Bijlage 6 - Begroting 2024 GGD GZ

GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2024

uitgave datum afdeling

GGD Gelderland-Zuid 23-03-2023 Directie

ons kenmerk versie status

Programmabegroting 2024

GGD/N/DIR2560/23/MP Programmabegroting 2024 v1.0 Concept

pagina 1 van 107

Inhoudsopgave 1

2

3

4

5

6

7

INLEIDING.................................................................................................................4 1.1

KADERBRIEF .............................................................................................................. 4

1.2

PROCEDURE ............................................................................................................... 4

1.3

OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4

GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1

GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7

2.2

MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID .................................................................... 8

2.3

RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................... 9

PROGRAMMA GGD ....................................................................................................14 3.1

OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 14

3.2

WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 16

3.3

WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 30

3.4

WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 39

3.5

BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 47

PARAGRAFEN ...........................................................................................................58 4.1

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 58

4.2

KENGETALLEN .......................................................................................................... 61

4.3

ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 61

4.4

FINANCIERING .......................................................................................................... 62

4.5

ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 64

4.6

VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 64

FINANCIËN ..............................................................................................................66 5.1

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 66

5.2

UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 71

5.3

BEGROTINGSWIJZIGING 2023 ....................................................................................... 72

BIJLAGEN ................................................................................................................75 6.1

INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 75

6.2

VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 76

6.3

BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 77

6.4

BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ..................................................................................... 97

6.5

THEMATABEL ............................................................................................................ 98

6.6

FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 100

LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................106

Programmabegroting 2024

pagina 2 van 107

1 Inleiding

Programmabegroting 2024

pagina 3 van 107

1

Inleiding

Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2024. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Regio Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wmo, Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/OGGZ en Veilig Thuis. In de beting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.

1.1

Kaderbrief

Op 13 oktober 2022 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2024 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over dlijke ontwikkelingen voor het jaar 2024 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2024. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.

1.2

Procedure

Conform de Gemeenschappelijke Regeling (GR) GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2024 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2024 begin september 2023 vaststellen.

1.3

Opzet begroting

De onderhavige Programmabegroting GGD 2024 is opgesteld op basis van de indeling: 1. (Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. 2. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. 3. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. 4. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit begroting en verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen. Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2). Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2).

Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGZ/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd.

Programmabegroting 2024

pagina 4 van 107

Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2024 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2020-2023 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven. Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2024 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats.

Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2024 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2023. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.

Programmabegroting 2024

pagina 5 van 107

2 Gezondheid in Gelderland-Zuid

Programmabegroting 2024

pagina 6 van 107

2 2.1

Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid

Algemeen Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. De levensverwachting in Gelderland-Zuid (81,4 jaar) ligt iets lager dan gemiddeld in Nederland (81,7 jaar). Door de coronapandemie kwam er een eind aan de jarenlange stijging. Meer ziekten worden chronisch. Ook door de dubbele vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. De verwachting is dat in 2040 in Nederland meer dan een half miljoen mensen dementie heeft. Door de explosieve stijging van het aantal mensen met dementie zullen ook de zorgkosten (nu al hoog) en de belasting op de samenleving stijgen. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad) maar ook diversiteit qua religie, politieke kleur en opleidingsniveau. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en (financiële) positie in de maatschappij. Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen.

In de ‘biblebelt gemeenten’ is de vaccinatiegraad lager. In de steden Nijmegen en Tiel zijn meer problemen met rondkomen, huiselijk geweld, eenzaamheid en psychische problematiek. Ook in leefstijl en omgevingsfactoren die gezondheid beïnvloeden zien we verschillen tussen de gemeenten. Info per gemeente, dorp of wijk De GGD rapporteert over de gezondheidssituatie aan de individuele gemeenten in Gelderland-Zuid, zodat zij beleid kunnen ontwikkelen en uitvoeren dat past bij de mensen waar het om gaat. Speciale aandacht is er voor gezondheidsverschillen en de kwetsbaren in de samenleving met als doel juist ook bij deze mensen het gezondheidspotentieel zoveel mogelijk te benutten. Informatie en interactieve dashboards met relevante cijfers per gemeente, dorp of wijk in Gelderland-Zuid, afkomstig van onze grootschalige vragenlijstonderzoeken onder de diverse leeftijdsgroepen (de gezondheidsmonitors) zijn te vinden op de website van GGD Gelderland-Zuid via Gezondheid in Cijfers. In 2023 lanceren we een nieuw interactief dashboard. De GGD biedt hiermee integrale inzichten over de publieke gezondheid in Gelderland-Zuid, om hiermee juiste informatie te kunnen leveren ten behoeve van het gemeentelijk gezondheidsbeleid.

Impact van (corona)crisis De coronacrisis is gestart als een gezondheidscrisis en heeft door het langdurige karakter een grote impact op de maatschappij, zowel economisch als sociaal-maatschappelijk. Bijna alle inwoners zijn minder gaan bewegen. Bij jongeren zien we flink meer mentale gezondheidsproblemen en zorgen over de toekomst. De kansenongelijkheid in het onderwijs is toegenomen. In het algemeen zijn er grotere maatschappelijke en gezondheidsverschillen ontstaan, juist bij kwetsbare groepen. Ook de huidige energiecrisis raakt de al kwetsbaren hard. De GGD’en voeren extra monitors uit om de gevolgen en effecten van de coronacrisis voor de verschillende groepen in beeld te brengen. Op deze manier kunnen we de gevolgen duiden en kan dit aanleiding zijn voor (aanpassing van) het gemeentelijk gezondheidsbeleid.

Programmabegroting 2024

pagina 7 van 107

2.2

Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid

De meerjarenstrategie 2020-2023 is in april 2020 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2020–2023. Het Algemeen Bestuur heeft besloten om in 2023 de meerjarenstrategie te actualiseren voor de jaren 2024 t/m 2027. De raden worden hiertoe tijdig om input gevraagd. Omdat de actualisering van de meerjarenstrategie 2024-2027 plaatsvindt in 2023 en de onderhavige begroting 2024 ontwikkeld is in de eerste maanden van 2023, zijn we bij de ontwikkeling van de Programmabegroting GGD 2024 (nog) uitgegaan van (de leidende principes en strategische thema’s uit) de meerjarenstrategie 20202023. Op die manier vormt de meerjarenstrategie 2020-2023 een belangrijk inhoudelijk kader voor de Programmabegroting GGD 2024. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn.

