verhaal van de Dijkbrand (nacht van 6 op 7 oktober 1944) wordt verteld in combinatie met goed vormgegeven en solide markeringen langs de dijk bij de verwoeste huizen. Het vervangt de tijdelijke markering die in 2019 is aangebracht. • Educatief programma 'Oorlog aan de Waal' voor leerlingen PO in Maas en Waal (regio Tweestromenland) over de betekenis en gevolgen van de Tweede Wereldoorlog in hun omgeving.

Beoogd effect

1. Bijdragen aan bewustwording van het belang van leven in vrijheid en vrede door stil te staan bij dilemma's en keuzes in oorlogstijd. 2. Samen herdenken en sociale verbondenheid In Rivierenland en West Maas en Waal zijn diverse oorlogsmonumenten met informatie over de lokale geschiedenis. Ook de beoogde permanente markeringen langs de dijk vormen straks een blijvend herinneringsmonument. Het zijn plekken om de slachtoffers de herdenken en de herinnering aan de oorlog te bewaren. Door samen te herdenken en stil te staan staan bij belangrijke gebeurtenissen in het verleden dragen wij bij aan de verbondenheid tussen inwoners met elkaar en (de historie van) dit gebied. 3. Bijdrage aan aan het versterken van het oorlogsverhaal van het Rivierengebied Het verhaal over de frontlinieperiode wordt deels al verteld in het WO 2 Informatiecentrum Rivierengebied in het Flipje en Streekmuseum in Tiel. Maar de gevolgen van de Slag om Arnhem worden in dit informatiecentrum vooral belicht vanuit het perspectief van de bezette Betuwe en frontstad Tiel. Het verhaal over de frontlinieperiode 1944-1945 wordt versterkt door meer te vertellen over gebeurtenissen aan deze zijde van de Waal. Het museum Tweestromenland en Stichting 4 Mei Herdenking BenedenLeeuwen willen hierin voorzien.

Argumenten

1. De provinciale subsidieregeling voor het programma '80 jaar Vrijheid 2024-2025 biedt kansen voor de regio en (initiatiefnemers in) West Maas en Waal De interactieve outdoor-expositie op verschillende plekken in Rivierenland, de media-producties en wandel en fietsroutes brengen in 2025 mensen op de been. Dat geldt op een andere schaal voor een langere periode ook voor het lokale initiatief. Het verhaal, de expositie, de dijkroute en de permanente presentatie in het museum genereren belangstelling voor (de geschiedenis) van dit gebied. De nabestaanden van de slachtoffers in Wamel en Beneden-Leeuwen zien dat er aandacht blijft voor de verschrikkelijke gebeurtenissen uit het verleden. De jeugd leert meer over de lokale geschiedenis en de frontperiode. De provincie draagt 50% bij aan de beide projecten mits ze voldoen aan de voorwaarden. De initiatiefnemers en kartrekkers van het regioprogramma Rivierenland verwachten dat beide projecten hieraan zullen voldoen. 2. Het regioproject Keuze Vrijheid en het lokale project Frontlinie dragen bij aan bewustwording van het belang van leven in vrijheid Gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog in het Rivierengebied en de

frontperiode aan beiden zijden van de Waal worden invoelbaar gemaakt via verhalen, getuigenissen, foto's en objecten. Dilemma's van toen en de gemaakte keuzes komen aan bod in de interactieve outdoor-expositie en het educatief programma voor het basisonderwijs. Hierdoor kunnen bezoekers van de outdoor exposities en de leerlingen van het basisonderwijs zich inleven in de conflicten van toen en het leven van andere mensen tijdens de frontlinieperiode. Door stil te staan bij de dilemma's en gemaakte keuzes dragen beide projecten bij aan discussies over het belang van leven in vrijheid. 3. Een bijdrage in het lokale initiatief Frontlinie is een investering voor vele jaren Het project frontlinie omvat een presentatie- en informatiepunt in het museum over de fontlinieperiode in Maas en Waal. Dit gaat deel uitmaken van de vaste presentatie van Museum Tweestromenland. Het educatief programma wordt ontwikkeld voor meerdere jaren. De markeringen langs de Dijkroute met het verhaal over de Dijkbrand bestaan uit goed vormgegeven en solide markeringen die tegen een stootje kunnen. Het is een investering voor vele jaren. Onderhoud zal door de materiaalkeuze marginaal zijn. Vervanging in geval van beschadiging (aanrijding of molest) zal via de verzekering of het budget voor cultuur worden geregeld.

Kanttekeningen

Een gemeentelijk bijdrage is essentieel voor deelname aan het regioproject en voor de kans op realisatie van het lokale project Om de projecten in te kunnen dienen is een sluitende projectbegroting nodig en een aanvraag die voldoet aan de criteria van de provincie en het regioprogramma. De provinciale subsidieregeling is opengesteld op 1 januari 2024. Er zijn vanuit deze regio al diverse aanvragen ingediend. Voor subsidieaanvragen die voldoen geldt "wie het eerst komt, wie het eerst maalt". Daarom is het zaak voor de initiatiefnemers om zo spoedig mogelijk de aanvragen in te dienen. Om deze reden heeft de wethouder cultuur de raad op 25 januari 2024 geïnformeerd over de projecten en de benodigde gemeentelijke cofinanciering. Op 30 januari 2024 heeft het college besloten om de raad voor te stellen om de cofinanciering beschikbaar te stellen voor de beide projecten. De initiatiefnemers hebben de projectplannen inmiddels bij de provincie ingediend om de benodigde provinciale subsidie nog op tijd aan te kunnen vragen. Indien de raad instemt met het voorstel en de provincie de subsidieaanvragen honoreert worden de beide projecten gerealiseerd. De lokale initiatiefnemers dienen dan nog wel minimaal € 5.000 bijeen te brengen via bijdragen derden en/of eigen middelen.

Financiën

regioproject Keuze Vrijheid De totale projectkosten zijn geraamd op € 378.000,-. De bijdragen van de deelnemende gemeenten zijn € 0,43 per inwoner. Voor West Maas en Waal komt dit neer op een bijdrage van € 8.635,- . Door 50% cofinanciering van de provincie en bijdragen van fondsen worden de begroting sluitend gemaakt. (zie bijlage 2 projectbegroting regioproject Keuze Vrijheid). lokaal project Frontlinie De projectaanvraag wordt door museum Tweestromenland begin februari ingediend bij de provincie. De aanvraag is daarom nog niet als bijlage bij dit voorstel gevoegd. De projectbegroting zal minimaal € 30.000,-- bedragen.

Museum Tweestromenland stemt de aanvraag af met stichting 4 Mei Herdenking Beneden-Leeuwen en het Flipje en Streekmuseum Tiel. De aanvraag bij de provincie zal minimaal € 15.000 bedragen, de aanvraag bij de gemeente West Maas en Waal € 10.000. De ontbrekende middelen (minimaal € 5.000) moeten door de initiatiefnemers bijeen worden gebracht via een aanvraag bij het Vfonds, eigen middelen en/of bijdragen derden.

Communicatie

Aanpak en planning

Communicatie over het regioproject gebeurt via de kartrekkers in de gemeente Tiel (directeur Flipje en Streekmuseum) en Overbetuwe (kabinetschef). Communicatie over het lokale project gebeurt door Museum Tweestromenland.

De aanpak en planning is in handen van de initiatiefnemers van de beide projecten

Participatie

Bijlagen

1. Regioprogramma 80 jaar Vrijheid 2. Projectbegroting Keuze Vrijheid Rivierengebied