Document · PDF

Bijlage 1 GEWIJZIGD Programmabegroting 2026-2029

Gemeenteraad 5 november 2025, gemeente West Maas en WaalBij agendapunt: Z.12369331.797 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

PROGRAMMA BEGROTING 2026 - 2029 Raadsbehandeling: 5 november 2025

INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 2 Aanbieding aan de raad .......................................................................................................................... 4 Vaststellingsbesluit .................................................................................................................................. 7 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 8 Deel 1 - Programma's ........................................................................................................................... 11 Programma 1 - Wonen, werken en recreëren ................................................................................... 12 Programma 2 - Maatschappelijke zaken ........................................................................................... 16 Programma 3 - Fysieke leefomgeving ............................................................................................... 21 Programma 4 - Burger, bestuur en veiligheid ....................................................................................

24 Programma 5 - Bedrijfsvoering .......................................................................................................... 28 Algemene dekkingsmiddelen............................................................................................................. 31 Recapitulatie van baten en lasten ......................................................................................................... 33 Deel 2 - Paragrafen ............................................................................................................................... 34 Paragraaf Lokale Heffingen ............................................................................................................... 35 Paragraaf Weerstandsvermogen....................................................................................................... 47 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ........................................................................................... 56 Paragraaf Financiering ...................................................................................................................... 62 Paragraaf Bedrijfsvoering ..................................................................................................................

66 Paragraaf Verbonden partijen ........................................................................................................... 74 Paragraaf Grondbeleid ...................................................................................................................... 84 Openbaarheidsparagraaf ................................................................................................................... 89 Deel 3 - Financiën ................................................................................................................................. 90 Algemeen........................................................................................................................................... 91 Kaders en uitgangspunten ................................................................................................................. 92 Financieel meerjaren perspectief ...................................................................................................... 94 Overzicht van baten en lasten ......................................................................................................... 103 Overzicht van incidentele baten en lasten .......................................................................................

106 Structureel begrotingssaldo ............................................................................................................. 108 Geprognosticeerde balans .............................................................................................................. 109 EMU saldo ....................................................................................................................................... 110 Deel 4 - Bijlagen .................................................................................................................................. 111 Bijlage 1 - Overzicht personeel en organisatie ................................................................................ 112 Bijlage 2 - Overzicht vaste activa .................................................................................................... 113 Bijlage 3 - Meerjaren investeringsplan ............................................................................................ 114 Bijlage 4 - Overzicht reserves en voorzieningen ............................................................................. 116 Bijlage 5 - Risicoregister .................................................................................................................. 119 Bijlage 6 - Samenstelling college van burgemeester en wethouders..............................................

121 Bijlage 7 - Kerngegevens ................................................................................................................ 124 Bijlage 8 - Taakvelden ..................................................................................................................... 125 Bijlage 9 - Lijst met afkortingen ....................................................................................................... 131 Bijlage 10 - Algemene uitkering ....................................................................................................... 134

Bijlage 11 - Ombuigingen vanaf 2026 ............................................................................................. 136

AANBIEDING AAN DE RAAD We bieden de Programmabegroting 2026 en de meerjarenbegroting 2027-2029 aan. Deze begroting is opgesteld binnen de kaders die u bij de vaststelling van de Voorjaarsnota 2025 hebt bepaald. Financieel uitgangspunt voor de opstelling van deze Programmabegroting is het in de Voorjaarsnota gepresenteerde financieel meerjarig beeld. Alle bekende ontwikkelingen tot en met 1 september 2025 zijn verwerkt. Informatie die na deze datum bekend werd komt in de Najaarsnota 2025. In de Programmabegroting zijn meerdere financiële ontwikkelingen verwerkt. De grootste ontwikkelingen in 2026 (vanaf € 50.000,-) zijn: Bedragen x € 1.000

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

Aanpak fysieke archiefachterstanden

-75 N

0 V

Aanpassing algemene uitkering gemeentefonds.

486 V

578 V

553 V

813 V

Aanvullend budget uitbesteding CISO en FG

-100 N

-105 N

-108 N

-113 N

Actief Maas en Waal - Brede regeling Combinatiefuncties Armoedebeleid - Uitvoering via DVO Werkzaak

95 V

0 V

125 V

Belastingopbrengsten - Prognose BSR

123 V

132 V

141 V

151 V

Bijdragen woningbouw deelgebied E Leeuwse Veld midden Bijgestelde raming WMO-Jeugd 2026-2029

88 V

0 V

500 V

610 V

733 V

851 V

Bijstelling legesopbrengsten omgevingsvergunningen Meerjareninvesteringsplan 2026-2029

-500 N

-550 N

-605 N

-666 N

97 V

-18 N

208 V

-430 N

Riolering - Actualisatie

-93 N

-24 N

105 V

150 V

Sociale werkvoorziening - MGR

-143 N

-173 N

-188 N

-146 N

Algemene uitkering In de juli vergadering stelde de raad de meicirculaire 2025 vast. De uitkomsten van de meicirculaire zijn aan de hand van het PAUW model uitgerekend. Daarbij zijn de parameters (maatstaven zoals inwoners, woningen, WOZ-waarden, bijstandsgerechtigden, inwoners met lage inkomens etc) gehanteerd. De zogenaamde eigen aantallen/waarden. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, dat de algemene uitkering bij de circulaires voorziet van rekenmodellen, komt met hogere bedragen dat het PAUW model. In de fase waarin we momenteel zitten m.b.t. de begroting, en waarbij wellicht pijnlijke ombuigingen of bezuinigingen zouden gaan plaatsvinden, is het zeer welkom dat de hogere uitkeringsvariant van BZK een oplossing kan bieden. Leges De legesopbrengsten voor omgevingsvergunningen blijven dit jaar aanzienlijk achter bij de raming. De verwachting is een nadelig effect van circa € 500.000, dat naar alle waarschijnlijkheid niet meer wordt ingelopen. Ook voor de komende jaren wordt een structureel lagere opbrengst voorzien. Belangrijke oorzaken zijn: * De opbrengsten in 2024 waren incidenteel hoger door enkele grote woningbouwprojecten, waardoor het jaar geen representatief beeld gaf. * Voor de komende jaren worden dergelijke grote projecten niet verwacht.

Gezien deze factoren is een neerwaartse bijstelling van de legesopbrengsten noodzakelijk om de begroting in lijn te brengen met de actuele verwachtingen. Jeugd en WMO De kosten voor hulp via de Wmo en Jeugdwet vallen lager uit dan we voorzagen bij het opstellen van de voorjaarsnota. In 2026 gaat het om ruim € 500.000 minder. In de jaren daarna wordt dat verschil nog groter.

We zien een paar belangrijke redenen hiervoor: 1. Verminderde prijsstijgingen. Voor de meeste hulp volgen we het indexcijfer dat door de VNG aangereikt wordt. Dat was eerst 4,91%, maar is nu aangepast naar 4,03% voor 2026. 2. Minder en andere zorgvraag. We zijn er bij de eerdere prognose vanuit gegaan dat de vraag naar zorg zou blijven groeien, zoals in 2023 en 2024. Maar de cijfers tot juli 2025 laten zien dat dit niet zo is. Daarom hebben we de prognose bijgesteld. Dit is vooral van toepassing bij specialistische jeugdzorg na verwijzing door artsen en gecertificeerde instellingen. We zien dat jeugdigen nu vaker reguliere zorg krijgen in plaats van dure specialistische zorg. Ook is er minder vraag naar specialistische behandeling binnen de Jeugdwet. Dit betreft complexe en dure zorg. Eén indicatie meer of minder heeft meteen invloed op de kosten. Er zijn ook ontwikkelingen die kostenverhogend zijn en dus een dempende invloed hebben op de daling van de kosten: 1. 2.

Specialistische zorg is vaker verder weg en er zijn wachtlijsten voor specialistische GGZ in onze regio. Daardoor stijgen de kosten voor vervoer. De kosten voor persoonsgebonden budgetten (PGB’s) binnen de Jeugdwet stijgen. Dit komt doordat er weinig aanbod is voor begeleiding bij bijvoorbeeld hoogbegaafdheid of seksueel misbruik. Via een PGB kan dan een passende hulpverlener worden gecontracteerd.

