Bijlage 2. Uitvoeringsplan Preventie Jeugd 2026

Samen vooruit: Preventie die werkt voor een gezonde toekomst van onze jeugd Bijlage 2 Uitvoeringsplan Preventief Jeugdbeleid 2026

Uitvoeringsplan Preventie Jeugd 2026 Versie 1.0 Team Samenleving

1

Inhoudsopgave Inhoud Bijlage 2 Uitvoeringsplan Preventief Jeugdbeleid ................................................................................1 Inhoud ..................................................................................................................................................2 Voorwoord ...........................................................................................................................................3 1.

Kinderen krijgen een kansrijke start .............................................................................................4 Wat willen we bereiken ...................................................................................................................4 Hoe gaan we dit (verder) realiseren ................................................................................................4 Waar komt het geld in 2026 vandaan? ............................................................................................5

2.

Jongeren groeien op in een kansrijke omgeving (OKO) ................................................................6 Wat willen we bereiken....................................................................................................................7 Hoe gaan we dit (verder) realiseren ................................................................................................7 Waar komt het geld in 2026 vandaan? ............................................................................................8

3

Jongeren zijn mentaal weerbaar.................................................................................................10 Wat willen we bereiken..................................................................................................................10 Hoe gaan we dit (verder) realiseren ..............................................................................................10 Waar komt het geld in 2026 vandaan? ..........................................................................................12

4 Het bevorderen van een veilige en stabiele gezinsomgeving door ouderlijke samenwerking te versterken, relaties geweldvrij te maken en de veerkracht van kinderen te vergroten. ..................13 Wat willen we bereiken..................................................................................................................13 Hoe gaan we dit (verder) realiseren ..............................................................................................13 Waar komt het geld in 2026 vandaan? ..........................................................................................15 5 Het bevorderen van een veilige en gezonde online omgeving door de digitale weerbaarheid van jongeren te versterken ................................................................................................................16 Wat willen we bereiken..................................................................................................................16 Hoe gaan we dit (verder) realiseren ..............................................................................................17 Waar komt het geld in 2026 vandaan? ..........................................................................................17 Financieel perspectief na 2026 ...........................................................................................................18 Evaluatie

.............................................................................................................................................20 Kwantitatieve evaluatie ..................................................................................................................20 Kwalitatieve evaluatie ....................................................................................................................20 Nawoord.............................................................................................................................................22 2

Voorwoord Met trots presenteren wij dit uitvoeringsplan, als concrete uitwerking van het beleidsstuk “preventie die werkt voor een gezonde toekomst van onze jeugd”. Dit uitvoeringsplan geeft richting aan de stappen die we sinds 2025 hebben gezet én die we de komende jaren gaan zetten om preventie voor jeugd en gezin duurzaam te versterken. Onze ambitie is helder: in 2030 willen we een breed en structureel aanbod van preventieve voorzieningen beschikbaar hebben voor alle inwoners met opvoed- en opgroeivragen. De visie van het preventief jeugdbeleid is het realiseren van een doorgaande preventieve leerlijn, waarbij vanaf de geboorte – te beginnen met kansrijke start (0-2 jaar) – tot en met jongeren tot 23 jaar preventieve activiteiten worden aangeboden voor zowel kinderen, jongeren als hun ouders. Dit uitvoeringsplan is bedoeld als praktisch instrument om deze ambitie waar te maken. Het biedt handvatten en richtlijnen aan alle betrokken partners, professionals en beleidsmakers die bijdragen aan een gezonde, veilige en kansrijke omgeving voor onze kinderen (0-11 jaar) en jongeren (12-23 jaar). Het uitvoeringsplan fungeert als een levend startdocument dat in de loop der tijd kan worden bijgesteld, zodat het blijvend aansluit bij de behoeften van jongeren en de dynamiek van hun leefwereld. Preventie is een gedeelde verantwoordelijkheid.

Samenwerking tussen gemeenten, zorgen welzijnsorganisaties, onderwijsinstellingen, ouders en jongeren zelf is essentieel. Dit plan ondersteunt die samenwerking, door inzichtelijk te maken welke acties er zijn (en worden) ondernomen en waar kansen liggen voor verdere versterking. We spreken met dit plan onze overtuiging uit dat investeren in preventie loont – voor het welzijn van kinderen, voor de veerkracht van gezinnen en voor de toekomst van onze samenleving. Laten we samen blijven werken aan een gezonde toekomst voor onze jeugd. Rob Reuvers

3

1. Kinderen krijgen een kansrijke start Kansrijke Start is een landelijk actieprogramma. Het is een ketenaanpak en onderdeel van het GALA akkoord. Het is opgenomen in het concept-akkoord van ASWA. Het doel van het programma Kansrijke Start is om ouders in kwetsbare periode te helpen, zodat hun jeugdigen zo gezond mogelijk hun leven starten. Kansrijke Start richt zich op samenwerking tussen professionals uit de geboortezorg en het medisch- en sociaal domein. De focus ligt op de eerste 1000 dagen van een kind, wat de periode vóór, tijdens en na de zwangerschap omvat. De omgeving waarin jeugdigen worden geboren bepaalt in grote mate hun kansen voor later. Wanneer jeugdigen een minder goede start maken, bijvoorbeeld door vroeggeboorte, laag geboortegewicht of blootstelling aan medische of sociale risicofactoren zoals stress, roken, slechte voeding of gebrek aan liefdevolle aandacht, heeft dit een levenslang effect op zowel hun fysieke als mentale gezondheid en ontwikkeling. Dit beïnvloedt ook hun kansen op school, op de arbeidsmarkt en in de maatschappij. Ouders/opvoeders en de omgeving van het kind zijn cruciaal voor het geven van een goede start. Het verschil maken door preventie kan soms al door de inzet van kleine interventies, zoals het samenbrengen van ouders, of laagdrempelige opvoedondersteuning.

Daardoor kunnen problemen op latere leeftijd en risico factoren worden voorkomen. Het helpt om hier focus in aan te brengen.

Wat willen we bereiken In 2030 verhogen we het aantal kinderen dat een gezonde start heeft in de gemeente West Maas en Waal door de inzet van een reeks aan preventieve interventies en het versterken van de samenwerking op medisch- en sociaal domein bij de eerste 1000 dagen.

