Bijlage 1 Meicirculaire 2023
Tekst van het document
Gemeentefonds
Meicirculaire 2023
de gemeentebesturen, ter attentie van de raden en de colleges van B&W
DGOBDR/ Bestuur, Financiën en Regio’s Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl Contactpersoon eventuele vragen per e-mail postbus.gf@minbzk.nl Datum 31 mei 2023 Kenmerk 2023- 0000285703
Onderwerp Doelstelling Juridische grondslag Relaties met andere circulaires
Ingangsdatum Geldig tot
meicirculaire gemeentefonds 2023 bekendmaking van beleid en het geven van informatie decembercirculaire 2022 (2022-0000678404); septembercirculaire 2022 (2022-0000522394); meicirculaire 2022 (2022-0000259109) 31 mei 2023 1 juli 2024
Meicirculaire gemeentefonds 2023
Voorwoord Voor u ligt de meicirculaire gemeentefonds 2023. Deze circulaire informeert u over de gemeentefondsuitkeringen voor 2023 en verder, gebaseerd op de voorjaarsbesluitvorming van het Rijk. De politiek-bestuurlijke zaken worden in hoofdstuk 1 belicht. De circulaire is in belangrijke mate een financieel-technisch document. Vooral de latere hoofdstukken richten zich op de doelgroep van financieel specialisten. Ik wens u veel succes toe bij de uitvoering van uw taken. Mede namens de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst, De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Hanke Bruins Slot
Meicirculaire gemeentefonds 2023
Meicirculaire gemeentefonds 2023
Inhoudsopgave 1
2
Hoofdpunten .......................................................................................................1 1.1
Inleiding .....................................................................................................1
1.2
Algemene uitkering ......................................................................................1
1.3
Decentralisatie- en integratie-uitkeringen........................................................3
Algemene uitkering ..............................................................................................4 2.1
Inleiding .....................................................................................................4
2.2
Wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering .......................................4
1.
Accres ........................................................................................................5
2.
Plafond BTW-compensatiefonds .....................................................................8
3.
Financieringssystematiek ..............................................................................9
4.
Loon- en prijsbijstelling 2023: Participatie.......................................................9
5.
Flankerend beleid energiearmoede ............................................................... 10
6.
Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden ............................... 10
7.
Jeugdzorg ................................................................................................. 10
8.
Loon- en prijsbijstelling 2023: AP Jeugdhulp ................................................. 11
9.
Loon- en prijsbijstelling 2023: Voogdij 18+ ................................................... 11
10.
Compensatieregeling voogdij 18+ ................................................................ 11
11.
Werkdrukverlaging jeugdbescherming .......................................................... 11
12.
Integraal zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) .......................................... 12
13.
Eigen bijdrage Wmo ................................................................................... 12
14.
Overgangsrecht levenslang ......................................................................... 12
15.
Voorschoolse educatie ................................................................................ 12
16.
Versterking dienstverlening gemeenten ........................................................ 13
17.
Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag ..................................... 13
18.
Permanente registratie kiezers buitenland ..................................................... 14
19.
Kiescollege niet ingezeten ........................................................................... 14
20.
GDI voorzieningen 2022 ............................................................................. 14
21.
Handhaving energielabel C kantoren ............................................................ 14
2.3
Verdeling mutaties algemene uitkering ......................................................... 15
2.4
Overige mededelingen algemene uitkering .................................................... 16
2.4.1 Bommenregeling........................................................................................ 16 2.5
Veranderingen in het verdeelstelsel .............................................................. 17
2.5.1 Maatstaf ozb: WOZ-waardering en aanpassing rekentarieven .......................... 17 2.5.2 Maatstaven, gewichten, uitkeringsfactor en overige uitkeringsonderdelen ......... 17 3
Decentralisatie- en integratie-uitkeringen.............................................................. 22 3.1
Inleiding ................................................................................................... 22
3.2
Omvang en verdeling decentralisatie- en integratie-uitkeringen ....................... 22
1.
Wet Goed Verhuurderschap ......................................................................... 23
2.
Einde Lening Inburgeringsplicht (ELIP) ......................................................... 24
Meicirculaire gemeentefonds 2023
3.
Outreachend werken .................................................................................. 24
4.
Taal voor ontheemden uit Oekraïne .............................................................. 24
5.
Begeleiding jongeren naar werk ................................................................... 25
6.
Aanpak lerarentekort G4 ............................................................................. 26
7.
Jeugdcontributie bibliotheken ...................................................................... 26
8.
Leerlingenvervoer Oekraïne ......................................................................... 26
9.
Bodembescherming .................................................................................... 27
10.
Voorkomen van dakloosheid ........................................................................ 27
10a. Nationaal Actieplan Dakloosheid .................................................................. 27 10b. Pilot EU burgers.......................................................................................... 27 11.
RES regio’s................................................................................................ 28
12.
Voogdij 18+ Compensatieregeling (IU) ......................................................... 28
13.
Voogdij 18+ bijzondere functies (IU) ............................................................ 28
14.
Inkomstenderving 2020 en 2021 ................................................................. 28
15.
Maatschappelijke begeleiding ...................................................................... 29
16.
Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ (IU).............................................. 29
17.
Loon- en prijsbijstelling 2023 Participatie (IU) ............................................... 29
18.
Loon- en prijsbijstelling 2023 Beschermd Wonen (IU) ..................................... 30
19.
Versterking dienstverlening gemeenten: personen met verward gedrag ............ 30
3.3. Verdeling bestaande decentralisatie- en integratie-uitkeringen en overige mededelingen ...................................................................................................... 31 3.3.1 Maatschappelijke opvang ............................................................................ 31 3.3.2 Armoedebestrijding kinderen ...................................................................... 31 3.3.3 Kinderen in een AZC .................................................................................. 32 3.3.4 Voorschoolse voorzieningen peuters ............................................................. 32 3.3.5 Faciliteitenbesluit opvangcentra (nabetaling 2021) ......................................... 32 3.3.6 Ophoging decentralisatie-uitkering Vrouwenopvang ....................................... 32 3.3.7 Basisregistratie Personen (BRP): centralisering inschrijving vergunninghouders . 33 3.3.8 Knelpunten verdeelproblematiek.................................................................. 33 4
Overige mededelingen ...................................................................................... 34 4.1
Inleiding ................................................................................................... 34
4.2
Gemeentefondstotalen, bevoorschotting en nominale ontwikkelingen ............... 34
4.3
Energietoelage 2023 .................................................................................. 35
4.4
Beschermd Wonen ..................................................................................... 35
4.5
Regiowijziging Veenendaal .......................................................................... 35
4.6
Nacalculatie suppletie-uitkering IUSD ........................................................... 36
4.7
Landelijk gemiddelde kengetal belastingcapaciteit .......................................... 36
4.8
Redelijk peil 2024 ...................................................................................... 36
4.9
Integraal overzicht financiën gemeenten ....................................................... 36
4.10
Verfijning Iv3 Wmo en Jeugd ....................................................................... 36
4.11
Analyse gemeentebegrotingen ..................................................................... 37
Meicirculaire gemeentefonds 2023
4.12
Website gemeentefinanciën: www.findo.nl .................................................... 37
Bijlagen.................................................................................................................. 38 Bijlage 2.1.1 Bedragen per eenheid en uitkeringsfactor 2023 ..................................... 39 Bijlage 2.1.2 Bedragen per eenheid 2023 per cluster ................................................. 41 Bijlage 2.1.3 Bedragen per eenheid en uitkeringsfactor 2024 ..................................... 43 Bijlage 2.1.4 Bedragen per eenheid 2024 per cluster ................................................. 45 Bijlage 2.2.1 Opbouw algemene uitkeringen 2023-2028 ............................................ 47 Bijlage 2.2.2 Overzicht mutaties 2022 BTW-compensatiefonds ................................... 48 Bijlage 2.4.1 Suppletie-uitkering bommenregeling .................................................... 49 Bijlage 2.5.1 Aanvullende informatie uitkeringsfactor ................................................ 51 Bijlage 2.5.2 Volumina maatstaven 2023-2028 ......................................................... 53 Bijlage 3.2-1 Decentralisatie-uitkering Wet Goed Verhuurderschap.............................. 56 Bijlage 3.2-2 Decentralisatie-uitkering Einde lening Inburgeringsplicht (ELIP) ............... 60 Bijlage 3.2-4 Decentralisatie-uitkering Taal voor ontheemden Oekraïne .......................