Een onderbouwing van deze (en andere) financiële ontwikkelingen staat in deel 3 van deze Programmabegroting. Op basis van de huidige inzichten ziet het meerjarenperspectief er als volgt uit: Bedragen x € 1.000

Financieel meerjarenperspectief ontwikkeling

2025

2026

2027

2028

2029

Saldo Programmabegroting 2025-2028

13 V

-1.969 N

-1.455 N

-1.550 N

Wijzigingen tot Najaarsnota 2024

2 V

Najaarsnota 2024

43 V

167 V

212 V

91 V

Wijzigingen na Najaarsnota 2024

0 V

-50 N

Wijziging tot voorjaarsnota 2025

-3 N

-8 N

-14 N

-16 N

-18 N

-1.339 N

-623 N

-310 N

-152 N

-265 N

Wijzigingen tot Programmabegroting 2026

461 V

2.294 V

1.799 V

740 V

1.233 V

Stand voor opstellen Begroting

-823 N

-188 N

183 V

-936 N

-558 N

0 V

328 V

166 V

253 V

311 V

-823 N

140 V

350 V

-683 N

-247 N

Voorjaarsnota 2025

Financieel effect Begroting Eindstand na vaststelling Begroting

P&C-cyclus De planning en control cyclus ziet er voor het begrotingsjaar 2026 als volgt uit: Voorjaarsnota 2025 (raadsbesluit 3 juli 2025) Programmabegroting 2026 - 2029 (raadsbesluit 5 november 2025) Najaarsnota 2026 (planning raadsbesluit december 2026) Jaarrekening 2026 (planning raadsbesluit juli 2027) Indeling van het document Alle documenten uit deze planning en control cyclus hebben dezelfde opzet om de vergelijkbaarheid zo groot mogelijk te maken.

Deel 1 bevat de Programma's In dit deel staan per programma de missie, visie, maatschappelijk effecten, doelstellingen, activiteiten, indicatoren en de kosten. Deel 2 bevat de Paragrafen In dit deel zijn de verplichte paragrafen opgenomen die u inzicht geven in 8 belangrijke thema's. Deel 3 bevat de Financiën In dit deel staan de kaders en uitgangspunten voor het maken van de Programmabegroting. Ook wordt het financieel meerjarenperspectief getoond. Hierin zijn alle bekende mutaties verwerkt en toegelicht. Deel 4 bevat de Bijlagen In dit deel staan de bijlages die van belang zijn voor het lezen en begrijpen van deze Programmabegroting. Besluitvorming Wij zien als college uit naar de voorbereidingsronde op 28 oktober 2025. Uiteraard bent u vooraf in de gelegenheid om technische vragen te stellen. Vervolgens zal de formele behandeling van deze Programmabegroting 2026 plaats vinden in uw raadsvergadering van 5 november 2025. Wij vertrouwen op een constructief overleg met uw raad. Hoogachtend, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN WEST MAAS EN WAAL,

De gemeentesecretaris, D. (Didier) Oosterom

De burgemeester, V.M. (Vincent) van Neerbos

VASTSTELLINGSBESLUIT

Onderwerp: Vaststelling Programmabegroting 2026 en Meerjarenbegroting 2027-2029 Nr. "invullen door griffier"

De Raad van de gemeente West Maas en Waal, Gezien het voorstel van Burgemeester en Wethouders, d.d. 30 september 2025, nr. Z.123693. Gelet op artikel 191 van de Gemeentewet. BESLUIT: 1) De Programmabegroting 2026 vast te stellen. 2) Kennis te nemen van de meerjarenbegroting 2027-2029. 3) Als onderdeel van de begroting 2026 een krediet van € 4.909.955 beschikbaar te stellen voor geplande investeringen in 2026 (Bijlage 3).

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering op 5 november 2025. DE RAAD VAN DE GEMEENTE WEST MAAS EN WAAL, De griffier, De voorzitter, C. (Elles) Jansen-Bouwman

V.M. (Vincent) van Neerbos

LEESWIJZER Inleiding De programmabegroting is opgebouwd uit vier delen. Deel 1 Programma's Deel 2 Paragrafen Deel 3 Financiën Deel 4 Bijlagen Hieronder wordt kort aangegeven welke informatie de vier delen bieden. Deel 1 - Programma’s Missie Elk programma dient bij te dragen aan het realiseren van de missie en visie van de gemeente, zodat de som van programma’s hier een complete invulling aan geeft. De missie en de visie vormen de kapstok voor de huidige bestuursperiode. Gemeentelijke kaders De programma's zijn thematisch opgebouwd uit verschillende beleidsvelden. Met beleidsnota's wordt periodiek het beleid geactualiseerd. Per programma wordt in beeld gebracht welke beleidsnota's op dit moment werkzaam zijn. Visie Per programma is een deelvisie opgesteld die bijdraagt aan de totaalvisie. Dit maakt inzichtelijk wat welk programma bijdraagt aan het toekomstbeeld van de gemeente in 2026. Maatschappelijk effect Per programmaonderdeel is een maatschappelijk effect opgesteld dat aangeeft wat de gemeente binnen het betreffende onderdeel wil bereiken voor haar inwoners. Doelstellingen Per programmaonderdeel zijn doelstellingen opgesteld die de gemeente nastreeft om het gewenste maatschappelijke effect mee in te kleuren. Deze doelstellingen hebben een reikwijdte van één tot vier jaar.

Activiteiten Per programmaonderdeel zijn voor de realisatie van de doelstellingen concrete activiteiten benoemd. Deze activiteiten hebben een reikwijdte van één jaar (of meerdere jaren). Indicatoren en kengetallen Waar relevant worden beleidsindicatoren, effectindicatoren en kengetallen uitgewerkt. Beleidsindicatoren vergelijken onze gemeente met landelijke en provinciale informatie. Effectindicatoren en kengetallen worden gebruikt om de ontwikkeling in beeld te brengen over een aantal jaren. Wat mag het kosten? Per programma wordt in beeld gebracht welke lasten en baten voor de komende jaren verwacht worden. Steeds bij het opstellen van nieuwe P&C-documenten worden de budgetten geactualiseerd en bijgesteld op basis van nieuwe prognoses. De verwerkte effecten lichten we in deel 3 per programma toe. Deel 2 - Paragrafen In dit deel zijn de volgende (verplichte) paragrafen opgenomen: - Lokale heffingen - Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Onderhoud kapitaalgoederen

- Financiering - Bedrijfsvoering - Verbonden partijen - Grondbeleid - Openbaarheidsparagraaf Lokale heffingen In deze paragraaf geven wij de ontwikkelingen met betrekking tot ons belastinggebied weer. Per heffing geven wij aan wat het beleid is en op welke wijze het tarief tot stand is gekomen. Ook geven wij inzicht in de (geraamde) opbrengsten. Weerstandsvermogen en risicobeheersing In deze paragraaf brengen wij onze risico’s in beeld. Het weerstandsvermogen geeft inzicht in de financiële gezondheid van de gemeente. Het geeft aan in welke mate de gemeente in staat is om financiële risico’s op te vangen. Onderhoud kapitaalgoederen Deze paragraaf geeft inzicht in onze kapitaalgoederen. De kosten van het onderhoud van onze wegen, openbare verlichting, riolering en water, groen en gebouwen vormen een substantieel deel van de begroting. Financiering In de financieringsparagraaf bespreken wij de specifieke beleidsvoornemens respectievelijk de uitvoering van het beleid op het gebied van treasury. Bedrijfsvoering De bedrijfsvoering betreft de processen binnen onze gemeentelijke organisatie om de beleidsdoelstellingen te kunnen realiseren, sturen en beheersen. Bedrijfsvoering bestaat uit de onderdelen personeel, informatisering, automatisering, communicatie, organisatie, financiën en huisvesting.