Hoe gaan we dit (verder) realiseren 1. Bij de regionale coalitie kansrijke start, uitgevoerd door de GGD gezondheidsmakelaar,

2.

3. 4.

5. 6.

wordt de samenwerking verstevigd. De regio organiseert elk kwartaal een overleg. Door de samenwerking leer je van elkaar en kun je elkaar verstevigen in de regionale aanpak. Twee keer per jaar vindt er een lokale coalitiebijeenkomst plaats, georganiseerd door de GGD. De bijeenkomst is voor alle betrokken professionals van kansrijke start in de regio. Hiermee wordt de samenwerking verstevigd en worden belangrijke thema’s besproken. We onderzoeken tijdens de regionale coalitie Kansrijke Start de interventies vanuit de menukaart1 Kansrijke Start en implementeert deze. Vanaf september 2025 is er voor ouders/opvoeders maandelijks de gelegenheid om andere ouders te ontmoeten. De GGD en Bibliotheek organiseren voor de eerste 1000 dagen een (in)formele ontmoeting voor ouders onder de naam: “Spelen en Ontmoeten”2 We blijven Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) aanbieden in de gemeente We organiseren bijeenkomsten voor de kinderopvang om de samenwerking te versterken. Het doel is om ook eerder signaleren te signaleren die we kunnen bespreken met elkaar en eventueel verdere aanpak te hanteren.

1 De menukaart Kansrijke Start geeft een overzicht van alle erkende interventies die van belang kunnen zijn

tijdens de eerste 1000 dagen van een kind. Op basis van de analyse maakt de regionale en lokale coalitie passende keuzes voor de inzet van interventies van Kansrijke Start. Denk hierbij aan o.a. stevig ouderschap 2 Spelen en Ontmoeten is een samenwerking met de GGD en de bibliotheek Rivierenland. De coöperatiekring Gelderland heeft een subsidie gegeven voor het opzetten van Spelen en Ontmoeten. Start september 2025 met een maandelijkse bijeenkomst voor en ouders met hun kind. In de leeftijd van 0-4 jaar. Ouders hebben de gelegenheid elkaar te ontmoeten, kinderen hebben de gelegenheid om te spelen. Elke bijeenkomst staat een thema centraal. Bv: babymassage, voeding.

4

7. We hebben een samenwerking met de verloskundige praktijk voor

moedergroepen3 en voorlichtingsavonden4. 8. Vanaf 2025 is er regionaal Stevig ouderschap5 ingekocht. 9. Vanaf 2026 wordt er onderzocht of er een informatieboekje kan worden gemaakt. Met dit boekje zorgen we ervoor dat alle zwangere stellen op dezelfde manier geïnformeerd zijn over het (preventieve) aanbod in de gemeente. 10. Ook in 2026 is er een samenwerking om laaggeletterdheid meer onder de aandacht te brengen.

Waar komt het geld in 2026 vandaan? Activiteit

Bekostigd uit

Financiën €

Lokale coalitie Bijeenkomsten (opdracht GGD) Projectleiding Kansrijke start Spelen en Ontmoeten

Brede SPUK GALA

€ < 500,=

Moedergroepen & voorlichtingsavond Stevig ouderschap

Brede SPUK GALA € 14.125,Subsidie coöperatie kring € 1000,Gelderland Begroot budget kostenplaats € 4.965,66040 / 4438 € 16.037,-

SPUK IZA

3 Moedergroepen: de verloskundige praktijk vraagt aan alle zwangere ouders of ze interesse hebben in het

deelnemen aan de moedergroepen. Onder professionele begeleiding en kleine groepen (max 5 deelnemers) worden de eerste ervaringen met elkaar gedeeld. Gedrag wordt genormaliseerd en door professionals wordt eventueel vroegtijdig gedrag gesignaleerd. In samenwerking met de gemeente Druten – Wijchen 4 Voorlichtingsavond: over bevallen en de eerste weken na de bevalling. Voor Vaders en moeders. In samenwerking met Gemeente Druten – Wijchen. 5 Stevig Ouderschap biedt opvoedondersteuning aan aanstaande ouders en ouders die net een kind hebben gekregen. Heb je vragen over de opvoeding, wil je extra ondersteuning bij je rol als ouder of wil je graag je verhaal kwijt over je eigen jeugd of huidige omstandigheden?

5

2. Jongeren groeien op in een kansrijke omgeving (OKO) OKO is wetenschappelijk onderbouwd en gebaseerd op het succesvolle IJslands preventiemodel. Het is een werkwijze voor gemeenten die zij kunnen inzetten om jongeren gezonder en gelukkiger op te laten groeien. Daarnaast zorgt de werkwijze dat roken drank en drugsgebruik verminderd wordt. De OKO-aanpak werkt aan een positieve, gezonde en veilige leefomgeving voor jongeren. Dit doordat het onder andere onderzoekt hoe het met de jongeren gaat en welke onderwerpen extra aandacht verdienen. Daarnaast helpt het de samenwerking te stimuleren tussen professionals, ouders, scholen, jongerenwerkers en gemeenten. Het betreft een meerjaren aanpak wat het een duurzaam model maakt. Vanuit de OKO-aanpak is het project “Ruimte voor de Jeugd” ontstaan. In 2024 heeft de gemeente West Maas en Waal hier een projectomschrijving van gemaakt. Het project “Ruimte voor de Jeugd” heeft als doel het verminderen van middelengebruik door jongeren in de gemeente West Maas en Waal. Dit wordt bereikt door het creëren van een positieve omgeving waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Er zijn verschillende redenen voor de lancering van dit project. Allereerst is het hoge middelengebruik, met name alcoholgebruik, onder jongeren in West Maas en Waal een zorgwekkende trend.

