Bijlage 1 Actieplan Internationale Werknemers Geredigeerd

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030 Versie 1.0, geldend van 10 oktober 2024 t/m 31 december 2025

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

2.

Waarom aandacht voor internationale werknemers? 4

3.

Een gedeelde, maatschappelijke opgave

6

4.

Platform Internationale werknemers in West Maas en Waal

8

5.

Huidige situatie

9

6.

Bestaande afspraken en het huidige beleid

11

7.

Trends en ontwikkelingen om rekening mee te houden

12

8.

Wat ons te doen staat

14

9.

Toezicht en handhaving

20

10. Sociaal perspectief

22

11. Samenwerking

23

12. Communicatie

24

13. Financiën

25

14. Uitvoeringsprogramma 2024-2025

27

Begrippenlijst Voetnoten Geraadpleegde bronnen

29 30 31

Bijlage 1: Planning 2024-2025 Bijlage 2: Overzicht uitzendbureaus actief in gemeente West Maas en Waal Bijlage 3: Budget IW 2023-2028

32

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

33 34

2

1. Inleiding In dit actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal versie 1.0 geven wij, werkgevers, huisvesters, gemeente, inwoners en zorg- en welzijnsorganisaties onze visie op hoe wij in West Maas en Waal onze concurrentiepositie op de arbeidsmarkt van internationale werknemers, kortweg IW’s, willen versterken. Zodat bedrijven in onze gemeente kunnen blijven functioneren, ondanks krapte op de regionale arbeidsmarkt. Het uitgangspunt daarbij is, dat wij bij alles rekening houden met de sociale cohesie en leefbaarheid in de kernen. Om alle in de gemeente aanwezige ambities, ideeën, kennis en energie te mobiliseren, te bundelen en te richten is dit actieplan met alle betrokken partijen ontwikkeld. In diverse bijeenkomsten is samen nagedacht en gewerkt aan de invulling van de verschillende thema’s. Dit actieplan is dan ook niet het plan van één, maar van verschillende partijen. In dit actieplan laten wij zien hoe wij de informatie, registratie, huisvesting, zorg en welzijn van IW’s willen organiseren, inclusief het bijbehorende toezicht en handhaving. Het actieplan vormt daarmee een belangrijk (toetsings)kader voor de ontwikkelingen in West Maas en Waal.

Gedurende het proces kwamen wij er met elkaar echter ook achter dat wij onvoldoende kennis hebben over de IW’s in West Maas en Waal, zoals de aantallen, waar zij wonen, wanneer zij hier aan het werk zijn en welke bedrijven daar bij betrokken zijn. Met het verzamelen van deze gegevens is een begin gemaakt, maar vraagt om meer aandacht om het actieplan verder te kunnen aanscherpen. Dit actieplan heeft dan ook bewust versie 1.0 meegekregen. Het is de bedoeling op basis van nieuwe kennis, ervaringen en afspraken een aangescherpt plan in 2025 te presenteren (zie bijlage). De gezamenlijke beweging die wij op gang hebben gebracht, willen wij continueren. Hoe wij de samenwerking daarbij willen vormgeven, staat ook in dit actieplan beschreven. Met plezier hebben wij de beweging op gang gebracht. Het komt nu aan op een verdere invulling en uitvoering door alle betrokken partijen. De Vliegwielgroep IW’s in WMW Anja Valckx (Sociom) Arno van Kruijsbergen (inwoner) Jeroen van Doremalen (Dorvar) John Kusters (ZLTO) Marieke van den Boom (wethouder gemeente West Maas en Waal) Petra Janssen-Dhont (De Kernen)

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

3

2. Waarom aandacht voor internationale werknemers? ‘IW’s zijn personen die niet woonachtig zijn in Nederland en hier tijdelijk komen om te werken en te verblijven. Zij verblijven korter of langer dan vier maanden en hebben (nog) niet de intentie zich hier permanent te vestigen’. IW’s voorzien in een behoefte op de arbeidsmarkt die niet of nauwelijks is in te vullen met Nederlandse werknemers, ook niet als de werkloosheid hoog is. Voornamelijk in de land- en tuinbouw bestaat een grote vraag naar (tijdelijke) medewerkers, maar ook in de bouw, metaal en distributie- en productiewerk bestaat deze vraag. Het exacte aantal IW’s is lastig vast te stellen, maar blijft stijgen. In 2008 waren er naar schatting 280.000, in 2009 305.000 in 2010 340.000, in 2014 400.000 en de schatting voor 2040 ligt op 600.000 tot 700.000. Er moet geconcludeerd worden dat IW’s voorzien in een behoefte en dat de inzet van IW’s op de open Nederlandse arbeidsmarkt altijd nodig zal zijn. Deze mensen hebben uiteraard behoefte aan huisvesting in Nederland.

Tijdelijk over structureel De behoefte aan IW’s is grofweg op te delen in twee soorten: bedrijven die een (vrijwel) structurele behoefte hebben aan IW’s en bedrijven die een tijdelijke behoefte hebben aan IW’s. Veel bedrijven die IW’s inzetten, hebben slechts tijdelijk (voor een aantal weken tot enkele maanden per jaar) behoefte aan extra arbeidskrachten. In de land- en tuinbouwsector betreft dit vooral de arbeidsintensieve oogstperiode. Ook zijn er bedrijven die wel vrijwel continu IW’s inzetten. Bouw- en productiebedrijven zijn bijvoorbeeld minder seizoensgebonden. Daarentegen zijn er ook agrarische bedrijven die een zodanige diversiteit aan teelten hebben dat ze slechts enkele maanden per jaar geen behoefte hebben aan deze medewerkers. Ook uitzendbureaus hebben een vrijwel structurele behoefte aan IW’s en dus aan huisvesting voor deze mensen.

Nationale ontwikkelingen Het belang van goede huisvesting wordt door diverse partijen onderkend. Dit blijkt onder meer uit de ondertekening van de “Nationale verklaring” in 2012. Onder andere het rijk, de VNG, Aedes, bonden voor uitzendondernemingen, LTO, werkgevers- en werknemersorganisaties hebben deze verklaring ondertekend. Uit de verklaring volgen voor diverse partijen inspanningsverplichtingen, om zo in kwantitatief en kwalitatief opzicht voldoende huisvesting te realiseren. Voor gemeenten volgt hieruit de volgende taak: “samen met verhuurders beter inzicht krijgen in de huidige en toekomstige vraag naar huisvesting en deze vraag, indien relevant, doorvertalen in bestemmingsplannen, woonvisies, prestatieafspraken en huisvestingsverordeningen”. De regering heeft op 4 mei 2020 de commissie Roemer (of het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten) ingesteld en deze commissie gevraagd om voorstellen te doen om de werk- en leefomstandigheden van IW’s structureel te verbeteren. De commissie heeft hierover in 2020 twee rapporten uitgebracht, waarvan de laatste betrekking heeft op de woon- en leefomstandigheden (rapport Geen tweederangsburgers, 30 oktober 2020).

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

4

West Maas en Waal In West Maas en Waal komen IW’s uit Polen (70%), Roemenië, Bulgarije en overige landen. Zij werken hier met name in de fruitteelt (seizoenarbeid), groothandel, transport en logistiek (distributiecentra). Als gevolg van de toegenomen digitalisering en het gebrek aan ICT-deskundigen neemt het aandeel hoger opgeleide IW’s toe. Om meerdere redenen is het belangrijk om aandacht te schenken aan de positie van IW’s in West Maas en Waal:

IW’s zijn van belang voor de economische ontwikkeling in West Maas en Waal en de regio Een toenemende vergrijzing zorgt voor een krapper wordende arbeidsmarkt. Ook in West Maas en Waal zijn ondernemingen in hun voortbestaan afhankelijk van de inzet van IW’s. Daar komt bij dat ook IW’s met hun uitgaven voor het dagelijkse leven bijdragen aan de lokale economie.

De concurrentie op de arbeidsmarkt voor IW’s neemt toe Economische groei en verbeterde arbeidsomstandigheden in veel Midden- en Oost-Europese landen zorgen voor verschuivingen op de arbeidsmarkt voor IW’s. Ook andere Europese landen doen een groot beroep op IW’s vanwege vergrijzing. Willen wij op deze arbeidsmarkt concurrerend zijn, dan zijn aantrekkelijke arbeidsomstandigheden, goede huisvesting en toegankelijke voorzieningen een must.