Verbonden partijen De gemeente werkt vaak samen met andere partijen om bepaalde doelen te bereiken. Als deze samenwerking in een bestuurlijke en financiële vorm wordt gegoten, spreken we van een verbonden partij. In deze paragraaf lichten wij deze partijen, hun beleidsdoelstellingen en activiteiten en de hiermee gemoeid zijnde gemeentelijke bijdragen, nader toe. Grondbeleid Het grondbeleid heeft een grote invloed op en samenhang met de realisatie van doelstellingen op het gebied van Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting, Verkeer en Vervoer, Cultuur, Sport en Recreatie en Economische Zaken. Het gaat om grote belangen in diverse disciplines. Daarnaast heeft het grondbeleid een grote financiële impact. De resultaten op grondexploitaties zijn dan ook van groot belang voor de financiële positie van onze gemeente. Openbaarheidsparagraaf Openheid en transparantie zijn essentieel voor het vertrouwen tussen de samenleving en de overheid. In de openbaarheidsparagraaf doen we verslag van de uitvoering van de Wet open overheid. Deel 3 - Financiën Hier schetsen wij de financiële ontwikkelingen, kaders en uitgangspunten. Ook geven wij inzicht in het financiële beeld voor de komende jaren. Bovendien nemen wij de op grond van de BBV verplichte onderdelen op, zoals de geprognosticeerde balans, het EMU-saldo en de incidentele baten en lasten.

Deel 4 - Bijlagen Tot slot nemen wij in dit deel de volgende relevante bijlagen op: - Bijlage 1 - Overzicht personeel en organisatie - Bijlage 2 - Overzicht vaste activa

- Bijlage 3 - Meerjareninvesteringsplan - Bijlage 4 - Overzicht reserves en voorzieningen - Bijlage 5 - Risicoregister - Bijlage 6 - Samenstelling college van burgemeester en wethouders - Bijlage 7 - Kerngegevens - Bijlage 8 - Taakvelden - Bijlage 9 - Lijst met afkortingen - Bijlage 10 - Overzicht algemene uitkering uit het Gemeentefonds - Bijlage 11 - Ombuigingen vanaf 2026

DEEL 1 - PROGRAMMA'S

PROGRAMMA 1 - WONEN, WERKEN EN RECREËREN ALGEMEEN Omschrijving Dit programma omvat de beleidsvelden woningbouw, bedrijvigheid en werkgelegenheid, recreatie en toerisme en vergunningverlening, toezicht en handhaving. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Jaar

Reclamebeleid Woonwagenbeleid Landschapsontwikkelingsplan Welstandsnota Visie Leefbaarheid Kernen Regionale detailhandelsvisie Beleid internet winkels Structuurvisie dorpen 2025 Structuurvisie Recreatie Concentratiegebieden Dorpskwaliteitsplan West Maas en Waal Regionaal Programma Werklocaties 2019-2024 (RPW) Uitvoeringsprogramma visie leefbaarheid kernen 2030 Verordening startersleningen 2021 Beleidsvisie zonne-energie Regionaal Ambitiedocument Regio Rivierenland 2022-2025 Woonvisie 2022-2026 VTH-beleid 2022-2025 Programma kostenverhaal en financiële bijdragen Nota grondbeleid Visie (vrijetijds)economie Omgevingsvisie West Maas en Waal

2008 2010 2011 2012 2013 2014 2014 2015 2017 2019 2023 2020 2021 2021 2021 2022 2022 2023 2024 2024 2024

Wonen: In 2026 wordt verder gewerkt aan de realisatie van de doelen uit de Woondeal, waarbij zowel kwalitatief als kwantitatief een goede spreiding over de gemeente zal moeten plaatsvinden. Hiervoor wordt een instrument ontwikkeld en geïmplementeerd. Daarnaast wordt een Volkshuisvestingsprogramma opgesteld waarin beleid op het gebied van Wonen/Volkshuisvesting integraal wordt beschreven. De Zorgzame Buurt gaat, ondersteund door intensieve participatie, verder ontworpen worden om op basis daarvan een plan in procedure te kunnen laten brengen door de Kernen en Zorggroep Maas en Waal. Werken: In 2026 zetten we in op het toekomstbestendiger maken van onze werklocaties, met onderzoeken en voorbereidingen voor verduurzaming en verbetering van bedrijventerreinen. We starten met een nieuw Regionaal Economisch Ambitiedocument (REA) dat de regionale koers voor de komende jaren bepaalt. Daarnaast geven we uitvoering aan de vastgestelde visie vrijetijdseconomie. Recreatie: In 2026 gaan wij verder met profileren en versterken van routes en thematische verbindingen voor het Land van Maas en Waal en Hanzestad Maasbommel o.a. in samenwerking met regionale en omliggende gemeenten.

WAT WILLEN WE BEREIKEN ?

Deelvisie Wonen Voor inwoners zijn passende, duurzame woonvormen beschikbaar. De basisvoorzieningen passen bij de maat van de gemeente en er is oog voor een open en groene leefruimte.

Maatschappelijk effect West Maas en Walers zijn tevreden met hun woonplaats.

Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Realiseren van passende groei in de kernen (totaal 1.070 nieuwe woningen tot 2030), met behoud van het karakter en de omvang van de kernen. Realiseren van spreiding van nieuwe woningen over de kernen. Realiseren van voldoende betaalbare nieuwe woningen (sociale huur, midden-huur en betaalbare koop). Stimuleren en faciliteren van het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad. Realiseren van meer levensloopbestendige woningen en passende en duurzame woonvormen wonen in alle kernen. Realiseren van een goede ontsluiting tussen nieuwe woonwijken en de kernen. Realiseren van toekomstbestendige basisvoorzieningen.

Deelvisie Werk Werk en economische ontwikkeling zijn in balans met de leefbaarheid en het milieu/klimaat. Bedrijventerreinen groeien waar mogelijk, zijn goed bereikbaar én het vrachtverkeer is geweerd uit de kernen. Er zijn alternatieven voor het ‘klassieke’ boerenbedrijf, bestaande bedrijfslocaties zijn hergebruikt om verpaupering tegen te gaan én nieuwe bedrijven (mkb) versterken bestaande bedrijven.

Maatschappelijk effect: Een duurzame en maatschappelijk verantwoorde lokale economie met een sterke werkgelegenheid.

Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Bedrijven faciliteren bij uitbreidingen, verplaatsing en/of vestiging, ten behoeve van het bevorderen van werkgelegenheid. Duurzame revitalisering van bedrijventerreinen. Uitbreiding van bedrijventerreinen. Minder kansrijke bedrijventerreinen transformeren naar wonen. Uitbreiding van kleine bedrijventerreinen hoogstens voor bestaande bedrijven, bij voorkeur centralisatie van bedrijven op grotere terreinen. Huidige agrarische bedrijven niet belemmeren en de ruimte geven voor innovatie en recreatieve activiteiten, innovatie, mits de agrarische activiteiten niet worden belemmerd. Stimuleren van transformatie van langdurig leegstaande commerciële panden. Nieuwe ondernemingen moeten voor de gemeente een meerwaarde hebben én duurzaam en klimaat-adaptief zijn. Vrachtverkeer wordt (waar mogelijk) geweerd uit de dorpskernen.

Deelvisie Recreëren In West Maas en Waal zijn de recreatiemogelijkheden doorontwikkeld. Hierdoor kent de gemeente een 4-seizoenen toerisme. Daarnaast is het recreatieve aanbod ook interessant voor de eigen inwoners.

Maatschappelijk effect: Versterken van de merkbeleving van West Maas en Waal.

Doelstellingen 1. 2. 3.

Investeren in het aantrekkelijk houden van het recreatieve gebied. Inzetten op het sterke toeristische-recreatieve merk ‘Het Land van Maas en Waal’. Stimuleren en uitbreiden van recreatieplekken en toerisme.

4. 5. 6.