Daarnaast is er sprake van jeugdoverlast, zijn er signalen van een gebrek aan vrijetijdsopties voor jongeren, en is er bezorgdheid over hun mentale welzijn. Dit draagt allemaal bij aan de aanleiding voor dit project. Deze problemen houden verband met de leefomgeving waarin jongeren in de gemeente opgroeien. Daarom is er in het collegeprogramma voor de periode 2022-2026 specifieke aandacht besteed aan deze kwesties. Het doel is om jongeren verantwoord te laten opgroeien, hun ontwikkelingskansen te vergroten en hen zinvolle vrijetijdsbestedingsmogelijkheden te bieden. Dit wordt gerealiseerd via actief jeugd- en onderwijsbeleid, met het uiteindelijk doel dat alle jongeren gezond en veilig kunnen opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen. (Sport)verenigingen vormen een belangrijk onderdeel van het sociaal netwerk van onze samenleving. Ze zijn niet alleen plekken waar jeugd en jongeren samenkomen om te sporten of deel te nemen aan activiteiten, maar spelen ook een cruciale rol in het bevorderen van gezondheid, sociale cohesie, inclusiviteit en persoonlijke ontwikkeling. Om deze maatschappelijke waarde verder te benutten, willen we verenigingen nog meer positioneren als partners in het sociaal domein. Dit betekent dat we verenigingen stimuleren en faciliteren om een bredere rol op zich te nemen, bijvoorbeeld door het organiseren van activiteiten voor jeugd en jongeren.

Het aanbieden van vrijwilligerswerk of het versterken van samenwerking met scholen, zorginstellingen en buurtinitiatieven. Bovendien wordt er gestreefd naar het beter betrekken van de jongeren bij de samenleving. Dit wordt bereikt door middel van jeugdbeleid dat het welzijn en de tevredenheid van jongeren vooropstelt. Het streven is om een positieve, aangename en veilige leefomgeving te creëren voor jongeren in West Maas en Waal, zodat ze op een positieve manier kunnen deelnemen aan de samenleving, afgestemd op hun behoeften.

6

Wat willen we bereiken In 2030 groeien jongeren in de gemeente West Maas en Waal veilig op, worden hun ontwikkelingskansen vergroot en worden er voldoende zinvolle vrijetijdsbestedingen aangeboden.

Hoe gaan we dit (verder) realiseren 1. Uit intern onderzoek (2025) blijkt dat er minimaal draagvlak is bij ouders om het

alcohol gebruik onder jongeren te verminderen. Het is een wettelijke taak om NIX 18 uit te dragen. We blijven NIX 18 uitdragen. 2. We organiseren, samen met de gemeente Druten een theatervoorstelling voor ouders over middelengebruik. 3. We onderzoeken manieren om het druggebruik onder jongeren in de West Maas en Waal te verminderen. 4. Samen met de Regio Nijmegen worden testkopers ingezet voor legitimatie NIX 18 bij sportkantines, supermarkten, cafetaria, restaurant of slijterijen. 5. Het bestaande jeugdlastoverleg krijgt meer structuur. We maken afspraken over signaleren, melden, doorverwijzen en verdere aanpak. We onderzoeken welke structuur het beste bij het overleg past. We kunnen gebruik maken van de VIOS6 structuur of het 7 stappenmodel.7 We werken samen met de partners in de wijk. (Politie, boa, jongerenwerk, school) 6. We bieden meer activiteiten aan voor de jeugd. Dit met de achterliggende gedachten dat jongeren niet verveeld raken en de kans op overlast en middelengebruik hiermee verkleind. Dit proces voeren we uit in samenspraak met jongeren, ouders en samenwerkingspartners zoals Actief Maas en Waal. 7. Actief Maas en Waal kan behoefte ophalen onder jongeren. Nog meer zichtbaar worden in de gemeente en de sport onder jeugd stimuleren.

Het doel van Actief Maas en Waal is om jongeren in de leeftijd 0-18 jaar in beweging te krijgen en ze bewust te maken van een actieve en gezonde leefstijl. 8. We evalueren de pilot Jongerenontmoetingsplek (JOP) in Beneden- Leeuwen. We onderzoeken de mogelijkheden voor een jongerenontmoetingsplek in Dreumel. 9. De Kwikstart app is beschikbaar voor de jongeren in de gemeente West Maas en Waal. Deze app geeft jongeren die 18 worden een overzicht van alle regelgevingen. 10. We verstevigen de samenwerking met andere beleidsterreinen. Denk aan het beleidsterrein sport i.c.m. met Jeugd. Actief Maas en Waal wordt meer betrokken bij de overleggen. Of het beleidsterrein veiligheid/ handhaving en jeugd, of het beleidsterrein onderwijs en jeugd. 11. Halt blijft voorlichtingen geven op (basis)-scholen over groepsdruk, jeugdcriminaliteit en online gedrag. 12. Het Pax Junior college blijft de module “helder op school”8 geven. 13. We bekijken samen met sportverenigingen hoe jongeren meer kunnen bewegen buiten schooltijd. We besteden ook aandacht aan een gezonde leefomgeving in en rondom de sportvelden. Het thema “gezond gewicht” wordt hierin meegenomen. We blijven sport stimuleren onder de jongeren en jeugd door middel van het boekje Sjors Sportief en Creatief en Try -out.

6 VIOS: Veiligheid in en om school. Preventieve aanpak. Een samenwerking voor schoolveiligheid

tussen onderwijs, jongerenwerk, politie en andere partijen 7 7 stappenmodel: Dit is een aanpak die samenwerkende partners helpt om jeugdgroepen goed in beeld te krijgen en aan te pakken. 8 Helder op School is een preventieprogramma ontwikkeld door het Trimbos binnen het programma Gezonde School en is gericht op roken, gebruik van alcohol en drugs, en gamen, met een niveauen leeftijdsspecifiek, wetenschappelijk onderbouwd aanbod voor leerlingen in leerjaar 1, 2 of 3 en hun omgeving.

7

14. Het Pax Christi college (de middelbare school) blijft jaarlijks alle VMBO en

havo leerlingen leerlingenalert9 aanbieden. 15. We betrekken jeugd meer bij de politiek. Dit doen we op meerdere manieren. Zo nemen we onder andere deel aan Pax ontmoet Maas en Waal, het burgemeesters ontbijt, de kindergemeenteraad en Democracity. Waarbij de laatste twee initiatieven door de griffie worden uitgevoerd. Deze activiteiten dienen allen hetzelfde doel, namelijk jeugd en jongeren betrekken bij de politiek. 16. We verkennen bij de MFA’s en dorpshuizen of zij open staan voor samenwerking rondom activiteiten voor de jeugd. 17. We organiseren midden in het jaar en aan het einde van het jaar een ludieke actie in samenwerking met jongerenwerk, school, politie en boa’s. 18. We werken samen met het programma “van school naar duurzaam werk”.

