Presentatie Liander

Wij werken aan het energienet van vandaag en morgen In gesprek over het energienet en de Regionale Energiestrategie (RES) van FruitDelta Rivierenland met focus op West Maas en Waal

Michel Bijlsma – Gebiedsregisseur | Marloes Tonen – Relatiemanager | 20 januari 2021

Agenda Wie we zijn Wat doen we  Het elektriciteitsnet in de regio  Focus op West Maas en Waal in drie thema's Tijd voor vragen en om in gesprek te gaan met elkaar

Wie zijn we

Over Alliander en Liander Liander, onderdeel van Alliander Alliander is een netwerkbedrijf en bestaat uit verschillende onderdelen. Netbeheerder Liander heeft de wettelijke taak het gas- en elektriciteitsnet te beheren en ontwikkelen. De andere bedrijven binnen Alliander faciliteren de markt met producten en diensten die bijdragen aan een toekomstbestendig energienet. De aandelen van Alliander worden gehouden door provincies en gemeenten. Liander is een netbeheerder We leggen kabels en leidingen aan en beheren het energienetwerk in uw regio. Uw meterkast is erop aangesloten, net als de meterkast van 3 miljoen andere woningen en bedrijven. Het is onze primaire taak en maatschappelijke verantwoordelijkheid om energie voor iedereen beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar te houden.

Wij werken vanuit onze maatschappelijke rol aan een toekomstbestendig energienet. Met onze kennis en kunde helpen wij Nederland om de juiste keuzes te maken in de energietransitie.

Wat doen we

Onze werkzaamheden

Energie verdient aandacht. Zeker nu. Want Nederland maakt de omslag naar een duurzame energievoorziening. Als netbeheerder is het onze taak om energie betrouwbaar, betaalbaar en bereikbaar te houden. Want zonder energie staat alles stil. Daarom staan we 24/7 klaar om storingen te verhelpen. We beheren, ontwikkelen en ontwerpen het energienet. Ook delen we onze kennis en kunde met klanten en overheden. Zo werken we samen aan het best passende energienet voor iedereen. Nu en in de toekomst.

Animatie ter informatie Liander (https://youtu.be/CBzqQlNBaV0) (https://www.youtube.com/watch?v=m0A0VO0tgJ4&feature=emb_title)

De RES met focus op West Maas en Waal

De RES van FruitDelta Rivierenland

Ambitie: verdubbeling van het Concept-RES bod

Eerste bod duurzame opwek, op basis van bestaande en geplande zon- en windinitiatieven: Opwek zon op land

76 ha

0,075 TWh

Opwek zon op dak

100 ha

0,095 TWh

Opwek wind

42 turbines

0,462 TWh

Totaal concept-bod

0,632 TWh

Ambitie RES 1.0

> 1,26 TWh

Wat wordt de inzet van West Maas en Waal? Drie onderwerpen in West Maas en Waal  Waar op het net sluiten we zon en wind aan?  Samenhang tussen netcapaciteit en ambitie  Wind als ruggengraat duurzame opwek (NBZ)

Waar op het net sluiten we zon en wind aan?

7

Het elektriciteitsnet in regio Rivierenland Animatie ter informatie Hoe werkt het elektriciteitsnetwerk

(https://youtu.be/DuAcFj941aM)

Het elektriciteitsnetwerk – regionale en lokale schaal Bepalend voor waar en hoe een initiatief wordt aangesloten

Zon op daken 55 - 160 kW direct op laagspanningsnet Zon en wind > 2 MW direct op onderstation

160kW is ca. 500 panelen

Zonneweides & zon op daken 160kW – 2MW direct op middenspanningsnet

2MW is ca. 2ha aan panelen 9

Onderstation Tiel

Regelstation Wamel

Gelijke afstand naar stations Tiel en Druten

In de praktijk in West Maas en Waal: ruwweg 60% (oost) naar station Druten en 40% (west) naar station Tiel

Onderstation Druten

1. Waar op het net sluiten we zon en wind aan in West Maas en Waal? • Ca. 40% westelijk naar station Tiel. Echter: • • •

Kosten naar Tiel zijn zeer hoog (voor alle partijen) vanwege boring onder de Waal door Station Tiel ligt in de stad; er is erg weinig tracéruimte voor benodigde kabels. Daar moeten we zuinig mee zijn om niet voortijdig vast te komen zitten en een nieuw station te moeten bouwen Tiel heeft nu beperkte capaciteit: liefst in te zetten voor initiatieven in Tiel/Buren/Neder-Betuwe

• Ca. 60% oostelijk naar station Druten • • • •

Vanwege technische beperkingen kan het station in Druten niet het hele gebied bestrijken (wel beter vanaf 2025) Het tracé naar Druten is vele malen eenvoudiger en goedkoper Momenteel al zon- en windontwikkeling in Druten en Beuningen: komt West Maas en Waal tijdig tot plannen? Mogelijk krijgt station Druten in 2025 extra capaciteit (80MW… of is er behoefte aan 160MW?)

