Bijlage Programmabegroting 2025-2028

Risico's en getroffen maatregelen

Op basis van een aantal ontwikkelingen kan het Algemeen Bestuur van de GGD de begroting 2025 en verder gewijzigd vaststellen. In het traject naar de begroting zullen de deelnemende gemeenten kritisch kijken naar de mogelijkheden om op bepaalde onderdelen te bezuinigen.

83

Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) Juridische vorm Gemeenschappelijke regeling Vestigingsplaats

Tiel

Omschrijving

De Omgevingsdienst voert taken op het gebied van bouwen, milieu, handhaving en toezicht voor de deelnemende gemeenten en Provincie uit. Wij hebben met ingang van 1 april 2013 onze taken op het gebied van vergunningverlening en handhaving ondergebracht bij de Omgevingsdienst Rivierenland. Onze gemeente is WABO-breed overgegaan, dus zowel de milieutaken als de bouwzaken zijn overgegaan.

Doel

Door de bundeling en schaalvergroting wordt de basis gelegd voor een kwalitatief betere dienstverlening aan de burgers. Door een bundeling van formatie wordt een schaal gecreëerd die beter in staat is om versnippering en gaten in de capaciteit op te vangen, dus minder kwetsbaarheid. De ODR zal door haar omvang beter kunnen inspelen op komende wettelijkeen kwaliteitscriteria.

Participanten

Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder Betuwe, Tiel, West Maas en Waal, West Betuwe en Zaltbommel en provincie Gelderland.

Bestuurlijk belang

Omgevingsdienst Rivierenland wordt bestuurd door een algemeen bestuur en een dagelijks bestuur. Het algemeen bestuur bestaat uit één lid per deelnemende gemeente.

Bijdrage 2025

€ 2.702.390

Bijdrage 2026

€ 2.702.390

Bijdrage 2027

€ 2.702.390

Bijdrage 2028

€ 2.702.390

Eigen vermogen per 1-1 € 2.119.493

Eigen vermogen per 31-12

€ 1.497.168

Vreemd vermogen per 1-1 € 6.056.485

Vreemd vermogen per 31-12 € 6.097.280

Resultaat begroting

€ 1.084.464

Relatie met programma

Er is vooral een relatie met Programma 1 - Wonen, Werken en Recreëren en met programma 3 - Fysieke leefomgeving.

Beleidsvoornemens

In de Koers 2020-2025 van ODR staat dat zij samen met gemeenten werken aan een veilige en duurzame leefomgeving. De inwoners van Rivierenland moeten er fijn kunnen wonen, ondernemen en leven. Omdat deze koersperiode afloopt, gaan we gezamenlijk werken aan een nieuwe visie voor de periode 2025-2030.

Risico's en getroffen maatregelen

Ontwikkelingen Interbestuurlijk programma (IBP). Ondanks dat de ODR een plan van aanpak heeft opgesteld om te kunnen voldoen aan de Robuustheidseisen van het IBP, bestaat het risico dat er wordt ingegrepen in het VTH stelsel door de hogere overheid.

Regio Rivierenland Juridische vorm

Gemeenschappelijke regeling

Vestigingsplaats

Tiel

Omschrijving

Regio Rivierenland is het samenwerkingsverband van 8 (na herindeling Geldermalsen, Neerijnen en Lingewaard) gemeenten in de Tielerwaard, de Culemborgerwaard, de Betuwe, de Bommelerwaard en het westen van het Land van Maas en Waal.

84

Doel

Regio Rivierenland ondersteunt de samenwerking van deze gemeenten. Met een werkgebied met bijna 250.000 inwoners is door schaalvoordelen veel efficiencywinst en voordeel te halen. Regio Rivierenland is het overheidsonderdeel van Fruitdelta Rivierenland, een overkoepelende samenwerking tussen overheid, ondernemers, onderwijs, onderzoek en ondernemende inwoners in het rivierengebied. Fruitdelta Rivierenland heeft als doel om de door de gemeenten geformuleerde economische speerpunten “Agribusiness”, “Economie en Logistiek” en “Recreatie en Toerisme” te stimuleren en te versterken.

Participanten

Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel.

Bestuurlijk belang

Het Openbaar Lichaam Regio Rivierenland heeft een Algemeen Bestuur. Het Algemeen Bestuur bestaat uit 8 leden. Dit zijn bestuurders van de aangesloten gemeenten.

Bijdrage 2025

€ 270.412

Bijdrage 2026

€ 275.412

Bijdrage 2027

€ 275.412

Bijdrage 2028

€ 275.412

Eigen vermogen per 1-1 € 2.527.000

Eigen vermogen per 31-12

€ 3.170.000

Vreemd vermogen per 1-1 € 11.606.000

Vreemd vermogen per 31-12 € 11.651.000

Resultaat begroting

€ 108.000

Relatie met programma

Alle gemeentelijke programma’s.

Beleidsvoornemens

De takendiscussie die in 2024 is gestart, zal in 2025 worden afgerond. Er zal een antwoord komen op vragen als: Hoe gaan we om met toekomstige vraagstukken? Doen we de juiste dingen (taken)? En doen we ze goed? Welke werkwijze (governance) past bij een toekomstbestendige Gemeenschappelijke Regeling Regio Rivierenland? Hoe houden we de GR robuust, gelet op de genoemde urgenties en opgaven.