Waar komt het geld in 2026 vandaan? Jaartal

Activiteit

Bekostigd uit

Financiën €

2026

Uitvoering onderzoek alcohol en drugsgebruik (theater voorstelling) Activiteiten voor de jeugd

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335

€ 3.500,-

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335 Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335

€ 20.000,-

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4438 Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335

€ 11.145,-

2026 2026

2026 2026

Jongeren ontmoetingsplek Dreumel Voorlichtingen Halt Jeugd betrekken bij de politiek

€ 46.345,-

€ 500,-

9 Leerlingenalert wil voorkomen dat jongeren de eerste stap in de criminaliteit zetten. Er wordt ingezet op vergroten van bewustwording van en kennis over de risico’s van criminaliteit. Bureau Beke heeft in 2023 wetenschappelijk vastgesteld dat deze voorlichting doelmatig is: Leerlingen en studenten, medewerkers van scholen en ouders leren hoe het er in de criminele wereld aan toe gaat, hoe je het herkent en hoe je dan moet handelen. Ze beloven geen effect op gedrag. Voor gedragsverandering zijn andere interventies. Het richt zich op jongeren vanaf 14 jaar en het pedagogische netwerk rondom hen (ouders/ verzorgers en medewerkers van scholen).

8

2026

2026

Uitvoering Gesprekken MFA / dorpshuizen Testinkopers NIX 18

2026

Eindejaar actie

2026

Activiteiten voor jeugd i.c.m sport

-

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335

€ 882.40,(exclusief)

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335 Brede SPUK GALA

€ 5.000,Budget volledig naar Groeizaam en De Kom

“Helder op school’ en ‘Leerlingenalert’ worden bekostigd door het Pax Christi College.

9

3 Jongeren zijn mentaal weerbaar Jeugdigen en ouders die weerbaar zijn, kunnen hun grenzen goed aangeven. Ze durven voor zichzelf op te komen en ook om hulp te vragen. Mentale weerbaarheid is het vermogen om, om te gaan met uitdagingen, stress en druk. Het ontstaan van mentale weerbaarheid heeft te maken met opvoeding, persoonlijke eigenschappen zoals karakter, en ervaringen (Movisie, 2022). De leefwereld van jeugdigen speelt zich niet alleen af in de fysieke omgeving, maar ook online. In de gemeente West Maas en Waal herstelt 78% van de jongeren (vragenlijst afgenomen in de tweede en vierde klas van het voortgezet onderwijs) na een moeilijke periode zich meestal weer snel en geeft 88% aan zich voldoende weerbaar te voelen (Gezondheidsmonitor GGD, 2023). Wanneer jeugdigen zich niet mentaal weerbaar voelen, kan dit zich uiten in onzekerheid, weinig zin hebben in school, somberheid, angstklachten, weinig zelfvertrouwen en een laag zelfbeeld. Deze eigenschappen zijn risicofactoren voor het ontstaan van problemen op latere leeftijd. Deze risicofactoren kunnen uitmonden in lichte problemen tot bijvoorbeeld suïcide. Gemeenten zijn vanaf 2024, volgens de wet Integrale Suïcide Preventie, verplicht een lokaal beleid te ontwikkelen om suïcide te voorkomen. De uitwerking voor jeugd vindt plaats binnen het onderdeel mentale weerbaarheid.

De uitwerking van suïcidepreventie voor volwassenen valt onder het gezondheidsbeleid. In de gemeente West Maas en Waal kampt 22% van de jeugdigen met psychische klachten (Gezondheidsmonitor GGD, 2023). Deze klachten lopen uiteen van licht tot zwaar. Daarnaast blijkt dat de invloed van ouders/opvoeders op de opvoeding en de mate waarin zij zich gesteund voelen, effect heeft op het welzijn van de jeugdigen. We zien in de gezondheidsmonitor GGD, 2023 dat 68% van de meisjes zich vaker gestrest voelen dan jongens (30%). Meisjes voelen zich het meest gestrest op school/huiswerk. (36%). Vervolgt door “alles wat ze moeten doen” (32%). 24% van de meisjes wordt gestrest van “wat anderen van hen vinden”. Uit de cijfers blijkt dat meisjes die druk zichzelf opleggen. (35%) Ondanks dat het bij 78% van de jeugdigen op het gebied van mentale gezondheid goed gaat, helpt het om aandacht te geven aan de preventieve inzet van mentale weerbaarheid.

Wat willen we bereiken In 2030 zijn er extra interventies geïmplementeerd en is de samenwerking versterkt rondom het aanbod van interventies voor mentale weerbaarheid voor jeugdigen, waardoor zij zich weerbaarder voelen en veerkrachtiger kunnen opgroeien.

Hoe gaan we dit (verder) realiseren 1. We organiseren jaarlijks een netwerkbijeenkomst voor de samenwerkingspartners. Het doel van de netwerkbijeenkomst is dat samenwerkingspartners elkaar eerder en beter kunnen vinden. Dat ze op de hoogte zijn van elkaars aanbod.

