9.3 Concept begroting GGZ GZ 2023 en begroting Programmabegroting 2023 GGD GZ concept 1.0

GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2023

uitgave datum afdeling

GGD Gelderland-Zuid 24-03-2022 Directie

ons kenmerk versie status

Programmabegroting 2023

GGD/N/DIR2483/22/MP Programmabegroting 2023 v1.0 Concept

pagina 1 van 110

Inhoudsopgave 1

INLEIDING.................................................................................................................4 1.1 1.2 1.3

2

GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1 2.2 2.3

3

OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 74 UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 79 VERLOOPSTAAT BEGROTINGSWIJZIGING 2022 ..................................................................... 80

BIJLAGEN ................................................................................................................82 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

7

WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 68 KENGETALLEN .......................................................................................................... 70 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 70 FINANCIERING .......................................................................................................... 71 ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 72 VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 72

FINANCIËN ..............................................................................................................74 5.1 5.2 5.3

6

OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 15 WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 17 WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 34 WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 46 BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 58

PARAGRAFEN ...........................................................................................................68 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

5

GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7 MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID .................................................................... 8 RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................... 9

PROGRAMMA GGD ....................................................................................................15 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

4

KADERBRIEF .............................................................................................................. 4 PROCEDURE ............................................................................................................... 4 OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4

INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 82 VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 83 BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 84 BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 102 FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 103

LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................109

Programmabegroting 2023

pagina 2 van 110

1 Inleiding

Programmabegroting 2023

pagina 3 van 110

1

Inleiding

Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2023. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Regio Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wmo, Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/OGGz en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.

1.1

Kaderbrief

Op 14 oktober 2021 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2023 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over de inhoudelijke ontwikkelingen voor het jaar 2023 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2023. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.

1.2

Procedure

Conform de Gemeenschappelijke Regeling GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2023 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2023 30 juni 2022 vaststellen.

1.3

Opzet begroting

In 2019 is de nieuwe indeling van de Programmabegroting GGD vastgesteld. Deze indeling sluit beter aan bij de behoeften van gemeenten, waaronder het inzicht in verschillende taken. Onderhavige Programmabegroting GGD 2023 is opgesteld op basis van de volgende nieuwe indeling: 1. 2. 3.

4.

(Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit begroting en verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen.

Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen, maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2). Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de Wpg of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2). Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGz/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd.

Programmabegroting 2023

pagina 4 van 110

Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur: • Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2023 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2020-2023 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Conform verzoek van de deelnemende gemeenten hebben we in onderhavige begroting de uitvoering van de Wvggz-taken opgenomen als uniforme taak. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven.

Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2023 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Besparingen In onderhavige begroting zijn de besluiten van het Algemeen Bestuur van december 2019 met betrekking tot besparingen op het uniform deel opgenomen. Dit betreft € 715.000 en is circa 3% van het uniform deel. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2023 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2022. Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.

Programmabegroting 2023

pagina 5 van 110

2 Gezondheid in Gelderland-Zuid

Programmabegroting 2023

pagina 6 van 110

2 2.1

Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid

Algemeen Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. De levensverwachting in Gelderland-Zuid stijgt nog steeds. Door de toenemende vergrijzing neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. De regie over het eigen leven neemt af met de leeftijd. Van de 65-plussers heeft 13% onvoldoende regie over het eigen leven. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad), maar ook diversiteit qua religie, politieke kleur en opleidingsniveau. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en positie in de maatschappij. Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen. Opvallende verschillen tussen regio Rivierenland en Rijk van Nijmegen betreft het voorkomen van overgewicht bij volwassenen en kinderen (hoger in Rivierenland), de consumptie van groente en fruit (lager in Rivierenland) en de vaccinatiegraad (lager in Rivierenland).

In de steden Nijmegen en Tiel zien we hogere scores op moeite met rondkomen, huiselijk geweld, eenzaamheid en psychische problematiek dan in de andere gemeenten. Info per gemeente, dorp of wijk De GGD rapporteert over de gezondheidsinformatie aan de individuele gemeenten in GelderlandZuid, zodat zij beleid kunnen ontwikkelen en uitvoeren dat past bij de mensen waar het om gaat. Speciale aandacht is er voor gezondheidsverschillen en de kwetsbaren in de samenleving met als doel juist ook bij deze mensen het gezondheidspotentieel zoveel mogelijk te benutten. Informatie en interactieve dashboards met relevante cijfers per gemeente, dorp of wijk in Gelderland-Zuid, afkomstig van de monitors jeugd en volwassenen, zijn te vinden op de website van GGD Gelderland-Zuid via Gezondheid in Cijfers1. Impact van coronacrisis De coronacrisis is gestart als een gezondheidscrisis en heeft door het langdurige karakter een grote impact op de maatschappij. Zowel economisch als sociaal-maatschappelijk zijn er grote zorgen. Alle groepen (jeugd, jongeren en volwassenen) zijn minder gaan bewegen. Er wordt rekening gehouden met een groot effect op jongeren, zowel qua kansenongelijkheid in het onderwijs, als mentale gezondheid en toekomstperspectief. Verwacht wordt dat er grotere maatschappelijke en gezondheidsverschillen zullen ontstaan, juist bij kwetsbare groepen.

De GGD’en voeren extra monitors uit om de gevolgen en effecten van de coronacrisis voor de verschillende groepen in beeld te brengen. Op deze manier kunnen we de gevolgen duiden en kan dit aanleiding zijn voor (aanpassing van het) gemeentelijk gezondheidsbeleid.

1

Deze cijfers zijn verzameld vóór de coronacrisis (zie kopje ‘impact van coronacrisis’).

Programmabegroting 2023

pagina 7 van 110

2.2

Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid

De meerjarenstrategie 2020-2023 is in april 2020 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2020–2023. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. Er is een groeiend maatschappelijk besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving. Onderkend wordt dat onderliggende factoren zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid heel bepalend zijn. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Voor de uitvoering van de taken werkt de GGD vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten waarbij de GGD zijn lokale nabijheid verder versterkt door per gemeente dedicated teams van professionals te vormen die zich richten naar de lokale context, de zogenoemde gemeenteteams. 2.