64 Bijlage 3.2-5 Decentralisatie-uitkering Begeleiding jongeren naar werk ....................... 68 Bijlage 3.2-7 Decentralisatie-uitkering Jeugdcontributie bibliotheken ........................... 69 Bijlage 3.2-8 Leerlingenvervoer Oekraïne................................................................. 70 Bijlage 3.2-9 Decentralisatie-uitkering Bodembescherming ........................................ 74 Bijlage 3.2-10a Decentralisatie-uitkering Nationaal Actieplan Dakloosheid.................... 75 Bijlage 3.2-10b Decentralisatie-uitkering Pilot EU burgers .......................................... 76 Bijlage 3.2-11 Decentralisatie-uitkering Regionale Energie Strategieën ........................ 77 Bijlage 3.2-12 Integratie-uitkering Voogdij 18+ Compensatieregeling.......................... 78 Bijlage 3.2-14 Decentralisatie-uitkering Inkomstenderving 2020 en 2021 .................... 79 Bijlage 3.2-15 Decentralisatie-uitkering Maatschappelijke begeleiding ......................... 80 Bijlage 3.3.1 Decentralisatie-uitkering Maatschappelijke Opvang ................................ 84 Bijlage 3.3.2 Decentralisatie-uitkering Armoedebestrijding kinderen............................ 85 Bijlage 3.3.3 Decentralisatie-uitkering Jeugdhulp aan kinderen in een AZC .................. 89 Bijlage 3.3.4 Decentralisatie-uitkering Voorschoolse voorzieningen peuters ..................
92 Bijlage 4.8 Redelijk peil 2024 ................................................................................ 96
Meicirculaire gemeentefonds 2023
1
Hoofdpunten
1.1
Inleiding
Deze circulaire informeert gemeenten over de gemeentefondsuitkeringen. Het gemeentefonds is de grootste inkomstenbron van de gemeenten. Daarnaast bepalen factoren als belastingopbrengsten, gemeentelijke rentebaten, dividendopbrengsten en grondexploitatie mede de financiële ruimte van gemeenten. Zij vallen echter buiten het bestek van deze circulaire. Gemeenten ontvangen in principe op drie tijdstippen in het jaar informatie over de gemeentefondsuitkeringen: in mei op basis van de Voorjaarsnota, in september op basis van de Miljoenennota en in december, ter afronding van het lopende jaar, op basis van de Najaarsnota. De informatie is steeds onder het voorbehoud van parlementaire goedkeuring. De indeling van de circulaire is afgestemd op de soorten uitkeringen die het gemeentefonds kent: de algemene uitkering, de decentralisatie- en de integratie-uitkeringen.
1.2
Algemene uitkering
Accres De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. In deze circulaire is een nieuwe accresraming opgenomen voor het jaar 2023 en verder. Op basis van de keuzes uit het coalitieakkoord en aanvullende afspraken met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is het accres voor de jaren tot en met 2025 gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire bijgesteld wordt op basis van de laatste inzichten van het Centraal Planbureau (CPB) over de loon- en prijsontwikkeling. In deze meicirculaire wordt de loon- en prijstranche van 2023 vastgezet. In het coalitieakkoord is besloten om het accres vanaf 2026 niet langer te koppelen aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Voor 2026 en verder is het accres gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd op basis van de laatste inzichten van het CPB over de loon- en prijsontwikkeling. Het kabinet heeft, als uitwerking van het coalitieakkoord, besloten dat het gemeente- en provinciefonds vanaf 2027 geïndexeerd worden op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). Uitgangspunt is dat de fondsen (gemeente- en provinciefonds) meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgen.
De volumeontwikkeling van de fondsen wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor de fondsen minder schommelen. De indexatie voor inflatie volgt die van het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven. De grondslagen waarover deze indexatie berekend wordt, worden op gelijke wijze bepaald als de huidige grondslagen,
1 Meicirculaire gemeentefonds 2023
waarover vanaf 2026 de huidige loon- en prijsindexatie wordt berekend. In de Miljoenennota 2024 worden voor 2027 en verder de cijfers op basis van de bbpsystematiek berekend en opgenomen op basis van de op dat moment meest actuele gegevens. In deze circulaire is de koppeling aan bbp vanaf 2027 dus nog niet verwerkt. Een toelichting op de accresontwikkelingen is opgenomen in paragraaf 2.2-1 van deze circulaire en meer in detail in paragraaf 4.6 en in bijlage 9 van de Voorjaarsnota 2023. Plafond BTW-compensatiefonds Verder informeert deze circulaire over de definitieve afrekening van de ruimte onder het plafond van het BTW-compensatiefonds (BCF) over 2022. Bij Miljoenennota 2023 werd de ruimte onder het plafond voor 2022 geraamd op € 320,917 miljoen Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met € 2,929 miljoen. Dit tekort wordt onttrokken aan het gemeentefonds. Bijstelling accres 2022 (extra prijsbijstelling 2022) In 2022 is de inflatie na het uitkomen van het CEP 2022 aanzienlijk gestegen. Daarom heeft het kabinet bij Najaarsnota 2022 besloten om eenmalig een structurele prijsbijstelling over 2022 uit te keren. Deze extra prijsbijstelling zal worden gebaseerd op CEP 2023, waarbij gekeken gaat worden naar de inflatieontwikkeling over 2022 (t.o.v. CEP 2022 (T1)). De prijsbijstelling geldt ook voor het gemeentefonds.
Bij de berekening zijn de nieuwe grondslagen op basis van Miljoenennota 2023 gehanteerd om aan te sluiten bij de reguliere uitkering van de prijsbijstelling 2023 komend voorjaar. 1 Financieringssystematiek medeoverheden In het coalitieakkoord heeft het kabinet een nieuwe financieringssystematiek voor medeoverheden aangekondigd met als doel een stabiele(re) financiering en meer autonomie voor medeoverheden. Bij Miljoenennota 2023 heeft het kabinet aanvullend eenmalig € 1 miljard voor gemeenten en € 0,1 miljard voor provincies beschikbaar gesteld voor 2026, vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek. Dit bedrag, opgeteld € 1,1 miljard, komt vanaf 2027 structureel beschikbaar. Daarnaast worden de fondsen vanaf 2027 geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bbp. Hiermee wordt een stabiele, solide en duurzame financiële basis geboden. Voorlopig is hiervoor aanvullend budget gereserveerd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028 voor gemeenten en van € 15 miljoen in 2027 en € 30 miljoen in 2028 voor provincies. Tezamen komt het extra budget voor gemeenten en provincies in 2027 volgens de huidige raming uit op € 1,3 miljard. In het coalitieakkoord is opgenomen dat bij het uitwerken van een nieuwe financieringssystematiek, de mogelijkheid voor een groter eigen belastinggebied wordt betrokken. Op gemeentelijk niveau wordt in samenspraak met de VNG bezien welke
1
Kamerstukken II, 2022-2023, 36 250, nr. 1, p.14
2 Meicirculaire gemeentefonds 2023
mogelijkheden er zijn qua modernisering en uitbreiding van het belastinggebied, waarbij op basis van de uitkomsten een eventueel wetgevingstraject in gang wordt gezet. 2
1.3
Decentralisatie- en integratie-uitkeringen
Hoofdstuk 3 van deze circulaire bevat voor uitkeringsjaar 2023 en verder ook een aantal wijzigingen in de decentralisatie- en integratie-uitkeringen. Het gaat zowel om de aanpassing van bestaande als om nieuwe uitkeringen. In hoofdstuk 3 is een compleet overzicht opgenomen. De belangrijkste wijzigingen die in deze circulaire verwerkt zijn betreffen:
-
De decentralisatie-uitkering Inkomstenderving 2020 en 2021. Bij deze circulaire wordt een bedrag van € 132,5 miljoen uitgekeerd voor de inkomstenderving 2021.