Risico's en getroffen maatregelen

De afgelopen jaren is de vaste gemeentelijke bijdrage van de gemeenten deels omgezet naar dienstverleningsovereenkomsten. Het leveren van maatwerk en flexibiliteit heeft als nadeel dat er meer (financiële) risico’s in de bedrijfsvoering ontstaan. Om deze risico’s op te kunnen vangen zijn reserves gevormd.

Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland (UBR) Juridische vorm Gemeenschappelijke regeling Vestigingsplaats

Tiel

Omschrijving

Deze regeling is getroffen teneinde de aanleg en het beheer van een breedbandnetwerk door de gemeenten in gezamenlijkheid te realiseren. Het breedbandnetwerk staat open voor alle private aanbieders om diensten zoals internettoegang, televisie, telefonie, zorg en onderwijs op afstand aan te bieden aan onze inwoners.

Doel

In gezamenlijkheid realiseren en onderhouden van een regionaal breedbandnetwerk

Participanten

Gemeente Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Maas en Waal, West-Betuwe en Zaltbommel.

Bestuurlijk belang

Het algemeen bestuur telt zeven leden (en plaatsvervangende leden) en is samengesteld uit vertegenwoordigers van de colleges van burgemeester en wethouders van de deelnemende gemeenten.

Bijdrage 2025

0

Bijdrage 2026

0

Bijdrage 2027

0

Bijdrage 2028

0

Eigen vermogen per 31-12

€ 563.832

Eigen vermogen per 1-1 € 246.781

85

Vreemd vermogen per 1-1 € 34.986.527

Vreemd vermogen per 31-12 € 34.318.116

Resultaat begroting

€ 317.051

Relatie met programma

Fysieke leefomgeving

Beleidsvoornemens

A) iedereen die dat wil moet aangesloten kunnen worden op een toekomstvaste breedband-internetaansluiting, B) deze aansluiting moet 100 % open zijn voor alle dienstenaanbieders. C) geen vorm van 'buitengebiedtoeslag' voor de eindgebruiker.

Risico's en getroffen maatregelen

Met de ramingen zoals opgenomen in de Kadernota 2025 is zichtbaar gemaakt dat de UBR kapitaal en vermogen opbouwt en aan alle betalingsverplichtingen kan voldoen. Op de langere termijn (na2026) groeit het eigen vermogen en neemt het saldo liquide middelen verder toe als gevolg van de oplopende exploitatie-overschotten. Het is daarom niet te verwachten dat de deelnemende gemeenten vanuit hun eigenaarschap of garantiestelling voor de lening financiële nadelen zullen ondervinden. De gezamenlijke gemeenten staan borg voor eventuele exploitatietekorten (voor onze gemeente gaat het om een maximumbedrag van € 5.4 miljoen.

Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (VRGZ) Juridische vorm Gemeenschappelijke regeling Vestigingsplaats

Nijmegen

Omschrijving

De gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Gelderland-Zuid (1 januari 2011) is een voortzetting van de gemeenschappelijke regeling Hulpverlening en Veiligheid (1 januari 2004) en bestaat uit de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de regio (GHOR), de regionale ambulancevoorziening (RAV), brandweer Gelderland-Zuid, de gemeenschappelijke meldkamer (GMK), het veiligheidsbureau, P&O en Financiën, facilitaire zaken en ICT en een aantal staffuncties. Het samenwerkingsverband behartigt de belangen van de deelnemende gemeenten op het gebied van hulpverlening en veiligheid door te zorgen voor:1. Brandweerzorg 2. vervoer zieken en slachtoffers 3. hulpverlening bij rampen 4. fysieke veiligheid 5. advisering hulpverlening en veiligheid

Doel

Doel van de GR is het in onze regio organiseren van geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen (GHOR), de brandweer en rampenbestrijding, de ambulancevoorziening (RAV) en de meldkamer. Met de gemeenschappelijke regeling willen wij als deelnemende gemeenten in Gelderland-Zuid de samenwerking van de hulpverleningsdiensten op een meer eenduidige wijze laten plaatsvinden. De veiligheid in onze gemeente is voor wat betreft het voorkomen en bestrijden van incidenten, rampen en zware ongevallen mede afhankelijk van de kwaliteit van de door de gemeenschappelijke regeling uit te voeren wettelijke taken.

Participanten

Gemeente Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten, Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe, Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Wijchen en Zaltbommel

Bestuurlijk belang

Het Algemeen Bestuur (AB) bestaat uit de burgemeesters van de deelnemende gemeenten.

Bijdrage 2025

€ 1.862.239

Bijdrage 2026

€ 1.862.239

Bijdrage 2027

€ 1.862.239

Bijdrage 2028

€ 1.881.636

Eigen vermogen per 31-12

€ 7.783.000

Eigen vermogen per 1-1 € 10.151.000

86

Vreemd vermogen per 1-1 € 65.252.000

Vreemd vermogen per 31-12 € 66.131.000

Resultaat begroting

€ 3.076.000

Relatie met programma

Burger, bestuur en veiligheid

Beleidsvoornemens

2024- 2027:1. Een sterk netwerk;2. Een weerbare organisatie;3. Informatiemanagement

Risico's en getroffen maatregelen

De VRGZ heeft een actief risicomanagement. De risico's worden periodiek gemonitord en gewaardeerd. Restrisico's worden binnen het eigen vermogen opgevangen.