10

2. Buurtgezinnen blijft actief in de gemeente zodat gezinnen die steun kunnen

gebruiken gekoppeld worden aan een stabiel gezin in de buurt. 3. Schoolmaatschappelijk werk blijft actief op de basisscholen. Zij ondersteunen op school leerlingen met (sociaal emotionele) problemen en ouders met opvoedproblemen. Ook ondersteunen zij docenten (teams). 4. We blijven doorgaan met de STORM aanpak10(vanuit de landelijke agenda suïcideaanpak 2021 – 2025 ‘Samen Minder Suïcide) en vergroten we de bekendheid daarvan onder lokale partners. 5. De Bikkeltraining11 wordt op alle basisscholen gegeven. 6. Het Pax Christi college blijft in de mentor lessen het thema “omgaan met stress” aanbieden. 7. Puberpraat blijft i.s.m. de gemeente Druten – Wijchen. 1 keer per jaar is er een voorlichting voor ouders/opvoeders over het thema mentale weerbaarheid. 8. De middelbare school biedt tijdens de LO-lessen aan alle brugklassen onderdelen aan van de rots en water training12. 9. De jaarlijkse themadag “get2knowyou”13 blijft op het Pax junior college. 10. We nemen deel aan het landelijk initiatief Orange the world. Een landelijk initiatief om geweld tegen jonge meisjes en vrouwen te verminderen of te stoppen. 11. We willen jonge mantelzorgers beter in kaart brengen. We onderzoeken hun behoefte en willen zo lokaal mogelijk aanbod hieraan koppelen. 12. De JIM14 aanpak wordt geïmplementeerd, wanneer dit passend is bij de uitvoerende partij. 13.

Het in kaart brengen van de professionals binnen de gemeente die (mogelijk) te maken hebben met signalen en of casussen rondom het thema huiselijk geweld en kindermishandeling.

10 STORM is een preventie-aanpak gericht op jeugdigen op middelbare scholen. Alle leerlingen worden in hun tweede en vierde leerjaar bij een jeugdverpleegkundige gescreend op psychische klachten, zoals depressie en suïcidaliteit. Mentoren en zorgcoördinatoren worden getraind in het oppikken en bespreekbaar maken van verontrustende signalen. Jeugdigen met ernstige klachten krijgen direct hulp. Aan mentaal kwetsbare jeugdigen en hun ouders/ opvoeders, worden speciale trainingen aangeboden 11 De Bikkeltraining besteedt aandacht aan: “Wat gaat er veranderen als brugklasser en hoe ga je daarmee om? Hoe maak je nieuwe vrienden en wat doe je tegen pestkoppen? Hoe blijf je ontspannen en hoe maak je een zelfverzekerde indruk? En weet jij what's done en what's not op de middelbare school? 12 *Hoofddoel van rots en water: Het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties en het verminderen van problemen op het intrapersoonlijke domein (zoals internaliserend gedrag, depressieve gevoelens, psychologisch welbevinden en seksuele autonomie) en het interpersoonlijke domein (zoals het verminderen van agressie, seksueel grensoverschrijdend gedrag, pesten en gepest worden). 13 *Get2knowyou is een methode om onverschilligheden en onbegrip op middelbare scholen tegen te gaan.

En te leren respect voor elkaar te hebben 14 JIM: Jouw ingebrachte mentor: Kinderen, maar eigenlijk alle mensen, hebben wortels nodig om te groeien. Wortels houden je op je plaats en voeden je. Tegelijkertijd geven wortels je belangrijke normen en waarden mee, ideeën hoe je dingen het best kunt aanpakken. Allemaal belangrijke informatie om gezond te kunnen groeien! Soms gaat het mis bij jongeren met het gevolg dat ze geremd worden in hun groei. Hiervan hebben jongeren zelf last, maar ook vaak hun omgeving. Dit is het moment om aan de jongere te vragen of er iemand is die hij/zij vertrouwt, een zo genoemde mentor. Deze persoon noemen we een JIM: Jouw Ingebrachte Mentor.

11

Waar komt het geld in 2026 vandaan? Jaartal

Activiteit

Bekostigd uit

Financiën €

2026

Buurtgezinnen

€50.804,-

2026

School maatschappelijk werk

Begroot budget kostenplaats 66700 4335. Begroot budget kostenplaats 640404436

2026

Bikkeltraining

Uren jongerenwerk en schoolmaatschappelijk werk.

2026

Puberpraat

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335

€ 250,-

2026

Orange the world

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4335

€ 500,-

2026

Get to Know you

Begroot budget kostenplaats 66040 / 4438

€ 5.500,-

“Storm aanpak” wordt bekostigd door het Pax Christi College.

12

€82.000,- (Exclusief reiskosten) + €36.000,- Groeisaam

4 Het bevorderen van een veilige en stabiele gezinsomgeving door ouderlijke samenwerking te versterken, relaties geweldvrij te maken en de veerkracht van kinderen te vergroten. Scheidingsproblematiek gaat over het beëindigen van een relatie tussen twee ouders/opvoeders. Een scheiding heeft veel impact op diverse levensgebieden van zowel ouders/opvoeders als jeugdigen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan opvoeden, wonen, financiën en vriendschappen. De meeste ouders/opvoeders lukt het om gezamenlijk tot afspraken te komen om goed uit elkaar te gaan. Echter als ouders/opvoeders er bij een scheiding zelf of met lichte hulp en ondersteuning niet uitkomen en er voortdurend conflicten zijn heeft dit invloed op de ontwikkeling van jeugdigen. Voorbeelden daarvan zijn emotie regulatieproblemen, schooluitval of lichamelijke problemen. Voor deze problemen wordt vaak een beroep gedaan op de inzet van gespecialiseerde jeugdhulp. Uit de Gezondheidsmonitor jeugd 2023 blijkt dat 80% van de jeugdigen in de gemeente West Maas en Waal bij beide ouders/opvoeders woont. Ongeveer 20% van de jeugdigen maakte in de gemeente West Maas en Waal een scheiding mee. Uit het onderzoek ‘Als je het ons vraagt’ (2022) van de Kinderombudsman blijkt dat jeugdigen die een scheiding meemaken minder vaak een goed voorbeeld krijgen van ouders/opvoeders.

Ze missen soms stabiliteit en continuïteit thuis en ervaren scheiden als een ingrijpende gebeurtenis. Uit het onderzoek blijkt dat de focus momenteel vooral op jeugdigen ligt, terwijl het beleidsmatig nuttig is om ook ouders/opvoeders in de aanpak te betrekken. Binnen het preventieve veld is er veel mogelijk rondom scheidingsproblematiek.

Wat willen we bereiken De negatieve effecten van echtscheidingen worden verminderd en de algehele welzijn en ontwikkeling van jeugdigen (en ouders/opvoeders) in de gemeente West Maas en Waal wordt bevorderd doordat we in 2030 een breed en laagdrempelig (online) aanbod realiseren op het gebied van scheidingsproblematiek.

