B3.1 Statenbrief PFAS Kaliwaal

Statenbrief

Datum

14 september 2021 Zaaknummer

2021-009188 Inlichtingen

Provincieloket 026 359 99 99 post@gelderland.nl

Onderwerp

Pfas stortingen in onderwaterstortplaatsen

Blad

1 van 5

Portefeuillehouder

Peter Drenth Ambitie en thema

Ambitie 4 Gezond, veilig, schoon en welvarend Doel van deze brief

Gedeputeerde Staten verzoeken Provinciale Staten om: • De inhoud van deze brief voor kennisgeving aan te nemen (informatieplicht).

1

Inhoud voorstel (beoogd resultaat/doel) K3-Delta, de eigenaar van onderwaterstortplaats De Kaliwaal, in de gemeente Druten heeft een aanvraag ingediend om baggerslib te mogen ontvangen verontreinigd met hogere gehalten PFAS dan in de vergunning is toegestaan. Met deze brief informeren wij u over ons besluit.

2

Aanleiding Zie de tekst onder 1.

3

Bestaand beleid c.q. kader Wabo – omgevingsvergunning.

4

Argumenten/afwegingen/risico’s PFAS is een verzamelnaam voor ruim 6.000 chemische stoffen. Die worden sinds de jaren 60 gebruikt in industriële processen en producten vanwege de praktische eigenschappen, zoals brandwerendheid en water- en vuilafstotendheid. PFAS komt onder meer voor in blusschuim, verf, regenjassen en verpakkingen. Deze stoffen worden op heel veel plaatsen gevonden. In de bodem, het grondwater en ook in de rivieren. PFAS kan schadelijk zijn voor mens en milieu. Op 8 september jongstleden bent u in een technische briefing geïnformeerd over wat de provincie doet

Markt 11 | 6811 CG Arnhem Postbus 9090 | 6800 GX Arnhem 026 359 99 99 post@gelderland.nl www.gelderland.nl

BNG Bank Den Haag NL74BNGH0285010824 BIC-code BNG Bank: BNGHNL2G Btw-nummer: NL001825100.B03 KvK-nummer: 51468751

Datum

14 september 2021 Zaaknummer

2021-009188 Blad

2 van 5

om ervoor te zorgen dat er minder PFAS in het bodem en watersysteem terechtkomt. Nederland heeft aan het Europees Chemicaliën Agentschap gevraagd om een totaalverbod op het gebruik van PFAS. Er zijn nog geen vastgestelde milieunormen voor wat betreft de hoeveelheid van PFAS in het milieu. Wel willen we de hoeveelheid PFAS die in de bodem en het water terechtkomt zoveel mogelijk verminderen. Daarom heeft de Rijksoverheid normen vastgesteld voor hergebruik van PFAShoudende grond en bagger, het Tijdelijk Handelingskader PFAS (THK). Voordat het THK werd vastgesteld mocht er bijna geen grond en bagger meer verplaatst worden omdat bleek dat PFAS bijna overal voorkomt en er geen grond met PFAS mocht worden (her)gebruikt. Hierdoor kwam de bouw, en ook de stort van bagger, vrijwel stil te liggen. Na vaststelling van het THK mag grond en bagger onder beperkingen worden hergebruikt. De grond en bagger die niet hergebruikt kan worden onder het regime van het THK moet worden gestort. Onderwaterstortplaatsen in Gelderland In Gelderland zijn er twee onderwaterstortplaatsen die speciaal zijn ingericht om verontreinigde grond en bagger op te bergen, de Kaliwaal in Druten en De Ingensche Waarden in Buren. De onderwaterstortplaatsen hebben hiervoor een omgevingsvergunning en een waterwetvergunning Wij zijn het bevoegd gezag voor de omgevingsvergunning.

De beide onderwaterstortplaatsen hebben toestemming om bagger verontreinigd met PFAS binnen de normen van het THK te storten. De Kaliwaal heeft bij ons een vergunningaanvraag ingediend om met PFAS verontreinigde bagger te mogen storten met PFAS concentraties hoger dan de normen van THK. De Kaliwaal wordt in zijn bedrijfsactiviteiten op dit moment ernstig beperkt door de regelgeving rondom PFAS. De normen uit het THK zijn bedoeld voor het hergebruiken van grond en bagger en komen niet tegemoet aan hun bedrijfseconomische behoefte, namelijk het bergen van vervuilde grond en bagger. De bagger die wordt aangeboden aan de Kaliwaal bevat vaak hogere PFAS-waarden dan toegestaan door het THK. Dit betekent dat de Kaliwaal deze partijen niet mag accepteren. De betreffende bagger moet daarom verder vervoerd worden naar een van de zogenaamde rijksdepots die wel toestemming hebben om bagger en grond te storten boven de normen van het THK. Als provincie streven we naar een wetenschappelijk onderbouwd aanvaardbaar niveau voor het PFAS-gehalte in het bodem- en watersysteem. Juist vanuit de gedachte om schadelijke stoffen niet in het Gelders milieu terecht te laten komen, is in het verleden de keuze gemaakt om de Kaliwaal en Ingensche Waarden als onderwaterstortplaatsen te bestemmen.