Netwerkaanpak waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners op lokaal, regionaal en landelijk niveau centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2020–2023. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2020-2023 op inzet zijn: 1. Informatie gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven. 2. Adviseren over preventie en verbinden van collectieve preventie met persoonsgerichte zorg. 3. Investeren in de verbinding tussen zorg en veiligheid. 4. Gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein. Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2023 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2023 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven en Jeugdgezondheidszorg in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3.

In de Programmabegroting GGD 2023 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg en Veilig Thuis, te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD.

Programmabegroting 2023

pagina 8 van 110

Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2023 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.

2.2.1 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2020-2023. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine ontwikkeld over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.

2.3

Relevante maatschappelijke ontwikkelingen

Effecten van de coronacrisis De coronacrisis heeft een grote impact op de maatschappij, zowel op het gebied van gezondheid als sociaaleconomisch. Bekend is, door onder andere onderzoeken van CBS, CPB, RIVM, panelonderzoeken door GGD’en, dat er door de coronacrisis achterstanden op terrein van scholing/onderwijs zijn ontstaan, werkverlies is opgetreden, armoede, problematische schulden zijn ontstaan en dat er meer eenzaamheid, stress en angst heerst onder de bevolking. Met name kwetsbaren in de samenleving zullen hier (langdurige) effecten van ondervinden. De zorg is dan ook dat gezondheidsachterstanden zullen worden vergroot. Gezondheidsachterstanden vormen een complex probleem waarvoor geen eenduidige oplossing is; het vraagt om een integrale aanpak die beleidsterreinen gezondheid, werk en inkomen, minima, sport en omgeving met elkaar verbindt. De gezondheidsmonitors die de GGD uitvoeren, zullen een waardevolle gegevensbron zijn om de effecten van de coronacrisis te monitoren. Extra aandacht voor specifieke groepen, zoals jeugd, jongvolwassenen, is dan ook op zijn plaats. Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de (ziekenhuis)zorg, de Veiligheidsregio’s en de GGD’en zullen lessen trekken uit de (vele evaluaties en onderzoeken die volgen uit de) coronacrisis, zoals het belang van samenwerking, ontschotting en nieuwe (digitale) werkvormen.

Gezamenlijk maken de bovengenoemde organisaties zich klaar voor toekomstige gezondheidscrises door versterking van de pandemische paraatheid en de inrichting van een landelijke functionaliteit infectieziektebestrijding (LFi). Wat dit precies gaat betekenen voor de toekomstige omvang, organisatie, aansturing en financiering van de (infectieziektebestrijding binnen de) GGD is momenteel nog onduidelijk. Belang van gezondheid en preventie - preventieakkoorden De rol van preventie is in de afgelopen jaren hoger op de agenda gezet. De coronacrisis heeft het belang van gezondheid en preventie verder onderstreept. Eind 2018 presenteerde de staatsecretaris van VWS het Nationaal Preventieakkoord, ondertekend door 70 partijen waaronder de VNG en de GGD’en. Het Preventieakkoord zet in op het terugdringen van overgewicht, roken en problematisch alcoholgebruik. Doelstellingen (voor 2040) betreffen een rookvrije generatie, een kwart minder mensen met overgewicht en een halvering van het aantal mensen met problematisch alcoholgebruik. Daarnaast wil het Kabinet het Preventieakkoord verbreden met het thema ‘mentale gezondheid’.

Programmabegroting 2023

pagina 9 van 110

Het Preventieakkoord sluit goed aan op het gezondheidsbeleid van de gemeenten in Gelderland-Zuid en op de inzet van gezondheidsmakelaars van onze GGD om de integrale aanpak op de gekozen leefstijlthema’s te verbreden en te verstevigen. ‘Wij zijn groen, gezond en in beweging Nijmegen’, is een lokaal preventie-akkoord waar intussen meer dan 50 partners, waaronder de GGD, bij zijn aangesloten. Daarin is afgesproken dat ze actief een gezonde leefstijl bij medewerkers, leerlingen, cliënten en patiënten stimuleren. Een rookvrije omgeving, meer bewegen en gezond eten, mentale fitheid en bewustwording van de risico’s van alcoholgebruik zijn de prioriteiten. Het doel van het akkoord is de fysieke én mentale gezondheid van Nijmegenaren aanzienlijk te verbeteren. Naast ‘Groen, gezond en in beweging’ zijn er in de verschillende gemeenten in Gelderland-Zuid lokale preventie-akkoorden vastgesteld, waaraan de GGD een bijdrage levert. In de gezondheidszorg zien we een verschuiving van ziekte en zorg, naar gezondheid en gedrag. Er wordt meer ingezet op persoonsgerichte preventie, en aandacht voor de leefstijl en leefwijze.

Dit wordt door het Ministerie van VWS ondersteund door onder andere in te zetten op Gecombineerde Leefstijl Interventies, waarbij huisartsen, eerstelijnszorg en specialistische zorg samenwerken met GGD en sociaal domein om ongezond gedrag van een patiënt structureel te verbeteren. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 In 2020 is de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 verschenen. Iedere vier jaar brengt het Ministerie van VWS de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid uit. Dit is zo vastgelegd in de Wet publieke gezondheid (Wpg). De nota getiteld ‘Gezondheid breed op de agenda’ beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en is richtinggevend voor het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. In de gezamenlijke visie wordt uitgegaan van: 1. De invloed van achterliggende problematiek, zoals armoede, laaggeletterdheid, eenzaamheid, werkloosheid, etc. Onder druk van armoede en stress neemt het ‘doe-vermogen’ van mensen af, waardoor zij veel minder in staat zijn om in actie te komen om hun situatie te verbeteren. Mensen in een kwetsbare situatie hebben daardoor een hoger risico op een slechtere gezondheid. 2. Het concept positieve gezondheid. Bij het versterken van de sociale omgeving is participatie en zoveel mogelijk eigen regie van belang. Dit komt tot uiting in het concept positieve gezondheid.