Het verbinden van de parels (attracties en kleinschalige recreatie) langs de Maas en tussen de Maas en Waal; het organiseren van het ‘parelsnoer’. Nieuwe recreatieve ondernemers versterken het bestaande aanbod en zorgen voor een 4seizoenen aanbod. Mogelijkheden voor recreatie op het platteland mogelijk maken.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten

Realisatie

Deelvisie Wonen Kleinschalige en grootschalige woningbouwontwikkeling Leningen Svn (woonvisie) Ontwikkeling en realisatie acties woonzorgvisie

2026

Onderzoeken mogelijkheden nut en noodzaak van herbestemmen recreatiewoningen binnen de nieuwe in ontwikkeling zijnde visie 'recreatie en toerisme'

2026

Rivierenprojecten

2028

Realisatie uitvoeringsagenda woonvisie 2022

2030

Realisatie projecten uitvoeringsagenda woonvisie

2030

Implementeren Omgevingswet in de organisatie

2032

Deelvisie Werk Deelvisie Recreëren Ontwikkeling Hanzeland Maasbommel

2026

Bouwgrondexploitaties Het Leeuwse Veld - Beneden-Leeuwen (Project in samenwerking met derden)

2026

BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator

Jaar meting

Landelijk

Provincie

WMW

Begroting 2026

Economie Functiemenging (in %)

2023

54,2

54,4

48,3

Vestigingen van bedrijven (aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar)

2023

181,8

166,3

191,4

195,8

Demografische druk (in %)

2025

70,7

74,8

75,2

76,1

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in €)

2025

957

987

1050

1109

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in €)

2025

1050

1052

1069

1109

Nieuw gebouwde woningen (aantal per 1.000 woningen)

2024

8,4

7,6

14,8

14,2

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing (VHROSV)

KENGETALLEN Kengetal Aantal overnachtingen

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

166.954

166.500

WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000

Exploitatie

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

Totaal lasten

-4.906 N

-6.235 N

-5.005 N

-4.962 N

-5.008 N

-4.914 N

Totaal baten

4.187 V

2.880 V

2.059 V

2.144 V

2.284 V

2.308 V

Saldo van dit programma

-719 N

-3.355 N

-2.947 N

-2.818 N

-2.725 N

-2.607 N

PROGRAMMA 2 - MAATSCHAPPELIJKE ZAKEN ALGEMEEN Omschrijving Dit programma omvat ondersteuning, welzijn, onderwijs, sport, cultuur, zorg en sociale voorzieningen. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Jaar

Subsidieverordening basisbibliotheek West Maas en Waal Accommodatiebeleidsplan Maatschappelijke knooppunt in elke kern Verordening inrichting antidiscriminatievoorziening gemeente West Maas en Waal Visie Leefbaarheid Kernen/Koers 2030 Verordening Individuele studietoeslag Participatiewet Verordening cliëntenparticipatie Participatiewet West Maas en Waal Verordening verrekening bestuurlijke boete bij recidive Verordening cliëntenparticipatie Werkzaak Kadernota cultuur 2017-2020 'Cultuur is geen kunst' Verordening individuele inkomenstoeslag West Maas en Waal Algemene subsidieverordening Gemeente West Maas en Waal Verordening loonkostensubsidie Participatiewet Advies- en verbeterplan sluitende aanpak voor mensen met een psychische kwetsbaarheid Regionaal Beleidsplan GGZ Beschermd Wonen Maatschappelijke Opvang Beleidskader Harmonisatie Kinderopvang en Peuterspeelzaalwerk Lokaal sociaal akkoord 2018-2021 Beleidskader Lokaal Onderwijsbeleid 2018-2022 'Verdiepen en verbreden' Beleidsnota onderwijsachterstandenbeleid Afstemmingsverordening participatiewet IOAW en IOAZ West Maas en Waal 2018 Nota vereenvoudiging minimabeleid en bijzondere bijstand 2020 Verordening Jeugdhulp & Maatschappelijke ondersteuning 2020 Beleidsplan schuldhulpverlening 2021-2024 Verordening beslistermijn schuldhulpverlening Regioplan Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang Nijmegen & Rivierenland VVE-beleid

(onderdeel van onderwijsachterstandenbeleid) Regioaanpak 'Huiselijk geweld en Kindermishandeling' IHP (Integraal Huisvestingsplan) Verordening onderwijshuisvesting West Maas en Waal 2022 Verordening bekostiging leerlingenvervoer Nadere regels Maatschappelijke ondersteuning West Maas en Waal Nadere regels Jeugdhulp West Maas en Waal Tarievenverordening voor welzijnsaccommodaties in de gemeente West Maas en Waal Uitgangspunten lokaal minimabeleid 2024 Meerjarenstrategie GGD 2024-2027 Meerjarenbeleidsplan Werkzaak 2024-2027

2007 2009 2010 2013 2015 2015 2015 2016 2016 2017 2017 2017 2017 2017 2018 2018 2018 2018 2018 2019 2019 2020 2021 2021 2021 2021 2022 2022 2022 2022 2022 2023 2023 2024 2024

Voor onze jeugd zetten we de preventieve activiteiten onder de noemer ‘kansrijke start’ voort. Deze activiteiten zijn gericht op (aanstaande) ouders. Ook de activiteiten in het kader van ‘opgroeien in een kansrijke omgeving’ krijgen een vervolg. We zetten actief in op het verminderen van alcoholgebruik onder jongeren. Dit doen we door meer mogelijkheden voor positieve tijdsbesteding aan te bieden. Tegelijkertijd wordt de aanpak van overlast door jeugd steviger door verbeterde samenwerking met politie, boa, jongerenwerk en school. Tenslotte bieden we interventies op het gebied van mentale gezondheid en scheidingsproblematiek.

Vanaf 2026 is de Praktijkondersteuner Jeugd GGZ (POH Jeugd GGZ) een blijvende voorziening. De pilot in 2025 was succesvol. In het kader van de Hervormingsagenda Jeugd werken we lokaal aan een gedeelde visie met ketenpartners, gericht op de pedagogische basis, normaliseren en samenwerking. We versterken onze lokale teams en zetten in op zichtbare, laagdrempelige voorzieningen (zoals de POH Jeugd GGZ). Regionaal dragen we actief bij aan de Regiovisie Rivierenland, waarin normaliseren, netwerkzorg en duurzame samenwerking centraal staan. Voor de senioren in onze gemeente zetten we in op vitaal ouder worden. Bijvoorbeeld met de ketenaanpakken valpreventie en welzijn op recept. Onze gemeente is dementievriendelijk. In 2026 starten we, als pilot, met informatiebijeenkomsten voor informatie en advies over dementie. En de mantelzorgondersteuning wordt verder verstevigd door het Steunpunt Mantelzorg, dat samenwerkt met organisaties, professionals en vrijwilligers die betrokken zijn bij (het ondersteunen van) mantelzorgers en ook verbinding legt met verenigingen en dorpsplatforms. Het Steunpunt Mantelzorg organiseert en begeleidt lotgenotencontact groepen en cursussen voor mantelzorgers. We nemen maatregelen om zorg toegankelijk en betaalbaar te houden.

We beogen hierbij een verschuiving van voorzieningen met een Wmo indicatie naar algemeen toegankelijke voorzieningen met ondersteuning door professionals. In 2026 verwachten we de eerste concrete voorzieningen aan te kunnen bieden. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) eindigt in 2026. Via het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) worden de bewezen interventies voortgezet en is er structurele financiering door het Rijk. De bibliotheek krijgt vanaf 2026 een nog belangrijkere maatschappelijke functie met de invoering van de zorgplicht. De bibliotheekvoorziening voor onze inwoners is er voor toegang tot kennis en informatie, ontwikkeling en educatie, het stimuleren van lezen, het organiseren van ontmoeting en debat en het toegankelijk maken van kunst en cultuur. De uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) voor onderwijshuisvesting gaat in 2026 verder met de bouwfase van de uitbreiding van het IKC in Beneden-Leeuwen. En dan is ook bekend op welke wijze de 3 scholen in Wamel gehuisvest worden. In 2026 wordt aan uw raad voorgesteld om de nieuwe cultuurnota vast te stellen met als speerpunten: investeren in de gemeenschap, cultuureducatie en regionale samenwerking. WAT WILLEN WE BEREIKEN ? West Maas en Waal heeft een vitale gemeenschap met een actief verenigingsleven, waarbij mensen naar elkaar om kijken.