Werkzaak Rivierenland Juridische vorm Gemeenschappelijke regeling Vestigingsplaats

Geldermalsen

Omschrijving

Werkzaak Rivierenland is een organisatie voor de uitvoering van de Participatiewet welke per 1 januari 2015 in werking is getreden. Werkzaak Rivierenland is op 1 januari 2016 gestart.

Doel

Streven naar een zo hoog mogelijke arbeidsparticipatie van de inwoners en, indien nodig, het verstrekken van uitkeringen aan de doelgroep voor de kosten van levensonderhoud. Daartoe wordt zoveel mogelijk samengewerkt met o.a. UWV en Werkgeversorganisaties).

Participanten

Gemeente Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal en Zaltbommel.

Bestuurlijk belang

Werkzaak Rivierenland wordt bestuurd door een algemeen bestuur en een dagelijks bestuur. Het algemeen bestuur bestaat uit één lid per deelnemende gemeente.

Bijdrage 2025

€ 6.452.600 (incl dvo's)

Bijdrage 2026

€ 6.547.700 (incl dvo's)

Bijdrage 2027

€ 6.636.300 (incl dvo's)

Bijdrage 2028

€ 6.763.800 (incl dvo's)

Eigen vermogen per 1-1 € 6.490.305

Eigen vermogen per 31-12

€ 5.756.099

Vreemd vermogen per 1-1 € 17.061.000

Vreemd vermogen per 31-12 € 27.283.642

Resultaat begroting

€ 2.383.626

Relatie met programma

Maatschappelijke zaken

Beleidsvoornemens

De beleidsvoornemens zijn verwoord in het vastgestelde Meerjarenbeleidsplan (1e kw. 2024) en worden jaarlijks geoperationaliseerd in de Programmabegroting. Op basis van een uitgebreide analyse van de ontwikkelingen en de cijfers, een verkenning van de kansen in de regio en uiteraard de ambities van de lokale besturen zijn de keuze voor de nabije toekomst gemaakt. Ook wordt pro-actief ingespeeld op de alsmaar veranderde omgeving en de effecten daarvan op de 4 primaire doelstellingen (instroom, loonkostensubsidies, detacheringen en duurzame uitstroom). Daarnaast vraagt de veranderde regelgeving van de Rijksoverheid constant om aanpassing van bedrijfsprocessen en bezinning op de effecten voor de ambities om niet alleen financieel toekomstbestendig te zijn maar ook het verschil te maken voor die inwoner die afhankelijk is van inkomensondersteuning en hulp voor het verkrijgen van een passend plek op de arbeidsmarkt. Verder zijn er ambities/ doelstellingen op het gebied van een inclusieve samenwerking en innovatie.

87

Risico's en getroffen maatregelen

Belangrijkste risico is het lange termijneffect van de economische crisis als gevolg van o.a. de oorlog in de Oekraïne en inflatie. Daarnaast vormen veranderingen in de Rijksbudgetten een risico. Door de invoering van het solidariteitsbeginsel in de bekostigingsmethodiek van Werkzaak Rivierenland worden deze risico’s ondervangen. Verder is er sprake van veranderingen in het klantenbestand. Het gaat daarbij vooral om een toenemend aandeel van hervestigers, jongeren en psychisch kwetsbaren in het bestand van bijstandsgerechtigden. Meer dan gemiddeld hebben zij een grotere afstand tot de arbeidsmarkt (meer complexere problematiek). Werkzaak anticipeert hierop door de inzet van innovatieve middelen, opzet van IPS-constructies, samenwerking met zorgleveranciers en begeleidingsorganisaties etc.

88

PARAGRAAF GRONDBELEID De paragraaf betreffende het grondbeleid bevat ten minste: a b. c. d. e.

een visie op het grondbeleid; wijze waarop het grondbeleid wordt uitgevoerd; een actuele prognose van de te verwachten resultaten; een onderbouwing van de geraamde winstneming; de beleidsuitgangspunten omtrent de reserves en risico's in relatie tot grondzaken.

Inleiding Onder grondbeleid verstaan wij het gehele instrumentarium dat ons ter beschikking staat om ruimtelijke doelstellingen te realiseren. Het omvat de totale strategie van de gemeente rond het verwerven, beheren, bewerken en uitgeven van gronden. Grondbeleid is een verzamelnaam van een aantal specifieke beleidsuitingen waarmee wij doelstellingen van andere beleidsvelden binnen de gemeente mede mogelijk maken. Het grondbeleid heeft grote invloed op en samenhang met de realisatie van de beleidstaken zoals: ruimtelijke ontwikkeling, volkshuisvesting, verkeer en vervoer, cultuur, sport en recreatie en de economische structuur van de gemeente. Wij hanteren vanaf 1 januari 2021 dynamisch grondbeleid. In de raadsvergadering van 12 september 2024 stelde u de nota grondbeleid 2024 vast die per 1 oktober 2024 in werking trad. VISIE EN DOELSTELLINGEN Nota grondbeleid 2024 Wij voeren een dynamisch grondbeleid. De koers van het grondbeleid is primair actief faciliterend. Draagt de ruimtelijke ontwikkeling bij aan de realisatie van sectorale beleidsdoelstellingen en bestuurlijke ambities? Indien de ruimtelijke ontwikkeling: • In belangrijke mate bijdraagt dan werken wij actief faciliterend mee. In uitzonderlijke situaties zetten we in op actief grondbeleid. • In beperkte mate bijdraagt dan zetten we in op faciliterend grondbeleid. • Niet bijdraagt, werken wij niet mee.