Dit gaat uit dat een mens meer is dan zijn ziek zijn, van regie over het eigen leven en aandacht voor wat (voor het individu) betekenisvol is, om zo de eigen veerkracht te benutten en te versterken. Om hierin te ondersteunen wordt ingezet op digitale innovaties en toegankelijk maken van e-health. 3. Samenwerking waarbij gezondheid een verbindend thema is bij alle beleidsvelden (Health in all policies). In de nota staan 4 actuele gezondheidsvraagstukken centraal, waar Rijk en gemeenten de komende jaren samen mee aan de slag gaan, namelijk: 1. Het verbeteren van gezondheid in de fysieke- en sociale leefomgeving. 2. Het verminderen van gezondheidsachterstanden. 3. Het verlagen van de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen. 4. Het bijdragen aan vitaal ouder worden. Deze vier gezondheidsvraagstukken komen voort uit de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) 2018 en zijn specifiek gekozen, omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken, leiden tot de grootste gezondheidswinst voor kwetsbare groepen of kunnen leiden tot kostenbeheersing in de zorguitgaven. De Meerjarenstrategie 2020-2023 van onze GGD sluit goed aan bij de ontwikkelingen en prioriteiten zoals benoemd in de landelijke nota.

Programmabegroting 2023

pagina 10 van 110

Gezondheid in de fysieke en sociale woonomgeving / Omgevingswet De omgeving waarin mensen wonen, werken en leven is één van de factoren die hun gezondheid beïnvloedt. Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening. Het betreft zowel gezondheidsbescherming (tegen geluid, gevaarlijke stoffen, geurhinder, ziekteverwekkers, hittestress, etc.) als gezondheidsbevordering (een omgeving met groen die uitnodigt tot bewegen, ontmoeten en ontspannen). De Omgevingswet, die op 1 januari 2023 van kracht wordt, zet in op een gezonde en veilige leefomgeving. De Omgevingswet combineert een groot aantal wetten en brengt het fysieke en het sociale domein bij elkaar. Van belang hierbij is de participatie van de verschillende stakeholders om te komen tot een evenwichtige inrichting van de omgeving, die gezond en veilig opgroeien en vitaal ouder worden ondersteunt. De landelijke gezondheidsnota (zie boven) gaat uit van met prioriteit inzetten op het verbeteren van de leefomgeving in wijken/gebieden met gezondheidsachterstanden. Kansrijke Start Het Kabinet wil in elke gemeente het programma Kansrijke Start invoeren. Op die manier worden vrouwen en pasgeborenen ondersteund bij de eerste 1000 dagen die cruciaal zijn voor gezondheid, welzijn en latere ontwikkeling.

Voor de invoering van Kansrijke Start in elke gemeente wordt landelijk 23 miljoen euro structureel extra beschikbaar gesteld vanaf 2023. Nu Niet Zwanger (NNZ) is een onderdeel van Kansrijke Start. Het Ministerie van VWS heeft voor 2022 incidenteel geld beschikbaar gesteld om NNZ te borgen en regionaal uit te rollen. Het regio breed aanbieden van NNZ is kosteneffectief en voorkomt veel maatschappelijk leed. De GGD doet een dringend beroep op de gemeenten om de beschikbaar gestelde middelen in te zetten om Kansrijke Start/NNZ structureel te borgen. De GGD adviseert de gemeenten graag over een samenhangende aanpak. Dit is ook van belang voor de follow-up van prenataal huisbezoek JGZ. Prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen door de JGZ Voor een gezonde ontwikkeling van het kind is het cruciaal dat een kind een goede start kan maken in de eerste 1000 dagen. Zorgwekkende omstandigheden voor kinderen kunnen al tijdens de zwangerschap optreden. Hiertoe heeft het Kabinet besloten om per 1 juli 2022 in de Wet publieke gezondheid (Wpg) de verplichting voor gemeenten op te nemen om de JGZ een prenataal huisbezoek aan kwetsbare zwangeren en gezinnen aan te laten bieden.

Deze wijziging van de Wpg komt voort uit het landelijke actieprogramma Kansrijke Start en is erop gericht om in een vroegtijdig stadium van de zwangerschap, na signalering door de verloskundig zorgverlener, hulp en ondersteuning door de jeugdverpleegkundige aan te bieden aan zwangere vrouwen en/of gezinnen in een kwetsbare situatie. Hierbij staat voorop dat het een prenataal huisbezoek op basis van vrijwilligheid is. De gemeente moet deze taak opdragen aan c.q. inkopen bij dezelfde organisatie die voor de gemeente de jeugdgezondheidszorg uitvoert. Dit betekent dat GGD Gelderland-Zuid het prenataal huisbezoek per 1 juli 2022 gaat aanbieden in de gemeenten waar zij de 0 tot 4-jarigenzorg uitvoert, dat wil zeggen in het Rijk van Nijmegen, Neder-Betuwe en West Maas en Waal. Uitbreiding Rijksvaccinatieprogramma (RVP) De ontwikkeling van het Rijksvaccinatieprogramma staat niet stil. Er komen nieuwe vaccins op de markt, de kennis over vaccinaties neemt toe en soms komt een nieuwe infectieziekte in beeld. In de komende jaren worden er nieuwe vaccinaties aan het RVP toegevoegd. Voor de uitvoering van de uitbreiding van het RVP en de monitoring daarvan wordt extra geld gestort in het gemeentefonds. De vaccinaties zelf worden bekostigd door het RIVM. In 2022 is het RVP uitgebreid met het HPV-vaccin voor jongens. Het vaccin beschermt hen tegen penis-, anus-, mond- en keelkanker.

Ook worden kinderen vanaf 2022 eerder gevaccineerd, namelijk als ze 9 jaar oud zijn. Daarnaast krijgen jongvolwassenen tussen de 18 en 26 jaar in de toekomst de mogelijkheid de vaccinaties te halen. De vaccinatie tegen het Rota-virus zou per 1 juni 2020 worden aangeboden aan kwetsbare kinderen die te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben. Zij hebben een grotere kans dat een infectie met het Rota-virus ernstig verloopt. De Gezondheidsraad heeft de vaccinatie tegen het Rotavirus opnieuw beoordeeld. Naar aanleiding hiervan kan het RVP worden uitgebreid.