Hoe gaan we dit (verder) realiseren •

•

•

We vergroten de bekendheid bij de ouders, jongeren en samenwerkingspartners van het aanbod van Stichting Villa Pinedo15 in de gemeente West Maas en Waal, waardoor jeugdigen laagdrempelig (online) contact kunnen hebben met lotgenoten. En via campagnes stil wordt gestaan bij de dag van de scheiding. Villa Pinedo biedt het Buddy-programma aan. Kinderen en jongeren kunnen via een speciale app in contact komen met een Buddy. Dit is een leeftijdsgenoot die zelf ook gescheiden ouders heeft en begrijpt wat ze doormaken. Via de app kunnen ze ervaringen delen, vragen stellen en steun vinden. Villa Pinedo biedt online forums aan. Op het forum kunnen kinderen en jongeren hun gedachten en gevoelens delen, vragen stellen en in contact komen met anderen die in een vergelijkbare situatie zitten.

15 Bij Villa Pinedo zijn vrijwillige jongeren werkzaam die zich inzetten voor kinderen met gescheiden ouders. Zij

zijn Buddy in de chat, beantwoorden vragen op het Forum en maken blogs en vlogs met de reden om kinderen te steunen in de soms moeilijke tijd rondom de scheiding van hun ouders. Alle jongeren hebben zelf ook gescheiden ouders, dus ze weten waar kinderen doorheen gaan

13

•

•

•

•

• • •

•

Villa Pinedo biedt open brieven aan. Villa Pinedo heeft brieven opgesteld die kinderen kunnen gebruiken om hun gevoelens en ervaringen te uiten richting hun ouders of andere volwassenen in hun leven. We onderzoeken of de gemeente gebruik kan maken van de webshop van Villa Pinedo. In de webshop zijn producten beschikbaar die kinderen en ouders kunnen ondersteunen bij het omgaan met de gevolgen van een scheiding, zoals boeken, spellen en de 'SCHEID-DOOS'. We vergroten de bekendheid van de website ‘Als je uit elkaar gaat’ in de gemeente West Maas en Waal, zodat ouders/opvoeders en professionals laagdrempelig onlineadvies kunnen vinden over scheidingen. We organiseren minimaal een keer per jaar in de gemeente West Maas en Waal een bijeenkomst waar informatie wordt gegeven over goed uit elkaar gaan. Het thema scheiden wordt hierin opgenomen waardoor er voor jeugdigen minder problematische scheidingen zijn. Voor ouders/opvoeders die uit elkaar gaan is er laagdrempelige ondersteuning beschikbaar door ouderschapsbemiddeling vanuit Sterker. Voor jongeren is er een laagdrempelige ondersteuning beschikbaar in de vorm van “twee huizen”16 gegeven door Sterker. We onderzoeken of eén keer per jaar een interactieve theatervoorstelling plaats vindt over één actuele ontwikkeling, dit kan zijn op het gebied van scheidingsproblematiek. REPS17 wordt geïmplementeerd in onze gemeente

16 Twee huizen is een groep voor alle kinderen uit groep 4 t/m 8 waarvan de ouders gescheiden zijn. Het maakt

niet uit of de scheiding moeizaam verloopt of niet of dat een kind er (ogenschijnlijk) wel of niet last van heeft. De groep is bedoeld om ieder kind de mogelijkheid te geven om over de scheiding te praten zonder rekening te houden met loyaliteit of lastige situaties. 17 Het REPS is een samenwerkingsverband dat professionals van lokale teams in Gelderland- zuid ondersteunt bij (ingewikkelde) scheidingscasuïstiek. Het REPS denkt mee, geeft informatie, loopt desgewenst een tijdje mee in een casus of kan aansluiten bij gesprekken met ouders. Het REPS kan meedenken in de analysefase, plan van aanpak, doorgeleiden naar hulpverlening, veiligheidskaders en monitoring. Het REPS neemt de casusregie niet over; die blijft bij de professional. Het REPS bestaat uit medewerkers vanuit Entrea Lindenhout, Jeugdbescherming Gelderland, Pro Persona en Sterker sociaal werk.

14

Waar komt het geld in 2026 vandaan? Jaartal

Activiteit

Bekostigd uit

Financiën €

2026 2025 - 2026

Villa Pinedo Ouderschapsbemiddeling “twee huizen”

Kosteloos Budget Regio Rivierenland

€ 30.906,-

Budget Regio Rivierenland

€ 6.181,-

2026 - 2026

15

5 Het bevorderen van een veilige en gezonde online omgeving door de digitale weerbaarheid van jongeren te versterken De huidige generatie jongeren groeit op in een wereld waarin internet en smartphones vanzelfsprekend zijn. In tegenstelling tot eerdere generaties kennen zij geen samenleving zonder constante digitale verbinding. Deze ontwikkeling biedt onmiskenbare voordelen, zoals snelle toegang tot informatie en laagdrempelig contact met leeftijdsgenoten. Tegelijkertijd brengt het ook grote risico’s met zich mee. Het is belangrijk te erkennen dat wij, als volwassenen en professionals, deze digitale leefwereld vaak slechts gedeeltelijk begrijpen. Jongeren bevinden zich in een kwetsbare levensfase, van puberteit tot jongvolwassenheid (tot ongeveer 27 jaar), waarin hun persoonlijkheid en oordeelsvermogen nog volop in ontwikkeling zijn. Dit maakt hen gevoelig voor prikkels en beïnvloeding van buitenaf. Via sociale media, gameplatforms en andere online omgevingen staan jongeren voortdurend in contact met de wereld. Dit contact kan zowel gewenst als ongewenst zijn, en vindt plaats op hun eigen initiatief, maar ook op dat van anderen. Jongeren beschikken nog niet altijd over de vaardigheden en het inzicht om de risico’s van online interacties goed in te schatten.