Er is een groeiend maatschappelijk besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving. Onderkend wordt dat onderliggende factoren zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid heel bepalend zijn. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Voor de uitvoering van de taken werkt de GGD vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten waarbij de GGD zijn lokale nabijheid verder versterkt door per gemeente dedicated teams van professionals te vormen die zich richten naar de lokale context, de zogenoemde gemeenteteams. 2. Netwerkaanpak waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2020–2023. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2020-2023 op inzet zijn: 1. Informatie gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven. 2.

Adviseren over preventie en verbinden van collectieve preventie met persoonsgerichte zorg. 3. Investeren in de verbinding tussen zorg en veiligheid. 4. Gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein. Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2024 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.

Programmabegroting 2024

pagina 8 van 107

Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2024 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven (GL) en Jeugdgezondheidszorg (JGZ) in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3. In de Programmabegroting GGD 2024 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg (BZ) en Veilig Thuis (VT), te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD. Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2024 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.

2.2.1 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2020-2023. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine ontwikkeld over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.

2.3

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen Pandemische paraatheid Om te zorgen dat GGD’en beter voorbereid zijn op een mogelijke volgende pandemie, heeft het Kabinet voor 2023 en 2024 geld vrijgemaakt. Het gaat landelijk om € 38 miljoen in 2024; voor GGD Gelderland-Zuid is dat circa € 1,75 miljoen. Dit geld is bedoeld om de pandemische paraatheid te versterken. GGD GHOR Nederland en de GGD’en hebben daarvoor het plan “Versterking infectieziektebestrijding en pandemische paraatheid GGD’en” opgesteld. Het door VWS vrijgemaakte geld is bedoeld voor de uitvoering van dit plan. Het doel is om in 2023 en 2024 te zorgen dat de eerste kwetsbaarheden in de pandemische paraatheid van GGD’en worden weggenomen. Zo trekken de GGD’en, waaronder ook GGD Gelderland-Zuid, aanvullende capaciteit aan, onder andere expertise die in de coronacrisis waardevol bleek. Ook worden er activiteiten gestart om te zorgen voor een versterking van de regionale samenwerking. Daarnaast is een Landelijke Functionaliteit Infectieziektebestrijding (LFI) opgericht. Met de LFI wordt de landelijke regie op de infectieziektebestrijding ten tijde van een pandemie versterkt. De opzet van een duidelijke, landelijke aansturing moet ervoor zorgen dat een toekomstige infectiecrisis slagvaardiger kan worden bestreden.

Vaccinatievoorziening bij de GGD Staatssecretaris Van Ooijen heeft in juli 2022 het principebesluit genomen om een publieke vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD'en te organiseren. Met deze

Programmabegroting 2024

pagina 9 van 107

vaccinatievoorziening wordt een belangrijke stap gezet richting een toekomstbestendig en wendbaar vaccinatiestelsel voor alle volwassenvaccinaties. Deze verandering van het vaccinatiestelsel wordt gefaseerd doorgevoerd. Voor de griep- en pneumokokken-vaccinaties - die nu door de huisartsen worden aangeboden - zal worden gekeken bij welke partij deze vaccinatie in de toekomst het beste past. Voorlopig blijven de huisartsen deze vaccinaties gewoon uitvoeren. GGD Gelderland-Zuid zal de coronavaccinaties en de vaccinaties, die gegeven worden door de Jeugdgezondheidszorg zoveel mogelijk invlechten in de te organiseren vaccinatievoorziening. Uitbreiding Rijksvaccinatieprogramma (RVP) De ontwikkeling van het Rijksvaccinatieprogramma staat niet stil. Er komen nieuwe vaccins op de markt, de kennis over vaccinaties neemt toe en soms komt een nieuwe infectieziekte in beeld. In de komende jaren worden er nieuwe vaccinaties aan het RVP toegevoegd. Voor de uitvoering van de uitbreiding van het RVP en de monitoring daarvan wordt extra geld gestort in het gemeentefonds. De vaccinaties zelf worden bekostigd door het RIVM. Het Kabinet heeft besloten om de vaccinatie tegen het rotavirus aan te gaan bieden aan alle pasgeborenen in Nederland en structureel op te nemen in het RVP. Het streven is deze vaccinatie vanaf begin 2024 aan te bieden.

Ook zal de Gezondheidsraad de vaccinatie tegen meningokokken B over een paar jaar opnieuw beoordelen. Maar ook andere vaccinaties blijven in de toekomst hoog op de agenda van wetenschappers en beleidsmakers staan. Met de toenemende kennis wordt het mogelijk om tegen steeds meer ziekten te vaccineren. Zo kunnen infectieziekten en de gevolgen hiervan nog verder worden teruggedrongen. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 In 2020 is de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 verschenen. Iedere vier jaar brengt het Ministerie van VWS de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid uit. Dit is zo vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). De nota getiteld ‘Gezondheid breed op de agenda’ beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en is richtinggevend voor het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. In de gezamenlijke visie wordt uitgegaan van: 1. De invloed van achterliggende problematiek, zoals armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid, werkloosheid, etc. Onder druk van armoede en stress neemt het ‘doe-vermogen’ van mensen af, waardoor zij veel minder in staat zijn om in actie te komen om hun situatie te verbeteren. Mensen in een kwetsbare situatie hebben daardoor een hoger risico op een slechtere gezondheid. 2. Het concept positieve gezondheid. Bij het versterken van de sociale omgeving is participatie en zoveel mogelijk eigen regie van belang.

Dit komt tot uiting in het concept positieve gezondheid. Dit gaat uit dat een mens meer is dan zijn ziek zijn, van regie over het eigen leven en aandacht voor wat (voor het individu) betekenisvol is, om zo de eigen veerkracht te benutten en te versterken. Om hierin te ondersteunen wordt ingezet op digitale innovaties en toegankelijk maken van e-health. 3. Samenwerking waarbij gezondheid een verbindend thema is bij alle beleidsvelden (Health in all policies). In de nota staan 4 actuele gezondheidsvraagstukken centraal, waar Rijk en gemeenten de komende jaren samen mee aan de slag gaan, namelijk: 1. Het verbeteren van gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving. 2. Het verminderen van gezondheidsachterstanden. 3. Het verlagen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen. 4. Het bijdragen aan vitaal ouder worden. Deze vier gezondheidsvraagstukken komen voort uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 en zijn specifiek gekozen, omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken, leiden tot de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen of kunnen leiden tot kostenbeheersing in de zorguitgaven. De Meerjarenstrategie 2020-2023 van onze GGD sluit goed aan bij de ontwikkelingen en prioriteiten zoals benoemd in de landelijke nota.