Programmabegroting 2023

pagina 11 van 110

Ook zal de Gezondheidsraad de vaccinatie tegen meningokokken B over een paar jaar opnieuw beoordelen. Maar ook andere vaccinaties blijven in de toekomst hoog op de agenda van wetenschappers en beleidsmakers staan. Met de toenemende kennis wordt het mogelijk om tegen steeds meer ziekten te vaccineren. Zo kunnen infectieziekten en de gevolgen hiervan nog verder worden teruggedrongen. Informed consent Vanaf 2022 voldoet GGD Gelderland-Zuid aan de verplichting met betrekking tot ‘informed consent’. ‘Informed consent’ is de geïnformeerde toestemming van ouders (en kinderen vanaf 12 jaar) tot de uitwisseling van vaccinatiegegevens van het RVP met het RIVM. In onderhavige begroting is informed consent binnen de afdeling JGZ opgenomen. Dat betekent dat een toestemmingsverklaring in de registratie van het RVP (in het kinddossier) is ingebouwd, waarmee ouders (en kinderen vanaf 12 jaar) gevraagd worden om toestemming voor het delen van vaccinatiegegevens met het RIVM. Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang Vanaf 1 mei 2021 voert GGD Gelderland-Zuid binnen de afdeling Bijzondere Zorg de Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang (CTMO) uit. Het betekent dat de GGD de toegang regelt voor opvang van dakloze en thuisloze mensen en gezinnen. Iemand die in aanmerking komt, krijgt een tijdelijk verblijf aangeboden in combinatie met begeleiding.

Op deze manier wordt voldaan aan de gezamenlijke ambitie van de gemeenten in Gelderland-Zuid om één centraal coördinatiepunt voor de toegang tot Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang in te richten. De Centrale Toegang Maatschappelijke Opvang bestaat uit 4 onderdelen/deeltaken, te weten: 1. Consultatie en advies. 2. Screening, onderzoek en advies. 3. Evaluatie van cliënttrajecten. 4. Monitoring. Wet verplichte ggz (Wvggz) Op 1 januari 2020 is de GGD/het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) gestart met de uitvoering van de volgende Wvggz-taken: a) Het horen bij het voornemen om een crisismaatregel te nemen. b) De mogelijkheid voor inwoners en professionals om een melding te doen in het kader van de Wvggz en de behandeling en triage van deze melding. c) Het uitvoeren van verkennend onderzoek naar aanleiding van een melding in het kader van de Wvggz. GGD Gelderland-Zuid voert deze taken uit voor de gemeenten in Gelderland-Zuid, inclusief Mook en Middelaar en exclusief Zaltbommel en Maasdriel. Met ingang van de begroting 2023 zal de GGD, op verzoek van de gemeenten, de Wvggz (voor de deelnemende gemeenten) opnemen in het uniform deel van de begroting. Openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGz) De zorg voor de kwetsbare mensen loopt als een rode draad door de dienstverlening van de GGD heen.

Het gaat om zowel interne als externe samenwerking, die essentieel is om kwetsbare mensen van alle leeftijden de juiste ondersteuning te bieden. De GGD biedt conform de Wmo ondersteuning op het gebied van de OGGz voor de regio Gelderland-Zuid en de gemeente Mook en Middelaar, minus de gemeenten Zaltbommel en Maasdriel. Het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) vervult hierbij een regionale meld-, triage- en adviesfunctie. MBZ biedt hulp aan mensen met (psychische) problematiek over wie men zich zorgen maakt en die zelf geen hulp of ondersteuning zoeken of deze mijden. Vaak gaat het om complexe en langdurige zorgvragen op verschillende leefgebieden. De populatie is heterogeen; denk aan dak- en thuislozen, woningvervuilers, chronisch verslaafden, sekswerkers, stelselmatige delict plegers, mensen met ernstige psychische aandoeningen, mensen met een verstandelijke beperking, vereenzaamde ouderen en chronisch zieken. In de afgelopen jaren is het aantal trajecten dat door het MBZ wordt uitgevoerd, gestegen: van bijna 1200 trajecten in 2018 naar ruim 1800 trajecten in 2021. De toename van de trajecten is onder te verdelen in twee categorieën:

Programmabegroting 2023

pagina 12 van 110

a) Een deel van de stijging is een logisch gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen en ingezet beleid (ambulantisering van de GGZ, sluitende aanpak voor mensen met een psychische kwetsbaarheid, Meldpunt niet-acuut en politiemeldingen), die ervoor zorgen dat er meer kwetsbare mensen in beeld komen. Deze trajecten passen binnen de taakuitvoering van MBZ, namelijk de geëscaleerde zorg. b) Een ander deel betreft de (lichtere) meldingen, die bij MBZ binnenkomen, maar die na een korte triage door MBZ kunnen worden overgedragen aan het lokale veld of een betrokken zorgaanbieder. De GGD is in gesprek met de gemeenten op welke wijze het lokale veld in de gemeente kan worden versterkt, zodat de zorg minder escaleert. Hierdoor zou het aantal trajecten bij MBZ kunnen worden verminderd. Het uitgangspunt hierbij is dat MBZ een vangnet-functie heeft. Sterkere verbinding tussen zorg en veiligheid Verschillende maatschappelijke ontwikkelingen leiden ertoe dat op gemeentelijk niveau zorg en veiligheid steeds sterker met elkaar in aanraking komen. Door de decentralisaties van zorgtaken naar gemeenten, het streven om inwoners langer in de wijk te laten wonen en de beweging van gespecialiseerde intramurale zorg naar ambulante ondersteuning, wonen kwetsbare groepen steeds langer in de wijk.