Wij willen IW’s behandelen als gelijkwaardige burgers Dat betekent dat ook IW’s recht hebben op goede en veilige huisvesting en op voorzieningen.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

5

3. Een gedeelde, maatschappelijke opgave IW’s hebben weliswaar een inkomen uit arbeid, zij zijn ook kwetsbare burgers. Veelal zijn zij de Nederlandse taal niet machtig, kennen zij hun rechten en plichten niet of onvoldoende en staan zij grotendeels buiten onze samenleving. Op de arbeidsmarkt en woningmarkt nemen zij daardoor een kwetsbare positie in. Dat maakt goed werkgeverschap en een goed huisvestingsbeleid, gericht op goede en veilige huisvesting noodzakelijk. Huisvesting die aansluit op de leefbaarheid in de kernen van West Maas en Waal en op de bestaande krapte op de woningmarkt. Verder stelt de positie IW’s eisen aan de informatievoorziening en aandacht voor voorzieningen.

“Als betrokken partijen bij de registratie, huisvesting, handhaving en zorg en welzijn van IW’s zijn wij ervan overtuigd dat, willen wij een aantrekkelijke, concurrerende omgeving voor IW’s in West Maas en Waal creëren, het essentieel is dat wij samen werken vanuit een gedeelde maatschappelijke opgave”: “Een goede en veilige woon- en leefsituatie voor IW’s in West Maas en Waal, die rekening houdt met de sociale samenhang en leefbaarheid in de kernen”.

Geen van ons is in staat deze ambitie in zijn eentje waar te maken. Wij hebben elkaar daarvoor nodig. Om onze ambitie, ideeën, kennis en energie te bundelen en te richten hebben wij de handen ineen geslagen en gezamenlijk dit actieplan opgesteld. Daarbij doen wij recht aan ieders specifieke verantwoordelijkheid: • Werkgevers, uitzendbureaus en huisvesters dragen de zorg voor kwalitatief goede en veilige huisvesting en sociaal beheer conform de SNF / AKF certificaten en houden daar toezicht op; • IW’s zijn verplicht zich in te schrijven in de Registratie Niet-Ingezetenen (RNI) om in Nederland te kunnen werken en verantwoordelijk zich op de hoogte te stellen over de Nederlandse situatie /wet- en regelgeving; • IW’s die langer dan 4 maanden verblijven dienen zich in de BRP (Basisregistratie

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

6

Personen) in te schrijven1, zijn verantwoordelijk voor goed burgerschap, voor hun zorg en welzijn, onder andere door zich in te schrijven bij een huisarts bij verblijf en voor (bij)scholing (bij langdurig tijdelijk verblijf)2 om werkloosheid te voorkomen; • Gemeente West Maas en Waal schept de kaders voor huisvesting, houdt toezicht op goede en veilige huisvestingssituaties, pakt misstanden aan, gaat ondermijning tegen, stimuleert de integratie in de samenleving bij langere of permanent verblijvende IW’s, zorgt voor een goed aanbod van voorzieningen en maatschappelijke ondersteuning, passend bij de behoefte van IW’s en voor regionale afstemming van het huisvestingsbeleid voor IW’s; • Inwoners van West Maas en Waal behandelen IW’s als gelijkwaardige inwoners en ondersteunen hen die dat willen bij het thuis voelen in onze gemeente; • (Publieke) gezondheidszorg draagt mede zorg voor de zorg en welzijn van IW’s; • Verenigingen en (vrijetijds)voorzieningen behandelen IW’s als gelijkwaardige inwoners en ondersteunen hen die dat willen bij het thuis voelen in onze gemeente. Uiteraard dragen werkgevers en uitzendbureaus de zorg voor goede arbeidsomstandigheden (scholingsmogelijkheden). Dit valt echter buiten de scope van dit actieplan.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

7

4. Platform Internationale werknemers in West Maas en Waal Voor de uitvoering van dit actieplan hebben wij onze krachten gebundeld in het Platform Internationale werknemers in West Maas en Waal. Daar houden wij elkaar op de hoogte van lopende zaken en de vooruitgang die wij bereiken bij de uitvoering van dit actieplan. Ook bespreken wij met elkaar de knelpunten waar ieder van ons tegenaan loopt, bekijken wij wat ervoor nodig is om deze op te lossen en hoe daar het beste invulling aan kan worden gegeven.

Eenmaal per jaar zorgen wij met elkaar voor een overzicht van de uitgevoerde acties, nieuwe ontwikkelingen en initiatieven, het aantal IW’s dat op dat moment in West Maas en Waal is gehuisvest en de vooruitgang die wij met elkaar bereiken op het gebied van registratie, huisvesting, handhaving, informatievoorziening en zorg en welzijn. Ook regionale ontwikkelingen nemen wij daarin mee.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

8

5. Huidige situatie Beleid huisvesting Gemeente West Maas en Waal heeft op dit moment geen eigen beleid voor huisvesting van IW’s. In de praktijk betekent dit dat principe-verzoeken niet in behandeling worden genomen omdat het noodzakelijke beleidskader hiervoor ontbreekt. In de afgelopen jaren hebben diverse huisvesters en ondernemers zich met een initiatief of voornemen gemeld bij de gemeente. Aan twee exploitanten zijn door het college van B&W, op basis van een gemotiveerd verzoek, tijdelijke vergunningen afgegeven voor een maximaal aantal bedden. De vergunningen zijn verstrekt onder voorwaarde dat de huisvesters zich houden aan aanbevelingen van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten3. Eén van beiden exploitanten heeft het regionale Convenant ondertekent en is SNF-gecertificeerd.

0-meting Om een beter beeld te krijgen van de IW’s die in de West Maas en Waal werken en wonen, heeft de gemeente onderzoek uit te laten voeren door bureau Legitiem. Dit onderzoek is gebruikt als nulpuntmeting van waaruit dit actieplan kon worden ontwikkeld. Bureau Legitiem heeft in de maanden februari en maart 2024 9.264 adressen onderzocht: • Totaal zijn 209 IW’s aangetroffen die tijdens de controle in West Maas en Waal wonen/verblijven; • Deze 209 IW’s zijn aangetroffen op 42 adressen; • De IW’s die tijdens het onderzoek zijn aangetroffen werken veelal buiten de gemeente West Maas en Waal. • Daarnaast is vastgesteld dat er tijdens het seizoenswerk nog 199 IW’s verblijven; • Deze IW’s verblijven op 15 locaties; • Structureel verblijven er 158 IW’s het hele jaar door binnen de gemeente. • Deze IW’s verblijven verspreid over 25 adressen; • Door de IW’s uit dit onderzoek worden 79.852 nachten verblijf gehouden; • Ongeveer 200 IW’s zijn vastgesteld die in omliggende gemeentes wonen en geen verblijf houden in de gemeente West Maas en Waal. In vergelijking tot andere gemeente zijn er veel verschillende uitzendbureaus actief in West Maas en Waal4. Wellicht is de reden hiervoor dat veel IW’s buiten de gemeente werkzaam zijn. De gemeente West Maas en Waal dient hierbij ‘slechts’ als verblijfsgemeente. Opvallend tijdens het onderzoek was de medewerking van de ondernemers.

In vergelijking tot andere gemeenten waar vergelijkbare onderzoeken zijn uitgevoerd, is dit zeer prettig verlopen. De toezichthouders zijn overal goed ontvangen. Bij de meeste ondernemers was het onderzoek duidelijk of na een korte toelichting was men akkoord met het onderzoek.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

9

Opvallende zaken: • Er zijn 5 adressen met relatief veel arbeidsmigranten of veel capaciteit; • Eén pand valt op. Nu zijn er 20 IW’s ondergebracht (capaciteit is 25 bedden). 1 bewoner, zijnde de beheerder is ingeschreven. De overige bewoners zijn niet ingeschreven, waarvan er 2 al sinds 2021, 5 sinds 2022 en 10 sinds 2023 (langer dan 4 maanden) wonen; • Enkele IW’s, werkzaam voor één uitzendbureau, zijn uitdrukkelijk geïnstrueerd om niet in te schrijven in de BRP; • Tijdens de controle is in bijna iedere straat, bij diverse woningen, aangebeld. Bewoners gaven aan dat er in de betreffende straat geen IW’s woonachtig zijn; • Enkele panden zijn bewoond door Poolse en Roemeense koppels die al diverse jaren binnen de gemeente woonachtig zijn; • Bedrijven met IW’s zijn hoofdzakelijk fruittelers, een enkel maatschap en wat eenmanszaken; • Uit de uitgevoerde controles blijkt dat er binnen de gemeente West Maas en Waal voornamelijk verblijf wordt gehouden in gehuurde of aangekochte woningen. De adressen met de hoogste concentratie verblijf zijn de niet-woning adressen (zoals eerder vermeld).