-
De integratie-uitkeringen Beschermd wonen, Participatie en Voogdij 18+ zijn geïndexeerd. De loon- en prijsbijstelling 2023 bedraagt € 108,6 miljoen voor Beschermd wonen, € 115 miljoen voor Participatie en € 2,5 miljoen voor Voogdij 18+. Deze bedragen zijn inclusief de extra prijsbijstelling die door het kabinet is toegekend in 2022.
2
Kamerstukken II, 2022-2023, 36 350, nr. 1, p.40
3 Meicirculaire gemeentefonds 2023
2
Algemene uitkering
2.1
Inleiding
Binnen het gemeentefonds is de algemene uitkering de grootste component. Het bedrag aan algemene uitkering wordt verdeeld over de gemeenten via maatstaven, zoals het inwonertal en de oppervlakte van een gemeente, een aan de maatstaven gekoppeld gewicht (bedrag per eenheid) en de uitkeringsfactor (de voor alle gemeenten gelijke vermenigvuldigingsfactor). Die drie componenten zijn aan wijzigingen onderhevig. Dit hoofdstuk geeft informatie over de aanleiding voor die wijzigingen en over de uitwerking ervan. In paragraaf 2.2 worden de wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering behandeld en in paragraaf 2.3 worden de consequenties daarvan voor de verdeling aangegeven. In paragraaf 2.4 volgen de overige mededelingen over de algemene uitkering en paragraaf 2.5 informeert de gemeenten over een aantal gegevens voor de berekening van de algemene uitkering, te weten: maatstaven, gewichten en uitkeringsfactoren. Het totaal van alle wijzigingen vindt zijn neerslag in de bijlagen 2.1.1 tot en met 2.1.4, die overzichten bevatten van maatstaven, bedragen per eenheid en uitkeringsfactoren. De algemene uitkering is vrij besteedbaar voor gemeenten. Eventuele opmerkingen die over de algemene uitkering in deze circulaire worden gemaakt, zijn niet meer dan voorbeelden die illustreren met welke kosten gemeenten geconfronteerd worden. Dit inzicht is ook van belang voor de Tweede Kamer.
Met de betreffende teksten wordt niet beoogd het bestedingsdoel nader te omschrijven, of op welke wijze dan ook de middelen te oormerken.
2.2
Wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering
Tabel 2.2.1 bevat de wijzigingen in de omvang van de algemene uitkering over de periode 2023 tot en met 2028 ten opzichte van de decembercirculaire 2022. Het betreft achtereenvolgens: 1. Algemene mutaties Deze mutaties hebben betekenis voor de financiële ruimte van de gemeenten, zonder veranderingen in het takenpakket. 2. Taakmutaties Deze mutaties hebben betrekking op taakmutaties bij gemeenten en hebben corresponderende gevolgen voor inkomsten of uitgaven. De mutaties zijn geordend volgens de clusterindeling van het gemeentefonds om gemeenten een overzicht te bieden per beleidsterrein. De clusterindeling, naar gelijksoortige gemeentelijke beleidsvelden, is een hulpmiddel bij het onderhoud van de verdeling. De clusterindeling heeft geen gevolgen voor de bestedingsvrijheid van de algemene uitkering.
4 Meicirculaire gemeentefonds 2023
Tabel 2.2.1 geeft een totaalbeeld van de mutaties in de omvang van de algemene uitkering van circulaire op circulaire. De mutaties hebben betrekking op 2023 en verder en worden onder de tabel toegelicht. In bijlage 2.2.1 zijn de mutaties uit tabel 2.2.1 samengenomen met de mutaties uit eerdere circulaires. Deze bijlage geeft een totaalbeeld van de mutaties van jaar op jaar. Tabel 2.2.1 Ontwikkeling algemene uitkering, mutaties ten opzichte van de decembercirculaire 2022 (in duizenden euro's)
stand decembercirculaire 2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
34.805.166
35.741.655
37.748.018
36.934.358
37.010.560
37.010.560
126.691 145.175 -2.929
126.691 482.860
126.691 893.737
118.714 981.334
115.348 1.031.989
115.348 2.288.348
1.000.000
1.000.000
6.955
7.316
1.363.000 81.632 50.684
859.000 48.773 50.684
algemene mutaties 1a) 1b) 2) 3)
Bijstelling accres 2022 (extra prijsbijstelling) Bijstelling accres 2023 en verder Afrekening ruimte onder plafond BCF 2022 Financieringssystematiek taakmutaties
4) 5) 6)
cluster Participatie Loon- en prijsbijstelling 2023 Participatie Flankerend beleid energiearmoede Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulde
6.702 50.000 40.000
7) 8) 9) 10) 11)
cluster Individuele voorzieningen Jeugd Jeugdzorg Loon- en prijsbijstelling 2023 AP Jeugdhulp Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ Compensatieregeling voogdij 18+ Werkdrukverlaging jeugdbescherming
50.684 -29.518 -10.000
cluster Individuele voorzieningen Wmo 12) Integraal Zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) 13a) Terugdraaien eigen bijdrage huishoudelijke hulp Wmo 13b) Herinvoering eigen bijdrage Wmo 14) Overgangsrecht levenslang cluster Sociale basisvoorzieningen 15) Voorschoolse educatie 16a) Versterking ondersteuning wijkteams cluster Bestuur en ondersteuning 17) Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag 18) Permanente registratie kiezers buitenland 19) Kiescollege niet ingezetenen 20) GDI voorzieningen 2022 16b) Robuust rechtsbeschermingssysteem 16c) Systeemleren monitoring 21)
cluster Infrastructuur, ruimte en milieu Handhaving energielabel C kantoren stand deze circulaire
110.000 95.000
110.000 95.000 -225.000
110.000 95.000 -225.000
110.000 95.000 -225.000 1.157
1.909
889
889
889
889
889 -50.000
3.300 808 237 -7.993
3.300 808
3.300 808
3.300 808
3.300 808
3.300 808
504
504
504
-504
-504
-504
35.180.736
37.858.978
39.944.720
38.018.899
39.142.390
40.314.906
-25.000 -10.000
Toelichting 1. Accres De ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het accres. In deze circulaire is een nieuwe accresraming opgenomen voor het jaar 2023 en verder. Daarnaast is de definitieve afrekening van de accrestranche 2022 verwerkt. De berekening van het accres is gebaseerd op de keuzes uit het coalitieakkoord Rutte IV (vanaf 2026) en de in de Miljoenennota 2023 opgenomen afspraken tussen het kabinet en de VNG (voor de jaren tot en met 2025). Op basis van deze keuzes en afspraken is het accres tot en met 2025 gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd op basis van de laatste inzichten van het CPB over de loon- en prijsontwikkeling. In de meicirculaire van het lopend jaar wordt de
5 Meicirculaire gemeentefonds 2023
loon- en prijs-tranche van het lopend jaar vastgezet. In het coalitieakkoord Rutte IV is besloten om het accres vanaf 2026 niet langer te koppelen aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Voor 2026 en verder is het accres gesplitst in een vaststaand volumedeel en een loon- en prijsdeel dat per circulaire wordt geactualiseerd op basis van de laatste inzichten van het CPB over de loon- en prijsontwikkeling. In de meicirculaire van het lopend jaar wordt de loon- en prijs-tranche van het lopend jaar vastgezet. In de Voorjaarsnota 2023 is besloten dat het gemeente- en provinciefonds vanaf 2027 geïndexeerd worden op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. Uitgangspunt is dat de fondsen (gemeente- en provinciefonds) meerjarig de ontwikkeling van het nominaal bbp volgen. De volumeontwikkeling van de fondsen wordt gebaseerd op een historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bbp, waardoor de fondsen minder schommelen. De indexatie voor inflatie volgt die van het lopende jaar, waardoor de fondsen reëel ‘op niveau’ blijven. De grondslagen waarover deze indexatie berekend wordt, worden op gelijke wijze bepaald als de huidige grondslagen, waarover vanaf 2026 de huidige loonen prijsindexatie wordt berekend. Hiervoor is aanvullend budget geraamd van € 150 miljoen in 2027 en € 300 miljoen in 2028.