Dit geldt behalve voor bijvoorbeeld kwetsbare ouderen, ook voor personen die overlast gevend gedrag veroorzaken en/of voor zichzelf of anderen een gevaar kunnen zijn. Zowel bij Bijzondere Zorg, Veilig Thuis, crisisdiensten GGZ als het Veiligheidshuis zien we de complexiteit van casuïstiek toenemen. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen zorgpartners, gemeenten, politie en justitie om samen een integrale aanpak te hanteren. Toekomstige wijziging in de Jeugd en gezinsbeschermingsketen In opdracht van de VNG, de ministeries van J&V en VWS is in het voorjaar 2021 een toekomstscenario van een nieuwe inrichting voor de Nederlandse jeugd en gezinsbescherming ontwikkeld. Het toekomstscenario schetst op hoofdlijnen hoe de kind- en gezinsbescherming er over zo’n vijf tot tien jaar uit zou kunnen zien. Dit houdt in: • Om kinderen en gezinnen heen staat het (gemeentelijk) Lokaal Team dat hulp verleent. • In het op te richten Regionaal Veiligheidsteam worden functies van de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming samengebracht. • Er is één vast gezicht binnen het Lokaal Team dat indien nodig samen optrekt met een professional uit het op te richten Regionaal Veiligheidsteam. Het gezin krijgt dus een vaste professional of een vast duo dat gedurende de periode van hulpverlening bij hen betrokken blijft.

Het scenario betekent een grote innovatie en verandering in de jeugdbeschermingsketen, waarbij wordt overgestapt van een kind- naar een gezinsgerichte benadering. Van een estafettemodel waar meerdere organisaties het stokje doorgeven naar een teammodel. Van verschillende professionals in een gezin naar één vertrouwd gezicht. Kennis en deskundigheid op het gebied van zorg en veiligheid worden samengebracht. De uitgangspunten en realisatie van dit scenario hebben grote organisatorische consequenties voor de lokale sociale wijkteams, Raad voor de Kinderbescherming, Gecertificeerde Instellingen en ook voor Veilig Thuis. Dit scenario schetst een toekomstbeeld, maar is nog geen uitgewerkt plan. De invloed van deze ontwikkeling voor Veilig Thuis en de GGD is nog niet bekend. Oorlog Rusland - Oekraïne Op 24 februari 2022 viel Rusland Oekraïne binnen en startte de oorlog. Op het moment van schrijven van deze begroting groeit de vluchtelingenstroom uit Oekraïne. Voor 2022 en daarna kunnen de gevolgen fors zijn, inhoudelijk en financieel. Het Kabinet vraagt de Veiligheidsregio’s om de opvang van Oekraïense vluchtelingen te coördineren en samen met de gemeenten te organiseren. De GGD zal de publieke gezondheidszorg voor deze groep t.z.t. uitvoeren, maar de exacte rol van de GGD is nog niet duidelijk.

In financieel opzicht is alleen bekend dat het Kabinet van Rijkswege de kosten die gemaakt zullen worden, integraal zal vergoeden.

Programmabegroting 2023

pagina 13 van 110

3 Programma GGD

Programmabegroting 2023

pagina 14 van 110

3 3.1

Programma GGD Overzicht programma

Programmabegroting 2023

pagina 15 van 110

Vier pijlers van betrouwbare publieke gezondheid De minister van VWS heeft in 2014 verschillende pijlers van de GGD benoemd voor een robuuste vormgeving van de publieke gezondheid. Deze vier taken acht de minister “voor het fundament van de publieke gezondheid van zo essentieel belang, dat zij op een uniforme wijze moeten worden geborgd. Ze vragen een gespecialiseerde deskundigheid met een hoge mate van continuïteit en duidelijke aanspreekpunten (zowel voor de lokale als de landelijke overheid). Deze taken dienen daarom bij de GGD’en te worden belegd en vormen de vier pijlers van iedere GGD. Rijk en gemeenten moeten, vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid, de kwaliteit van deze pijlers gezamenlijk verankeren”. De vier pijlers zijn in de brief van de minister in onderstaande figuur verbeeld.

Deze vier pijlers komen in de begroting van de GGD terug bij de uniforme taken (professioneel geborgde uitvoering van wettelijke taken), maar kennen ook een facultatieve component die per gemeente (of groep van gemeenten) wordt afgenomen.

Programmabegroting 2023

pagina 16 van 110

3.2

Wettelijke taken opgedragen aan de GGD

3.2.1

Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA)

Het programma ‘Onderzoek, informatie en advies’ (OIA) geeft vorm aan het strategisch thema ‘Informatie-gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven’ Een van de kerntaken van de GGD is het periodiek verzamelen van gezondheidsgegevens door middel van de gezondheidsmonitors. In het programma OIA worden verdiepende inzichten over gezondheid en veiligheid verkregen. Hierbij kunnen gegevens van verschillende gegevensbronnen worden gecombineerd. Voorbeelden van vraagstellingen zijn: • Waar of bij welke groep zien we een stapeling van problemen of veranderingen in de tijd? • Hoe ziet de bevolkingsopbouw of andere karakteristieken van het gebied of de doelgroep in kwestie eruit? • Wat is de onderlinge samenhang/interactie tussen indicatoren van zorg, gezondheid, onderwijs en veiligheid? • Waar liggen mogelijkheden om kansenongelijkheid tegen te gaan? Inzichten zijn van belang zowel voor beleidsmakers als professionals in het veld. Professionals kunnen beter worden uitgerust om specifieke doelgroepen goed te ondersteunen. Door effecten van een (nieuwe) werkwijze te monitoren is er een kort cyclische feedback en kan “al doende” worden geleerd en verbeterd. Het project “Gemeenten samen gezond” van de gemeenten Beuningen, Druten, Wijchen, NederBetuwe en Buren wordt met een dergelijke “lerende aanpak” opgepakt.

Binnen dit proces wordt de informatiebehoefte gepeild en wordt gericht data verzameld of ontsloten. Hierna vindt verwerking, ordening, koppeling en visualisatie plaats. De nieuwe informatie die dit oplevert, wordt met de professionals verwerkt tot handelingsperspectieven in de praktijk en kennis voor besluitvormingsprocessen. Door inzet van een procesbegeleider richten we zo eenduidig mogelijk, maar bovenal gezamenlijk met de eindgebruikers van de inzichten, een continue proces in. Informatiegestuurd werken vraagt om een programmatische aanpak om methodiek, expertise en technische infrastructuur samen te brengen. Overzichtelijke rapportages/dashboards die goed toegankelijk en veilig (AVG-proof) zijn, vormen het eerste resultaat en de basis voor verdere verdieping. Dit kan door relevante indicatoren en andersoortige gegevens te koppelen. Ook kan gekozen worden om in te zoomen op specifieke (kwetsbare) doelgroepen. Thema’s zoals het verbeteren van mentale gezondheid van de jeugd, gezondheid in relatie tot ruimtelijke ordening, of vraagstukken op het gebied van zorg en veiligheid vragen om een gezamenlijke en gerichte aanpak van meerdere actoren. Informatiegestuurd werken werkt zowel richtend als ondersteunend. Stand van zaken Samen met de gemeente Nijmegen heeft de GGD eerder een Trusted Third Party-constructie aangeschaft.