Programmabegroting 2024

pagina 10 van 107

Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) In september 2022 ondertekende het Kabinet met zorgverzekeraars en verschillende zorgpartijen het Integraal Zorg Akkoord (IZA). Het IZA heeft als doel de zorg voor de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Om dit te bereiken zijn afspraken gemaakt tussen het Ministerie van VWS en een groot aantal partijen in de zorg, waaronder huisartsen, de GGZ, de ouderenzorg en de verzekeraars. In het IZA is vastgelegd dat gemeenten en zorgverzekeraars een regiobeeld (en -plan) opstellen. De GGD wordt genoemd als kennispartner bij het opstellen van het regiobeeld. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is februari 2023 ondertekend door VNG, VWS, ZN en GGD GHOR Nederland. Het akkoord omvat afspraken over het bereiken van een gezonde generatie in 2040: weerbare, gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. En biedt voor gemeenten en hun GGD kansen op het terrein van gezondheidsbevordering en preventie. In het GALA hebben het Rijk, gemeenten, verzekeraars en GGD GHOR Nederland afspraken gemaakt over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd.

De doelen van het GALA zijn ontleend aan het Nationaal Preventieakkoord, de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 (zie boven) en het Integraal Zorgakkoord (IZA). De ondertekenaars richten zich op de volgende gemeenschappelijke doelen: • Terugdringen gezondheidsachterstanden • Een gezonde fysieke leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten • Het versterken van de sociale basis • Een gezonde leefstijl • Versterking van de mentale weerbaarheid en mentale gezondheid • Vitaal ouder worden • Totstandkoming regionale preventie-infrastructuur • Inrichting ketenaanpakken op terrein van: Kansrijke Start, Valpreventie ouderen, Aanpak overgewicht kinderen, Gecombineerde Leefstijlinterventie bij overgewicht/obesitas van volwassenen en Welzijn op recept. Per doel staat in het GALA een beoogd resultaat beschreven en de acties die door VWS, gemeenten, GGD’en en/of verzekeraars moeten worden uitgevoerd. Voor de uitvoering van het GALA wordt geoormerkt budget beschikbaar gesteld in de vorm van een Specifieke Uitkering (SPUK), zodat gemeenten lange- termijnplannen kunnen maken.

Naast algemene en specifieke gezondheidsdoelen die in het GALA worden benoemd (zie boven) is er in het GALA aandacht voor: • het versterken van de kennisfunctie van de GGD (mede voor het goed kunnen ondersteunen van gemeenten bij hun gemeentelijk gezondheidsbeleid) en • de coördinatie van de regionale aanpak/samenwerking preventie. Het GALA benoemt dat de GGD een belangrijke rol kan spelen in het tot stand brengen en faciliteren van bovengemeentelijke (regionale) samenwerking. Beide zaken zijn van groot belang voor het ontwikkelen en versterken van een regiobeeld, regioplan en transformatieplan, die ook in het IZA worden genoemd. Forensische geneeskunde Door landelijk verhoogde kwaliteits- en opleidingseisen is er een grote schaarste ontstaan aan forensisch geneeskundigen. Het lukt de GGD nog maar moeizaam om dienstroosters voor forensische geneeskunde rond te krijgen. De IGJ, OM en Politie zijn in eerdere jaren gewaarschuwd dat dit op enig moment niet meer lukt (‘code zwart’). Deze problematiek is ook bij andere GGD’en merkbaar en in deze regio’s kan op dit moment de continuïteit van dienstverlening niet altijd worden gegarandeerd. Dit maakt dat als we niets doen, de continuïteit van de uitvoer van dienstverlening, waaronder de wettelijke taak gemeentelijke lijkschouw, ook in de regio van GGD Gelderland-Zuid in het gedrang komt.

Daarnaast is er door de landelijke schaarste een opwaartse druk op salarissen van artsen en tarieven van ZZP’ers.

Programmabegroting 2024

pagina 11 van 107

Om ervoor te zorgen dat de taken van de GGD’en zo toekomstbestendig mogelijk zijn georganiseerd is het voorstel om voor Forensische geneeskunde bovenregionaal samen te werken met 5 GGD’en in de regio Oost Nederland. Hierbij is het streven de GGD NOG als Centrum GGD te laten functioneren. Aan het uitwerken van deze samenwerking zijn incidentele (transitie)kosten verbonden. Voor 2024 kan dit betekenen dat de taak Forensische geneeskunde niet meer wordt uitgevoerd door GGD Gelderland-Zuid. Er is een risico dat de kosten hoger uitvallen door hogere kwaliteitseisen, hogere personeelskosten (schaarste zorgt voor een kosten opdrijvend effect), veranderde organisatie en de genoemde transitiekosten. De transitiekosten zijn tijdelijk van aard. Gezondheid in de fysieke en sociale woonomgeving / Omgevingswet De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Het betreft zowel gezondheidsbescherming (tegen geluid, gevaarlijke stoffen, geurhinder, ziekteverwekkers, hittestress, etc.) als gezondheidsbevordering (een omgeving met groen die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen). De Omgevingswet, die op 1 januari 2023 van kracht wordt, zet in op een gezonde en veilige leefomgeving. De Omgevingswet combineert een groot aantal wetten en brengt het fysieke en het sociale domein bij elkaar.

Van belang hierbij is de participatie van de verschillende stakeholders om te komen tot een evenwichtige inrichting van de omgeving (ruimtelijke ordening), die gezond en veilig opgroeien en vitaal ouder worden ondersteunt. De landelijke gezondheidsnota geeft prioriteit aan het verbeteren van de leefomgeving in wijken/gebieden met gezondheidsachterstanden. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming In opdracht van de VNG, de Ministeries van J&V en VWS is in 2021 een toekomstscenario voor een nieuwe inrichting voor de Nederlandse jeugd en gezinsbescherming ontwikkeld. Het toekomstscenario schetst op hoofdlijnen hoe de kind- en gezinsbescherming er over zo’n vijf tot tien jaar uit zou kunnen zien. Dit houdt in: Om kinderen en gezinnen heen staat het (gemeentelijk) Lokaal Team dat hulp verleent. In het op te richten Regionaal Veiligheidsteam worden functies van de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming samengebracht. Er is één vast gezicht binnen het Lokaal Team dat indien nodig samen optrekt met een professional uit het op te richten Regionaal Veiligheidsteam. Het gezin krijgt dus een vaste professional of een vast duo dat gedurende de periode van hulpverlening bij hen betrokken blijft.