Dit bedrag betreft het verschil tussen de reeds gereserveerde LPO-middelen en een inschatting van de benodigde middelen om op basis van bbp te indexeren. In de Miljoenennota 2024 worden de cijfers op basis van de op dat moment meest actuele gegevens berekend, opgenomen en toegelicht. In de onderstaande tabellen is de koppeling aan bbp vanaf 2027 dus nog niet verwerkt. Tabel 2.2.2 toont de tranches van het volume-accres. Omdat het volume-accres vorig jaar is vastgezet, zijn deze bedragen niet gewijzigd ten opzichte van de septembercirculaire. Tabel 2.2.2 Volume-accres In miljoenen euro
2023
2024
2025
Tranche 2023
1.221
1.221
1.221
1.135
1.135
Tranche 2024 Tranche 2025
2027
2028
1.464
1.464
1.464
1.464
1.464
1.464
920
Tranche 2026 Totaal volume-accres
2026
1.221
2.356
3.277
De loon- en prijsontwikkeling in het accres wordt bijgesteld met een gecombineerde index op basis van de CPB-indices voor de loonvoet sector overheid, de prijsontwikkeling materiele overheidsconsumptie (IMOC) en de prijsontwikkeling bruto overheidsinvesteringen (IBOI). Hierbij wordt een verdeling van 60/20/20 tussen loon, consumptie en investeringen aangehouden. De individuele indexen worden in procenten met één cijfer achter de komma bijgehouden, de gecombineerde index wordt bijgehouden met twee cijfers achter de komma. De indices worden bijgesteld op basis van de CEPraming van het CPB in het voorjaar en op basis van de MEV-raming in september. Tabel
6 Meicirculaire gemeentefonds 2023
2.2.3 toont de ontwikkeling van de indices tussen de MEV-raming van september 2022 en de CEP-raming van afgelopen voorjaar. Hierin is te zien dat de loon- en prijsontwikkeling meerjarig gestegen is ten opzichte van de vorige raming. Tabel 2.2.3 Loon- en prijsindices CPB In procenten Stand CPB-raming septembercirculaire ‘22
2023
2024
2025
2026
2027
4,12%
3,38%
3,30%
3,10%
3,10%
mutatie
0,42%
0,84%
0,88%
0,48%
0,12%
Stand CPB-raming meicirculaire ‘23
4,54%
4,22%
4,18%
3,58%
3,22%
2028
3,22%
Tabel 2.2.4 toont de loon- en prijstranches gebaseerd op de CPB-cijfers uit de CEP-raming. Naast de reguliere tranches is ook een aanvullende tranche 2022 opgenomen. De loon- en prijstranche van 2022 is conform de reguliere systematiek in voorjaar van 2022 definitief vastgesteld op basis van de CEP-cijfer van het CPB. Na het uitkomen van het CEP 2022 is de prijsontwikkeling aanzienlijk gestegen. Daarom heeft het kabinet bij Najaarsnota 2022 besloten om bij Voorjaarsnota 2023 eenmalig een extra structurele prijsbijstelling over 2022 uit te keren. Deze prijsbijstelling is gebaseerd op CEP 2023, waarbij gekeken is naar de inflatieontwikkeling over 2022 (t.o.v. CEP 2022 (T-1)). In de Najaarsnota is ook een voorlopige inschatting van dit bedrag opgenomen. In de Voorjaarsnota is deze extra prijsbijstelling definitief berekend. De gehanteerde grondslag hierbij is dezelfde als voor de lpo-tranche 2023, om aan te sluiten bij de reguliere lpo-tranche. Meer toelichting en cijfermatige onderbouwing op de berekening van het lpo-accres is te vinden in bijlage 9: accres gemeentefonds en provinciefonds van de Voorjaarsnota 2023. Tabel 2.2.4 Stand loon-en- prijsaccres In miljoenen euro Aanvullende tranche prijs 2022 Tranche 2023
2023
2024
2025
2026
2027
2028
127
127
127
119
115
115
1.598
1.598
1.598
1.497
1.455
1.455
1.592
1.592
1.460
1.418
1.418
1.620
1.507
1.464
1.464
1.345
1.306
1.306
1.217
1.217
Tranche 2024 Tranche 2025 Tranche 2026 Tranche 2027 Tranche 2028 Totaal lpo-accres
1.256 1.724
3.317
4.937
5.927
6.976
8.233
Tabel 2.2.5 toont de mutaties in de lpo-tranches ten opzichte van de stand in de septembercirculaire 2022. Omdat de septembercirculaire tot 2027 liep, is 2028 niet opgenomen in deze tabel. In de tabel is te zien dat de tranches meerjarig hoger zijn geworden. Dit is voornamelijk het gevolg van de hogere geraamde loon- en prijsontwikkeling door het CPB.
7 Meicirculaire gemeentefonds 2023
Tabel 2.2.5 Mutaties loon- en prijsaccres ten opzichte van de septembercirculaire ‘22 In miljoenen euro
2023
2024
2025
2026
2027
Aanvullende tranche 2022
127
127
127
119
115
Tranche 2023
145
145
145
139
135
338
338
299
291
411
336
326
208
202
Tranche 2024 Tranche 2025 Tranche 2026 Tranche 2027
78
Totale mutatie
272
610
1.020
1.100
1.147
Tabel 2.2.6 toont het totaal cumulatief accres vanaf 2023. Deze tabel is een optelling van het totale volume-accres in tabel 2.2.2 en het lpo-accres in tabel 2.2.4.
Tabel 2.2.6 totaal cumulatief accres In miljoenen euro
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Cumulatief volume-accres vanaf '23
1.221
2.356
3.277
1.464
1.464
1.464
Cumulatief loon- en prijsaccres vanaf '23
1.724
3.317
4.937
5.927
6.976
8.233
Totaal cumulatief accres vanaf 2023
2.946
5.673
8.214
7.391
8.440
9.697
2. Plafond BTW-compensatiefonds De ontwikkeling van het BCF en het bijbehorende plafond leiden conform het Financieel Akkoord Rijk, de VNG en het Interprovinciaal Overleg (IPO) met ingang van 2015 tot een toename of afname van de algemene uitkering van de fondsen. Bij Miljoenennota 2023 werd de ruimte onder het plafond voor 2022 geraamd op € 320,917 miljoen Bij de definitieve afrekening blijkt deze ruimte te zijn afgenomen met € 2,929 miljoen. Dit tekort wordt onttrokken aan het gemeentefonds. Het plafond van het BCF is sinds 2015 gekoppeld aan de accrespercentages zoals die volgen uit de normeringssystematiek voor het gemeentefonds en provinciefonds. Het plafond wordt daarnaast aangepast voor taakmutaties (zoals decentralisaties) die gepaard gaan met toevoegingen of onttrekkingen aan het BCF. Als het plafond overschreden wordt, komt het verschil ten laste van het gemeentefonds en het provinciefonds. Bij een realisatie lager dan het plafond komt het verschil ten gunste van het gemeentefonds en provinciefonds. Tot en met de meicirculaire 2022 werd de toevoeging of uitname over het gemeente- en provinciefonds verdeeld conform de gerealiseerde aandelen van de gezamenlijke gemeenten en provincies in het BCF.