Daar waar koppeling op persoonsniveau essentieel en relevant is, zijn we in staat om deze veilig aan te bieden. Een voorbeeld van de toepassing is de gezamenlijke OGGZ monitor. Deze kan verder worden uitgebreid door bijvoorbeeld data te verrijken met andere gebieden/thema’s, waaronder het sociale domein, het jeugddomein (onderwijs) en de medische zorg (1e en 2e lijn). In 2021 is een veilige en schaalbare technische infrastructuur voor de opslag en verwerking van data ingericht.

Programmabegroting 2023

pagina 17 van 110

Voor de coronabestrijding heeft OIA een interactief dashboard ingericht om test- en vaccinatiedata inzichtelijk te maken op gemeente-, wijk- en buurtniveau. Op basis van data en achtergrondkennis is bepaald waar en hoe we maatwerk konden leveren. Zo konden we verandering over de tijd en clusters goed in beeld krijgen, hebben we bepaald waar we met mobiele teststraten en prikpunten het bereik van inwoners in specifieke stadsdelen of kernen konden vergroten, en signaleerden we specifieke aandachtsgebieden. Voor verschillende taken van Bijzondere Zorg (meldpunt niet-acuut, Toegang Beschermd Wonen) zijn monitors ingericht. Hierdoor hebben GGD en gemeenten meer informatie over kwetsbare doelgroepen en het gebruik van gemeentelijke voorzieningen. OIA ondersteunt ook bij CTMO. Voor Veilig Thuis zijn verantwoordingscijfers in een inzichtelijk dashboard gezet. Dit dashboard is vanaf 1 april 2022 toegankelijk voor gemeenten, zodat de verrichtingen per gemeente op een makkelijke wijze gevolgd kunnen worden. Dit kan gemeenten ondersteunen in het maken van specifieke beleids- of uitvoeringskeuzen voor bijvoorbeeld de inrichting van (extra) ondersteuning in het sociaal domein. Voor de gezondheidsmonitors vormen de huidige gebiedsprofielen de uitgangspositie. Deze kaarten geven een beschrijvend beeld op gemeente-, wijk- en buurtniveau op het gebied van gezondheid en welzijn.

We hebben een inhoudelijke verkenning gestart op registratiedata vanuit de wettelijke taken die de GGD uitvoert. Hieruit komt naar voren dat op het gebied van gezondheid van de jeugd, we kunnen werken aan tussentijdse en/of verdiepende inzichten. Gegevens van RIVM (open data, bronsystemen en de databases van het regiobeeld), het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) en Vektis (de gemeentezorgspiegel) kunnen waardevol zijn om de context te verkennen. De koppeling met verschillende gegevensbronnen kan een juiste duiding van inzichten ondersteunen. Data vanuit gemeenten of andere samenwerkingspartners kunnen helpen om bijvoorbeeld de klantreis door het zorglandschap in beeld te brengen. Ook kan het voorzieningengebruik op lokaal niveau worden betrokken. De informatiebehoefte bij gemeenten en andere relevante partners is in beeld gebracht.

•

•

‘Informatie-gestuurde aanpak van maatschappelijke opgaven’ is één van de strategische thema’s van de Meerjarenstrategie. Intern ondersteunt OIA door het ontsluiten, verwerken, verrijken en presenteren van de data. Hiertoe investeert OIA in dataspecialistische expertise. Extern (samenwerkingspartners en gemeenten) stemt OIA af welke gegevens en informatieproducten relevant zijn. Gezamenlijk kunnen integrale vraagstellingen worden opgepakt. Vooraf zullen de informatiebehoefte en grondslagen worden afgestemd voor het combineren van data en om te komen tot een veilige (AVG-proof) data-infrastructuur. De GGD ontwikkelt de informatiepositie in verbinding met gemeenten en lokale, regionale en landelijke partners. Huidige gebiedsprofielen worden uitgebreid met nieuwe indicatoren zodat een integraal, domein-overstijgend inzicht ontstaat. Deze kunnen beleidskeuzes verder ondersteunen. Door ontwikkelingen kortcyclisch te monitoren wordt actiegericht leren ondersteund en is regelmatige evaluatie en bijstelling van beleid mogelijk.

De coronacrisis heeft de urgentie van het tegengaan van kansenongelijkheid en investeren in gezondheid en preventie versterkt. De materie is complex, mede vanwege onderliggende vraagstellingen zoals armoede, schulden en laaggeletterdheid. Informatiegestuurd werken helpt beleidsmakers om onderbouwde keuzes te kunnen maken en richting te geven.

Programmabegroting 2023

pagina 18 van 110

Daarnaast ondersteunt informatiegestuurd werken professionals, die gezamenlijk door actiegericht leren een complex vraagstuk oppakken. Door vanuit de GGD data-expertise en datavaardigheden van professionals verder te ontwikkelen, kunnen we samen met gemeenten, ook waar nog geen vaste data expertise ingezet is, structureel werken aan een kennis- en data infrastructuur. De ontwikkelingen op het gebied van een data-infrastructuur worden samen met het informatiemanagement van de GGD doorgemaakt. Naast een betrouwbare, veilige en gestructureerde dataverzameling wordt ook het toegangsniveau en de presentatievorm van deze data steeds belangrijker. Statische rapporten en hard copy-vormen van factsheets en wijkprofielen kunnen aangevuld of vervangen worden door dashboards. Op die wijze kan iedere werknemer, bestuurder, ambtenaar en burger op maat (afhankelijk van het autorisatieniveau) én interactief gebruik maken van actuele data. Buiten de GGD biedt dit de mogelijkheid om op gedetailleerd niveau informatie in te winnen. Binnen de GGD zorgt het voor spiegelinformatie ten behoeve van eenduidige registratie en registratiekwaliteit en kan het de bewustwording van het nut van data en de data-volwassenheid van de organisatie laten groeien.