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

10

6. Bestaande afspraken en het huidige beleid Regionaal o Convenant werkgevers, uitzendbureaus, gemeenten; o Uitvoeringsprogramma regio Rivierenland;

Lokaal (instrumentarium, mogelijkheden/begrenzingen) • Huisvesting bij agrarische bedrijven in het buitengebied; • Tijdelijke huisvestingsinitiatieven; • Huisvesting in de kernen.

Regionale samenwerking Als werkgevers, uitzendbureaus en huisvesters stellen wij een eenduidig regionaal beleid op prijs. Voor de gemeente West Maas en Waal is regionale samenwerking onder andere belangrijk om ‘waterbed’ situaties te voorkomen wat betreft de huisvesting van IW’s. In regioverband ontwikkelen gemeenten momenteel op onderdelen een gezamenlijk instrumentarium, voor onder andere informatievoorziening en registratie (een nieuw digitaal nachtregister). Daarnaast is er een gemeenschappelijk Uitvoeringsprogramma Huisvesting arbeidsmigranten (15 september 2021). Dit richt zich op het faciliteren van de ontwikkeling van voldoende goede en veilige huisvesting van IW’s, zoveel mogelijk dicht in de buurt van het werk.

Convenant huisvesting internationale werknemers Op basis van de RegioDeal FruitDelta Regio Rivierenland en het uitvoeringsprogramma ‘Huisvesting internationale werknemers’ hebben uitzendorganisaties, huisvestingspartijen en de betrokken gemeenten een convenant afgesloten. Ook partijen uit gemeente West Maas en Waal hebben dit convenant ondertekend. Met dit convenant committeren marktpartijen en gemeenten zich om samen de kwaliteit van huisvesting, de inschrijving en de begeleiding en integratie van IW’s in de regio te verbeteren. Dit doen zij samen, vanuit een gedeeld verantwoordelijkheidsbesef en het besef dat zij elkaar nodig hebben.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

11

7. Trends en ontwikkelingen om rekening mee te houden Om tot een toekomstbestendig actieplan te komen, hebben wij vanuit verschillende invalshoeken met elkaar een aantal trends en ontwikkelingen geïnventariseerd die van invloed zijn op de opgave waar wij met elkaar voor staan:

Trends en ontwikkelingen Wens om in fysieke beroepen te werken 

Eigen initiatief werknemers 

Vrijkomende agrarische bedrijven 

Taalbarrière Complexiteit en cultuurverschillen  samenleving 

Vrijkomend aantal kerken (4x) 

Kritische samenleving 

Vergrijzing  Veiligheidsgevoel 

Onzekere toekomst fruit- en tuinbouw  Vraag naar internationale werknemers 

Sociale cohesie 

Stop op netwerkaansluiting vanaf 2026

Concurrentie om internationale werknemers 

Respect en verdraagzaamheid 

Verrechtsing politieke Wachtlijsten klimaat  Druk op in de zorg  leefomgeving 

Netcongestie energielevering 

Woningnood 

Behoefte aanpassing Tekorten regelgeving op de eisen aan werk  arbeidsmarkt 

Landen van herkomst 

Permanente vestiging 

Behoefte aan info over hoe NL samenleving werkt 

Vraag naar voorzieningen 

Acceptatiegraad behoefte IW’s 

Onevenwichtige verdeling wonen/werken in Rivierenland

Opkoop woningen in kernen 

Behoeften segmentering woningmarkt 

Nadruk op Handhaving huisvesten omliggende eigen gemeenten  arbeidspotentieel  Leegloop Bezuinigingen ervaring en kennis  gemeente 

Behoefte aan feitelijke info over IW’s  Samenwerking met buurgemeenten 

Belang van samenwerking op alle terreinen  Stuurvermogen overheid 

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

12

We hebben een aantal trends en ontwikkelingen die écht consequenties hebben voor West Maas en Waal nader uitgewerkt:

Trend

Consequentie

Behoefte aan feitelijke

Er is nog onvoldoende kennis over de IW’s in West Maas en

info over IW’s

Waal, zoals de aantallen, waar zij wonen, wanneer zij hier aan het werk zijn en welke bedrijven daarbij betrokken zijn. Met het verzamelen van deze gegevens is een begin gemaakt, maar vraagt om meer aandacht om het actieplan verder te kunnen aanscherpen.

Bezuinigingen

Gemeente West Maas en Waal staat voor een aanzienlijke

gemeente

ombuiging. Bezuinigen op beleid huisvesting IW heeft gevolgen: - Imagoschade en verlies aan vertrouwen bij burgers en ondernemers omdat gemeente haar commitment uit vliegwielproces niet nakomt; - Aanzuigende werking vanuit omliggende gemeenten met ongewenste huisvestings-praktijken en consequenties voor de leefbaarheid tot gevolg; - Geen pro-actief toezicht op de praktijk; - Datahuishouding gemeente komt niet op orde; - Gemeente moet zelf kennis en deskundigheid ontwikkelen; - Geen zicht op (ontwikkeling in) aard en behoefte aan IW’s en plekken; - Focus verschuift van ‘preventie’ (in partnership) naar ‘repressie’ (handhaven op signalen).

Complexiteit

Maatschappelijk draagvlak onder inwoners van West Maas en

samenleving

Waal is belangrijk voor het welslagen van huisvesting voor

Respect en

IW’s. De algemene toestand van de wereld, de krapte op

verdraagzaamheid

zowel de woningmarkt als de arbeidsmarkt en het politieke

Verrechtsing politieke

sentiment maken dit een blijvend punt van aandacht. Er lijkt

klimaat

veel onbekenheid te bestaan met de doelgroep en over het

Druk op leefomgeving

nut en de noodzaak van hun aanwezigheid in West Maas en

Tekorten op

Waal.

arbeidsmarkt Woningnood Samenwerking met

Gemeente West Maas en Waal maakt ten aanzien van

buurgemeenten

de thema’s ‘wonen’ en ‘arbeidsmigranten’ onderdeel uit van de Regio Rivierenland. In de praktijk zal het beleid van de gemeente, door haar fysieke ligging, in uitvoering ook beïnvloed worden door het beleid en de aanpak van huisvesting IW’s in buurgemeenten Oss, Druten en Wijchen. Zo zal een intensievere handhaving in Oss kunnen resulteren in een toename van (on)gewenste huisvestingsinitiatieven in West Maas en Waal.

Leegloop van kennis en

Gemeente West Maas en Waal is in de regio ten aanzien van

informatie uit gemeente

huisvesting IW’s geen trekker maar volger. Het verloop onder

en regio

ambtenaren in Regio Rivierenland, in het bijzonder in de werkgroep arbeidsmigranten, is groot. Dit heeft consequenties voor de continuïteit in de regionale samenwerking en de doorontwikkeling van programma’s en tools.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

13

8. Wat ons te doen staat Op basis van de bestaande situatie en de te verwachten trends ontwikkelingen hebben wij met elkaar voor de komende jaren een aantal maatregelen besproken.

Registratie IW’s Doel: Inzicht in het aantal IW’s dat is gehuisvest in de gemeente West Maas en Waal en in de locaties waar zij zijn gehuisvest.

Registratie in het RNI IW’s die in Nederland willen werken zijn verplicht zich in te schrijven in de RNI. Bij inschrijving ontvangen IW’s een Burgerservicenummer, waarmee zij onder andere toegang krijgen tot de Nederlandse arbeidsmarkt, mogelijkheden hebben een woning te huren of kopen en kunnen zij een ziektekostenverzekering afsluiten. De RNI geeft geen inzicht op welk adres IW’s verblijven. Vanuit het oogpunt van goed werkgeverschap faciliteren ondernemers die hen in dienst hebben waar nodig internationale werknemers bij hun inschrijving in de RNI.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

14

Registratie in de BRP Bij een verblijf langer dan 4 maanden zijn IW’s verplicht zich in de BRP in te schrijven. Huisvesters van IW’s zien erop toe dat IW’s zich tijdig in de BRP in- en -uitschrijven. Maandelijks controleert de gemeente West Maas en Waal actief op de inschrijving van IW’s in de BRP. Bij overtreding van de inschrijfplicht in de BRP kan de gemeente een bestuurlijke boete opleggen.