Dit vergroot onder andere de kans op online verslaving, verminderde sociale interactie en fysieke inactiviteit – met als gevolg een negatieve impact op hun mentale en fysieke gezondheid. De rol van de jongerenwerker Juist hier ligt een belangrijke rol voor het jongerenwerk. De jongerenwerker is bij uitstek de professional die actief is op alle leefgebieden van jongeren: thuis, op school, op straat én online. Door deze brede aanwezigheid ontstaat er een unieke positie van nabijheid en vertrouwen. Jongerenwerkers ontmoeten jongeren vaak in één domein en bouwen het contact verder uit in andere domeinen. Dat maakt het jongerenwerk krachtig, effectief en duurzaam. Om daadwerkelijk aan te sluiten bij de digitale leefwereld van jongeren, is het noodzakelijk om ook online zichtbaar en bereikbaar te zijn. Online jongerenwerk vraagt echter om specifieke vaardigheden én om voldoende tijd. Het is geen activiteit die in een vast tijdslot plaatsvindt, maar iets wat gedurende de hele dag, en vaak ook in de avonduren, doorgaat. Om dit goed te kunnen doen, moeten jongerenwerkers hierin getraind worden en voldoende tijd en ruimte krijgen in hun planning. In Nederland zijn inmiddels verschillende organisaties actief die online jongerenwerk op een effectieve en professionele manier vormgeven.

Door hierin te investeren en te leren van bestaande voorbeelden, kunnen we jongeren ook in hun digitale leefwereld op een positieve manier ondersteunen en beschermen.

Wat willen we bereiken In 2030 is er voldoende zicht op hoe de gemeente jongeren online kan bereiken en begrijpen. Waardoor de leefwerelden van jongeren meer begrepen wordt.

16

Hoe gaan we dit (verder) realiseren • •

• •

Vanaf 2026 zijn er gesprekken met jongeren om hierover mee te denken Vanaf 2026 wordt er onderzocht welke interventies de gemeente kan uitzetten. (https://www.nji.nl/publicaties/online-jongerenwerk-werken-in-de-online-leefwereldvan-jongeren / https://www.nji.nl/jongerenwerk/hoe-werk-ik-als-jongerenwerkeronline) Vanaf 2026 wordt er samengewerkt met jongerenwerk, scholen en afdeling communicatie om beter zicht te krijgen op dit thema. Vanaf 2026 wordt het thema meegenomen in de jaarlijkse puberpraat

Waar komt het geld in 2026 vandaan? Jaartal

Activiteit

Bekostigd uit

2026

Alle activiteiten die uit Nader te bepalen dit onderzoek voortkomen, moet nog een financiële onderbouwing gezocht worden.

17

Financiën € Nader te bepalen

Financieel perspectief na 2026 In het beleidsstuk is beschreven hoe de financiering voor het jaar 2026 is opgebouwd. Deze middelen vormen een belangrijke basis om onze ambitie te realiseren: in 2030 willen we een breed en structureel aanbod van preventieve voorzieningen beschikbaar hebben voor alle inwoners met opvoed- en opgroeivragen. De visie van het preventief jeugdbeleid richt zich op het ontwikkelen van een doorgaande preventieve leerlijn van 0 tot 23 jaar. Dat betekent dat we vanaf de geboorte – te beginnen met een kansrijke start (0-2 jaar) – tot en met de late adolescentie een samenhangend pakket aan preventieve activiteiten willen aanbieden voor kinderen, jongeren en ouders. Om deze visie duurzaam te kunnen uitvoeren is structurele financiering noodzakelijk. De financiële kaders na 2026 zijn echter nog niet volledig in te vullen. Dit hangt samen met twee belangrijke onzekerheden: 1. Het eindigen van de Brede SPUK GALA De huidige preventieve inzet wordt mede bekostigd uit de Brede SPUK GALA. Zolang niet duidelijk is of deze middelen na 2026 worden afgebouwd of beëindigd, kunnen we slechts een voorlopige raming maken van de benodigde aanvullende middelen. 2.

De implementatie van het AZWA De landelijke invoering van het AZWA (Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord) kan naar verwachting gevolgen hebben voor zowel het takenpakket als de bekostiging van preventieve voorzieningen. Omdat de precieze uitwerking en bijbehorende financiële gevolgen nog in ontwikkeling zijn, blijft dit hoofdstuk beperkt tot scenario’s en bandbreedtes. Voorlopige financiële schets Hoewel de exacte bedragen na 2026 nog niet volledig vaststaan, kunnen we op basis van de huidige inzet en de doorontwikkeling richting 2030 een indicatieve raming geven. Deze raming dient als richtinggevend kader voor beleidsvorming en bestuurlijke besluitvorming in de komende jaren. Continueren van bestaande preventieve activiteiten Een deel van de middelen is nodig om het huidige niveau van preventie te behouden. Zonder structurele borging vallen activiteiten weg die juist bijdragen aan het verlagen van zwaardere zorgkosten op de lange termijn. Overzicht financiële inzet jeugd en jongeren (2027–2029) Voor het jaar 2027 zijn verschillende activiteiten binnen het jeugd- en jongerenbeleid opgenomen binnen de begrote budgetten van de kostenplaatsen 66040/4338 en 66040/4335. Samen vormen zij de komende jaren het beschikbare bedrag voor de uitvoering van preventieve, activerende en ondersteunende jeugdactiviteiten.

Kostenplaats 66040/4338 Binnen kostenplaats 66040/4338 komt de totale inzet voor 2027 uit op € 120.645 (exclusief indexering). Dit bedrag omvat onder andere de inkoop van jongerenwerk, (€ 60.745) de inzet van de Toekomstcoach € 37.311. De Halt-subsidie € 11.145, de uitvoering van Moed-ergroepen en informatieavonden € 5.205, het project Get2KnowY € 5.500 en de subsidies aan jeugdorganisaties € 15.605.

18

Kostenplaats 66040/4335 Daarnaast wordt binnen kostenplaats 66040/4335 in 2027 een aanvullend bedrag ingezet voor specifieke activiteiten gericht op jongerenparticipatie en preventie. Het betreft: • € 5.595 voor het betrekken van jongeren bij de lokale politiek; • € 5.000 voor een ontmoetings- en activiteitenbudget voor jeugd; • € 5.339 voor bewustwording rondom de effecten en gevolgen van drugs- en alcoholgebruik. • € 10.000 voor het organiseren van Next Generatie dag Gezamenlijk leidt dit binnen kostenplaats 66040/4335 tot een bedrag van € 25.934. Het totale besteedbare budget binnen deze kostenplaats voor 2027 komt uit op € 28.343 (exclusief indexering). Met deze middelen is ruimte voor zowel structurele inzet als verdere ontwikkeling van activiteiten die jongeren actief betrekken, ondersteunen en versterken in hun leefomgeving.