Strategisch doel Groeien in datavolwassenheid in de vorm van verdiepende inzichten op het gebied van publieke gezondheid.

Operationeel doel Het, in afstemming met samenwerkingspartners, realiseren van integrale inzichten om een thema of (kwetsbare) doelgroep beter in beeld te krijgen.

Prestatie / Resultaat 2023 Dashboard met focus op een gezamenlijk geprioriteerd thema/(kwetsbare) doelgroep.

Doorontwikkelen OGGZ monitor met samenwerkingspartners.

Doorontwikkeling van een gezamenlijk regionaal monitoringsinstrument t.b.v. een zo compleet mogelijk beeld over de hele OGGz keten. Verkenning landelijke mogelijkheden.

Vraaggestuurd doorontwikkelen van dashboards op afdelingsniveau t.b.v. uitbreiding, datakwaliteit, dataregistratie/registratieafspraken

Prestatie is afhankelijk van de vraag en prioritering binnen de afdelingen/samenwerkingspartners.

Inrichten van verdiepende statistische analyses om structurele verdiepingsslag aan bestaande inzichten te brengen.

Verkenning wat clusteranalyse, tekst mining, multilevel analyse etc. op kan leveren aan verbanden of verklaringen.

Programmabegroting 2023

pagina 19 van 110

Strategisch doel Toewerken naar een meer datagedreven GGD

Operationeel doel Opzetten van een structurele en veilige data-infrastructuur.

Prestatie / Resultaat 2023 Gezamenlijke regionale datainfrastructuur, waarbij data voor een specifieke vraag op een veilige manier te combineren/delen zijn binnen een samenwerkingsverband tussen verschillende partijen uit het publieke domein, veiligheid, zorg en welzijn. Minimaal 1 pilot met datadeling tussen gemeente/GGD.

Het, door gemeenten en andere partners, veilig en laagdrempelig gebruiken van door de GGD verzamelde, gecombineerde en geanalyseerde data ten behoeve van beleid.

Dataplatform in nader te bepalen vorm.

Groei in datavaardigheid: Producten vanuit OIA maken deel uit van leer- en verbetercyclus van de lijnafdelingen.

Geborgde producten binnen de lijnafdelingen, die worden geraadpleegd voor accurate cijfers en/of verbeteringen in de datakwaliteit.

Doorontwikkeling met de gebruikers en samenwerkingspartners van het dataplatform.

Wat kost het? Bedragen x € 1.000,Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Gewijzigde Programma Onderzoek, Informatie begroting Begroting Realisatie en Advies 2021 2022 2023 Lasten Personeelskosten 279 445 380 Materiële kosten 109 62 93 Kapitaallasten 0 0 0 Bijdrage aan interne dienstverlening 1 108 109 Baten Uniforme bijdragen gemeenten -379 -564 -571 Subsidie gemeenten 0 0 0 Bijdrage rijk 0 0 0 Overige opbrengsten -20 -50 0 Resultaat Mutaties reserve 0 0 0 Resultaat Vennootschapsbelasting 0 0 0 Resultaat na belasting -10 0 11

Programmabegroting 2023

Raming 2024

Raming 2025

Raming 2026

380 93 0 109

380 93 0 109

380 93 0 109

-581 0 0 0

-581 0 0 0

-581 0 0 0

0

0

0

0 0

0 0

0 0

pagina 20 van 110

3.2.2

Algemene Gezondheidszorg (AGZ)

3.2.2.1 Gezondheidsbescherming Wat houdt het in? Gezondheidsbescherming richt zich op het beschermen van de gezondheid van inwoners van Gelderland-Zuid tegen infectieziekten in binnen- en buitenland, ongunstige milieufactoren en seksuele gezondheidsrisico’s. Doel is onder andere om te voldoen aan de eisen die wet- en regelgeving stelt aan gemeenten (Wet publieke gezondheid, Wet veiligheidsregio’s en subsidieregeling publieke gezondheidszorg). Gezondheidsbescherming is één van de pijlers van de publieke gezondheidszorg.

Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein is één van de vier strategische thema’s in de Meerjarenstrategie 2020-2023. Gezondheidsbeschermende maatregelen zoals vaccineren en het voorkomen van infecties door preventie, zijn van groot belang voor de volksgezondheid. Gezondheidsbescherming is één van de belangrijkste wettelijk verplichte taken in de Wet Publieke Gezondheid. Belangrijke speerpunten in dit kader zijn: • integrale advisering gezonde leefomgeving: hierdoor levert de GGD een betrouwbare bijdrage aan een veilige en gezonde leefomgeving; • infectiepreventie en bestrijding antibiotica-resistentie: aandacht voor kwetsbare groepen en het voorkomen dat één van de grootste bedreigingen binnen de gezondheidszorg in Nederland onbeheersbaar wordt; • integrale organisatie seksuele gezondheidszorg: hierbij focust de GGD nog meer op preventie en sluit zo goed als mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners.

Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen betreffen: • Aanhoudende dreiging en onvoorspelbaarheid van infectieziekten, opkomende zoönosen en gevaar van infecties door bacteriën die (multi)resistent zijn tegen antibiotica. • Continuering en doorwerking effecten coronapandemie, inclusief extra inzet infectieziektebestrijding en eventueel overige extra taken (testen, vaccineren, bron- en contactonderzoek (bco), etc.). • VWS onderzoekt in 2022 wat nodig is qua "paraatheid” voor toekomstige pandemieën; dit kan leiden tot wijzigingen in de landelijk-regionale vormgeving van de infectieziektebestrijding. • Het RVP is opgenomen in de Wpg. De afdeling Infectieziektebestrijding is verantwoordelijk voor de surveillance van de vaccinatiegraad. • Zorg over groepen die relatief grote seksuele gezondheidsrisico’s lopen en de noodzaak tot netwerksamenwerking, extra preventie en inzet hiervoor. • Vanaf 2021 is € 35.000 per jaar bezuinigd door het laten vervallen van het uitbraakbudget van Infectieziektebestrijding binnen het kader van de GGD-brede bezuinigingen (verwerkt in onderhavige begroting). Indien zich een uitbraak voordoet zullen de kosten hiervan bij desbetreffende gemeente(n) in rekening worden gebracht indien het Rijk deze kosten niet of onvoldoende vergoedt.