Afhankelijk van de gekozen grondbeleid zetten wij de volgende instrumenten in:

89

Onderstaand treft u de beleidsdocumenten aan die van toepassing zijn: Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Jaar

Dorpskwaliteitsplan Woonvisie 2022-2026 Afwegingskader woningbouw 2024 Programma kostenverhaal en financiële bijdragen 2024 Omgevingsvisie West Maas en Waal 2024 Nota Grondbeleid 2024

2019 2022 2023 2023 2024 2024

Vennootschapsbelasting Vanaf 2016 valt de gemeente onder de vennootschapsbelasting (VpB). De aangiften zijn verzorgd door een extern fiscaal bureau en hebben over 2016 t/m 2022 geleid tot nihilaangiften. De aangifte voor 2023 is inmiddels ingediend en leidt niet tot te betalen VpB. Ook voor 2024 worden geen belaste winsten verwacht.

BOUWGRONDEXPLOITATIE Beschrijving van de complexen In onze gemeente zijn de volgende complexen met exploitatieopzet in ontwikkeling: Woningbouwprojecten 1. Spitsestraat/Gravin van Rechterenschool Appeltern Het perceel Spitsestraat 8 herbergt de voormalige Gravin van Rechterenschool en het bijbehorende grasveld. Zowel de 4 schoolwoningen als het aangrenzende perceel met 9 bouwkavels zijn verkocht en geleverd. In 2024 zijn de 9 woningen door de ontwikkelaar gerealiseerd. Het gebied is woonrijp gemaakt. In 2023 is € 192.000 aan tussentijds resultaat genomen. Op basis van de huidige inzichten verwachten wij een aanvullend resultaat van € 173.000 te nemen. Afsluiting van het complex wordt in 2025 voorzien. 3. De Appelhoek fase 1b, Alphen Het gaat om de tweede fase van het plan Appelhoek. Fase 1b omvat maximaal 27 woningen. De grond is in 2021 verkocht aan een projectontwikkelaar. Levering heeft in 2023 plaatsgevonden. In 2024 zijn de woningen gerealiseerd en is het gebied woonrijp gemaakt. In 2023 is € 138.000 aan tussentijds resultaat genomen. Op basis van de huidige inzichten verwachten wij een aanvullend resultaat van € 197.000 te nemen. Afsluiting van het complex wordt in 2025 voorzien.

Bedrijventerreinen Er zijn geen lopende exploitaties meer. Op dit moment is er één nieuw bedrijventerrein in ontwikkeling, Veesteeg-Zuidwest. Zowel de gemeente als een derde partij beschikken over gronden in het plangebied. In 2024 heeft de gemeente een overeenkomst gesloten met deze derde partij ten behoeve van de verkoop van de gemeentelijke eigendommen. Deze derde partij gaat aan de slag met de ontwikkeling van het bedrijventerrein. Het bestemmingsplan hiervoor is in 2024 onherroepelijk geworden.

90

Prognose woningbouw

Bij de voorjaarsnota 2024 is de volgende groei prognose vastgesteld: Jaar

Woningen

Basis 2024 2025 2026 2027

8.710 100 100 100 100

Totaal

9.110

Gronden van en projecten door derden* Kerkstraat/Kerkdwarsstraat (Altforst) Het gaat om de ontwikkeling van 12 woningen in de dorpskern van Altforst. Het bestemmingsplan is begin 2023 onherroepelijk geworden. Realisatie van de woningen vanaf 2024. De Kraanbaan (Beneden-Leeuwen) Het gaat om een herontwikkeling van de Klef en omliggende terreinen. De ontwikkeling heeft betrekking op maximaal 66 wooneenheden in 3 fasen. Het bestemmingsplan is medio 2023 onherroepelijk geworden. Realisatie vanaf 2024. Krozenbogerd (Beneden-Leeuwen) Het gaat hierbij om 2,2 ha. bedrijventerrein aan de Van Heemstraweg - woningen met bedrijfsruimten. De resterende kavels Verplaatsing Aldi (Beneden-Leeuwen) De Aldi verplaatst van het centrum van Beneden-Leeuwen naar bedrijventerrein Heemstrade. Het bestemmingsplan is inmiddels onherroepelijk. De bouw is in 2024 gestart. Opening van het pand is afhankelijk van de VRI-installatie op de Van Heemstraweg. Lauwendael (Beneden-Leeuwen) Ter hoogte van het voormalige hoofdveld van Leones wordt een woningbouwplan ontwikkeld met 68 nieuwe woningen. Het bestemmingsplan is in 2023 vastgesteld en inmiddels onherroepelijk. Op dit moment loopt een beroepsprocedure bij de Raad van State. In 2024 is gestart met de bouw. Leeuwenkwartier (Beneden-Leeuwen) Ten oosten van Het Leeuwse Veld wordt een woningbouwontwikkeling van 54 woningen gerealiseerd.