Het scenario betekent een grote innovatie en verandering in de jeugdbeschermingsketen, waarbij wordt overgestapt van een kind- naar een gezinsgerichte benadering. Van een estafettemodel waar meerdere organisaties het stokje doorgeven naar een teammodel. Van verschillende professionals in een gezin naar één vertrouwd gezicht. Kennis en deskundigheid op het gebied van zorg en veiligheid worden samengebracht. De uitgangspunten en realisatie van dit scenario kunnen grote organisatorische consequenties hebben voor de lokale sociale wijkteams, Raad voor de Kinderbescherming, Gecertificeerde Instellingen en ook voor (de organisatorische inbedding van) Veilig Thuis binnen de GGD; een afsplitsing van Veilig Thuis kan frictiekosten met zich meebrengen. De gecertificeerde instellingen, de Veilig Thuis-organisaties, de Raad voor de Kinderbescherming en de jeugdhulpregio’s in Gelderland hebben de Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming opgesteld. Eén van de afspraken is om te werken met een Toekomsttuin, waarbij ervaring wordt opgedaan met werken volgens het toekomstscenario. In 2023 is gestart met twee Toekomsttuinen (in Nijmegen Dukenburg en Zaltbommel). Ook Veilig Thuis neemt deel aan deze proeftuinen. De inzet wordt gefinancierd door DUVO van centrumgemeente Nijmegen en extra middelen vanuit het Rijk. Oekraïense vluchtelingen Op 24 februari 2022 viel Rusland Oekraïne binnen.

Er kwam een grote vluchtelingenstroom op gang uit Oekraïne. De Veiligheidsregio’s organiseren samen met de gemeenten de opvang van de Oekraïense vluchtelingen. De GGD verzorgt de publieke gezondheidszorg voor deze groep. Het Rijk vergoedt de kosten die hiervoor gemaakt worden, via onder andere een meerkostenregeling Oekraïne.

Programmabegroting 2024

pagina 12 van 107

3 Programma GGD

Programmabegroting 2024

pagina 13 van 107

3 3.1

Programma GGD Overzicht programma

Programmabegroting 2024

pagina 14 van 107

Vier pijlers van betrouwbare publieke gezondheid De minister van VWS heeft in 2014 verschillende pijlers van de GGD benoemd voor een robuuste vormgeving van de publieke gezondheid. Deze vier taken acht de minister “voor het fundament van de publieke gezondheid van zo essentieel belang, dat zij op een uniforme wijze moeten worden geborgd. Ze vragen een gespecialiseerde deskundigheid met een hoge mate van continuïteit en duidelijke aanspreekpunten (zowel voor de lokale als de landelijke overheid). Deze taken dienen daarom bij de GGD’en te worden belegd en vormen de vier pijlers van iedere GGD. Rijk en gemeenten moeten, vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid, de kwaliteit van deze pijlers gezamenlijk verankeren”. De vier pijlers zijn in de brief van de minister in onderstaande figuur verbeeld.

Deze vier pijlers komen in de begroting van de GGD terug bij de uniforme taken (professioneel geborgde uitvoering van wettelijke taken), maar kennen ook een facultatieve component die per gemeente (of groep van gemeenten) wordt afgenomen.

Programmabegroting 2024

pagina 15 van 107

3.2

Wettelijke taken opgedragen aan de GGD

3.2.1

Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA)

Wat houdt het in? Datagestuurd werken voor de GGD is van belang om de taken effectiever en efficiënter uit te voeren, nu en in de toekomst. We zien duidelijke opbrengsten bij het ontwikkelen en gebruik van dashboards. De opbrengsten zijn zowel voor de GGD interne organisatie van belang (sturing op resultaat, optimalisatie bedrijfsprocessen), als voor de inwoners (samenhangende zorg, snelle feedback loops) en voor de gemeenten (inzicht in in- door- en uitstroom, bijvoorbeeld bij Veilig Thuis en Toegang BW/MO) waarop beleidsbeslissingen kunnen worden gebaseerd. In onze rol als proactieve kennispartner geeft datagestuurd werken beter inzicht in samenhangende gezondheidsgegevens. Het helpt de gezondheidsmakelaars bij het adviseren van gemeenten en het organiseren van preventie in het sociale domein. Het ondersteunt de gemeenten bij het maken van keuzes in het lokale (preventieve) gezond- en veiligheidsbeleid. Ook gemeenten zijn bezig met dataen informatiegestuurd werken. De GGD levert cijfers uit de gezondheidsmonitors. Deze informatie kunnen we verder analyseren en verrijken met andere databronnen. Deze bronnen bestaan uit open data, maar ook uit data vanuit de werkvelden van de GGD, zoals jeugdgezondheidszorg, Bijzondere Zorg, Veilig Thuis etc., of data van gemeenten. Door samen met gemeenten op te trekken, kunnen we thematisch relevante data met elkaar combineren.

Denk bijvoorbeeld aan gegevens over de gezondheid/eenzaamheid van ouderen koppelen aan kenmerken van een wijk en aan de inzet van een casemanager dementie. Of door verwijzingen vanuit onze jeugdartsen te koppelen aan inzichten van jeugdhulpverlening en jeugdzorg en aan inkoopgegevens van de gemeente. Vanuit de GGD willen we met cijfers uit deze werkvelden aansluiten op de inzichten vanuit de gemeente om kwetsbare groepen eerder in beeld te krijgen. Vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) wordt ingezet op het maken van regiobeelden. De zorguitdagingen zijn voldoende in beeld. Om preventie te verstevigen is het belangrijk om inzichten uit het sociale domein te koppelen aan het medische domein. Verstevigen van de basis Datagestuurd werken vereist een goed ingerichte, veilige en overzichtelijke datainfrastructuur. Met dataspecialisten en gerichte data-tooling kunnen we bestaande data omzetten naar relevante visuals, rapportages en dashboards. Deze zijn ondersteunend aan de ontwikkeling, uitvoering en monitoring van het gezondheids- en veiligheidsbeleid. Beleidsmedewerkers binnen (en waar relevant) buiten de GGD krijgen hiermee structurele inzichten. Deze kunnen naar wens verder worden toegepast en verdiept.