Echter doordat de VNG heeft ingestemd met het voorstel van het kabinet om het volumedeel van het accres voor de periode 2022-2025 vast te zetten en het IPO niet, worden het gemeente- en provinciefonds per 2022 op verschillende wijze geïndexeerd. Het volume-accres 2022-2025 voor het gemeentefonds is vastgesteld bij de Voorjaarsnota 2022 en wordt alleen nog gewijzigd naar aanleiding van de
8 Meicirculaire gemeentefonds 2023
LPO-ontwikkeling, terwijl het accres voor het provinciefonds meebeweegt met de Rijksuitgaven. Door de verschillende wijze van indexering van het gemeente- en provinciefonds zal de indexering van het gemeentefonds -deel van het BCF-plafond verschillen van de indexering van het provinciefonds-deel van het BCF-plafond. Daarom wordt de afrekening van de ruimte onder het BCF-plafond voortaan apart verrekend met respectievelijk het gemeenteen provinciefonds. Daartoe zullen de taakmutaties vanuit het Rijk naar het gemeente- en provinciefonds apart worden bijgehouden. Onderstaande tabel bevat een cijfermatig overzicht van de realisatie 2022: Tabel plafond BCF 2022 (bedragen x € 1.000) Stand Meicirculaire 2023
Stand Septembercirculaire 2022
Verschil
2022
2022
2022
4.143.394
81.174
3.677.099
53.647
BCF Plafond totaal
4.224.559
Plafondaandeel gemeenten
3.730.746
w.v. stand septembercirculaire 2022
3.677.099
w.v. taakmutaties w.v. toevoeging accres
53.647 -
Uitgaven gemeenten
3.412.761
3.356.182
56.579
Ruimte onder het plafond gemeenten
317.985
320.917
-2.929
Bijlage 2.2.2 bevat zoals gebruikelijk een overzicht van alle mutaties van het plafond BCF die verband houden met taakverschuivingen tussen gemeenten en provincies enerzijds en het Rijk anderzijds voor 2022. Het gaat om alle overboekingen die betrekking hebben op de periode tussen de septembercirculaire en de meicirculaire. Er is een ondergrens gehanteerd van € 0,1 miljoen. 3. Financieringssystematiek Bij Miljoenennota 2023 heeft het kabinet aanvullend eenmalig € 1 miljard voor gemeenten en € 0,1 miljard voor provincies beschikbaar gesteld voor 2026, vooruitlopend op de nieuwe financieringssystematiek. Dit bedrag, opgeteld € 1,1 miljard, komt vanaf 2027 structureel beschikbaar. Van dit bedrag zal een deel worden afgestort in het BCF. Dit zal worden verwerkt in de septembercirculaire. 4. Loon- en prijsbijstelling 2023: Participatie Per 2023 is een deel van de integratie-uitkering Participatie overgeheveld naar de algemene uitkering (zie meicirculaire 2022 paragraaf 2.2-13). Op basis van de huidige normeringssystematiek telt dit budget in 2023 nog niet mee in de grondslag van het accres
9 Meicirculaire gemeentefonds 2023
voor de jaren 2023 tot en met 2025. Daarom wordt voor dit overgehevelde budget nog één keer loon- en prijsbijstelling toegekend voor de periode 2023 tot en met 2025. 5. Flankerend beleid energiearmoede Het kabinet stelt in totaal incidenteel € 200 miljoen voor de jaren 2022 tot en met 2024 beschikbaar om een stapeling van sociale en maatschappelijke problemen als gevolg van de hoge inflatie te voorkomen. 3 Van dit bedrag wordt in 2023 in totaal € 50 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld voor de verwachte extra inzet die nodig zal zijn op het gebied van vroegsignalering en om gemeenten tegemoet te komen in het verwachte extra beroep op bijzondere bijstand. 4 In een latere circulaire wordt u geïnformeerd over de middelen voor 2024 en de verdeling daarvan. 6. Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Voor de Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden, die in juli 2022 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd, heeft het kabinet in 2023 in totaal € 118 miljoen beschikbaar gesteld. Van deze middelen wordt € 40 miljoen via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar gesteld als investering in betere dienstverlening door gemeenten op het gebied van armoede en schulden.
Gemeenten kunnen deze middelen inzetten om aan de slag te gaan met de prioriteiten van de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden, zoals het verdubbelen van het gebruik van de schuldhulpverlening en het tegengaan van kinderarmoede. 7. Jeugdzorg Gemeenten en Rijk hebben een principeakkoord bereikt over het financiële kader voor de Hervormingsagenda Jeugd. Onderstaande paragraaf over de beschikbaarstelling van extra middelen en de verdeling is onder voorbehoud van de omzetting van het principeakkoord in een definitief akkoord op het geheel van de Hervormingsagenda. In totaal wordt € 1,45 miljard in 2024 en € 954 miljoen in 2025 voor jeugdzorg beschikbaar gesteld, waarvan een deel van de investeringen en uitvoeringskosten van de hervormingsagenda vanaf de begroting van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) worden ingezet. Dit betreft € 91 miljoen in 2024 en € 95 miljoen in 2025. In totaal wordt dan ook € 1,36 miljard in 2024 en € 859 miljoen in 2025 aan de algemene uitkering van het gemeentefonds toegevoegd voor jeugdzorg. Op de AP zijn middelen gereserveerd voor 2026 en verder. De beschikbaarstelling van deze middelen voor de jaren 2026 en verder vindt plaats na het advies van de deskundigencommissie en de besluitvorming daarover.
Net als voor de middelen in 2024 en 2025 geldt dat deze beschikbaar worden gesteld aan gemeenten met uitzondering van de investeringen waarvan is afgesproken deze door het Rijk worden gedaan. De € 1,45 miljard voor 2024 en de € 954 miljoen voor 2025 zijn gebaseerd op het advies van de Commissie van Wijzen, gecorrigeerd voor de besparing die aanvullend is opgenomen in het coalitieakkoord (€ 100 miljoen in 2024 oplopend tot € 511 miljoen 3 4
Kamerstukken II, 2022-2023, 36 200 XV, nr. 2, p. 68 Kamerstukken II, 2022-2023, 24 515, nr. 654
10 Meicirculaire gemeentefonds 2023
structureel vanaf 2027). In aanvulling hierop verzacht het kabinet het ingroeipad voor de besparingsopgave met € 285 miljoen (voor 2024 met € 89 miljoen en voor 2025 met € 196 miljoen) en laat daarnaast de extra besparing van € 100 miljoen in 2024 vervallen (de aanvullende besparing in het coalitieakkoord voor dat jaar). 8. Loon- en prijsbijstelling 2023: AP Jeugdhulp Op de AP staan nog middelen uit het coalitieakkoord gereserveerd voor de Jeugdzorg. Ook deze gereserveerde middelen op de AP worden gecompenseerd voor loon- en prijsontwikkeling. Het deel daarvan wat betrekking heeft op de bij Voorjaarsnota 2023 vrijgegeven middelen van de AP (zie ook paragraaf 2.2-7 van deze circulaire) wordt nu toegevoegd aan de algemene uitkering. 9. Loon- en prijsbijstelling 2023: Voogdij 18+ Per 2023 is een deel van de integratie-uitkering Voogdij 18+ overgeheveld naar de algemene uitkering (zie meicirculaire 2022 paragraaf 2.2-17). Op basis van de huidige normeringssystematiek telt dit budget in 2023 nog niet mee in de grondslag van het accres voor de jaren 2023 tot en met 2025. Daarom wordt voor dit overgehevelde budget nog één keer loon- en prijsbijstelling toegekend voor de periode 2023 tot en met 2025. 10.