• Zoek in oostelijke helft, in samenhang te zien met zon en wind uit Druten/Beuningen (nu beperkte mogelijkheden) en uitbreiding van het station in Druten. Stel ambities nu op om duidelijkheid te creëren voor (o.a.) de netbeheerder! TIMING – HOEVEELHEID – LOCATIE , hoe eerder we dit weten, hoe groter de kans op realisatie van ambities 11

12

Samenhang tussen netcapaciteit en ambitie

13

2. Samenhang tussen netcapaciteit en ambitie Of, wat komt eerst: de kip of het ei?

-1-

• Waarom denkt Liander mee met de Regionale Energie Strategie? • De Concept-RES'en vergen een investering van minimaal €2,4mrd. Daarop valt 60% (!) te besparen door in te zetten op maximale systeemefficiëntie!! Vooral door verschuiving ten gunste van wind • Geen ambitie of ontwikkeling? Geen reden voor Liander om het net aan te passen! •

De netbeheerder heeft een push nodig om de netcapaciteit uit te breiden. In afstemming zodat de gemeentes haar plannen en ambitie waar kan maken. HS = hoogspanning M = middenspanning TS = tussenspanning

Indicatieve benodigde tijd voor het bouwen van een nieuw station 0

1

2

3

4

5

6

7

jaren

Nieuw HS/TS of HS/MS station Nieuw TS/MS station Planprocedures

Nieuw MS station

14

Nieuw MS/LS station

Uitvoering Onzekerheid

2. Samenhang tussen netcapaciteit en ambitie Of, wat komt eerst: de kip of het ei?

-2-

• (Beperkte) netcapaciteit is dus nooit een obstakel! • Druten: in Q2 start onderzoek naar of en hoe het station kan worden uitgebreid •

Moeten we met 80MW uitbreiden of met bv. 160MW?

•

Indien alle lichten op groen: mogelijk in bedrijf in 2025

•

4 jaar is ook typisch de ontwikkeltermijn voor wind…

• Optimaal scenario West Maas en Waal vanuit netbeheer:

15

•

Vooralsnog alleen oostelijke ca. 60% van de gemeente

•

Passend bij timing van beschikbare capaciteit (ambities nu vaststellen!)

•

Inzet op wind – sluit aan bij de uitbreiding Druten ca. 2025

•

Zon op dak groeit autonoom door, daarom nu nog geen inzet op zonneweides

Wind ruggengraat voor duurzame opwek Rivierenland (en West Maas en Waal) 16

0,632 TWh: hoe bereik je dat?

Effecten en mogelijkheden van zon en windcombinaties

32

Windturbines van 5,0MW

#ha zon en #windturbines (4,2MW) voor 0,632TWh

#ha zon

188 MVA 700 600 500 400 300

0,632TWh

200 100 0 0

5

10

15

20

25

30

35

40

45

#windturbines (4,2MW)

5MW-turbines

3. Wind ruggengraat voor duurzame opwek Rivierenland NetbeheerdersZienswijze (okt-20): leg vooral de nadruk op WIND!

• Energieopbrengst per schaarse MW voor wind 3x hoger dan voor zon • De infrastructuur krijgt al heel veel zon te verstouwen door Zon op Dak (zowel klein- als grootschalig): •

Een zonnige zondag in het voorjaar: opwek overtreft een aantal malen het verbruik (op zich prima – productie voor een ander gebied op sommige momenten van het jaar).

•

Probleem zit 'm in de hoogte van de zonnepiek – daar dimensioneren we het net op

•

Donkere werkdag in de winter: zon wekt dan niets op. Er is wind nodig!

• Nog meer zon (op dak of als zonneweide) zonder balans met wind verergert de situatie. Systeemefficiënt is een 50/50-verdeling van zon- en windvermogen vanwege 'complementaire profielen' (onderzoek Qirion) • Zet in op wind – geen (extra) zonneweides. Denk aan bv. 8 windturbines in 2030. 18 Maak deze ambities op zo kort mogelijke termijn kenbaar i.v.m. studie Druten

Tijd voor vragen en om in gesprek te gaan met elkaar

19

De situatie rond RS Wamel

20

2. De situatie rond RS Wamel • Regelstation Wamel •

heeft een capaciteit van ca. 11 MW en voedt huizen, boerderijen en bedrijven in het westelijk deel van de gemeente (en waterkrachtcentrale)

•

wordt gevoed vanuit Tiel via een 10kV-kabel. Dat is een dedicated kabel onder de Waal. Er zijn géén aansluitingen mee te realiseren.

• Een 150kV-kabel van TenneT loopt van Wamel naar Zaltbommel (slide 6). Die kabel is niet ons bezit, er zijn bovendien géén aansluitingen mee te realiseren • Wamel en omliggende infrastructuur is in de praktijk geen punt van aansluiten; we moeten de verbinding doortrekken naar Tiel, kosten zijn voor de maatschappij 21