Stand van zaken Infrastructuur: We zijn datastromen (structureel) aan het inrichten en hebben dashboards opgezet voor het Meldpunt Bijzondere Zorg, Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang, Toegang Beschermd Wonen, Veilig Thuis en JGZ. Vanuit deze data gaan we thematisch relevante informatie destilleren als aanvulling op onze gebiedsprofielen. We werken continu aan het optimaliseren van een veilige en schaalbare technische infrastructuur voor de opslag en verwerking van data. Zo is in 2022 een nieuwe applicatie in gebruik genomen, waarmee we goed (digi)toegankelijke inzichten kunnen realiseren, die we openbaar kunnen publiceren. Data en data-expertise: Vanuit de gezondheidsmonitors worden verschillende gebiedsprofielen gemaakt, die we verder verdiepen om – voor gemeenten – specifieke doelgroepen te bekijken. Zo verfijnen we bijvoorbeeld de resultaten op doelgroepen die aangeven moeite te hebben met rondkomen of kunnen we gezondheidsindicatoren relateren aan de omgeving. Ook kunnen we door gebruik te maken van de regionale dataset geavanceerde analysetechnieken toepassen om meer

Programmabegroting 2024

pagina 16 van 107

informatie over relevante doelgroepen te krijgen. Zodat op deze manier we bijvoorbeeld eventuele samenhang kunnen analyseren tussen gebiedstype/huishoudenstype en resultaten uit de gezondheidsmonitoren. Voor een uniforme en juiste duiding van de inzichten gebruiken we open data, zoals bijvoorbeeld demografische gegevens vanuit het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Het programma ‘Onderzoek, informatie en advies’ geeft het strategisch thema van de meerjarenstrategie ‘Informatie-gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven’ vorm. Dit is echter geen tijdelijke aanpak maar een nieuwe, toekomstgerichte manier van werken. Dashboards geven informatie, overzicht en sturingsmogelijkheden en kunnen beleidsbeslissingen ondersteunen. Door het combineren van verschillende relevante databronnen, kan een steeds completer inzicht in een specifiek thema worden verkregen. Maatschappelijke vraagstukken kunnen integraler worden bekeken. Hierbij is het belangrijk om een goed proces in te richten – samen met gemeenten en netwerkpartners – waarbij we vooraf de informatiebehoefte en grondslagen goed afstemmen voor het eventuele combineren van data. Ontwikkelingen Naast een betrouwbare en gestructureerde dataverzameling wordt het toegangsniveau en de presentatievorm van data steeds belangrijker.

Statische rapporten en hard copy-vormen van factsheets en wijkprofielen kunnen aangevuld worden met of zelfs vervangen worden door dashboards. Op die wijze kan iedere werknemer, bestuurder, ambtenaar en burger op maat (afhankelijk van het autorisatieniveau) interactief gebruik maken van actuele data. Buiten de GGD biedt dit de mogelijkheid om op gedetailleerd niveau informatie in te winnen. Binnen de GGD zorgt het voor spiegelinformatie t.b.v. eenduidige registratie en registratiekwaliteit en kan het de bewustwording van het nut van data en de data-volwassenheid van de organisatie laten groeien.

Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel Meer verdieping Inzichten realiseren om een thema brengen aan of (kwetsbare) doelgroep beter in inzichten over beeld te krijgen. Prioritering in publieke afstemming met gezondheid. samenwerkingspartners en/of de werkgroep informatiegestuurd werken (vanuit het RAO).

Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2024 Vindplaats (op de website binnen het platform “Gezondheid in Gelderland Zuid”) met informatie over gezondheid en veiligheid in Gelderland-Zuid voor GGD professionals, beleidsmakers en inwoners realiseren. Verdiepende statistische analyses t.b.v. inzichten op wijk/gemeente of doelgroep niveau.

Doorontwikkelen landelijke OGGZmonitor vanuit de GOR proposities, zodat er een beter regionaal beeld ontstaat over aantallen en trends die betrekking hebben op verschillende OGGZdoelgroepen.

Ontwikkeling van een informatief en bruikbaar dashboard op landelijke niveau. Benutting van het landelijke dashboard vanuit de GOR-proposities en vertaling naar lokale implementatie.

Programmabegroting 2024

pagina 17 van 107

Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel Dashboards op afdelingsniveau vraaggestuurd (door)ontwikkelen t.b.v. onderbouwing/evaluatie beleid, uitbreiding informatie, optimaliseren datakwaliteit en vaststellen definities.

Toewerken naar een meer datagedreven GGD

Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2024 (Door)ontwikkeling van de dashboards, zodat data, relevante informatie en verdiepende statistische analyses beschikbaar komen voor samenwerkende partijen en gemeenten.

Panelonderzoek met Gelderse GGD’en continueren.

Coördinatie en uitvoering 1 panelonderzoek.

Gerichter aansluiten bij de academische werkplaatsen

Verkenning of en hoe resultaten uit academisch onderzoek beter geborgd/gemonitord kunnen worden.

Een structurele en veilige datainfrastructuur opzetten t.b.v. data opslag, data verwerking, data analyse en publicatie van informatie.

Optimalisatie gegevensmanagement

Beleid wordt in toenemende mate mede gebaseerd op beschikbare data: Veilig en laagdrempelig gebruik door gemeenten en andere partners van door de GGD verzamelde, gecombineerde en geanalyseerde data.

Verantwoordingscijfers, die voortkomen uit structureel opvraagbare, goed gedefinieerde en gedocumenteerde rapportages.

Groei in datavaardigheid: Producten vanuit OIA maken deel uit van leer- en verbetercyclus van de lijnafdelingen.

Binnen de lijnafdelingen geborgde producten, die worden geraadpleegd voor accurate cijfers en/of verbeteringen in de datakwaliteit.

Beschikbare data voor Business Intelligence t.b.v. onderbouwing beleid en voor verdiepend onderzoek.

Wat kost het? Bedragen x € 1.000,Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Gewijzigde Programma Onderzoek, Informatie en Advies Realisatie begroting Begroting 2022 2023 2024 Lasten Baten Resultaat na belasting

574 -564 9

623 -612 11

Programmabegroting 2024

644 -644 0

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

644 -644 0

644 -644 0

644 -644 0

pagina 18 van 107

3.2.2

Algemene Gezondheidszorg (AGZ)

3.2.2.1 Gezondheidsbescherming Wat houdt het in? Gezondheidsbescherming richt zich op het beschermen van de gezondheid van inwoners van Gelderland-Zuid tegen infectieziekten in binnen- en buitenland, ongunstige milieufactoren en seksuele gezondheidsrisico’s. Doel is onder andere om te voldoen aan de eisen die wet- en regelgeving stelt aan gemeenten (Wet publieke gezondheid, Wet veiligheidsregio’s en subsidieregeling publieke gezondheidszorg). Gezondheidsbescherming is een van de pijlers van de publieke gezondheidszorg. Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein is één van de vier strategische thema’s in de Meerjarenstrategie 2020-2023. Gezondheid beschermende maatregelen, zoals vaccineren en het voorkomen van infecties door preventie, zijn van groot belang voor de volksgezondheid. Gezondheidsbescherming is één van de belangrijkste wettelijk verplichte taken in de Wet publieke gezondheid. Belangrijke speerpunten in dit kader zijn: • Integrale advisering gezonde leefomgeving: hierdoor levert de GGD een betrouwbare bijdrage aan een veilige en gezonde leefomgeving. • Infectiepreventie en bestrijding antibiotica-resistentie: aandacht voor kwetsbare groepen en het voorkomen dat één van de grootste bedreigingen binnen de gezondheidszorg in Nederland onbeheersbaar wordt.