Deze locaties zijn als onderwaterstortplaats ingericht en hebben milieukundige voorzieningen waardoor uitspoeling naar grondwater en verontreiniging van grondwater (vergrijzing) wordt voorkomen. Het toestaan van ruimere normen dan de reguliere, in deze stortplaatsen past dan ook binnen het provinciale beleid om zorg te dragen voor een schoon en veilig milieu. Verspreiding van PFAS wordt actief tegengegaan door de milieukundige voorzieningen die zijn aangebracht in de stortplaatsen.

Datum

14 september 2021 Zaaknummer

2021-009188 Blad

3 van 5

Daarnaast is er het maatschappelijk belang om vaarwegen bevaarbaar te houden. Baggerdepots zijn voor Nederland een onmisbare voorziening. De meeste bagger uit Nederlandse wateren is zwaarder verontreinigd dan de Kaliwaal op grond van de vergunning mag ontvangen. Hierdoor is Kaliwaal, zelfs met een verhoogde PFAS norm, beperkt in wat er gestort mag worden. Niet toestaan van de aangevraagde verhoogde PFAS normering betekent dat de Gelderse onderwaterstortplaatsen deze bagger niet mogen accepteren. De bagger zal dan moeten worden opgeslagen in de drie rijksdepots. De rijksdepots liggen buiten Gelderland. De Rijksoverheid werkt nu aan de opvolger van het Tijdelijk Handelingskader PFAS, het Definitief Handelingskader (DHK). Dit is nog niet vastgesteld. Wel is de aanvraag van de Kaliwaal naast het concept van het DHK gelegd. Het vertrekpunt van het handelingskader is de zorgplicht. De zorgplicht is de wettelijke basisbepaling dat een onderneming geen activiteiten mag ontplooien die een verslechtering van het milieu opleveren. Met een beroep op de zorgplicht en onder de voorwaarde dat er sprake is van stand still situatie en geen kwetsbare functies bedreigd worden, zijn locatie specifieke toepassingen met hogere gehalten mogelijk.

Uitgaande van een stand still situatie, biedt het (nu nog in concept) handelingskader de ruimte om een lokale verruimde norm toe te staan als dit goed wordt onderbouwd. De aanvraag van de Kaliwaal past binnen dit principe. Het PFAS-vraagstuk wordt besproken in het landelijk Bestuurlijk Overleg Bodem. Daarnaast speelt landelijk de discussie waar de keten van grondstoffenwinning tot verondiepen van diepe plassen wordt onderzocht. Gedeputeerde Drenth neemt namens ons hieraan deel. In die discussie komen ook de onderwaterstortplaatsen aan de orde en de noodzaak tot het veilig bergen van bagger en andere (vervuilde) grondstromen. Toetsing aan Gelders beleid voor het bewerken en bergen van bagger U heeft op 14 juli 2020 een voorkeursvolgorde voor de wijze van bewerken en bergen van bagger in Gelderland vastgesteld (PS-nr. 2020-518). Het verzoek van de Kaliwaal is hieraan getoetst. In eerste instantie heeft innovatie, reiniging en hergebruik de voorkeur. De Kaliwaal is een stortplaats voor afval en accepteert op grond van de vergunning geen herbruikbare bagger. Voor het reinigen en het ontdoen van PFAS zijn eerste, succesvolle, resultaten bekend op het reinigen van grond. Maar dit is nog nieuwe technologie en de (grootschalige) bruikbaarheid hiervan op baggerspecie is onbekend en daarmee nog geen oplossing.

De tweede stap is dat, mocht opslag noodzakelijk zijn, de inzet gericht moet zijn op maximale regionale circulariteit van grond- en baggerstromen. Op grond van de principes van de vrije markteconomie zijn provinciale grenzen voor afval niet afdwingbaar. Afval mag vrij door heel Nederland worden getransporteerd zonder dat daarbij beperkingen bestaan bij het overschrijden van gemeente- of provinciegrenzen. De bagger met deze mate van verontreiniging met PFAS wordt in heel Nederland gevonden, gebaggerd en afgevoerd. Een weigering van deze aanvraag zou betekenen dat er meer PFAS houdende bagger in rijksdepots wordt gestort. De PFAS houdende grond- en bagger uit Gelderland moet dan verder worden getransporteerd.