Compensatieregeling voogdij 18+ De inventarisatie van de compensatieregeling ‘Onderbreking financieringssystematiek voogdij en 18+’ over 2020 en 2021 kon, zoals in de decembercirculaire 2022 (zie paragraaf 2.2-6) vermeld, niet tijdig worden afgerond. Het gereserveerde budget voor 2022 van € 30 miljoen is toen vrijgevallen ten gunste van de algemene uitkering. Daarbij is toen aangegeven dat in de meicirculaire 2023 de verrekening van de bedragen voor de compensatieregeling met de algemene uitkering zal plaatsvinden. Gelet op de hoogte van de goedgekeurde aanvragen en dat er twee jaren in één keer worden afgehandeld, is het bedrag verhoogd naar € 59,5 miljoen. Daartoe wordt nu € 29,5 miljoen overgeboekt van de algemene uitkering naar de integratie-uitkering. 11. Werkdrukverlaging jeugdbescherming Gezien de acute situatie - met de hoge werkdruk en wachtlijsten - in de jeugdbescherming is er in overleg met de VNG besloten om voor het jaar 2023, eenmalig, € 10 miljoen aan het gemeentefonds te onttrekken ten behoeve van de daling van de werkdruk. De middelen worden overgeheveld naar de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en daar toegevoegd aan het budget voor de subsidieregeling verlagen werkdruk gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering die op 6 maart jl. is gepubliceerd 5.
5
Regeling subsidie verlagen werkdruk gecertificeerde instellingen 2023, Overheid.nl
11 Meicirculaire gemeentefonds 2023
12. Integraal zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) Het kabinet stelt structureel extra middelen (€ 110 miljoen) beschikbaar aan gemeenten samenhangend met het Integraal Zorgakkoord, ter compensatie van gemeenten voor gestegen kosten als gevolg van de invoering van het abonnementstarief Wmo. 13. Eigen bijdrage Wmo Het abonnementstarief in de Wmo 2015 wordt afgeschaft (geraamde opbrengst € 95 miljoen vanaf 2025 (13a)) en in plaats daarvan wordt de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo 2015 heringevoerd (geraamde opbrengst € 225 miljoen vanaf 2026 (13b)). Daarbij is het uitgangspunt dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij de vormgeving zoals die voorheen was met oog voor inkomenseffecten en het beroep dat wordt gedaan op de Wmo. Anders dan beoogd in het Coalitieakkoord verdwijnt het abonnementstarief niet alleen voor de huishoudelijke hulp, maar voor alle Wmo-voorzieningen waarop het abonnementstarief nu van toepassing is. Hiervoor wordt een wetsvoorstel voorbereid. Het huidige wetsvoorstel voor invoering van de passende eigen bijdrage huishoudelijke hulp (waarvan de inwerkingtreding per 2025 werd voorzien) wordt ingetrokken. 14. Overgangsrecht levenslang De meerjarenraming strekt zich met ingang van deze circulaire uit tot en met het jaar 2028. Daardoor wordt in de tabel het onderwerp “overgangsrecht levenslang” in 2028 zichtbaar.
Deze mutatie betreft een correctie op de extrapolatie van extramurale zorgkosten binnen de Wmo 2015 en/of Jeugdwet. Cliënten met een verblijfsindicatie voor een hoog zorgzwaartepakket op 31 december 2014 hebben een overgangsrecht gekregen voor onbepaalde tijd. Door dit overgangsrecht voor onbepaalde tijd zullen deze cliënten structureel hun extramurale zorg (bijvoorbeeld in de vorm van persoonsgebonden budget) afnemen ten laste van de Wet langdurige zorg (Wlz) in plaats van ten laste van de Wmo 2015 of de Jeugdwet. Om dit voor gemeenten te corrigeren, wordt voor 2028 een bedrag van € 1,2 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. 15. Voorschoolse educatie Voor het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid ontvangen gemeenten geld via een specifieke uitkering. De voor- en vroegschoolse educatie (vve) maakt hier deel van uit. Daarnaast ontvangen gemeenten via de algemene uitkering een aanvullende bijdrage vanwege het (eerstelijns) toezicht dat de GGD’en houden. Gemeenten hebben vanaf 2020 in stappen extra middelen ontvangen voor het (eerstelijns) toezicht vanwege het extra toezicht en handhaving. De extra bijdragen voor 2020 en 2021 zijn reeds toegevoegd aan het gemeentefonds in 2020, zie paragraaf 2.2-6 van de meicirculaire 2020. Het was op dat moment nog niet helder op welke manier de middelen vanaf 2022 beschikbaar zouden worden gesteld.
In deze circulaire is € 1,9 miljoen aan het gemeentefonds toegevoegd. Dit betreft de middelen voor het jaar 2022 (€ 1 miljoen) en 2023 (€ 0,9 miljoen). Het bedrag
12 Meicirculaire gemeentefonds 2023
vanaf 2023 is structureel aangezien alle nieuwe maatregelen zijn ingevoerd. 16. Versterking dienstverlening gemeenten Dit onderdeel betreft drie mutaties. De mutatie Versterking ondersteuning wijkteams (16a) is weergegeven onder het cluster Sociale basisvoorzieningen. De mutaties Robuust rechtsbeschermingssysteem (16b) en Systeemleren monitoring (16c) zijn weergegeven onder het cluster Bestuur en Ondersteuning. In de reactie van het kabinet van 15 januari 2021 op het rapport Ongekend onrecht van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) is toegelicht dat naast de hersteloperatie voor getroffen ouders en kinderen, ook maatregelen nodig zijn die structureel tot brede verbeteringen in beleid en uitvoering moeten leiden. Onderdeel hiervan is het versterken van de dienstverlening bij alle onderdelen van de overheid, waaronder de gemeenten. Het kabinet heeft besloten voor het versterken van de dienstverlening bij gemeenten en het extra ondersteunen van mensen in kwetsbare posities voor de periode tot en met 2027 € 150 miljoen per jaar beschikbaar te stellen. Daarvan is een deel voor 2021 tot en met 2027 toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds en een deel aan de decentralisatie-uitkeringen van het gemeentefonds. Zie ook paragraaf 2.2-3 en paragraaf 3.3-6 van de decembercirculaire 2021 en paragraaf 2.2-12 en 2.3-10 van de meicirculaire 2022.
Voor het jaar 2027 gaat het om deze actielijnen en bedragen: •
Versterking ondersteuning wijkteams (16a): € 50 miljoen via de algemene uitkering
•
Robuust rechtsbeschermingssysteem (16b): € 25 miljoen via de algemene uitkering
•
Systeemleren en stedelijke vernieuwing (16c): € 10 miljoen via de algemene uitkering voor systeemleren
•
Risicovol verward gedrag: € 10 miljoen via een decentralisatie-uitkering
Omdat de middelen beschikbaar zijn gesteld tot en met 2027 worden ze nu uitgenomen voor 2028 en verder. Het Kabinet heeft toegezegd vroegtijdig met de VNG het gesprek aan te gaan over de periode na 2027. De middelen voor 2028 en verder staan vooralsnog gereserveerd op de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK). 17. Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag Op 1 januari 2023 is de Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen in werking getreden 6. Vanaf dit uitkeringsjaar is er structureel jaarlijks € 3,3 miljoen beschikbaar voor de financiële gevolgen die de uitvoering van deze wet met zich meebrengt voor gemeenten. Dit houdt in dat er geen koppeling is met het daadwerkelijk plaatsvinden van verkiezingen in een gegeven jaar. Het bedrag is op basis van de maatstaven in het uitgavencluster bestuursorganen en bevolkingszaken (exclusief de maatstaf verkiezingen Den Haag)
6
Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen, Overheid.nl
13 Meicirculaire gemeentefonds 2023
verdeeld over de gemeenten. 18. Permanente registratie kiezers buitenland De gemeente Den Haag is conform de Kieswet verantwoordelijk voor (het beheer van) de permanente registratie en voor het organiseren van verkiezingen voor kiezers buiten Nederland. De gemeente Den Haag maakt kosten voor de permanente registratie en voor de organisatie van de verkiezingen van de leden van de Tweede Kamer en de leden van het Europees Parlement voor de kiezers in het buitenland. De gemeente Den Haag ontvangt hiervoor structureel € 807.520 per jaar, bovenop op de reeds bestaande bijdrage via de algemene uitkering voor de landelijke taak “kiezers buitenland”. 19. Kiescollege niet ingezeten De gemeente Den Haag is conform de Kieswet verantwoordelijk voor het organiseren van de verkiezing voor de leden van het kiescollege niet-ingezetenen voor de Eerste Kamer. De gemeente Den Haag maakt hiervoor kosten, onder andere voor het versturen van stembescheiden aan kiezers en het verrichten van de stemopneming. De gemeente vervult ook de rol van griffie om het kiescollege te ondersteunen bij de uitvoering van hun taken. De verkiezing is elke vier jaar en de gemeente Den Haag ontvangt elk jaar een vierde deel van de totale kosten van een verkiezing als vergoeding.