• Integrale organisatie seksuele gezondheidszorg: hierbij focust de GGD nog meer op preventie en sluit zo goed als mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners. Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen betreffen: • Aanhoudende dreiging en onvoorspelbaarheid van infectieziekten, opkomende zoönosen en gevaar van infecties door bacteriën die (multi)resistent zijn tegen antibiotica. • Pandemische paraatheid, inclusief extra inzet infectieziektebestrijding mede op het terrein van testen, vaccineren, bron- en contractonderzoek, etc. • Het RVP is opgenomen in de Wpg. Het team Infectieziektebestrijding is verantwoordelijk voor de surveillance van de vaccinatiegraad. • Invoering van de Omgevingswet; de definitieve invoeringsdatum van de wet staat nu op 01-012024. • Zorg over groepen die relatief grote seksuele gezondheidsrisico’s lopen en de noodzaak tot netwerksamenwerking, extra preventie en inzet hiervoor. • Vanaf 2021 is € 35.000 per jaar bezuinigd door het laten vervallen van het uitbraakbudget binnen het kader van de GGD-brede bezuinigingen. Indien zich een uitbraak voordoet zullen de kosten hiervan bij desbetreffende gemeente(n) in rekening worden gebracht, indien het Rijk deze kosten niet of onvoldoende vergoedt. • De landelijke opdracht om te komen tot een vaccinatievoorziening per GGD (zie ook paragraaf relevante maatschappelijke ontwikkelingen’).

Programmabegroting 2024

pagina 19 van 107

Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel GezondheidsVoorkomen en bescherming van bestrijden van inwoners tegen infectieziekten en TBC, infectieziekten in vroegtijdig signaleren binnen- en buitenland, hiervan en adequaat ongunstige voorbereid zijn op milieufactoren en uitbraken. seksuele gezondheidsrisico’s (Wpg).

Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2024 • Surveillance. • Monitoring RVP-vaccinatiegraad Gelderland-Zuid. • Verwerking van meldingen conform Wpg. • Beleidsadvisering. • Preventie. • Bron- en contactopsporing / screening. • Epidemiologisch onderzoek. • Netwerksamenwerking. • Vangnet. • Uitbraakmanagement. • Onderzoek. • Behandeling en begeleiding. • Extra taken in het kader van de pandemische paraatheid (voorbereid zijn op grootschalig testen, vaccineren, bron- en contactonderzoek, etc.) die door de Minister van VWS bij de GGD zijn of kunnen worden belegd. • Opzetten van een GGD brede vaccinatievoorziening.

Preventie en bestrijding van niet te behandelen infecties veroorzaakt door resistente bacteriën (Antibiotica Resistentie - ABR).

•

Technische hygiënezorg bij risico-instellingen en evenementen (Wpg).

•

Inspecties bij risicovolle situaties en instellingen waar meer risico’s op infecties te verwachten zijn zoals: o Grote evenementen. o Seksinrichtingen. o Opvangvoorzieningen.

Integrale seksuele gezondheidszorg (Wpg).

•

Uitgevoerde Wpg-taken seksuele gezondheidszorg (in samenhang georganiseerd met aanvullende seksuele gezondheidszorg GelderlandZuid): o Netwerksamenwerking en deskundigheidsbevordering in de keten. o Preventie-activiteiten met betrekking tot onder andere: Voorlichting aan kwetsbare groepen (preventie van soa, seksueel geweld en ongewenste zwangerschap). Bevorderen van seksuele

• •

Adviesfunctie voor de uitvoering van de aanpak ABR met de ketenpartners Gelderland-Zuid. Deelname aan het Gelders Antibiotica & Infectiepreventie Netwerk (GAIN). Deelname aan projecten en onderzoek.

Programmabegroting 2024

pagina 20 van 107

Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel

Voorkomen of beperken van gezondheidsschade ten gevolge van blootstelling aan ongunstige milieufactoren (MMK, Wpg).

Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2024 vorming. Nu Niet Zwanger: bespreekbaar maken van kinderwens, seksualiteit en anticonceptie ter voorkoming van onbedoelde zwangerschap (onderdeel van het landelijke programma Kansrijke Start). •

• •

• • •

Advisering over de (negatieve) invloeden van milieufactoren op de gezondheid van inwoners. Te denken valt aan adviezen over houtstook, geuroverlast en koolmonoxide. Voorlichting aan gemeenten, instellingen en inwoners. (Oriënterend) onderzoek naar blootstelling aan milieufactoren en gezondheidsproblemen. Signalering van ongewenste ontwikkelingen. Verwerking van meldingen, vragen en klachten. Preventie.

3.2.2.2 Toezicht Kinderopvang, Tattoo en piercing Wat houdt het in? Toezicht richt zich op het ondersteunen van gemeenten, Rijk en netwerkpartners bij het borgen van de kwaliteit van de kinderopvang en tattoo & piercing. Toezicht is één van de pijlers van de publieke gezondheidszorg. Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Wij helpen gemeenten te borgen dat de (kwetsbare) gebruikers erop kunnen vertrouwen dat de geboden diensten en zorg van goede kwaliteit zijn. Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen: • Nieuw ingevoerde werkwijzen m.b.t. het Toezicht, zoals herstelaanbod, worden gemonitord en zo nodig bijgesteld. • Evaluatie en bijstelling van de in 2022 ingevoerde intensivering van het toezicht op de gastouderopvang. • Evaluatie en bijstelling van het in 2023 ingevoerde flexibele toezicht. Hierbij is de vaste wettelijke set van de minimaal te inspecteren voorwaarden sterk verminderd en is er meer maatwerk door toezichthouder en gemeente mogelijk wat betreft de keuzes voor de te inspecteren voorwaarden.

Programmabegroting 2024

pagina 21 van 107

Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel Bijdragen aan Toezicht houden op kwaliteitsborging kwaliteit kinderopvang kinderopvang en (Wet kinderopvang en specifieke voorWet IKK) zieningen

Toezicht bij tattoo- en piercingshops

Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2024 • Toezicht kinderopvang volgens wet Kinderopvang en wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) • Evaluatie en bijstelling van het intensievere toezicht op de gastouderopvang • Evaluatie en bijstelling van het flexibel toezicht Toezicht en vergunningverlening bij tattoo- en piercingshops volgens de Warenwet.