Nachtregister Logiesverstrekkende huisvesters, werkgevers en uitzendbureaus zijn wettelijk verplicht (Art. 438 WvSr) om een nachtregister bij te houden. In dit register registreert de verblijfsaanbieder de overnachtingen van tijdelijke gasten, die (nog) niet ingeschreven hoeven te worden in de BRP. Voor het verplicht stellen van het bijhouden van het nachtregister wordt de APV van de gemeente West Maas en Waal aangepast. De gemeente gaat verblijfsbelasting heffen voor de overnachtingen van IW’s om te voorkomen dat het ontbreken daarvan aantrekkingskracht heeft op malafide uitzendbureaus.

Huisvesting Doel: Goede en veilige huisvesting in samenhang met de sociale cohesie en leefbaarheid in de kernen van West Maas en Waal Wij vinden dat iedere inwoner van West Maas en Waal recht heeft op goede, veilige huisvesting. De huisvesting van IW’s is een verantwoordelijkheid van huisvesters, werkgevers en uitzendbureaus. Zij organiseren huisvesting voor de volgende groepen IW’s: - Kortdurend verblijf: maximaal 4 maanden (veelal seizoenarbeiders); - Langdurig tijdelijk verblijf (meer dan 4 maanden tot 3 jaar); - Permanent verblijf (langer dan 3 jaar). Conform regionale afspraken worden IW’s zo veel als mogelijk gehuisvest binnen de gemeente waar zij werken. Een regionaal afgesproken vuistregel daarbij is de 80-10-10 regel: - 80% van de huisvesting in West Maas en Waal is voor de lokaal werkende IW’s; - 10% is voor regionale opvang; - 10% is voor bovenregionale opvang5. Dit geldt ook voor seizoenarbeiders in de agrarische (met name fruit-) sector. Of de huisvesting van IW’s op een bepaalde wijze en bepaalde locatie is toegestaan, hangt in de eerste plaats af van het bestemmingsplan voor die locatie. In planologisch opzicht moet de huisvesting doorgaans worden betiteld als een zekere vorm van logies. Er is vrijwel nooit sprake van een reguliere woonvorm met vaste verblijfplaats, aangezien IW’s doorgaans een hoofdverblijf hebben en houden in het land van herkomst.

Als de IW’er geen hoofdverblijf meer heeft in het land van herkomst, maar zich hier gaat vestigen, woont hij regulier in Nederland. In dat geval dient er gebruik te worden gemaakt van het reguliere woningaanbod. Ook van recreatieve bewoning is geen sprake, aangezien het doel van het verblijf niet recreatief van aard is. De arbeidsmigrant komt hier immers om te werken en niet om te recreëren. Hierdoor is huisvesting binnen een recreatieve bestemming niet toegestaan.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

15

Huisvestingsmogelijkheden In gemeente West Maas en Waal worden voor de huisvesting van IW’s 3 varianten onderscheiden die, mits aan de bijbehorende voorwaarden wordt voldaan, tijdelijk of permanent vergund kunnen worden: • Variant 1: een ondernemer wil huisvesting voor de eigen IW’s op eigen terrein realiseren; • Variant 2: een ondernemer wil huisvesting voor IW’s op eigen terrein, maar niet alleen voor de eigen IW’s; • Variant 3: een ondernemer stopt met het huidige agrarische bedrijf en wil het vastgoed transformeren tot huisvesting van IW’s voor andere ondernemers. Varianten 1 en 2 maken onderdeel uit van het traject Vitaal Platteland (uitwerking Omgevingsvisie). Variant 3 is slechts mogelijk indien voldaan wordt aan de aanbevelingen van het Aanjaagteam bescherming Arbeidsmigranten6, en is uitgesloten op de komgronden en in de uiterwaarden.

ONDERNEMER

AANVRAAG CONFORM PROCEDURE

3 VARIANTEN:

AANTOONBARE BEHOEFTE AAN HUISVESTING

MELDEN IN SAMENWERKINGSVERBAND

VOOR EIGEN INTERNATIONALE WERKNEMERS

NEE

VOOR EIGEN EN ANDERE INTERNATIONALE WERKNEMERS

JA

OMGEVINGSTAFEL

JA

JA VOLDOET AAN BELEID VAN WEST MAAS EN WAAL*

NEE

TRANSFORMATIE TOT HUISVESTING INTERNATIONALE WERKNEMERS*

AFSPRAKEN MAKEN ANDERS GEEN VERGUNNING * MAXIMAAL 50 BEDDEN BUITEN KERNEN OP EIGEN TERREIN

Wij streven naar zo min mogelijk commerciële huisvestingsoplossingen. Dit betekent dat wij kiezen voor jaarrond huisvesting van IW’s op het eigen terrein van de werkgever. Daar hoort een collegiale uitwisseling bij van huisvestingsmogelijkheden die tijdelijk niet nodig zijn voor eigen gebruik. Daar waar er lokaal geen vraag is, is een regionaal aanbod mogelijk. De jaarrond huisvesting op het eigen terrein van de werkgever vermindert de druk op woonwijken in met name de dorpen. Om deze wens kracht bij te zetten, zorgt de gemeente voor een planologische regeling die het onmogelijk maakt om in de kernen woningen te verkameren, ofwel woningen te gebruiken anders dan voor de huisvesting van één huishouden7. Voor de bestaande situaties, waarvoor geen vergunning is verleend, geldt een overgangstermijn. Wel dient een tijdelijke vergunning te worden aangevraagd. De gemeente verleent voor bestaande nietvergunde situaties tot 31 december 2024 een tijdelijke omgevingsvergunning. Ondernemers kunnen huisvesting voor maximaal 50 IW’s op eigen terrein realiseren (beheer door ondernemer/eigenaar). Dit aantal kan over twee locaties zijn verspreid. Bij geconcentreerde huisvesting gaat het om huisvesting van maximaal 100 IW’s geconcentreerd op één locatie.

Een huisvestingslocatie op het terrein van een werkgever voor meer dan 50 IW’s beschouwen wij ook als een locatie voor geconcentreerde huisvesting. Bij geconcentreerde huisvesting gelden afzonderlijke eisen. Deze worden nader uitgewerkt en omschreven. Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

16

TIJDELIJKE VERGUNNING (MAX 10 JAAR) PERMANENTE VERGUNNING

NEE

Voldoende aanbod aan goede huisvesting voor IW’s in West Maas en Waal zorgt ervoor dat deze concurrerend is met illegale huisvesting en met de reguliere woningmarkt. In dat kader is het belangrijk te weten wat het huidige aanbod is, wat de toekomstige vraag is en welke nieuwe huisvestingsinitiatieven er zijn.

Omgevingstafel Nieuwe initiatieven voor huisvesting van IW’s worden door de gemeente West Maas en Waal behandeld als reguliere huisvestingsverzoeken. Initiatiefnemers kunnen een principeverzoek opstellen en indienen bij de omgevingstafel8. Reguliere principeverzoeken worden ingepland op basis van volgorde van indienen9. Voor een principeverzoek is participatie nog geen verplicht onderdeel. Participatie wordt pas een verplichting bij het vergunningentraject/wijzigen omgevingsplan10.

Werkwijze omgevingstafel Tijdens een omgevingstafel wordt een gemaximeerd aantal nieuwe principeverzoeken behandeld. Initiatiefnemers worden in de gelegenheid gesteld om tijdens de omgevingstafel een toelichting op hun initiatief te geven. Een principeverzoek wordt door verschillende disciplines beoordeeld. Nadat het principeverzoek is beoordeeld neemt het college van B&W een besluit. Bij een positief principebesluit krijgt de initiatiefnemer 1 jaar de tijd om het initiatief verder uit te werken. Indien binnen de genoemde termijn geen (volledige) aanvraag is ingediend vervalt de principemedewerking. Welke procedure er wordt gevolgd is afhankelijk van de inhoud en locatie van het initiatief. Dit wordt tijdens de beoordeling van het principeverzoek bekeken. Er zijn verschillende mogelijkheden: tijdelijke vergunning, permanente vergunning of een wijziging omgevingsplan11.