Het bestemmingsplan is in 2024 onherroepelijk geworden. In de eerste helft van 2025 wordt er gestart met de realisatie. Waterstraat – Van Heemstraweg (Beneden-Leeuwen) Ontwikkeling van een woongebouw met zorgclusterwoningen en studio’s voor starters. Er worden 38 zorgclusterwoningen en 10 studio’s voor starters gerealiseerd. Het bestemmingsplan is in 2024 onherroepelijk geworden. Naar verwachting wordt er in 2025 gestart met de realisatie. Molenstraat / Leeuwendonk (Boven-Leeuwen) Op deze locatie wordt een woningbouwplan gerealiseerd van 24 woningen in twee woonerven. Het bestemmingsplan is in 2023 onherroepelijk geworden. Realisatie is in 2024 gestart. Industrieweg (Dreumel) Het voormalige industrieterrein in Dreumel wordt herontwikkeld tot een woningbouwplan met 65 woningen. Het bestemmingsplan is in procedure en eind 2024 vastgesteld Vluchtheuvelstraat 1b (Dreumel) Deze voormalige bedrijfslocatie wordt herontwikkeld tot een woningbouwplan met in totaal 14 woningen. Het bestemmingsplan is onherroepelijk en de bouw is in 2024 gestart.

91

Erfwonen (Maasbommel) Aan de Hogenhofstraat, ter hoogte van nr. 23, worden 25 woningen gerealiseerd in de vorm van twee woonerven. Het bestemmingsplan is in 2024 vastgesteld. * er zijn meer plannen in ontwikkeling, hierboven zijn de plannen opgesomd waarbij anterieure overeenkomsten zijn gesloten.

Prognose te verwachten resultaten Onderstaand overzicht geeft de verwachtingen weer op basis van de laatst herziene exploitatieopzetten. De basis voor deze opzetten zijn de calculaties zoals vastgesteld bij de jaarrekening 2023 Ontwikkeling boekwaarde grexen (per 31 dec.)

Werkelijk oorspronkelij k

Actueel

Raming

Raming

Raming

Raming

2023*

2024

2025

2026

2027

Woningbouwprojecten Appelhoek fase 1b, Alphen

-€ 456.000 -€ 415.964 -€ 253.894

Gravin van Rechteren/Spitsestraat, Appeltern

-€ 226.000 -€ 376.421 -€ 262.729

-€ 176.423

Totaal woningbouwprojecten

-€ 682.000 -€ 792.385 -€ 283.550

-€ 442.686

Boekwaarde van de complexen

-€ 682.000 -€ 792.385 -€ 516.623

-€ 377.831

-€ 201.408

* na tussentijdse winstneming 2023 De eindprognoses van deze 2 complexen, tegen contante waarde, bedragen respectievelijk € 197.000 en € 173.000 positief. Omdat de projecten winstgevend zijn, is er geen sprake van verliesvoorzieningen.

Projecten van derden De financiële verwachtingen betreffen de projecten van derden zonder vastgestelde exploitatieopzet en zonder resultaatverwachting, waarvan de kosten verhaald worden op de initiatiefnemer > € 1.000: Projectnr. 68600 68606 68628 68637

Omschrijving Kraanbaan (De Doorbraak), Beneden-Leeuwen Krozenbogerd, Beneden-Leeuwen Kloosterhof fase 3 Wamel Erfwonen, Maasbommel

Totaal zonder vastgestelde exploitatieopzet en zonder resultaatsverwachting

Bedragen x € 1.000 Boekwaarde per Prognose Jaar van 31 dec. 2023 realisatie

-30 -6 -3 -2

p.m. p.m. p.m. p.m.

2024-2027 2024 2022-2024 2025

-41

Naast de voornoemde projecten zijn er ook nog overige gronden en dergelijke. Deze maken geen deel meer uit van de grondexploitatie en zijn verantwoord onder de materiële vaste activa. Bedragen x € 1.000

Projectnr. Overig 78093 78195 Totaal overig

Omschrijving

Restkavels BT Lageweg Strategische aankopen bouwgrondexploitatie

Boekwaarde per 31 dec. 2023

340* 1.101 1.441

* medio augustus 2024 is dit perceel geleverd.

92

Winst- en verliesneming In de recentelijk vastgestelde nota Grondbeleid 2024 hebben wij het volgende over de winstneming opgenomen: De gemeente neemt, zoals het BBV voorschrijft, (tussentijds) winst volgens de percentage of completion; POC-methode. Zodra te verwachten is dat een grondexploitatie verliesgevend is, dekken wij dit verlies af met de voorziening negatieve exploitatiesaldi grondexploitaties. Reserves en voorzieningen Reserve Bovenwijkse voorzieningen Tot en met 2015 werd van iedere verkochte m2 bouwgrond binnen onze gemeente € 10 afgedragen aan de reserve Bovenwijkse voorzieningen. Het saldo per 31 december 2023 bedraagt € 555.286. RISICO’S De gemeente loopt altijd financiële risico's als de verkoop van kavels minder goed verloopt, dan berekend in de grondexploitaties. Ook kunnen kostenstijgingen, vertragingen en beschikbaarheid van materiaal en menskracht een rol spelen in het eindresultaat. De looptijd van de projecten in de exploitatieopzet wordt regelmatig geactualiseerd. Voor projecten die op basis daarvan tot een negatief resultaat zouden leiden, wordt een voorziening getroffen. Risico's zijn in te delen in organisatorische, verhaals- en economische risico's en zitten met name in: - Planprocedure; - Renterisico; - Afzetrisico; - Voldoen aan subsidievoorwaarden. Indien de verkoop tegen zit, wordt er op deze projecten minder winst behaald, c.q.