De gemeente faciliteert en helpt mensen (die dat nodig hebben) aansluiting te houden bij de gemeenschap. Sportvoorzieningen en accommodaties blijven waar mogelijk in de buurt/wijk.

Maatschappelijk effect West Maas en Walers voelen zich gezien en gehoord en kunnen deelnemen aan de maatschappij.

Doelstellingen 1. 2. 3. 4. 5.

Jeugd en jongeren op een verantwoorde manier te laten opgroeien, ontwikkelkansen te vergroten en zorg te dragen voor een zinvolle vrijetijdsbesteding. Bevorderen van de zelfredzaamheid van al onze inwoners. Een goede gezondheid en verantwoorde levensstijl van al onze inwoners te bevorderen. Actieve en passieve deelname/betrokkenheid van al onze inwoners aan de samenleving te bevorderen. Een voorzieningenniveau dat bijdraagt aan de leefbaarheid in de dorpen, passend bij de omvang van het dorp.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten

Realisatie

Deelvisie Maatschappelijke zaken Opstellen en uitvoeren van een integraal beleidskader 'sociaal domein'

2026

Opstellen en uitvoeren plan van aanpak in het kader van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)

2026

Bevorderen gezonde leefstijl, onder andere in scholen en instellingen

2026

Stimuleren sport- en cultuuractiviteiten/evenementen

2026

Dementievriendelijke gemeente worden

2026

Stimuleren van publiekstoegankelijke toiletten. En de vindbaarheid vergroten door middel van aansluiting bij de "Hoge Nood App"

2026

Een integrale aanpak van laaggeletterdheid en lage basisvaardigheden in beleid en uitvoering. En daarbij de continuering van het (mobiel) Digitaalhuis

2026

Het continu optimaliseren van werkafspraken met VraagWijzer ten behoeve van een verbeterde toegang

2026

Waarderen en ondersteunen van (jonge) mantelzorgers via het netwerk van mantelzorgsteunpunten

2026

Actief jeugd- en onderwijsbeleid uitvoeren met als doel dat alle jeugdigen zo gezond en veilig als mogelijk kunnen opgroeien en zich zo goed mogelijk ontwikkelen

2026

Jeugd en jongeren meer betrekken bij de samenleving

2026

Uitvoeren van het integraal Huisvesting Plan (IHP)

2026

Realiseren ontmoetingsplekken voor de jeugd

2026

Stimuleren van activiteiten tussen jeugd en politiek

2026

Regie voeren op de MFA's, afhankelijk van de uitkomsten van de herijkte businesscases

2026

Een integrale aanpak ten behoeve van de leefbaarheid in Altforst via de "dorpendeal"

2026

Jeugd: Opgroeien in een kansrijke omgeving

2026

Uitvoering geven lokaal beleid op Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

2026

BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator

Jaar meting

Landelijk

Provincie

WMW

Begroting 2026

Onderwijs Absoluut verzuim (aantal per 1.000 leerlingen)

2024

6,7

5,1

8,7

6,3

Relatief verzuim (aantal per 1.000 leerlingen)

2024

Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers) (in % deelnemers aan VO/MBO)

2024

2,3

2,1

1.8

1,8

Banen (aantal per 1.000 inwoners in leeftijd 15-64 jaar)

2023

836,6

830,6

596,2

670

Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo (aantal per 10.000 inwoners)

2024

720

709

480

497

Sociaal domein

Jongeren met een delict voor de rechter (in % van 12-21 jarigen)

2023

Jongeren met jeugdbescherming (in % van alle jongeren tot 18 jaar)

2024

0,7

0,6

Jongeren met jeugdhulp (in % van alle jongeren tot 18 jaar)

2024

13,7

14,9

15,6

14,6

Jongeren met jeugdreclassering (in % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar)

2024

0,4

0,3

Kinderen in uitkeringsgezin (in % kinderen tot 18 jaar)

2023

Lopende re-integratievoorzieningen (aantal per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar)

2024

203,1

210,8

70,7

Netto arbeidsparticipatie (in % werkzame beroepsbevolking t.o.v. beroepsbevolking)

2024

73,2

74,7

Personen met een bijstandsuitkering (aantal per 10.000 inwoners in de leeftijd van 18-67 jaar)

2024

343,6

292,4

149,2

Werkloze jongeren (in % 16 t/m 22 jarigen)

2023

2024

42,5

43,1

46,9

Sport, cultuur en recreatie Niet sporters (in %)

EFFECTINDICATOREN Effectindicator Positieve cliëntervaring: er is samen naar oplossingen gezocht (%)

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029 85% 85% 86% 86% 86% 86%

Positieve cliëntervaring: de ondersteuning past bij de hulpvraag van de cliënt (%)

85%

86%

Positieve cliëntervaring: met ondersteuning kan de cliënt beter de dingen doen (%)

80%

81%

Kwaliteit ondersteuning WMO

89%

90%

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

Aantal bezoekers zwembad

16.668

18.000

Aantal zelfstandig wonende inwoners van 75+

1.960

2.035

2.137

2.244

2.356

2.476

KENGETALLEN Kengetal

WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000

Exploitatie

Rekening 2024

Begroting 2025

Totaal lasten

-34.659 N -30.984 N -31.180 N -32.064 N -32.902 N -33.803 N

Totaal baten

10.532 V

Saldo van dit programma

-24.127 N -25.302 N -26.096 N -26.960 N -28.153 N -29.284 N

5.682 V

Begroting 2026

5.084 V

Begroting 2027

5.103 V

Begroting 2028

4.749 V

Begroting 2029

4.519 V

PROGRAMMA 3 - FYSIEKE LEEFOMGEVING ALGEMEEN Omschrijving Dit programma omvat de beleidsontwikkeling, inrichting en ontwerp, beheer, onderhoud en exploitatie van onze openbare ruimte, verkeer, milieu en afval. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Jaar

Waterplan 2005-2025 Op weg naar duurzaam groenbeheer Afkoppelbeleidsplan Integrale leidraad Flora en Fauna ruimtelijke ontwikkeling en bestendig beheer Gladheidsbestrijdingsplan Bomenbeleidsplan Milieuprogramma Gemeentelijk verkeer- en vervoersplan Nota parkeren Regionale Adaptatie Strategie (RAS) Rijk van Maas en Waal Regionale energietransitie fruitdelta Rivierenland Verordening en stimuleringslening duurzaamheid Regionaal Uitvoeringsprogramma (RUP) klimaatadaptatie Rijk van Maas en Waal Bodemkwaliteitskaart en beheernota Regionaal uitvoeringsprogramma Rijk van Maas en Waal (RUP) Beheer- en Onderhoudsrapportage Verhardingen 2022-2026 Beleidsplan Water en Riolering 2023-2027 Beeldkwaliteitsplan Klimaatadaptatie Beleidsnotitie Gemeentelijke Watergangen Toetsingskader Grondwater Biodiversiteitsplan Koersnotitie Energietransitie en Circulaire Economie 2024-2028 Beleid- en beheerplan Openbare verlichting 2025-2029

2005 2011 2012 2013 2014 2014 2015 2016 2019 2019 2020 2020 2020 2021 2021 2022 2022 2022 2023 2023 2024 2024 2025