Omdat de eerste verkiezing in maart 2023 heeft plaatsgevonden en de kosten hiervan nog geëvalueerd (en eventueel herijkt) worden, worden nu, in afwachting van de resultaten van deze evaluatie, alleen de middelen voor 2023 (€ 236.880) uitgekeerd aan de gemeente Den Haag via de algemene uitkering. 20. GDI voorzieningen 2022 Een centrale financiering draagt bij aan de gewenste bredere deelname en een hoger gebruik van de generieke digitale infrastructuur (GDI). Tot en met 2022 werden de kosten voor het beheer en exploitatie van de GDI doorbelast aan de afnemers, zoals gemeenten en provincies. Deze doorbelasting leidde tot onzekerheid over de bijdragen die gemeenten en provincies moesten doen aan de GDI. Vanaf het begrotingsjaar 2023 wordt de financiering van de GDI ondergebracht bij het ministerie van BZK. Om dat mogelijk te maken is in de Programmeringsraad GDI, waar de VNG en het IPO zitting in hebben, afgesproken dat alle gebruikers van de GDI een eenmalige bijdrage leveren aan de centrale financiering door het ministerie van BZK. Voor de gemeenten betekent dit dat er in 2023 in totaal € 8,0 miljoen van de algemene uitkering van het gemeentefonds naar de begroting van het ministerie van BZK wordt overgeheveld. 21.
Handhaving energielabel C kantoren In het Bouwbesluit is vastgelegd dat per 1 januari 2023 een kantoor energielabel C of beter moet hebben om nog als kantoor gebruikt te mogen worden. 7 De gemeente is het bevoegde gezag en handhaaft de wetgeving. Via de algemene uitkering ontvangen
7
Bouwbesluit Online 2021
14 Meicirculaire gemeentefonds 2023
gemeenten compensatie voor de handhavingslasten voor de periode 2021 tot en met 2029. Zie ook de meicirculaire 2021 paragraaf 2.2-16. De VNG en het ministerie van BZK vinden dat toezicht en handhaving van deze maatregel voortvarend moet worden opgepakt. Zo wordt een duidelijk signaal afgegeven dat normerende maatregelen opgevolgd dienen te worden. De spreiding van het budget voor toezicht en handhaving over een lange periode, zoals oorspronkelijk gepland, is ongewenst. Daarom worden middelen naar voren gehaald, zodat het zwaartepunt van de financiering ligt in de jaren 2023 tot en met 2025. In de meicirculaire 2024 zullen de jaren 2026 tot en met 2029 worden verwerkt.
2.3
Verdeling mutaties algemene uitkering
De verdeelwijze van de mutaties uit paragraaf 2.2 is in tabel 2.3.1 weergegeven. De verdeelwijze bestaat uit een wijziging in de uitkeringsfactor of het gewicht (bedrag per eenheid) van één of meer maatstaven van het cluster waaronder de mutatie valt. De cijfermatige uitwerking is opgenomen in paragraaf 2.5.
Tabel 2.3.1 Verdeelwijze mutaties algemene uitkering Mutatie
Verdeelwijze
taakmutaties cluster Participatie Loon- en prijsbijstelling 2023 Participatie Flankerend beleid energiearmoede Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden
via maatstaven cluster via maatstaven cluster via maatstaven cluster
cluster Individuele voorzieningen Jeugd Jeugdzorg Loon- en prijsbijstelling 2023 AP Jeugdhulp Loon- en prijsbijstelling 2023 Voogdij 18+ Compensatieregeling voogdij 18+ Werkdrukverlaging jeugdbescherming
via maatstaven cluster via maatstaven cluster via maatstaven cluster via maatstaven cluster via maatstaven cluster
cluster Individuele voorzieningen Wmo Integraal Zorgakkoord (Wmo abonnementstarief) Terugdraaien eigen bijdrage huishoudelijke hulp Wmo Herinvoering eigen bijdrage Wmo Overgangsrecht levenslang
via maatstaven cluster via maatstaven cluster via maatstaven cluster via maatstaven cluster
cluster Sociale basisvoorzieningen Voorschoolse educatie versterking ondersteuning wijkteams
via maatstaven cluster via maatstaven cluster
cluster Bestuur en ondersteuning Wet nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslag Permanente registratie kiezers buitenland Kiescollege niet ingezetenen GDI voorzieningen 2022 robuust rechtsbeschermingssysteem systeemleren monitoring
maatstaven subclsuter Bestuursorganen en bevolkingszaken via maatstaf verkiezingen Den Haag via maatstaf verkiezingen Den Haag via maatstaf inwoners via maatstaven subcluster bestuur en ondersteuning via maatstaven subcluster algemene ondersteuning
cluster Infrastructuur, ruimte en milieu Handhaving energielabel C kantoren
via maatstaf oppervlak bebouwing buitengebied (50%) en oppervlak bebouwing woonkernen
15 Meicirculaire gemeentefonds 2023
2.4
Overige mededelingen algemene uitkering
2.4.1
Bommenregeling
Gemeenten kunnen in aanmerking komen voor een bijdrage in de gemaakte kosten voor het opsporen en ruimen van conventionele explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Op de website van de Rijksoverheid staat een uitgebreide beschrijving met onder andere informatie over de aanvraagprocedure. 8 Bijlage 2.4.1 vermeldt de gemeenten die in 2023 op basis van de ingediende aanvraag - een uitkering ontvangen, inclusief de bijbehorende bedragen. Het totaalbedrag van de bommenregeling 2023 bedraagt circa € 26,09 miljoen. Bij het indienen van een aanvraag is het in beginsel mogelijk om ook kosten van derden in het raadsbesluit dat de basis voor de aanvraag vormt, mee te nemen. Van belang is hierbij wel terughoudendheid te betrachten. Wat betreft kosten die door waterschappen of provincies worden gemaakt geldt dat deze niet worden vergoed. Deze organisaties hebben hun eigen inkomsten en vallen daarom niet onder deze regeling. Verder is het richtsnoer dat de bommenregeling in het gemeentefonds niet is bedoeld voor het compenseren van private partijen voor kosten die anders door de markt zouden worden gedragen. Meer informatie hierover is te vinden in de hiervoor genoemde uitgebreide beschrijving van de aanvraagprocedure.