Toetsingskader De beoordeling van de wenselijkheid en haalbaarheid van huisvestingsinitiatieven gebeurt op basis van heldere criteria, vastgelegd in het toetsingskader huisvesting internationale werknemers: - Past de feitelijke situatie of het initiatief bij de gewenste huisvestingsoplossingen? - Voldoet de feitelijke situatie of het initiatief aan de gestelde randvoorwaarden en kwaliteitseisen?Verplichtingen en kwaliteitseisen Ondernemers die huisvesting willen aanbieden, melden zich bij Regio Rivierenland voor een intakegesprek met een wethouder en ambtenaar van een andere gemeente. Ondertekening van het Convenant Huisvesting Internationale Werknemers is verplicht. Gemeente West Maas en Waal gaat met de partners in Regio Rivierenland in gesprek over de operationalisatie van deze voorwaarde voor ondernemers met een eenmalig of beperkt huisvestingsinitiatief. De huisvesting van IW’s gebeurt op basis van de Wet goed verhuurderschap. Degene die huisvesting aan IW’s aanbiedt, is in het bezit van een certificaat SNF of een certificaat AKF, of gelijkwaardig. Werkgevers houden toezicht op het naleven van de bij certificaten behorende afspraken en verplichtingen.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

17

Concurrentie op de woningmarkt Het opkopen van (goedkope starters) woningen voor de huisvesting van IW’s en kamergewijze verhuur beperken wij zoveel als mogelijk. De voorwaarden die dit mogelijk moeten maken, zijn opgenomen in het toetsingskader huisvesting internationale werknemers.

Balans vraag en aanbod van huisvesting Voor de daartoe aangewezen kleinschalige locaties houden huisvesters en werknemers elkaar via het Platform Internationale werknemers in West Maas en Waal op de hoogte van vraag en aanbod van huisvesting, zodat deze optimaal gebruikt worden en er geen leegstand hoeft te zijn.

Toetsingskader Huisvesting internationale werknemers: randvoorwaarden en kwaliteitseisen De huisvesting van IW’s is met een passende vergunning mogelijk: • Op het eigen terrein van werkgevers met IW’s, maximaal 50 personen. Voorwaarde is dat het terrein van de werkgever niet in een (woon)kern ligt; • Geconcentreerd op locaties met maximaal 100 personen en een 24/7 aanwezige beheerder. Voorwaarde is dat deze locaties niet zijn gelegen op de komgronden en in de uiterwaarden van gemeente West Maas en Waal12; • Werkgevers die huisvesting aan IW’s aanbieden, wijzen verplicht een beheerder aan. De contact- en verblijfsgegevens van de beheerder zijn bekend bij gemeente, ODR, hulpdiensten en omwonenden; • Werkgevers die huisvesting aan IW’s aanbieden zijn in het bezit van een certificaat SNF of een certificaat AKF, of gelijkwaardig; • Werkgevers houden toezicht op het naleven van de bij het certificaat behorende afspraken en verplichtingen.

Algemeen • Nieuw te realiseren huisvesting voor IW’s is alleen mogelijk op basis van een door de gemeente verstrekte tijdelijke of permanente omgevingsvergunning. • Panden die nu al worden gebruikt voor de huisvesting van IW’s kunnen, voor zover dat nu nog niet het geval is, worden gelegaliseerd door de gemeente. • Voor beiden geldt dat voor de vergunningverlening de door de gemeente gehanteerde randvoorwaarden en kwaliteitscriteria worden aangehouden.

Wonen • Ondernemers die huisvesting aan IW’s aanbieden, ondertekenen het Convenant Huisvesting Internationale Werknemers van Regio Rivierenland. • Ondernemers die huisvesting aan IW’s aanbieden, zijn in het bezit van een certificaat SNF of een certificaat AKF, of gelijkwaardig. • Werkgevers houden toezicht op het naleven van de bij het certificaat behorende afspraken en verplichtingen.

Buitenruimte • Alle benodigde parkeervoorzieningen worden op eigen terrein gerealiseerd, conform de normen en voorwaarden zoals vastgelegd in de parkeernota van de gemeente. • De huisvestingsvoorziening dient vrij toegankelijk te zijn vanaf de openbare weg (bijvoorbeeld zonder hek voorzien van sloten en/of codes). Dit is onder meer van belang voor de bereikbaarheid van hulpdiensten.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

18

• Bij geconcentreerde huisvesting geldt een vervoersplan. Dit vervoersplan wordt de komende periode opgesteld.

Inpassing in de omgeving • Het is niet toegestaan een huisvestingslocatie buitendijks te realiseren. • De huisvestingsvoorzieningen zijn zodanig in de omgeving ingepast dat de omgeving geen onevenredige hinder ondervindt van de bebouwing en dat de bebouwing geen afbreuk doet aan de landschappelijke kwaliteiten van het gebied.

Aanvullende eisen bij agrarische bedrijven • De huisvesting is bestemd voor bij het bedrijf werkzame personen. • Huisvesting in (sta)caravans of tenten wordt niet getolereerd. • Bij overcapaciteit is het mogelijk buiten het pluk- en oogstseizoen IW’s te huisvesten die bij een ander agrarisch bedrijf werkzaam zijn. • Het maximaal aantal te huisvesten IW’s bedraagt 50 personen (kortdurende seizoensplaatsen plus langdurig tijdelijk verblijf gezamenlijk) per bedrijf. Bij het bepalen van het maximaal te huisvesten personen op locatie hanteren wij de normen die in samenspraak met de branche organisaties ZLTO en LTO tot stand zijn gekomen en inmiddels regionaal worden toegepast.13 • Huisvesting kan op verschillende locaties in de gemeente, in bestaande bebouwing (agrarisch bouwvlak) behorende bij het bedrijf plaatsvinden en is afhankelijk van de aard van de activiteiten en de omvang van het bedrijf. Het bedrijf dient de concrete huisvestingsbehoefte te onderbouwen. De genoemde normering kan daarbij helpen. • Huisvestingsvoorzieningen (permanent of tijdelijk) worden geplaatst binnen het (agrarisch) bouwvlak. Als aangetoond wordt dat onvoldoende ruimte aanwezig is binnen de aanwezige bedrijfsgebouwen, mogen huisvestingvoorzieningen gerealiseerd worden buiten het bouwvlak mits deze aansluitend aan het bouwvlak en tijdelijk van aard zijn.

Landschappelijke inpassing is voorwaarde voor alle huisvestingsvoorzieningen. • De huisvesting is alleen mogelijk als voldaan is aan de geldende randvoorwaarden vanuit natuur, landschap, milieu en agrarische bedrijfsvoering. Omliggende bedrijven mogen niet worden beperkt in hun (agrarische) bedrijfsvoering.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

19

9. Toezicht en handhaving Bij het stellen van regels hoort ook het controleren van de naleving en eventuele handhaving als dit niet gebeurt. IW’s hebben zelf niet altijd voldoende kennis van zaken als het gaat om rechten en plichten ten aanzien van huisvesting en zorg en welzijn. Werkgevers zijn verantwoordelijk voor het naleven van afspraken en de verplichtingen zoals vastgelegd in het SNF/AKF certificaat. Werkgevers houden toezicht op het naleven van de bij voornoemde normen en certificaten behorende afspraken en verplichtingen De gemeente controleert, waar relevant in samenwerking met andere partijen, periodiek op de woonomstandigheden van IW’s. Handhaving vindt plaats in samenwerking met de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR) en de politie. Tegen huisvesting van IW’s waarbij niet wordt voldaan aan de wettelijk gestelde eisen en die niet binnen het beleidskader passen, wordt (ondernemersvriendelijk) handhavend opgetreden. Daarbij wordt gestreefd naar een eenduidig toezicht in de gehele regio. Het opsporen van onrechtmatige huisvestingssituaties vindt ten eerste plaats door middel van actieve opsporing. KCC (klantcontactcentrum gemeente), registratie, toezicht en handhaving spelen een belangrijke rol bij het voorkomen en bestrijden van onrechtmatige huisvesting. Daarom wordt preventief toezicht uitgevoerd bij een proactief handhavingsbeleid.

Toezicht vindt plaats op basis van de volgende factoren: - Een handhavingsverzoek; - Klachten vanuit de omgeving; - Toezicht op voorwaarden van verleende vergunningen. Toezicht en handhaving vinden plaats op basis van: - Handhaving Algemene Plaatselijke Verordening; - Nachtregister - artikel 438, lid 1 van het Wetboek van Strafrecht; - Wet aanpak woonoverlast Gemeenten.