In 2026 zetten we opnieuw belangrijke stappen richting een duurzame en toekomstbestendige regio. Zo leveren we de eerste haalbaarheidsstudie op voor het warmtenet, waarmee we de mogelijkheden voor collectieve warmtevoorziening verder in kaart brengen. Tegelijkertijd zetten we extra in op isolatiemaatregelen, door de NIP-subsidie breder onder de aandacht te brengen en toegankelijker te maken voor inwoners. Ook op het gebied van opwekking en infrastructuur gebeurt er veel. De bouw van de zonneparken gaat van start en we beginnen met de aanleg van twee middenspanningskabels: van Heerenwaarden naar Wamel en van Appeltern naar Druten. Daarnaast starten we met de eerste buurtaanpak om de trafo-huisjes in de wijk te vervangen. Hiermee versterken we het elektriciteitsnet en vergroten we de capaciteit voor duurzame energie. Daarnaast investeren we in het terugbrengen van kosten voor het maatschappelijk vastgoed. Zo koppelen we het zwembad, D’n Hoender en sportvereniging Aquila aan elkaar, zodat zij gebruik kunnen maken van elkaars overtollige zonnestroom. Ook wordt het warmteprogramma vastgesteld, waarmee we de koers bepalen voor de verdere verduurzaming van onze warmtevoorziening. Op het gebied van circulariteit gaat de pilot van de circulaire hub van start. De eerste pilot voor Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) wordt gestart. Ook hopen we te

starten met het opstellen van een Soortenmanagementplan (SMP), waarmee we op een gebiedsgerichte manier beschermde diersoorten meenemen in onze ruimtelijke plannen. We ronden de aanpak energiearmoede af, zodat kwetsbare huishoudens mee kunnen in de energietransitie. Daarnaast richten we een omgevingsfonds op, zodat opbrengsten uit zonneparken ten goede komen aan de directe omgeving. Tot slot investeren we in het verder ontwikkelen van ons energieloket naar een energiehuis zodat we in lijn blijven met Europese wetgeving. Ook zullen we een plek binnen het loket moeten vinden zodat we bedrijven (en bedrijventerreinen) kunnen helpen met de verduurzaming van hun bedrijfsproces. WAT WILLEN WE BEREIKEN ? West Maas en Waal is een goed ontsloten, open & groene, energie-neutrale gemeente. De verkeersveiligheid is op orde en de historie van West Maas en Waal is zichtbaar door de doorontwikkeling van de ‘parels’ van de gemeente.

Maatschappelijk effect De fysieke leefomgeving van West Maas en Waal draagt bij aan het welzijn en de gezondheid van de inwoners.

Doelstellingen 1. De gemeente is duurzaam en klimaat-adaptief ingericht. 2. Stimuleren van verduurzaming van huizen; in 2026 meer energielabel A gebouwen. 3. Meer zonnepanelen op of bij woningen (nu 40%, streefgetal 60% in 2026). 4. Realiseren van meer waterbuffers op prioritaire locaties. 5. Meer groene (koele) verblijfsruimtes in dorpen. 6. Meer vergroening van particuliere tuinen. 7. De gemeente is duurzaam en klimaat-adaptief ingericht. 8. Goede, veilige en snelle bereikbaarheid tussen de (voorzieningen van de) kernen en gemeenten. 9. Goede regulering van het oppervlakte en grondwater. 10. De gemeente West Maas en Waal heeft een goede verkeerveiligheid en nagenoeg geen ongelukken in de openbare ruimte. 11. De "parels" van de gemeente zijn zichtbaar. WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten

Realisatie

Deelvisie Fysieke leefomgeving Verfraaien van de dorpsentrees Realisatie uitvoeringsagenda laadpalenvisie

2026

Onderhoudsregime voor wegenkwaliteit en trottoirbeleid in kaart brengen

2026

Eenvoudige melding van incidenten op wegkwaliteit, inclusief een transparante prioritering

2026

Weg- en veiligheidsproblemen coördineren en bewaken in samenwerking met wegbeheer, waterschap en provincie

2026

Opstellen integraal project voor een aantrekkelijk winkelhart van Beneden-Leeuwen (Levendig Leeuwen)

2026

Realisatie projecten/maatregelen uitvoeringsagenda GVVP

2026

Ontwikkeling en realisatie klimaatbeleidsplan 2024-2029

2029

BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator

Jaar meting

Landelijk

Provincie

WMW

Begroting 2026

Volksgezondheid en Milieu Hernieuwbare elektriciteit (in % van totale energieverbruik)

2022

32,5

28,4

68,4

Omvang huishoudelijk restafval (in kg per inwoner)

2023

148

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

Aantal oplaadpalen

Aantal overzettingen Maasveren

921.011

1.000.000

Aantal overzettingen Veerdienst Tiel-Wamel

127.287

135.000

335

320

375

177,9 mWh

175 mWh

Hoeveelheid restafval per inwoner in kg

Scheidingspercentages gemeente

100%

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

KENGETALLEN Kengetal

Aantal klachten dumpingen en zwerfafval Energieopwekking gemeentelijke gebouwen in kWh

Percentage duurzaam stroomverbruik gemeentelijke gebouwen

WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000

Exploitatie

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2029

Totaal lasten

-10.102 N -10.126 N -10.443 N -10.778 N -11.156 N -11.433 N

Totaal baten

6.956 V

6.669 V

6.694 V

6.752 V

6.833 V

6.908 V

Saldo van dit programma

-3.146 N

-3.457 N

-3.749 N

-4.026 N

-4.323 N

-4.525 N

PROGRAMMA 4 - BURGER, BESTUUR EN VEILIGHEID ALGEMEEN Omschrijving Het programma omvat de dienstverlening aan burgers, het functioneren van het bestuur en de organisatie en de integrale veiligheid. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Jaar

Nota Verbonden partijen Kwaliteitshandvest met servicenormen Regionaal beleidsplan 2024-2027 Integraal Veiligheidsplan 2023-2027 Evenementenbeleid 2024-2028 Regionaal Crisisplan 2024-2027 Algemene Plaatselijke Verordening (APV) 2024 Beleidsplan toezicht en handhaving WMW 2024-2027 Visie & beleid inwonerparticipatie 2025-2030

2014 2015 2023 2023 2024 2024 2024 2024 2025

Inwonerparticipatie: De Wet versterking participatie op decentraal niveau is op 1 januari 2025 in werking getreden. Deze wet verplicht gemeenten om inwoners actiever te betrekken bij hun leefomgeving. Er geldt een overgangstermijn van twee jaar, wat betekent dat gemeenten uiterlijk 1 januari 2027 een participatieverordening moeten hebben vastgesteld. Veiligheid: Veiligheid is één van de belangrijkste aandachtsgebieden van de overheid. De gemeente speelt hierin een cruciale rol. Samen met onze veiligheidspartners en buurgemeenten in Tweestromenland hebben we een Integraal Veiligheidsplan met uitvoeringsplan opgesteld: Samen veilig vooruit. Dit geeft ons een strategisch kader voor de aanpak in de komende jaren. In 2026 ligt onze prioriteit bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit. We maken het criminelen zo lastig mogelijk om voet aan de grond te krijgen in onze gemeente. We zetten in op het vergroten van de weerbaarheid van inwoners en bedrijven. We vergroten de bestuurlijke en ambtelijke weerbaarheid en benutten onze bestuurlijke bevoegdheden beter. We zetten in op het verder versterken van de integrale aanpak bij cases van ondermijnende criminaliteit. Ook het vergroten van de weerbaarheid van onze inwoners en ondernemers op het gebied van cybercrime/ digitale veiligheid heeft in 2026 prioriteit. Digitale criminaliteit neemt toe.