meer verlies behaald. Door het jaarlijks, periodiek actualiseren van de exploitatieopzetten en het nemen van maatregelen (vorming voorziening verliesgevende complexen) worden de risico’s beheersbaar gehouden. Bovendien is er ter dekking van mogelijke onverwachte verliezen de Algemene reserve. CONCLUSIE Het verloop van de projecten in de verschillende kernen geeft een divers beeld. In onze gemeente liggen de gemiddelde verkopen de afgelopen jaren boven het langjarige gemiddelde van 100 nieuwe woningen per jaar. De som van de resultaten van de eigen gemeentelijke grondexploitaties is positief. Echter doordat de ontwikkelingen en verkopen langzamer gaan dan oorspronkelijk aangenomen, wordt de looptijd van de projecten langer en zullen de resultaten lager worden. Calculaties reageren zeer gevoelig op de wijzigingen in de omstandigheden. Ze dienen dan ook met de nodige voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd.

93

OPENBAARHEIDSPARAGRAAF De openbaarheidsparagraaf is bedoeld om te informeren omtrent de toepassing van de Wet open overheid (Woo). De verplichting komt aanvankelijk voort uit het besluit tot actieve openbaarmaking van informatie, de plannen ter verbetering van de informatiehuishouding bij de ministeries en artikel 3.5 van de Wet open overheid (Woo) dat bepaalt dat een bestuursorgaan in de jaarlijkse begroting en verantwoording aandacht besteedt aan de beleidsvoornemens en uitvoering van de Woo. De focus van deze openbaarheidsparagraaf is de beschrijvende en kwalitatieve verantwoording op hoofdlijnen over de activiteiten die worden uitgevoerd in 2025 op de thema's verbetering van de informatiehuishouding, actieve openbaarmaking en passieve openbaarmaking. Een goede informatievoorziening met een ordentelijke informatiehuishouding is noodzakelijk en van groot belang in een democratische rechtsstaat. Belanghebbenden, journalisten en de wetenschap dienen toegang te hebben tot de voor hen noodzakelijke informatie. Een open overheid voorziet hierin door tijdens en na afloop van het maken van beleid en wetgeving transparant te zijn in de gemaakte keuzes. Binnen de gemeente West Maas en Waal zijn meerdere ontwikkelingen in het kader van transparantie. Actieve openbaarmaking Er wordt sinds 2023 extra inzet gepleegd op de implementatie van de Woo.

De Woo vereist een actieve openbaarmaking van bestuursorganen. De implementatie zal enkele jaren duren, conform de planning vanuit het Rijk. De gemeente overweegt om een Woo regisseur in te huren die onderzoekt welke categorieën van informatie de gemeente West Maas en Waal wettelijk gezien dient te openbaren en hiervoor is een planning opgesteld met als doel de openbaarmaking naar een hoger plan van transparantie te tillen. Passieve openbaarmaking Het aantal jaarlijkse Woo verzoeken is afhankelijk van bepaalde specifieke handhavingsdossiers ongeveer gelijk. Woo verzoeken kunnen vanwege de complexiteit en omvang van de verzoeken aanzienlijk meer capaciteit en ingezet vergen dan begroot. In geval van handhavingszaken kan de last worden gedeeld met de Omgevingsdienst Rivierenland. Het Woo-proces is arbeidsintensief, omdat er ook zogenoemd 'handwerk' bij komt kijken, zoals het beoordelen van stukken op de zogenaamde uitzonderingsgronden in de Woo en de grote hoeveelheid stukken die op verzoek openbaar worden gemaakt. Om de anonimiseringslast enigszins te verlichten is de aankoop van speciale software gepland. Verbetering van de informatiehuishouding Om het doorzoeken van informatie op openbaar te maken documenten goed te laten verlopen is het belangrijk om overheidsinformatie goed op te slaan.

Als we onze informatie op orde hebben, kan de gemeente de uitvoering van actieve en passieve taken van de Woo uitvoeren. Het is dan ook van belang dat het gebruikte zaaksysteem up-to-date is en correct wordt gebruikt. Het zaaksysteem fungeert immers tevens als archiefsysteem.

94

DEEL 3 - FINANCIËN

95

ALGEMEEN Inleiding In onze begroting heeft het beleid een centrale plaats. Het beleid is uitgewerkt en toegelicht in deel 1 van deze begroting. De cijfers betreffen de uitwerking van het beleid. In dit financiële deel van de begroting treft u de volgende zaken aan: - Kaders en uitgangspunten - Financieel meerjaren perspectief - Overzicht van baten en lasten - Overzicht van Incidentele baten en lasten - Structureel begrotingssaldo - Geprognotiseerde balans - EMU saldo Bij de uiteenzetting van de financiële positie gaan wij in op de uitkomsten van de begroting 2025, de meerjarenramingen 2026 - 2028 en de financiële gevolgen van bestaand en nieuw beleid, zoals dat in de programma's is verwerkt. Ook besteden wij aandacht aan het investeringsplan en de stand en het verloop van de reserves en voorzieningen. Het aan u gepresenteerde meerjarenbeeld van de Voorjaarsnota 2024 hebben wij bijgesteld aan de hand van recente ontwikkelingen. Deze ontwikkelingen en de (financiële) effecten hiervan op de programmabegroting lichten wij hierna toe. Autorisatie budgetten Het overzicht van baten en lasten toont het niveau waarop u als raad in het kader van het dualisme de begrotingsbudgetten autoriseert. Zoals wij bij het onderdeel autorisatie in het algemene deel van deze begroting hebben aangegeven zijn wij binnen deze budgetten geautoriseerd de begroting uit te voeren.