Vergunninggebonden handhaving (wonen) Huisvesters/werkgevers moeten in bezit zijn van het SNF- en/of AKF-certificaat of vergelijkbaar. Alle bedrijven worden jaarlijks door de certificerende instanties gecontroleerd. Na uitwerking in planregels zal via een vergunningplicht op naleving van deze keurmerken/achterliggende normen gehandhaafd worden. In geval van huisvesting die niet voldoet aan de normen zal de verblijfsaanbieder zorg moeten dragen voor directe verhuizing naar goede en toegestane huisvesting.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

20

Niet-vergunning gebonden handhaving (overlast) Hierbij gaat het om meldingen en klachten die bij de politie, BOA’s, ODR of gemeente binnenkomen, bijvoorbeeld rondom overlast bij een woning waar IW’s gehuisvest zijn. De gemeente handhaaft bij overlast op basis van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). De overlastmeldingen worden geregistreerd op adresniveau. De verantwoordelijkheid om overlast te voorkomen ligt in eerste instantie bij de bewoners en beheerder van de locatie(s) zelf, maar als het gaat om de openbare ruimte is de gemeente verantwoordelijk.

Wet Goed Verhuurderschap, verordening en verhuursvergunning Sinds 1 juli 2023 is de Wet Goed Verhuurderschap van kracht. Deze wet beschermt huurders en woningzoekenden tegen ongewenst verhuurgedrag van particuliere verhuurders, verhuurbemiddelaars (bureaus die huurders in contact brengen met particuliere verhuurders) en werkgevers die woningen voor IW’s verzorgen. In de wet staan regels waaraan verhuurders zich moeten houden. De wet geeft een nadere invulling van het privaatrechtelijke begrip ‘goed verhuurderschap’ waaronder verstaan wordt: • het hanteren van een heldere en transparante selectieprocedure; • het gebruiken en communiceren van objectieve selectiecriteria; • het zich onthouden van intimidatie; • het niet in rekening brengen van onrechtmatig hoge waarborgsommen; • het in acht nemen van diverse informatieverplichtingen. Gemeente West Maas en Waal kent sinds 1 januari 2024 een meldpunt waar huurders en woningzoekenden melding kunnen maken van ongewenst verhuurgedrag14. De gemeente kan een waarschuwing of boete geven wanneer verhuurders zich niet aan de regels houden. Bij IW’s wordt de huurovereenkomst afzonderlijk van de arbeidsovereenkomst vastgelegd en wordt cruciale informatie in de voorkeurstaal verstrekt. Dit om te voorkomen dat IW’s na het verliezen van werk ook direct hun huisvesting verliezen.

Een IW’er die op locatie komt wonen wordt bij aankomst door de verstrekker van huisvesting geïnformeerd over welke instanties en voorzieningen er zijn wanneer de IW’er niet langer meer gebruik kan maken van huisvesting en onverhoopt op straat mocht belanden. Deze deels privaat- en strafrechtelijke normen worden nu aan bestuursrechtelijk toezicht en handhaving onderworpen. De algemene regels zijn per 1 januari jl. van kracht. Het college van B&W zal tegen overtreding van die algemene regels op verzoek of ambtshalve handhavend optreden. Daarnaast reikt de wetgever de optionele instrumenten aan van verordening en verhuurvergunning. Bij verordening worden gebieden aangewezen waar zonder zo’n verhuurvergunning niet verhuurd mag worden. Op dit moment is nog onvoldoende inzichtelijk in hoeverre de problematiek waarop deze instrumenten toezien, ook speelt in de gemeente West Maas en Waal. Het opstellen van een verordening, het verlenen van vergunningen en de toezicht en handhaving daarop, vergt verder onderzoek. Komend jaar wordt gekeken of de inzet van dit instrument gerechtvaardigd is. Dat doen we aan de hand van meldingen via het conform de wetgeving te openen meldpunt en via onderzoek en toezicht en handhaving in verband met de belastingheffing en binnen het ruimtelijk spoor.

Mocht daaruit naar voren komen dat de algemene regels van de Wet Goed Verhuurderschap niet worden nageleefd, dan wordt de inzet van verordening en verhuurdersvergunning voorgelegd aan de gemeenteraad. Hieronder volgt een overzicht van de diverse handhavingstaken omtrent huisvesting IW’s.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

21

10. Sociaal perspectief Binnen de regio Rivierenland is een MyInfo-app in ontwikkeling voor IW’s. Zij kunnen hiermee toegang krijgen tot voor hen relevante informatie in de eigen taal. Dit betreft nu nog een informatieve webpagina, maar de verwachting is dat deze in fasen doorontwikkeld zal worden tot een app. Naarmate IW’s hier langer verblijven of vaker terugkomen, wordt integratie belangrijker. Een belangrijke rol hiervoor ligt bij de werkgever. Het is echter primair aan de IW’s zelf om stappen te zetten om deel te nemen aan het maatschappelijk leven in de woonomgeving: • Mogelijkheden om Nederlands te leren; • Mogelijkheden om onderwijs en (bij-)scholing te volgen voor langer verblijvende IW’s – samenwerking met mbo-onderwijs; • Lid kunnen worden van verenigingen; • Contacten kunnen leggen met Nederlanders; • Gebruik van (preventieve) gezondheidszorg gericht op een gezonde leefstijl en jeugdgezondheidszorg (GGD); • Gebruik van (vrijetijds) voorzieningen.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

22

11. Samenwerking • Platform Internationale werknemers in West Maas en Waal met werkgevers, uitzendbureaus, huisvesters/verhuurders, gemeente, inwoners, sociaal domein/ zorg. • Regionale samenwerking in zowel bestuurlijk als ambtelijk overleg arbeidsmigranten (Regio Rivierenland). • Gemeente West Maas en Waal maakt ten aanzien van de thema’s ‘wonen’ en ‘arbeidsmigranten’ onderdeel uit van de Regio Rivierenland. In de praktijk kan het beleid van de gemeente, door haar fysieke ligging, in de uitvoering ook beïnvloed worden door (het ontbreken aan) afspraken rondom huisvesting IW’s in buurgemeenten Oss, Druten en Wijchen. Het is zaak om een goede samenwerking en uitwisseling met de collega’s aldaar te ontwikkelen om tot een in de praktijk sluitend beleid voor West Maas en Waal te komen.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

23

12. Communicatie We willen inwoners en andere belanghebbenden uit de omgeving vroegtijdig betrekken en ze op de hoogte houden. Op dit moment bestaan hierover de volgende ideeën:

Communicatie over de visie (ook bewustwording / acceptatie): - IW’s aan het woord (gezicht en verhaal). Ook plaatsen in dorpsblaadjes; - Werkgevers in beeld (maakt duidelijk waarom IW’s zo noodzakelijk zijn); - Vliegwielgroepleden als ambassadeurs inzetten om verhaal te vertellen (sneeuwbaleffect); - Artikelen / informatie op website / social media / Maas & Waler (regelmatig op de hoogte houden / kracht van de herhaling).

Communicatie en participatie bij nieuwe huisvestingslocaties Draagvlak voor nieuwe ontwikkelingen neemt toe wanneer inwoners en andere belanghebbenden uit de omgeving vroegtijdig bij het project worden betrokken en weten wat zij van het participatietraject mogen verwachten.