Dit is complex en vergt veel van politie en Openbaar Ministerie (OM). Het bevorderen van digitale weerbaarheid is daarom hard nodig. We zetten bovendien in op het dichter bij elkaar brengen van zorg en veiligheid. We willen overlast en criminaliteit voorkomen door kwetsbare personen ‘weerbaarder’ te maken en hen toe te leiden naar passende zorg. Een domein overstijgende aanpak, met samenwerking tussen betrokken professionals, is daarbij van belang. Het vergroten van de verkeersveiligheid is als gezamenlijke prioriteit opgenomen in het integraal veiligheidsplan. Doel is het aantal verkeersslachtoffers terug te dringen en veilig verkeersgedrag te stimuleren. Dit doen we door het bewustzijn onder risicogroepen (senioren, schooljeugd, jongeren, etc.) te vergroten en in te zetten op verkeersveiligheid in de wijken en dorpen. Ook streven we naar verbinding in de samenleving. In de afgelopen decennia zijn de spanningen in de samenleving toegenomen en kwetsbaarheden vergroot. We willen in een zo vroeg mogelijk stadium

polarisatie en/of radicalisering herkennen en oppakken. De gemeente, politie en OM moeten tijdig anticiperen op deze ontwikkelingen, zodat de gevolgen worden beperkt en escalatie wordt voorkomen. Tot slot is door geopolitieke bedreigingen onze samenleving kwetsbaar voor verstoringen. Denk aan mogelijke verstoringen van de nutsvoorzieningen, zoals energie, water, telecom en gas. Het is geen kwestie van óf we maatschappelijk-ontwrichtende effecten gaan ervaren, maar wanneer. Dit maakt het noodzakelijk om de weerbaarheid van onze samenleving te vergroten. Om deze reden is de VRGZ een gezamenlijk programma gestart genaamd ‘Maatschappelijke Weerbaarheid’. In de kern wordt de komende tijd onderzocht waar aanvullende inzet nodig is om onze weerbaarheid te vergroten en hoe we hier als gemeente samen met de Veiligheidsregio (en onze partners en inwoners) invulling aan kunnen geven. WAT WILLEN WE BEREIKEN ?

Deelvisie Inwoner Inwoners zijn betrokken bij gemeentelijke zaken die in hun omgeving gebeuren. Inwonerparticipatie in West Maas en Waal is altijd maatwerk. We willen: • Inwoners vooropstellen in de ontwikkeling en uitvoering van lokaal beleid. • Meer richting creëren in de manier waarop we omgaan met participatie. • Een doorontwikkeling van inwonerparticipatie in gang zetten, zodat dit over en weer een vanzelfsprekende manier van denken en doen wordt. Op een inwonervriendelijke wijze inwoners bereiken. • De vele betrokken inwoners koesteren. En tegelijkertijd de, net zo belangrijke, stille meerderheid betrekken. • Drempelverlagend te werk gaan met een diversiteit aan participatiemogelijkheden. We zien inwonerparticipatie als een dynamisch geheel dat vraagt om ruimte voor doorontwikkeling en vernieuwing. Beoogd effect visie & beleid In 2030 is West Maas en Waal de gemeente met een menselijk gezicht. Op dat moment wordt bij 99% van de gemeentelijke initiatieven een bewuste keuze gemaakt over het wel of niet inzetten van inwonerparticipatie. Waarbij participatie ook daadwerkelijk ingezet wordt, als dit mogelijk is binnen de kaders. Dit sluit aan op het coalitieakkoord en collegeprogramma (‘inwoners zijn betrokken bij gemeentelijke zaken die in hun omgeving gebeuren en dreigen te veranderen’).

En indirect op de missie van de gemeente: bijdragen aan het levensgeluk van onze inwoners.

Maatschappelijk effect: Een dynamische burgerparticipatie die bijdraagt aan de beleidsvorming van de gemeente.

Doelstellingen 1.

Versterken van de burgerparticipatie.

Deelvisie Bestuur West Maas en Waal heeft een sterke gemeenteraad die de inwonersbelangen optimaal behartigt. Daarnaast is West Maas en Waal een bestuurlijk en organisatorisch sterke gemeente die ook in 2026 nog zelfstandig is.

Maatschappelijk effect: Een gemeenteraad die duidelijke ontwikkelingskaders stelt, gebaseerd op maatschappelijke effectsturing.

Doelstellingen 1. Een gemeenteraad die optimaal wordt ondersteund en die de belangen van de inwoners behartigt.

Deelvisie Veiligheid West Maas en Waal is een veilige gemeente om in te wonen en te verblijven.

Maatschappelijk effect: Inwoners en bezoekers voelen zich thuis en veilig in West Maas en Waal

Doelstellingen 1.

Realiseren van een gemeente waarin iedereen zich thuis en veilig voelt.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten

Realisatie

1. Deelvisie Burger Evaluatie Leefbaarheidsvisie 2030, vervolg Leefbaarheidsvisie 2050 2026 Toelichting: Leefbaarheidsvisie onder de loep nemen als het gaat om de inhoudelijke 15 speerpunten: bepalen wat de status hiervan is. Leefbaarheidsvisie onder de loep nemen als het gaat om het vervolg na 2030. Dit in samenhang met hoe we werken binnen de organisatie en de ontwikkelingen die in de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden. Een belangrijke onderzoeksvraag is het bestaansrecht van visies van onze gemeente náást de omgevingsvisie. In het geval van de visie leefbaarheid: wat de toegevoegde waarde van de visie leefbaarheid is, naast de omgevingsvisie en het beleidskader sociaal domein. Uitvoeringsprogramma inwonersparticipatie 2025-2030 2030 Toelichting: Visie & beleid inwonerparticipatie, de participatieverordening en bijbehorend uitvoeringsprogramma zijn half 2025 vastgesteld.

Voorbeelden van uitvoeringsacties, gekoppeld aan de ambities uit het beleid, zijn: • Implementatie participatieplatform en de communicatie eromheen; • inbedden beleid, leidraad en formats in de hele organisatie; • proces rondom inwonerinitiatieven stroomlijnen (initiatievenloket); • verwerken uitdaagrecht in participatieverordening; • inzichtelijk maken van participatietrajecten (en mogelijk versterken van elkaar in uitvoering); • scholing voor medewerkers op het vlak van bijvoorbeeld dialoog, • de straat op (in gesprek met inwoners); • aandacht voor de doelgroep jeugd; • communicatie over inwonerparticipatie. Het gaat hierbij om uitvoeringsacties die ervoor zorgen dat beleidsadviseurs en projectleiders stappen voorwaarts zetten bij de inwonerparticipatie van hun thema’s.De uitvoering vindt plaats op basis van prioritering en binnen de mogelijkheden van tijd en budget. Voor toelichting zie het uitvoeringsprogramma (informatienota). 2. Deelvisie Bestuur Gemeenteraad en college ondersteunen bij het nemen van een duidelijke rol gebaseerd op het dualisme Gemeenteraad en college begeleiden bij het nemen van een actieve rol in regio en de gemeenschappelijke regelingen 3. Deelvisie Veiligheid Meer zichtbaarheid van de wijkagenten voor een beheersbaar werkgebied Ondersteunen VRGZ bij uitbreiden/opvullen vrijkomende posten

BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator

Jaar meting

Landelijk

Provincie

WMW

Begroting 2026

Veiligheid Diefstallen uit woning (aantal per 1.000 inwoners)

2024

1,2

1,7

1,2

Geweldsmisdrijven (aantal per 1.000 inwoners)

2024

4,3

3,5

Vernielingen en beschadigingen in de openbare ruimte (aantal per 1.000 inwoners)

2024

5,7

4,9

2,7

Verwijzingen Halt (aantal per 1.000 jongeren 12-17 jaar)

2024

Winkeldiefstallen (aantal per 1.000 inwoners)

2024

2,2

1,8

0,5

WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000

Exploitatie

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

Totaal lasten

-4.557 N

-4.722 N

-4.952 N

-5.139 N

-5.237 N

-5.364 N

Totaal baten

503 V

479 V

495 V

505 V

506 V

-4.054 N

-4.243 N

-4.457 N

-4.643 N

-4.733 N

-4.858 N

Saldo van dit programma

PROGRAMMA 5 - BEDRIJFSVOERING ALGEMEEN Omschrijving Het programma omvat het functioneren van de gemeentelijke organisatie. De bedrijfsvoering is ondersteunend aan en mede bepalend voor de kwaliteit van het primaire proces en de realisatie van de beoogde maatschappelijke effecten. De interne organisatie staat volledig ten dienste aan het primaire proces. Dit betekent dat de kwaliteit en omvang van de gemeentelijke organisatie, maar ook faciliteiten als bijvoorbeeld de huisvesting en de automatisering indirect van grote invloed zijn op het behalen van de gewenste effecten. Missie Bijdragen aan het levensgeluk van inwoners Door een leefomgeving te faciliteren die is afgestemd op de behoefte van de inwoners. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Jaar