Noodzakelijke mutaties op deze budgetten in de loop van het dienstjaar leggen wij aan uw raad ter besluitvorming voor.

96

KADERS EN UITGANGSPUNTEN Onderdeel

Grondslag

Toelichting

Loonontwikkeling 2025 2026 2027 2028

De loonontwikkeling is gebaseerd op de meest 5,00% recente circulaire van de algemene uitkering. 4,80% 4,20% 4,20%

Prijsontwikkeling 2025 2026 2027 2028

De prijsontwikkeling in de voorjaarsnota is 2,50% gelijkgesteld aan de indexering in de 2,40% septembercirculaire 2023. 2,30% 2,30%

Verbonden partijen

deelnemers bijdrage volgens begroting 2025 verbonden partij

Rente*

Verbonden partijen maken hun eigen begroting. Op 15 april 2024 moeten ze de concept kaders voor begrotingsjaar 2025 presenteren en deelnemende gemeenten om een zienswijze vragen. We volgen de BRN 2025 om te bepalen of de verbonden partijen de juiste indexeringen voor 2025 hebben toegepast. We hanteren verschillende rentetarieven.

3,50% Financieringstekort De berekening van het financieringstekort geeft de omvang aan van te verwachten nieuwe leningen. Voor het bepalen van de jaarlijkse lasten van deze lening gebruiken we 3,50% rente. 0,45% Investeringen Investeringen hebben een lange looptijd. We rekenen kapitaallasten (rente en afschrijving) uit om de jaarkosten in de begroting te verwerken. Het rentetarief dat we hier gebruiken is 0,45%. 0,86% Grondexploitaties Bij grondexploitatie gaan de kosten voor de baten uit. De rentekosten die hierdoor ontstaan worden toegerekend aan de complexen. Voor 2025 houden we rekening met 0,86% rente over de boekwaarde op 1 januari 2025. Lokale heffingen Belastingen: OZB & RZB

Belastingen: Hondenbelasting

Opbrengst stijging van 12,5%

Voor de jaar 2025 houden wij rekening met een eenmalige stijging van 12,5%. Aanvullend wordt rekening gehouden met areaaluitbreiding. Vanaf 2026 is rekening gehouden met een stijging van 2%.

Tarief stijging van 10%

In 2025 houden wij rekening met een stijging van 10%. Vanaf 2026 houden wij rekening met 0,5% per jaar.

97

Belastingen: Forensenbelasting

Tarief stijging van 0,5%

Voor de jaren 2025-2028 houden wij rekening met een stijging van 0,5% per jaar. Dit is conform eerdere besluitvorming waarbij is aangegeven dat de stijging maximaal 0,5% per jaar mag bedragen.

Belastingen: Toeristenbelasting Watertoeristenbelasting

Tarief stijging naar € 2,-

Voor de jaren 2025-2028 houden wij rekening met een tarief van € 2,- per persoon per nacht.

Belastingen: Reclamebelasting

Geen tarief stijging

Voor de jaren 2025-2028 houden wij geen rekening met een tariefstijging.

Heffingen: Afvalstoffenheffing Rioolheffing

Kosten dekkende heffing

Voor de jaren 2025-2028 houden wij rekening met een 100% kostendekkende heffing. Afhankelijk van de kostenraming worden de tarieven bepaald. (AVRI bepaalt kosten & tarief afvalstoffenheffing).

Heffingen: Marktgeld Leges

Tarief stijging van 5%

Voor 2025 houden wij rekening met een stijging van 5%. Vanaf 2026 met een stijging van 2% per jaar.

Heffingen: Lijkbezorgingsrechten

Tarief stijging van 2,0% tot maximaal kostendekkend

Voor de jaren 2025-2028 houden wij rekening met een stijging van 2% per jaar. Van deze heffingen heeft de landelijke overheid bepaald dat ze maximaal kostendekkend mogen zijn. In West Maas en Waal zijn deze heffingen niet kostendekkend, en daar streven we ook niet naar.

Aantal inwoners - Per 1-1-2024-werkelijk - Per 1-1-2025-prognose - Per 1-1-2026-prognose - Per 1-1-2027-prognose - Per 1-1-2028-prognose

20.336 20.546 20.756 20.966 21.176

We houden rekening met een beperkte toename van het aantal inwoners. De stijging is gebaseerd op ervaringscijfers. Gemiddelde stijging bedraagt 210 inwoners per jaar.

Aantal woningen - Per 1-1-2024-werkelijk - Per 1-1-2025-prognose - Per 1-1-2026-prognose - Per 1-1-2027-prognose - Per 1-1-2028-prognose

8.710 8.810 8.910 9.010 9.110

De groei hebben wij gebaseerd op ons Woningbouwprogramma. We verwachten een toename van 100 woningen per jaar. Door kleiner wordend aanbod van bestaande woningen neemt de vraag naar nieuwe woningen extra toe.