3.2.2.3 Publieke gezondheid bij crises en rampen Wat houdt het in? De publieke gezondheidszorg bij crisis en rampen richt zich op het borgen van de inzetcapaciteit van de GGD bij calamiteiten en crisis, zodat wordt voldaan aan de eisen die zowel de Wet publieke gezondheid als de Wet veiligheidsregio’s stelt. Publieke gezondheid bij incidenten, rampen en crises is benoemd als één van de vier pijlers van de GGD. Dit product is ondergebracht bij AGZ, desalniettemin blijft de inzet hiervan GGD-breed. Psychosociale hulp bij ingrijpende gebeurtenissen (PSHi) is als apart facultatief product opgenomen in de begroting van de GGD. De regie voor de PSHi is altijd een verantwoordelijkheid van gemeenten. Indien gemeenten GGD-inzet vragen voor PSHi wordt dit gezien als facultatieve taak en vindt verrekening op factuurbasis plaats (zie facultatieve producten). Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Eén van de belangrijkste GGD-rollen betreft die van crisisorganisatie. Met het subprogramma Publieke gezondheid bij crisis en rampen, wordt deze rol ingevuld en wordt voldaan aan de wettelijke eisen op dit gebied. Het biedt het kader voor alle GGD-medewerkers om zich voor te bereiden op hun rol in een crisissituatie of ramp. Daarbij geven we extra aandacht aan kwetsbare groepen ten tijde van een crisis, ramp of ingrijpende gebeurtenis.

Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen zijn: • Subsidiekaders van NZa/AZO voor OTO-middelen 2024. • Verminderde subsidie van NZa/AZO vanaf 2022 voor OTO, waardoor voor de financiering van de taak publieke gezondheid bij crisis en rampen in 2024 €40.000 extra inwonersbijdrage benodigd is (dit bedrag is verwerkt in onderhavige begroting). • Continueren van PSHi als facultatief product.

Programmabegroting 2024

pagina 22 van 107

Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel Borgen publieke (Kunnen) uitvoeren van gezondheid bij crisis en GGD-taken IZB, MMK, rampen (Wpg in relatie GZO en PSH in tot Wvr). opgeschaalde situaties.

Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2024 • Actueel GGD-crisisplan en GGD Rampen Opvang Plan (GROP) met daarin opgenomen de leerpunten uit de evaluatie van de coronacrises. • Oefenen, trainen en opleiden conform deze plannen. • Voorzien in piketfuncties publieke gezondheid voor VRGZ-/GHOR-crisisorganisatie. • Borgen inzet GAGS voor de GHOR.

Wat kost het? Bedragen x € 1.000,-

Algemene Gezondheidszorg

Lasten Baten Resultaat na belasting

3.2.3

Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Gewijzigde Realisatie begroting Begroting 2022 2023 2024 3.796 -3.640 156

4.036 -3.973 63

4.484 -4.484 0

Raming 2025

Raming 2026

Raming 2027

4.622 -4.622 0

4.622 -4.622 0

4.622 -4.622 0

Gezond Leven: Gezonde wijk/gemeente en Gezonde School

Wat houdt het in? Het productenboek Gezondheidsbevordering beschrijft de kerntaak van gezondheidsbevordering van de afdeling Gezond Leven. Deze taak wordt uitgevoerd door de gezondheidsmakelaars School en Jeugd en de gezondheidsmakelaars Volwassenen. Om dit goed, effectief en efficiënt te kunnen doen is het belangrijk om in de gemeenten, de wijken en de scholen aanwezig te zijn. Alleen dan is het mogelijk om met partners, de burgers in de wijk en de gemeente deze taak op maat inhoud te geven en optimaal in te spelen op de behoeften en vragen van de gemeente en de gemeenschap. De kracht van wijkgericht werken Iedere wijk, dorpskern of gemeente is anders en heeft andere vragen en behoeften en ook haar eigen kracht en lokale netwerken. Zelfs binnen één wijk zijn verschillende kwetsbare groepen te definiëren, waarbij iedere groep met zijn eigen specifieke vraagstukken kampt. Oplossingen vanuit de gedachte ‘one size fits all’ zijn hierbij niet van toepassing. Het verbeteren van een gezonde leefomgeving kan alleen als het op maat gebeurt en aansluit bij de vraagstukken die gemeente, netwerk en inwoners samen willen oplossen. Omdat de vragen en vraagstukken in iedere gemeente/wijk anders zijn, zal ook de inhoudelijke inzet van de lokale GGD’ers op maat zijn. Daarom gaan wij ieder jaar met de gemeente in gesprek om samen de focus van onze lokale inzet te bepalen.

Deze inzet is gericht op lokaal maatwerk, aansluitend bij lokale netwerken en gericht op het realiseren van een gezonde(re) leefomgeving. Gezonde Kennis Team Gezonde Kennis is verantwoordelijk voor de epidemiologische taak zoals beschreven in de Wet publieke gezondheid (art. 2). Zij verwerven, op epidemiologische analyse gebaseerd, inzicht in de gezondheidssituatie van de bevolking. Zij signaleren trends/ontwikkelingen in kansen en

Programmabegroting 2024

pagina 23 van 107

bedreigingen voor de gezondheid van onze inwoners en voeren periodiek GGD Gezondheidsmonitors uit. Deze onderzoeksgegevens geven een beeld van de (ontwikkeling van) gezondheid van de inwoners in ons werkgebied. Het vormt de basis van preventieve acties, beleidsadvisering en gezondheidsbevordering. Het team Gezonde Kennis werkt nauw samen met gezondheidsmakelaars (zie onder) en draagt bij aan het Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) van de GGD. De monitors worden in samenwerking met het RIVM, het CBS en andere GGD’en uitgevoerd. Gezondheidsmakelaars Gezondheidsmakelaars agenderen en adviseren: ze zijn adviseurs en procesregisseurs voor het aanpakken van complexe volksgezondheidsproblemen en het vertalen van beleid naar lokale praktijk. Het gaat hierbij om het vormgeven van collectieve gezondheidsbevordering ter preventie van volksgezondheidsproblemen zoals roken, alcohol, overgewicht, depressie en eenzaamheid. Ze richten zich met name op inwoners in kwetsbare situaties zoals, jeugd, ouderen, laaggeletterden, vluchtelingen, migranten en/of mensen in armoede/lage SES. De GGD kent een gezondheidsmakelaar ‘school en jeugd’ en een gezondheidsmakelaar ‘volwassenen’. De makelaar school en jeugd richt zich primair op inwoners in de leeftijd van 0 tot 18 jaar, hun gezin en het onderwijs.