Binnen het nationaal programma Berging vliegtuigwrakken met nog vermiste vliegers uit de Tweede Wereldoorlog zijn eind 2018 locaties vastgesteld waar zich mogelijk te bergen vliegtuigwrakken bevinden. De afgelopen jaren hebben in verschillende gemeenten bergingen plaatsgevonden. Het afgelopen jaar ging het om bergingen in de gemeenten Lingewaard en Hollands Kroon. Voorbereidingen voor bergingen in 2023 en verder zijn gestart. In september zal op verzoek van de gemeente Súdwest-Fryslân een wrak uit het IJsselmeer worden geborgen. Een berging in de gemeente Heerde zal vermoedelijk vanwege ecologische omstandigheden naar 2024 verschuiven. Ook andere locaties zijn geïdentificeerd. Er vinden met de betreffende gemeenten gesprekken plaats over eventuele berging. Voor de bergingen die onderdeel uitmaken van het programma ontvangen de betreffende gemeenten via de bommenregeling een bijdrage van 100% aan de door hen gemaakte kosten. Op basis van het ingediende raadsbesluit met daarin de gemaakte kosten ontvangt Hollands Kroon in 2023 een bedrag van € 980.304 en Lingewaard een bedrag van € 280.348.
8
Bommenregeling gemeentefonds | Brochure | Rijksoverheid.nl
16 Meicirculaire gemeentefonds 2023
2.5
Veranderingen in het verdeelstelsel
2.5.1
Maatstaf ozb: WOZ-waardering en aanpassing rekentarieven
De jaarlijkse aanpassing van de gewichten (rekentarieven) van de verdeelmaatstaf ozb is doorgevoerd. De uitkomst van de verdeelmaatstaf ozb wordt bepaald door de omvang van de WOZ-waarde en een daaraan gekoppeld gewicht, het zogenaamde rekentarief. Er worden drie WOZ-waarden onderscheiden: voor eigenaren woningen, eigenaren nietwoningen en gebruikers niet-woningen. Er zijn daarom drie rekentarieven. Door marktontwikkelingen kan de WOZ-waarde sterk fluctueren. Het is staand beleid om voor het effect van deze marktontwikkelingen te corrigeren, door middel van een aanpassing van de rekentarieven van de verdeelmaatstaf ozb. De correctie is op nationaal niveau. De aanpassing van de rekentarieven van de verdeelmaatstaf ozb is afgestemd op de WOZtijdvakken. Op 1 januari 2023 begint een nieuw WOZ-tijdvak met waardepeildatum 1 januari 2022. Bij de aanpassing van de rekentarieven is de vaste werkwijze toegepast: het rekentarief wordt naar beneden (of naar boven) bijgesteld om de stijging (of daling) van de ozb-maatstaf als gevolg van de stijging (of daling) van de WOZ-waarde van woningen en niet-woningen ongedaan te maken. De maatstaf groeit alleen met de inflatie mee (prijs Nationale Bestedingen, pNB). De marktontwikkeling tussen 1 januari 2022 en 1 januari 2023 bij woningen wordt, op basis van informatie van de Waarderingskamer, geschat op 3%.
Voor niet-woningen wordt de waardeontwikkeling over dezelfde periode geschat op 2%. De inflatie (pNB) in die periode bedraagt volgens de ramingen van het CPB 7%. Het rekentarief voor eigenaren woningen komt na aanpassing op 0,0890%, voor eigenaren niet-woningen op 0,2933% en voor gebruikers niet-woningen op 0,2231%. De aangepaste rekentarieven zijn ook opgenomen in bijlage 2.1.3.
2.5.2
Maatstaven, gewichten, uitkeringsfactor en overige uitkeringsonderdelen
De berekening van de algemene uitkering bestaat uit de vermenigvuldiging van het aantal eenheden van alle maatstaven met het bijbehorende gewicht per maatstaf (bedrag per eenheid). De som van deze producten, de zogenaamde uitkeringsbasis, wordt vervolgens vermenigvuldigd met de uitkeringsfactor (zie uitleg verderop). De verkregen uitkomst moet daarnaast worden opgehoogd met enkele uitkeringsonderdelen binnen de algemene uitkering die buiten het format van aantal eenheden en bedragen per eenheid vallen. Hierna wordt achtereenvolgens ingegaan op de maatstaven, de bedragen per eenheid, de uitkeringsfactor en de overige uitkeringsonderdelen. Maatstaven Voor uitkeringsjaar 2023 is geen sprake van wijzigingen in de definities van de
17 Meicirculaire gemeentefonds 2023
verdeelmaatstaven. Meer informatie over de berekeningswijze van de verdeelmaatstaven van de algemene uitkering voor dat uitkeringsjaar kunt u vinden in de toelichting op de berekening van de uitkering uit het gemeentefonds 2023. 9 De maatstaf bijstandontvangers (gebaseerd op een driejarig gemiddelde) is per 1 januari 2023 uitgebreid met twee nieuwe groepen. In januari had het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) voor 2021 (peildatum 31-12-2020) en 2022 (peildatum 31-12-2021) nog geen gegevens. Inmiddels zijn deze data welk bekend. BZK zal de actualisatie verwerken in de betaalspecificatie van de maand juni. De volgende actualisatie zal, volgens het reguliere schema, plaatsvinden in december 2023 waarbij dan ook zoals gebruikelijk het jaar 2023 (peildatum 31-12-2022) zal worden geactualiseerd. Voor meer informatie kunt u naar de toelichting op de berekening van de uitkering uit het gemeentefonds 2023. 10 Bij deze circulaire worden de definitieve gegevens van de maatstaf medicijngebruik met drempel voor uitkeringsjaar 2021 gepubliceerd.
Bedragen per eenheid
•
de zogenaamde rekentarieven 2024 van de maatstaf ozb zijn ten opzichte van 2023 aangepast;
•
de informatie uit de tabellen 2.2.1 en 2.3.1 is verwerkt;
Bijlagen 2.1.1 en 2.1.3 bevat het overzicht van bedragen per eenheid 2023 en 2024. Uitkeringsfactor De uitkeringsfactor is de voor alle gemeenten gelijke vermenigvuldigingsfactor die wordt berekend door de som van de algemene uitkering, de ozb-maatstaven en de overige uitkeringsonderdelen (circa € 35 miljard in 2023) te delen door de uitkeringsbasis (circa € 29,5 miljard). De – landelijke - uitkeringsbasis is berekend door van alle maatstaven de aantallen te vermenigvuldigen met het bijbehorende bedrag per eenheid; er is ook een uitkeringsbasis voor elke gemeente (het product van de gemeentelijke aantallen en de bedragen per eenheid). De uitkeringsfactor verschilt per uitkeringsjaar. Zie voor meer toelichting op het begrip uitkeringsfactor bijlage 2.5.1 van deze circulaire. De volgende aspecten zijn bij de raming van de uitkeringsfactor van belang: •
de informatie uit de tabellen 2.2.1 en 2.3.1 met betrekking tot de mutaties in het gemeentefonds en de verdeling van deze mutaties;
9
Toelichting op de berekening van de uitkeringen uit het gemeentefonds, Rijksoverheid.nl Zie voetnoot 9
10
18 Meicirculaire gemeentefonds 2023
•
de ontwikkeling van de uitkeringsbasis als gevolg van nieuwe aantallen. Bijlage 2.5.2 bevat informatie over de raming van de maatstaven met een groot aandeel in de uitkeringsbasis.
Ten opzichte van de decembercirculaire 2022 is de uitkeringsfactor van uitkeringsjaar 2021 ongewijzigd op 1,689. Ten opzichte van de decembercirculaire 2022 wijzigt de uitkeringsfactor voor uitkeringsjaar 2022 met 1 punt naar 1,824. De stijging wordt veroorzaakt door de actualisatie van de volumina van de maatstaven, waaronder de actualisatie van de gegevens over bijstand- en uitkeringsontvangers. De nieuwe raming van de uitkeringsfactor in de jaren 2022-2028 is vermeld in tabel 2.5.1.
Tabel 2.5.1 Uitkeringsfactor 2023-2028
Uitkeringsfactor één punt uitkeringsfactor (in miljoenen)