Communicatie bij een concreet plan (meedenken, meedoen, integratie): - IW’s aan het woord (gezicht en verhaal); - Werkgevers in beeld (maakt duidelijk waarom IW’s zo noodzakelijk zijn); - (Inloop)bijeenkomsten organiseren / marktkraam / de straat op (in gesprek gaan) - Vragenlijsten uitzetten (mening vragen); - Projectgroep met diversiteit aan mensen opstellen (betrokkenheid / draagvlak); - Interview met wethouder in krant / in beeld (urgentie benoemen); - Artikelen / informatie op website / social media / Maas & Waler (regelmatig op de hoogte houden / kracht van de herhaling); - Nieuwsbrieven maken (op de hoogte houden); - Wijkbijeenkomsten met eten uit alle windstreken (integratie dorpsbewoners / IW’s). Afstemmen met communicatie over huisvesting andere doelgroepen (Oekraïners, vluchtelingen, statushouders, speciale doelgroepen). Bovengenoemde onderdelen zullen verder uitgewerkt worden in een communicatiestrategie.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

24

13. Financiën Uitgaven Organisatie Bestuurlijk opdrachtgeverschap en projectleiding zijn op dit moment belegd bij team Ruimte. Aanleiding hiervoor was dat nieuwe verzoeken voor huisvesting van IW’s niet in behandeling genomen konden worden genomen door het ontbreken van beleid. Het voorstel is om: - Het ambtelijk opdrachtgeverschap en de overall projectleiding tenminste tot 3112-2025 bij team Ruimte te beleggen: • Het doel is op basis van nieuwe kennis, ervaringen en afspraken een aangescherpt plan in 2025 te presenteren; • Het is belangrijk om op de opgebouwde relaties en gekozen werkwijze voort te bouwen; • Gemeente West Maas en Waal is in het regionale ambtelijke overleg IW’s vertegenwoordigd door de huidige projectleider. Dit overleg valt onder het PFO Wonen van Regio Rivierenland. De wethouder Ruimte is de bestuurlijke vertegenwoordiger namens gemeente West Maas en Waal. Het is logisch deze lijn voort te zetten. - Het KCC de opdracht te geven om, in samenwerking met bureau Legitiem, een sluitende (informatie)cyclus van registratie tot handhaving tot stand te brengen en te bewaken, een fundamentele taak in de uitvoering en borging van het beleid huisvesting IW’s. Om inhoudelijk uitvoering te geven aan het actieplan (adressenonderzoek, up-to-date houden BRP) is structurele uitbreiding van de formatie bij het KCC gewenst (raming: 0,5 FTE).

Een mogelijke formatieve uitbreiding wordt betrokken in de discussie over de gewenste en noodzakelijke personele omvang voor de gehele gemeentelijke organisatie. - De wens tot structurele samenwerking tussen alle belanghebbenden rondom huisvesting IW’s is groot. Overwogen wordt een platform IW’s in West Maas en Waal op te zetten. Het is belangrijk dat de gemeente hierin betrokken blijft als relatiemanager en sparringpartner. Het voorstel is om het takenpakket van de bedrijfscontactfunctionaris, binnen formatie, te verbreden tot relatiemanagement met ondernemers met IW’s.

Investeringen 1. Maandcontroles door bureau Legitiem (toezicht); 2. Communicatiestrategie en bijbehorende middelen; 3. Bijdrage aan platform Internationale Werknemers in West Maas en Waal; 4. Training (‘on the job’ door bureau Legitiem).

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

25

Inkomsten Verblijfsbelasting15 over het verblijf van IW’s die korter dan 4 maanden in West Maas en Waal verblijven (en niet zijn ingeschreven in de BRP).

Samenvatting Onderdelen

2024

INDICENTEEL (BELEIDSONTWIKKELING) Projectleiding + ondersteuning

2025

Toelichting

raming

€ 71.500

goedgekeurd door de raad - VJN 2024

€ 25.000

Procesbegeleiding

€ 48.000

€-

goedgekeurd door de raad - VJN 2024

Onderzoek

€ 13.000

€-

goedgekeurd door de raad - VJN 2024

Overig

€ 2.200

€-

goedgekeurd door de raad - VJN 2024

STRUCTUREEL (FORMATIE) 0,5 FTE Burgerzaken

€ 10.833

Training-on-the-job

uitzetting budget

€ 65.000 € 20.000

uitzetting budget

STRUCTUREEL (INVESTERINGEN) Maandcontroles Legitiem

€ 21.000

€ 36.000

goedgekeurd door de raad - VJN 2024

Communicatie/bijdrage aan Platform

€ 1.000

€ 2.500

goedgekeurd door de raad - VJN 2024

Regionale samenwerking huisvesting IW

€ 5.000

€ 5.000

goedgekeurd door de raad - VJN 2023

Totaal

€ 192.533

€ 133.500

INKOMSTEN Overhevelingsbudget

€ 30.691

€-

goedgekeurd door de raad - JR 2023

Overhevelingsbudget

€ 57.153

€-

goedgekeurd door de raad - JR 2023

Regionale samenwerking huisvesting IW

€ 5.000

€ 5.000

goedgekeurd door de raad - VJN 2023

Dekking in voorjaarsnota 2024

€ 99.547

€ 38.500

goedgekeurd door de raad - VJN 2024

Verblijfsbelasting

€-

€ 28.800

Totaal

€ 192.391

€ 72.300

SALDO

€ -142

€ -61.200

200 IW’s, 1,20 euro per nacht, vanaf 01-01-2025 In Q3/Q4 - 2024 worden kosten en baten verder uitgewerkt in een financieringsplan 2025-2030, waarbij gestreefd wordt naar een kostendekkende begroting. Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

26

14. Uitvoeringsprogramma 2024-2025 Het actieplan beschrijft de uitgangspunten en het kader van beleid voor huisvesting IW’s in gemeente West Maas en Waal. Gelijktijdig moet er nog veel onderzocht en uitgewerkt. Deze actie zijn opgenomen in onderstaand uitvoeringsprogramma.

Onderwerp

Team

Verruiming opdracht bedrijfscontact-

Ruimte

Trekker

Gereed 10/1/2024

Ruimte

10/1/2024

Ruimte

10/1/2024

Control

11/1/2024

functionaris voor relatiemanagement ondernemers met IW’s Toetsingskader + toepassing voor beoordeling van wenselijkheid en haalbaarheid van nieuwe huisvestingsinitiatieven IW’s Voorbereidingsbesluit arbeidsmigranten (tegengaan verkamering) (Periodiek) in kaart brengen overlastmeldingen bij gemeente, ODR en politie MyInfoapp aanvullen en actualiseren

Communicatie

In kaart brengen huisvestingsbehoefte (aantal

Ruimte

Projectleider

11/1/2024

personen) + huisvestingsmogelijkheden (eigen

(ism vliegwiel-

Bureau Legitiem

terrein) lokale ondernemers met IW’s

groep)

Inzicht in bedrijven waar IW’s werken

Dienstverlening

11/1/2024

11/1/2024

Bureau Legitiem Voorbereiding heffing verblijfsbelasting via BSR

Dienstverlening

12/31/2024

per 01-01-2025 Bureau Legitiem Beleid opkoopbescherming of een

Ruimte

12/31/2024

zelfbewoningsplicht Doorontwikkeling contacten gemeenten Druten,

Ruimte

Projectleider

12/31/2024

Oss en Wijchen Aanpassen APV voor het verplicht stellen van

Control

12/31/2024

het bijhouden van het nachtregister Ruimte

Projectleider

12/31/2024

Voorstel inrichting platform samenwerking

Ruimte

Projectleider

12/31/2024

gemeente en ondernemers + rol vliegwielgroep

(ism vliegwiel-

Afspraken over operationalisatie van de ondertekening regionale Convenant Huisvesting Internationale Werknemers voor lokale ondernemers met een eenmalig of beperkt huisvestingsinitiatief

groep) Inzicht in huisvestingsbehoefte en

Ruimte (ism

12/31/2024

voorgenomen huisvestingsinitiatieven

vliegwielgroep)

Definitie woonkern

Ruimte

12/31/2024

Huisvesting IW’s op VAB locaties

Ruimte

12/31/2024

Eisen aan huisvesting IW’s bij agrarische

Ruimte

12/31/2024

Ruimte

12/31/2024

bedrijven (max 4 maanden) In kaart brengen panden die gebruikt worden voor huisvesting IW’s