Op basis van thema’s richt de makelaar netwerken in en werkt samen met relevante ketenpartners. De makelaar volwassenen doet hetzelfde maar dan gericht op burgers in de leeftijd 18 jaar en ouder. Door gezondheidscijfers (samen met team Gezonde kennis) te duiden en te combineren met lokale kennis en het lokale netwerk komen de gezondheidsmakelaars tot een advies op maat. Zo adviseren ze over passende en effectieve, integrale en programmatische aanpakken. Ze versterken het lokale netwerk door het te verbinden en coalities te vormen met andere relevante belanghebbenden om samen een gezonde (fysieke en sociale) leefomgeving voor inwoners te realiseren. Gezondheidsmakelaars faciliteren en organiseren: ze zijn gewaardeerde partners omdat ze niet alleen meedenken maar ook meedoen. Ze organiseren netwerkvorming, ondersteunen bij uitvoering van campagnes en voorlichtingsactiviteiten. Daarnaast organiseren zij bijeenkomsten om samen met inwoners, huisartsen, sociale wijkteams en andere wijkprofessionals te komen tot een gezamenlijke, gedragen en gedegen aanpak van prioriteiten op basis van wijkanalyses. Desgewenst zijn zij als projectleider kartrekker van gezondheidsbevorderende samenwerkingsprojecten. Ze ondersteunen bij evaluatie en monitoring. Op deze manier verstevigen ze de lokale preventieve infrastructuur.

Gemeenten hebben goede ervaringen met gezondheidsmakelaars van de GGD om daadwerkelijk in samenwerking met bewoners en professionals concreet, effectief en efficiënt aan de slag te gaan met gezondheidsbevordering en preventie in de wijk en/of gemeente. Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Vanuit de Wet Publieke Gezondheid (Wpg) heeft de GGD de wettelijke verplichting tot het beschermen, bewaken en bevorderen van gezondheid. Zoals in de meerjarenstrategie staat beschreven, heeft de GGD meerdere taken en rollen welke samenkomen in wijk, buurten, dorpskernen en gemeenten. Dit product sluit naadloos aan op de meerjarenstrategie waarbij zorg en ondersteuning dicht bij de burger worden georganiseerd. Hierbij gaat extra aandacht naar kwetsbare groepen. Gezond Leven werkt volgens de leidende principes uit de meerjarenstrategie: Gezond Leven sluit aan bij (behoeften en vragen vanuit) gemeenten en werkt nauw samen met netwerkpartners (netwerkaanpak). Daarnaast vult Gezond Leven grotendeels het strategisch thema ‘Adviseren over preventie en verbinden van collectieve preventie met persoonsgerichte zorg’ in. Om preventie slim te organiseren werkt de GGD aan een preventieve infrastructuur. Hieronder verstaan we de structuur waarin partijen in een gemeente of wijk samenwerken aan het voorkomen van gezondheidsproblemen en waar iedereen een bijdrage levert om dit op te lossen.

Programmabegroting 2024

pagina 24 van 107

Ontwikkelingen Gezond en Actief Leven Akkoord Met het Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) bouwen gemeenten, GGD’en, zorgverzekeraars en VWS aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. Dit door schotten te doorbreken en domein overstijgend te werken vanuit samenhang om zo bij te dragen aan de beweging naar ‘de voorkant’ waarin een gezonde samenleving centraal staat. De gezondheidsmakelaars ondersteunen gemeentes bij deze ontwikkelingen. Integraal Zorg Akkoord Onderdeel van het Integraal Zorg Akkoord (IZA) is dat de samenwerking tussen het sociaal en het medisch domein versterkt wordt om zodoende zorg te voorkomen. Daarbij wordt ingezet op preventie en demedicalisering. Hiertoe worden regiobeelden en -plannen en regionale samenwerkingsafspraken gemaakt op basis van de bestaande werkstructuur tussen zorgverzekeraars en gemeenten. De GGD zet zich in om een positieve bijdrage te leveren aan de totstandkoming en uitvoering van deze verschillende regiobeelden en -plannen en regionale samenwerkingsafspraken. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Strategisch doel

Operationeel doel

Prestatie / Resultaat 2024

Het bevorderen van de gezondheid van inwoners van het werkgebied door het versterken van een preventieve infrastructuur in gemeenten en de regio (Wpg).

De aanpak en het beleid van volksgezondheidsproblemen wordt verstrekt.

Advies en ondersteuning aan gemeenten en samenwerkingspartners t.b.v. versterking van de aanpak en beleid van volksgezondheidsproblemen.

Bijdragen aan gezonde(re) volwassenen vanuit een wijk- of gemeentegerichte aanpak. Bijdragen aan een gezonde jeugd vanuit een school – wijk en gemeentegerichte aanpak.

Agendering, organisatie, uitvoering, monitoring en evaluatie van gezondheidsbevordering in gemeenten i.s.m. gemeenten, scholen en onze lokale samenwerkingspartners. Per gemeente: een opgesteld, uitgevoerd en geëvalueerd uitvoeringsprogramma gezondheidsbevordering. Uitvoering werkwijze Gezonde School op PO-, VO-, SO- en Mboscholen.

Het verkrijgen van gegevens en inzichten in de gezondheid van de inwoners van 0-100 jaar per gemeente en per wijk/dorp/school (Wpg).

Uitvoeren van GGD gezondheidsmonitor volwassenen/ouderen (opzetten van monitoronderzoek, dataverzameling) Uitvoeren van GGD gezondheidsmonitor jongvolwassenen (opzetten van monitoronderzoek, dataverzameling)

Programmabegroting 2024

Volgens plan uitgevoerde gezondheidsmonitors en extra monitors naar aanleiding van corona. Rapportage over en presentatie van de monitorgegevens aan alle gemeenten in het werkgebied. Besproken resultaten van de monitors met gemeenten.

pagina 25 van 107

Wat willen we bereiken? Strategisch doel

Wat gaan we ervoor doen? Operationeel doel

Prestatie / Resultaat 2024

Uitvoeren van GGD jeugdmonitor (analyse en presentatie)

Wat kost het? Bedragen x € 1.000,Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Gewijzigde Realisatie begroting Begroting 2022 2023 2024

Gezond Leven

Lasten Baten Resultaat na belasting

3.2.4

1.504 -1.701 -197