Totaalbeeld 2027–2029 In het begrotingsprogramma zijn de volgende bedragen opgenomen op kostenplaat 66040/4338: • Totaal begroot 2027: € 138.106 • Totaal begroot 2028: € 141.126 • Totaal begroot 2029: € 144.014 In het begrotingsprogramma zijn de volgende bedragen opgenomen op kostenplaat 66040/4335: • Totaal begroot 2027: € 28.343 • Totaal begroot 2028: € 29.345 • Totaal begroot 2029: € 29.751 Met deze middelen is ruimte voor zowel structurele inzet als verdere ontwikkeling van activiteiten die jongeren actief betrekken, ondersteunen en versterken in hun leefomgeving. Opschalen naar een doorgaande preventieve leerlijn Voor de verdere uitbouw van het aanbod (0-23 jaar) wordt aanvullende investering verwacht. Dit betreft onder andere samenwerking met onderwijs, jeugdgezondheidszorg en welzijnsorganisaties. Hierbij kunnen we o.a. ook gebruik maken van regionale gelden en landelijke subsidies. Hierbij kun je denken aan: Ondersteuning leefbaarheidsinitiatieven gemeenten Coöperatiekring Gelderland investeert in een kansrijke toekomst Conclusie Hoewel nog niet alle financiële componenten na 2026 concreet zijn te bepalen, is duidelijk dat structurele financiering essentieel is om de ambitie voor 2030 te verwezenlijken. In de komende periode worden de financiële ramingen verder aangescherpt, in lijn met de landelijke ontwikkelingen rondom GALA en AZWA.

Het uitvoeringsplan wordt waar nodig geactualiseerd zodra nieuwe informatie beschikbaar komt.

19

Evaluatie De aankomende jaren gaan we inzetten op preventie op diverse gebieden binnen de gemeente. De kracht van preventie ligt in de combinatie van maatregelen. Eén enkele preventieve maatregel heeft vaak weinig effect, maar door een combinatie van maatregelen, en het bereiken van een grote doelgroep, kan het een groter maatschappelijk effect hebben (NJI, 2019). Bovendien kan het kostenbesparend zijn, omdat minder jeugdigen en opvoeders intensievere zorg nodig hebben. Toch zijn niet alle effecten van het preventieve aanbod één-op-één meetbaar. Daarom is het belangrijk om een goede mix te creëren van kwantitatieve en kwalitatieve resultaten. Het belangrijkste van het meten van de resultaten is dat het bijdraagt aan de verbetering van de lokale gemeenschap. Het meten van de uitkomsten is niet alleen een manier van verantwoorden, maar moet ook een gezamenlijk verbeterproces en verantwoordelijkheid in gang zetten. De evaluatie van het Preventief jeugdbeleid vindt één keer in de twee jaar op twee manieren plaats:

Kwantitatieve evaluatie We meten op basis van data de doelstellingen in het Preventief jeugdbeleid, dat doen we door: • • •

Het aantal beschikkingen dat per jaar op basis van de Jeugdwet wordt afgegeven (geanonimiseerd in kaart te brengen); Het aantal jeugdigen/ouders/opvoeders dat gebruik maakt van een preventieve voorziening in kaart te brengen; De beschikbare data vanuit de Gezondheidsmonitor te vergelijken met de thema gerelateerde doelstellingen. Vanuit de GGD monitor zijn de nieuwste cijfers in 2027 beschikbaar.

Kwalitatieve evaluatie Cijfers en data zeggen niet alleen of het beschreven beleid effectief is geweest. De talloze activiteiten en interventies zullen worden uitgevoerd door diverse lokale partners. Zij beschikken over veel expertise en lokale kennis over hoe het gaat met opvoeders en jeugdigen in de gemeente. Voor de evaluatie verwachten we van partners dat zij zowel kwalitatieve als kwantitatieve gegevens bijhouden. Jaarlijks leggen zij verantwoording af over de preventieve activiteiten aan de hand van de volgende punten: • • •

Het aantal jeugdigen/ouders/opvoeders dat er aan de heeft activiteit deelgenomen; Welk effect de activiteit voor de jeugdigen/ouders/opvoeders heeft gehad (is er een verbetering ten opzichte van de desbetreffende problematiek); Hoe de integraliteit en samenhang onder partners is versterkt door de activiteit;

20

Ten slotte vinden er gedurende de beleidsperiode ook gesprekken plaats met jeugdigen tijdens sport- en spelmomenten. Door al deze uitgangspunten als onderdeel van de evaluatie te gebruiken, ontstaat er een resultaat dat is gebaseerd op data, kennis, ervaring en expertise. De behaalde resultaten en aanbevelingen kunnen gedurende de beleidsperiode worden vertaald naar nieuwe actiepunten.

21

Nawoord Met veel enthousiasme zijn wij aan de slag gegaan met het uitvoeringsstuk voor het preventieve jeugdbeleid. Samen met de uitvoeringspartijen hebben we duidelijke keuzes gemaakt. We zetten in op een aanpak waarmee we, met minimale middelen, toch een groot effect proberen te bereiken. De jeugd heeft de toekomst. Daarom vinden we het belangrijk dat kinderen en jongeren in onze gemeente gezond, veilig en met kansen kunnen opgroeien. Preventie speelt daarin een belangrijke rol. Door problemen vroeg te signaleren en samen te werken met scholen, ouders, verenigingen en professionals, willen we voorkomen dat kleine zorgen groter worden. Het uitvoeringsstuk is opgesteld in nauwe samenwerking met de betrokken organisaties. Dit zorgt voor draagvlak en een gezamenlijke inzet. Het college en de gemeenteraad worden tijdens het hele proces actief op de hoogte gehouden van de voortgang en resultaten. We kijken uit naar de uitvoering van dit beleid en hebben er vertrouwen in dat we samen het verschil kunnen maken voor onze jeugd.

22

23

24