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

27

Financieringsplan beleid huisvesting IW’s 2025-

Financiën

Projectleider

12/31/2024

2030 Communicatiestrategie

Communicatie

12/31/2024

(ism vliegwielgroep) Afstemmen (wijze van) registratie meldingen

Control

12/31/2024

Vervoersplan geconcentreerde huisvesting

Ruimte

12/31/2024

Onderhoudseisen huisvestingslocaties IW’s

Ruimte

6/1/2025

Aanvullende eisen geconcentreerde huisvesting

Ruimte

6/1/2025

(vervolg)huisnummering huisvestingslocaties

BAG

6/1/2025

Wel/geen tijdelijke huisvesting van toeristen in

Ruimte

6/1/2025

tussen gemeente, ODR en politie. Koppeling aan reguliere adressenoverleg Toezicht, Handhaving en Burgerzaken

de maanden mei-oktober Tussentijdse evaluatie actieplan huisvesting IW

Ruimte

Projectleider

12/31/2025

(ism vliegwielgroep) Sluitende (informatie)cyclus van registratie tot

Dienstverlening

12/31/2025

handhaving

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

28

Begrippenlijst AFK: Agrarisch Keurmerk Flexwonen, waarborgt de kwaliteit van huisvesting op land- en tuinbouwbedrijven en certificeert het bedrijf dat voldoet aan de normen van het AKF. BRP: Basisregistratie Personen, bevat de persoonsgegevens van de inwoners van Nederland, waaronder personen uit het buitenland die langer dan vier maanden in Nederland komen wonen. Huisvester: het bedrijf, de werkgever of het uitzendbureau of meervoud daarvan dat/die huisvesting verzorgt voor internationale werknemers. Internationale werknemers (IW’s): persoon van tenminste 18 jaar, afkomstig uit een ander land, die op grond van het paspoort of tewerkstellingsvergunning legaal in Nederland mag verblijven en arbeid mag verrichten. Long stay: internationale werknemers die zich hier langer dan een jaar of zelfs permanent vestigen. Zij hebben de behoefte om te integreren en te participeren in de Nederlandse samenleving en vinden via de reguliere woningmarkt hun weg naar woningen in dorpskernen of wijken. Mid stay: internationale werknemers die hier vier maanden tot een jaar aaneengesloten verblijven, maar veelal nog niet weten of ze zich hier permanent willen vestigen. Zij hebben behoefte aan meer kwaliteit en privacy dan bij shortstay. ODR: Omgevingsdienst Rivierenland, werkt in opdracht van acht gemeenten in de regio Rivierenland.

Actief op gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving bij ondernemers, organisaties en inwoners op het gebied van bouwen en milieu. Short stay: internationale werknemers die hier tot 4 maanden verblijven. SNF: Keurmerk Stichting Normering Flexwonen beheert de registers van ondernemingen die aan het keurmerk huisvesting van internationale werknemers voldoen en deze normen onderhouden. Verblijfsruimte: een verblijfsruimte is een gebouw of deel van een gebouw dat bestemd is of gebruikt wordt voor de huisvesting van internationale werknemers (artikel 1 Wet Goed Verhuurderschap). Verkamering: het omvormen van één woningruimte in meerdere zelfstandige woonruimten (woningvorming) en het omzetten van woningen in onzelfstandige woonruimten, wat betekent dat keuken en sanitair worden gedeeld. Werkgever: de persoon of rechtspersoon (inclusief uitzendorganisaties) die overeenkomstig een arbeidsovereenkomst dan wel op basis van een uitzendovereenkomst een internationale werknemer in dienst heeft. WGV: Wet Goed Verhuurderschap. De Wet pakt verhuurders en bemiddelaars aan die ongewenst verhuurgedrag vertonen door het introduceren van een norm voor goed verhuurderschap en het verruimen van de bevoegdheid van gemeenten.

Woonruimte: een woonruimte is een besloten ruimte die, al dan niet tezamen met een of meer andere ruimten, bestemd of geschikt is voor bewoning, alsmede een kavel die bestemd is voor het plaatsen van een woonwagen, waarop voorzieningen aanwezig zijn die op het leidingnet van de openbare nutsbedrijven, andere instellingen of van gemeenten kunnen worden aangesloten (Wet Goed Verhuurderschap, artikel 1).

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

29

Voetnoten 1

www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/privacy-en-persoonsgegevens/vraag-enantwoord/wanneer-in-brp-inschrijven

2

Een IW-er mag zich met het tonen van een jaarcontract eerder dan 4 maanden inschrijven in de BRP ook al verblijft hij/zij er nog geen 4 maanden. Het gaat dus om de verwachting. Een IW-er wordt ingeschreven als hij/zij 4 maanden in Nederland is.

3

Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (2020), ‘Geen tweederangsburgers: aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan’.

4 5

Enkele IW’s zijn in vaste dienst bij bedrijven. Enkele IW’s zijn ZZP-er. De verwachting is dat er overloop komt vanuit gemeente Oss omdat daar een strak handhavingsbeleid wordt ingezet. Het is belangrijk dat de gemeenteraad zo snel mogelijk een adequaat voorbereidingsbesluit neemt.

6

VNG (2024): ‘Op weg naar een effectrapportage: huisvesting arbeidsmigranten bij nieuwe bedrijvigheid’.

7

Bij huisvesting van IW’s is veelal geen sprake een ‘duurzame gemeenschappelijke huishouding’ (geen continuïteit in de samenstelling en/of geen onderlinge verbondenheid). Ook hebben IW’s doorgaans niet de intentie om een duurzame gemeenschappelijke huishouding te voeren. Het huisvesten van IW’s in woningen vindt meestal plaats door ‘verkamering’.

8

www.westmaasenwaal.nl/omgevingstafel.

9

Er is op dit moment een wachttijd (ca. half jaar) voor het behandelen van principeverzoeken.

10 www.odrivierenland.nl/kennisbank/overleg-met-de-mensen-in-uw-omgeving/. 11 www.westmaasenwaal.nl/ruimtelijke-ontwikkelingen-onder-de-omgevingswet 12 Gemeente West Maas en Waal (2024): ‘Omgevingsvisie West Maas en Waal: Groots in kleinschalig’. 13 De normen worden toegepast in West Betuwe, Zaltbommel en Maasdriel en zijn tot stand gekomen in samenspraak van de gemeente Maasdriel met de brancheorganisaties ZLTO en LTO. 14 www.westmaasenwaal.nl/wet-goed-verhuurderschap# 15 Gemeenten kunnen ervoor kiezen om het verblijf van IW’s niet te belasten met verblijfsbelasting. Dit is mogelijk door aanpassing van de verordening en bepaalde vormen van verblijf uit te sluiten. Een belangrijke voorwaarde is dat differentiaties en vrijstellingen objectief zijn en de rechtsgelijkheid niet schaden. 16 VJN = voorjaarsnota, JR = jaarrekening.

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

30

Geraadpleegde bronnen Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (2020), ‘Geen tweederangsburgers: aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan’ Agrarisch Keurmerk Flexwonen (2019), ‘Certificieringsschema’ Agrarisch Keurmerk Flexwonen (2021), ‘Checklist’ Decisio (2021), ‘Onderzoek arbeidsmigranten provincie Gelderland’ Gemeente Buren (2024), ‘Beleidskader huisvesting arbeidsmigranten 2024’ Gemeente Neder-Betuwe (2019), ‘Beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten 2020 t/m 2022’ Gemeente Neder-Betuwe (2020), ‘Bestemmingsplan “Parapluplan 2020”’ Gemeente West Maas en Waal (2023), ‘Ruimtelijke Ontwikkelingen onder de Omgevingswet’ Gemeente West Maas en Waal (2024): ‘Omgevingsvisie West Maas en Waal: Groots in kleinschalig’. Bureau Legitiem (2024), ‘Nulpuntmeting onderzoek verblijfplaatsen arbeidsmigranten’ Provincie Gelderland (2023), ‘Monitoring huisvesting arbeidsmigranten’ Regio Rivierenland (2021), ‘Samen voor een goed vestigingsklimaat voor arbeidsmigranten: uitvoeringsprogramma regionale huisvesting arbeidsmigranten regio Rivierenland’ Regio Rivierenland (2023), ‘Convenant Huisvesting Internationale Werknemers: de volgende stap in regionale samenwerking!’ Stichting Normering Flexwonen (2024), ‘Norm voor huisvesting van arbeidsmigranten’ VNG (2024): ‘Op weg naar een effectrapportage: huisvesting arbeidsmigranten bij nieuwe bedrijvigheid’

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

31

Bijlage 1: Planning 2024-2025

Actieplan Internationale Werknemers in West Maas en Waal 2024-2030

32

Bijlage 2: Overzicht uitzendbureaus actief in gemeente West Maas en Waal • AA+ Druten • Olympia • Otto • VDU • Worksupport • AB Midden • Carriere (o.a. pand Waalbandijk) • DB Work • Bam Works Eu • Covebo • EU. Job (Pools uitzendbureau) • VDU (geen locaties in de gemeente maar is wel actief); • AB Midden heeft 1 locatie binnen West Maas en Waal (Papesteeg 5 Dreumel) • United Midden heeft 1 locatie binnen de gemeente West Maas en Waal (Nieuwe weg 17 Alphen)