Datum

14 september 2021 Zaaknummer

2021-009188 Blad

4 van 5

De derde stap is dat het resterende, onbruikbare afval ingepakt wordt gestort in onderwaterstortlocaties (Kaliwaal en De Ingensche Waarden). De aanvraag van de Kaliwaal past bij deze stap in het beleid. De vierde en laatste stap in de keuzevolgorde is het zoeken naar mogelijkheden voor opslag op land. Over de milieueffecten van opslag van PFAS-verontreinigde bagger op land in vergelijking met opslag onder water zijn geen gegevens of onderzoeken bekend. Dit is met het passend zijn binnen de derde stap niet aan de orde. Milieukundige beoordeling van de vergunningaanvraag Om de vergunningaanvraag van de Kaliwaal goed te kunnen beoordelen, hebben wij uitgebreid onderzoek laten uitvoeren. De omgevingsdiensten hebben onderzocht of het vanuit een oogpunt van volksgezondheid en milieu verantwoord is de aangevraagde concentraties PFAS te storten. Hierbij is vooral gekeken naar de belasting van het grondwater en de bodem en de risico’s voor mens en milieu. De stortplaats bevindt zich niet in een grondwaterbeschermingsgebied. Toch is, als extra zekerheid, aan de extra strenge eisen voor grondwaterbeschermingsgebieden getoetst. Dit om na te gaan of er ook op de lange termijn geen risico’s aanwezig zijn voor de volksgezondheid en milieu. Hierbij is van belang dat er al sprake is van achtergrondconcentraties PFAS in de rivier de Waal, in de reeds gestorte baggerspecie en in het grondwater.

Door het storten van de met PFAS verontreinigde bagger zal het PFAS-gehalte in de los liggende plas toenemen. Arcadis heeft voor ons onderzocht of dit gevolgen heeft voor de waterkwaliteit. Het onderzoek heeft uitgewezen dat er geen onaanvaardbare risico’s op lange termijn zijn voor de waterkwaliteit. Dit rapport van Arcadis treft u als bijlage bij deze brief aan. Uit berekeningen blijkt het invloedsgebied voor het grondwater waar in de verre toekomst (pas na honderden generaties) de normen voor drinkwater mogelijk worden overschreden, zeer klein blijft. Daarmee zal er ook geen risico zijn voor mens of milieu via het grondwater. In dit onderzoek is gerekend met de recente aanscherping van deze waarden door de Voedselveiligheidsautoriteit EFSA (European Food Safety Authority) en de vertaalslag daarvan door het RIVM naar de Nederlandse situatie (https://www.rivm.nl/pfas/te-veel-blootstelling-aan-pfas-in-nederland ). Juridische risico’s Het is alleen mogelijk om de aanvraag van de Kaliwaal voor het verhogen van de PFAS norm af te wijzen, wanneer er sprake is van andere of grotere nadelige gevolgen voor het milieu dan die de bedrijven op grond van de omgevingsvergunning al mogen veroorzaken. Uit onderzoek blijkt dat er geen sprake is van een dergelijke weigeringsgrond, omdat blijkt dat de aangevraagde waarde geen nadelige invloed heeft op het milieu en de volksgezondheid.

Een weigering in het belang van de bescherming van het milieu kunnen wij niet motiveren. Het is aannemelijk dat een rechter van oordeel is dat de provincie niet (toereikend) kan onderbouwen dat het belang van de bescherming van het milieu de weigering rechtvaardigt. Wanneer de bestuursrechter de weigering vernietigt, is er sprake van een onrechtmatig besluit. Dit kan leiden tot schadevergoedingsplicht.

Datum

14 september 2021 Zaaknummer

2021-009188 Blad

5 van 5

Concluderend Het storten van PFAS houdende grond past binnen het Gelders beleid. Daarnaast blijkt de aangevraagde waarde geen nadelige invloed te hebben op het milieu en de volksgezondheid . Uit de onderzoeken blijkt dat er geen argumenten zijn om de aanvraag van de Kaliwaal te weigeren. Dit kan alleen wanneer er sprake is van andere of grotere nadelige gevolgen voor het milieu dan het bedrijf op grond van de omgevingsvergunning al mag veroorzaken. Dat is hier niet aan de orde. Wij hebben dan ook besloten om de gevraagde vergunning af te geven.

5

Financiële consequenties Weigering van de aanvraag zou juridische risico’s en het risico op schadeclaims met zich meebrengen.

6

Proces en evaluatie Na het informeren van uw Staten door deze Statenbrief zal de ontwerp-beschikking aan de aanvrager worden verstuurd. De ontwerp-beschikking zal ook worden gepubliceerd. Ook zullen toekomstige aanvragen van bijvoorbeeld De Ingensche Waarden op dezelfde manier worden behandeld. Over toekomstige wijzigingen in de vergunningen van de onderwaterstortplaatsen infomeren wij u.

Bijlage Rapport Arcadis – “BERGING PFAS HOUDENDE BAGGERSPECIE IN DE KALIWAAL”

Gedeputeerde Staten van Gelderland John Berends - Commissaris van de Koning Miriam Nienhuis - secretaris