Archiefverordening Strategisch fiscaal beleidsplan 2022-2025 ICT-verbeterplan Informatiebeveiligingsbeleid Programmaplan organisatieontwikkeling 2023-2026 Inkoopbeleid

2018 2022 2022 2023 2024 2024

Ontwikkelingen In 2026 is de Implementatie fase van het ICT-verbeterplan afgerond. We komen in 2026 (en daarna) in de beheerfase terecht. In deze fase is continuïteit en de noodzakelijke aanpassingen i.v.m. veranderende eisen aan informatieveiligheid en ontwikkelingen op automatiseringsgebied van belang. De regiefunctie richting de ICT-dienstverlener wordt neergezet. Samenwerking tussen Informatieveiligheid, Informatiebeheer en ICT wordt verder versterkt. WAT WILLEN WE BEREIKEN? West Maas en Waal is een regiegemeente die dienstbaar is aan haar inwoners, open en duidelijk communiceert en inwoners met vragen daadwerkelijk verder helpt. De gemeente werkt slim & efficiënt vanuit een krachtig financieel beleid, dat aansluit bij gestelde politieke kaders en Wet- en regelgeving. Daarnaast is de gemeente een professionele organisatie die haar professionals ondersteunt, faciliteert, ziet en hoort vanuit de interne dienstverlening en de gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Maatschappelijk effect Inwoners hebben vertrouwen in de gemeente en professionals zijn trots op de gemeente West Maas en Waal als werkgever.

Doelstellingen 1. 2. 3. 4.

Een dienstbare organisatie met een sterke dienstverlening naar de professional (intern). Een dienstbare organisatie die inwoners daadwerkelijk verder helpt bij een (hulp)vraag. Realiseren van de gemeentelijke ambities binnen de kaders van een krachtig financieel beleid. Realiseren van een krachtig informatiebeleid.

WAT GAAN WE DAARVOOR DOEN? Activiteiten

Realisatie

1. Deelvisie bedrijfsvoering Informatieveiligheid Jaarstukken hebben een kader stellende, signalerende en evaluerende functie Toegankelijke communicatie, heldere taal, verbeterde gemeentewebsite 2026 Toelichting: In het komende begrotingsjaar zetten we in op begrijpelijke taal, digitale toegankelijkheid en actieve betrokkenheid van inwoners. Dat doen we onder andere door: •Training en ondersteuning van collega’s bij het schrijven van teksten en raads- en collegevoorstellen op B1 niveau •Zorgen voor uniforme manier van werken met heldere standaardbrieven en sjablonen, zowel qua inhoud als vormgeving •Actualisatie huisstijl en communicatiemiddelen •Verbetering website: o Inventariseren van verbeterpunten vanuit de gebruikers (extern en intern) via het participatieplatform en die ook doorvoeren o Controle op de juistheid van de inhoud van de pagina’s o Werken aan digitale toegankelijkheid •Goede regels voor gebruik van AI Een begroting opgesteld (voor het vrije deel) op basis van maatschappelijk toegevoegde waarde, waardoor resultaat & effect en niet financiën leidende principes zijn.

2026

Uitvoering plan van aanpak dienstverlening en klantprocessen 2026 Toelichting: In 2026 ligt de focus op continuïteit van het team, digitalisering en verdere professionalisering. • Borging continuïteit team door overdracht kennis en werkzaamheden aan meerdere collega’s. • Monitoring benodigde capaciteit i.v.m. uitvoering wettelijke taken. • Professionalisering door o.a. digitalisering dienstverlening door het aanbieden en uitbreiden van E-diensten. • Actualisatie en verbetering werkprocessen • Ondersteuning project Internationale Werknemers • Begeleiding en ondersteuning gemeenteraadsverkiezingen Informatiebeheer: uitvoering en doorontwikkeling 2026 Toelichting: Er ligt een stevige basis voor toekomstbestendig Informatiebeheer. Diverse onderdelen uit het plan van aanpak ‘Toekomstbestendig Informatiebeheer’ zijn opgepakt en worden in 2026 verder uitgevoerd. De aangegeven aandachtspunten vanuit de Archiefinspectie zijn hier onderdeel van.Nadruk in 2026 ligt op verdere verdieping en borging, o.a. door de volgende activiteiten: • Doorontwikkeling team DIV als proactieve adviespartner • Verbetering werkprocessen • Coaching medewerkers organisatie op het gewenste gedrag m.b.t. informatiebeheer • Implementatie Kwaliteitssysteem voor informatiebeheer • Implementatie van nieuwe beleidsinstrumenten o.a.

de Hotspotmonitor • Preventie digitale achterstanden door risico gestuurde monitoring • Verwerken achterstanden Fysiek archief (wettelijke taak)

BELEIDSINDICATOREN Beleidsindicator

WMW 2023

WMW 2024

WMW 2025

WMW 2026

Bestuur en ondersteuning Apparaatskosten (in € per inwoner)

€ 344

€ 373

€ 426

€ 430

Bezetting (aantal Fte per 1.000 inwoners)

4,76

4,80

5,39

5,63

Externe inhuur (kosten in % totale loonsom + inhuur externen)

18,5%

17,3%

10%

Formatie (aantal Fte per 1.000 inwoners)

5,26

5.23

5,73

5,87

11,0%

11,9%

15,1%

14,6%

Overhead (in % van totale lasten)

EFFECTINDICATOREN Effectindicator Waardering medewerkers

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2024 2025 2026 2027 2028 2029 70% 75% 80% 80% 80% 80%

KENGETALLEN Kengetal Ziekteverzuimpercentage

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Begroting 2029

4,36%

4,0%

WAT MAG HET KOSTEN? Bedragen x € 1.000

Exploitatie

Rekening 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Totaal lasten

-8.697 N -10.143 N

-9.637 N -10.050 N

Totaal baten Saldo van dit programma

-9.278 N

-9.343 N

642 V

937 V

48 V

49 V

-8.055 N

-9.206 N

-9.230 N

-9.294 N

33 V

Begroting 2029

30 V

-9.604 N -10.020 N

ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN ALGEMEEN Omschrijving Binnen de begroting bestaat onderscheid tussen algemene dekkingsmiddelen en specifieke dekkingsmiddelen. Specifieke dekkingsmiddelen zijn inkomsten die direct samenhangen met een bepaald programma. Dat kunnen inkomsten zijn van het Rijk met een specifiek bestedingsdoel (bijvoorbeeld voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning in programma 2), de opbrengsten uit verkoop van gronden (programma 1) of opbrengsten uit verleende diensten, zoals het verstrekken van een paspoort (programma 4). Ook de rioolheffing en de afvalstoffenheffing zijn specifieke dekkingsmiddelen. De specifieke dekkingsmiddelen worden binnen het betreffende programma verantwoord. De algemene dekkingsmiddelen zijn dekkingsmiddelen die vrij aan te wenden zijn. De besteding van deze inkomsten is op voorhand niet gebonden aan een bepaald programma of doel, maar wordt ingezet ter dekking van de tekorten op de programma's. De dekking bestaat voor het grootste gedeelte uit de Algemene uitkering uit het Gemeentefonds en de lokale heffingen die niet bestedingsgebonden zijn. De overige dekkingsmiddelen bestaan uit rentebaten en de post onvoorzien. Doelstelling We willen een financieel gezonde gemeente voor nu en in de toekomst zijn.

Om dit te bereiken voeren wij een verantwoord en stabiel financieel beleid met sluitende begrotingen, waarbinnen ruimte wordt gemaakt voor noodzakelijke en gewenste veranderingen van beleid en het opvangen van onvoorziene omstandigheden. Wij maken voortdurend een afweging tussen onze bestuurlijke ambities en de daarvoor beschikbare middelen. Gemeentelijke kaders Beleidsstuk

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16041462/2