Overige Algemene uitkering

Onvoorzien

meicirculaire De raming van de Algemene uitkering is gebaseerd 2024 op de meicirculaire 2024. Actualisatie vindt plaats na publicatie van de septembercirculaire 2024. € 25.000 Voor de post onvoorzien ramen wij € 25.000. Dit is een passend bedrag voor een gemeente van onze omvang.

* De rentepercentages waren indicatief opgenomen in de Voorjaarsnota. Hier zijn de werkelijke tarieven opgenomen.

98

FINANCIEEL MEERJAREN PERSPECTIEF PROGRAMMA 1 - WONEN, WERKEN EN RECREËREN Bedragen x € 1.000

Begroting 2025 Actualisatie reserves en voorzieningen Formatieve uitbreiding - Wettelijke taken GREX - Actualisatie 2025-2028

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

0 V

0 V

0 V

-1 N

-113 N

-119 N

-124 N

-129 N

-4 N

-3 N

0 V

0 V

Kapitaallasten - actualisatie 20252028 Leges omgevingsvergunningen

-4 N

2 V

6 V

2 V

200 V

200 V

200 V

200 V

Legesopbrengsten

40 V

41 V

42 V

43 V

Recreatie en economische zaken

20 V

20 V

21 V

21 V

Toeristenbelasting

171 V

171 V

171 V

171 V

Wet goed verhuurderschap

3 V

3 V

3 V

3 V

Totaal financiële effecten begroting 2025

313 V

315 V

319 V

310 V

Toelichting effecten ( >€ 25.000 ) Programmabegroting voor het jaar 2025 Formatieve uitbreiding - Wettelijke taken Ten behoeve van de uitvoering van een aantal wettelijke taken is in deze begroting een noodzakelijke uitbreiding van de loonsom opgenomen.

-113 N

Leges omgevingsvergunningen Op basis van ervaringscijfers van de afgelopen jaren passen we de begrote opbrengst aan.

200 V

Legesopbrengsten De leges verhogen met 5% i.p.v. 2%.

40 V

Toeristenbelasting De verwachte opbrengst toeristenbelasting is bijgesteld op basis van de gerealiseerde opbrengsten van de afgelopen jaren.

38 V

Toeristenbelasting Verhogen naar € 2,- per overnachting.

133 V

99

PROGRAMMA 2 - MAATSCHAPPELIJKE ZAKEN Bedragen x € 1.000

Begroting 2025 Aanpassing Meerjareninvesteringsplan 20252028 Actualisatie reserves en voorzieningen Behandeling met verblijf

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

0 V

-36 N

-36 N

-71 N

0 V

0 V

0 V

-5 N

223 V

229 V

234 V

239 V

Bibliotheek

-9 N

-11 N

-14 N

-9 N

bijdrage inclusieagenda vanuit GGZ; ervaringsdeskundigheid bevorderen. Centrum jeugd en gezin Verwijsindex GGD Cultuurnota

20 V

20 V

20 V

20 V

8 V

8 V

8 V

9 V

30 V

30 V

30 V

30 V

Dagbesteding WMO en begeleiding groep en vervoer Diverse kleine wijzigingen

-14 N

-51 N

-52 N

-54 N

0 V

0 V

0 V

-1 N

Dorpsdeelauto's

11 V

11 V

11 V

11 V

Eigen bijdrage leerlingenvervoer

-3 N

-3 N

-3 N

-3 N

Essentiële functies

-22 N

-22 N

-23 N

-23 N

Formatieve uitbreiding - Wettelijke taken Herijkte businesscases accommodaties Hulp bij het huishouden - Eigen bijdrage Integraal GGZ opties

-113 N

-119 N

-124 N

-129 N

200 V

0 V

0 V

0 V

86 V

0 V

0 V

0 V

20 V

20 V

20 V

20 V

12 V

12 V

18 V

18 V

Inwonersparticipatie IXTA NOA inloop GGZ

23 V

23 V

24 V

24 V

Jeugd Ambulante begeleiding

-310 N

-318 N

-325 N

-333 N

Jeugd behandeling - GGZ incl. POH Jeugd PGB (Persoonsgebonden budget) Jeugd wonen zonder behandeling

-95 N

-98 N

-101 N

-103 N

-108 N

-111 N

-114 N

-116 N

-691 N

-708 N

-724 N

-741 N

Jeugdhulp crisis

-7 N

-7 N

-7 N

-7 N

Kapitaallasten - actualisatie 20252028 Medipoint onderhoud medische hulpmiddelen Niet wettelijke taken GGD

23 V

5 V

-4 N

19 V

20 V

20 V

20 V

20 V

12 V

12 V

12 V

12 V

Onderwijsbeleid Leerlingenvervoer Opgroeien in een kansrijke omgeving Overige gymnastieklokalen bewegingsonderwijs Overige onderwijszaken - SMW

-25 N

-12 N

-3 N

0 V

30 V

30 V

30 V

30 V

12 V

0 V

0 V

0 V

-9 N

-20 N

-24 N

-28 N

Samenwerkingsovereenkomst SD regio Rivierenland Sociaal medische indicatie

-14 N

-14 N

-14 N

-15 N

20 V

21 V

21 V

22 V

Sportvelden onderhoudsvergoeding

49 V

50 V

51 V

53 V

100