Programmabegroting 2023

pagina 21 van 110

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Strategisch doel Gezondheidsbescherming van inwoners tegen infectieziekten in binnen- en buitenland, ongunstige milieufactoren en seksuele gezondheidsrisico’s (Wpg).

Operationeel doel Voorkomen en bestrijden van infectieziekten en TBC, vroegtijdig signaleren hiervan en adequaat voorbereid zijn op uitbraken.

Prestatie / Resultaat 2023 • Surveillance. • Monitoring RVP-vaccinatiegraad Gelderland-Zuid. • Verwerking van meldingen conform Wpg. • Beleidsadvisering. • Preventie. • Bron- en contactopsporing / screening. • Netwerksamenwerking. • Vangnet. • Uitbraakmanagement. • Onderzoek. • Behandeling en begeleiding. • Extra taken in het kader van de coronapandemie (testen, vaccineren, bco, etc.) die door de Minister van VWS bij de GGD zijn belegd.

Preventie en bestrijding van niet te behandelen infecties veroorzaakt door resistente bacteriën (Antibioticaresistentie ABR).

•

• • •

Adviesfunctie voor de uitvoering van de aanpak ABR met de ketenpartners Gelderland-Zuid. Deelname aan het Gelders Antibiotica & Infectiepreventie Netwerk (GAIN). Deelname aan het ABR-kennisnetwerk Oost-Nederland. Deelname aan projecten en onderzoek.

Technische hygiënezorg bij risico-instellingen en evenementen (Wpg).

•

Inspecties bij risicovolle situaties en instellingen waar meer risico’s op infecties te verwachten zijn zoals: • Grote evenementen. • Seksinrichtingen. • Opvangvoorzieningen.

Integrale seksuele gezondheidszorg (Wpg).

•

Uitgevoerde Wpg-taken seksuele gezondheidszorg (in samenhang georganiseerd met aanvullende seksuele gezondheidszorg Gelderland-Zuid): o Netwerksamenwerking en deskundigheidsbevordering in de keten. o Preventie-activiteiten met betrekking tot onder andere: Voorlichting aan kwetsbare groepen. eHealth ter ondersteuning aan de netwerksamenwerking en preventie-activiteiten.

Voorkomen of beperken van gezondheidsschade ten gevolge van bloot-

•

Advisering over de (negatieve) invloeden van milieufactoren op de gezondheid van inwoners.

Programmabegroting 2023

pagina 22 van 110

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Strategisch doel

Prestatie / Resultaat 2023 • Voorlichting aan gemeenten, instellingen en inwoners. • (Oriënterend) onderzoek naar blootstelling aan milieufactoren en gezondheidsproblemen. • Signalering van ongewenste ontwikkelingen. • Verwerking van meldingen, vragen en klachten. • Preventie.

Operationeel doel stelling aan ongunstige milieufactoren (MMK, Wpg).

3.2.2.2 Toezicht Kinderopvang, Tattoo en piercing

Toezicht richt zich op het ondersteunen van gemeenten, Rijk en netwerkpartners bij het borgen van de kwaliteit van de kinderopvang en tattoo & piercing. Toezicht is één van de pijlers van de publieke gezondheidszorg.

Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Wij helpen gemeenten te borgen dat de (kwetsbare) gebruikers erop kunnen vertrouwen dat de geboden diensten en zorg van goede kwaliteit zijn.

Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen: • In de afgelopen jaren is het nieuwe toezicht, gebaseerd op de nieuwe wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (Wet IKK), reeds gefaseerd ingevoerd. • Nieuw ingevoerde werkwijzen, zoals herstelaanbod, worden gemonitord en zo nodig bijgesteld. • Intensivering van het toezicht op de gastouderopvang realiseren in samenwerking met de gemeenten, conform het landelijk beleid en gefaciliteerd door de extra storting hiervoor in het gemeentefonds. • Verdere implementatie van het flexibele toezicht. Hierbij wordt de vaste set van de minimaal te inspecteren voorwaarden sterk verminderd, en is er meer maatwerk door toezichthouder en gemeente mogelijk wat betreft de keuzes voor de te inspecteren voorwaarden. Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Strategisch doel Bijdragen aan kwaliteitsborging kinderopvang en specifieke voorzieningen

Prestatie / Resultaat 2023 • Toezicht kinderopvang volgens wet Kinderopvang en wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK). • Intensiever toezicht op de gastouderopvang. • Verdere implementatie van het flexibel toezicht.

Operationeel doel Toezicht houden op kwaliteit kinderopvang (Wet IKK)

Programmabegroting 2023

pagina 23 van 110

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Strategisch doel

Prestatie / Resultaat 2023 Toezicht en vergunningverlening bij tattooen piercingshops volgens de Warenwet.

Operationeel doel Toezicht bij tattoo- en piercingshops

3.2.2.3 Publieke gezondheid bij crises en rampen

De publieke gezondheidszorg bij crisis en rampen richt zich op het borgen van de inzetcapaciteit van de GGD bij calamiteiten en crisis, zodat wordt voldaan aan de eisen die zowel de Wet publieke gezondheid als de Wet veiligheidsregio’s stelt. Publieke gezondheid bij incidenten, rampen en crises is benoemd als één van de vier pijlers van de GGD. Dit product is ondergebracht bij AGZ, desalniettemin blijft de inzet hiervan GGD-breed. PSHi is als apart facultatief product opgenomen in de begroting van de GGD. De regie voor de PSHi is altijd een verantwoordelijkheid van gemeenten. Indien gemeenten GGD-inzet vragen voor PSHi wordt dit gezien als facultatieve taak en vindt verrekening op factuurbasis plaats (zie facultatieve producten).

Samenhang met de Meerjarenstrategie 2020-2023 Een van de belangrijkste GGD-rollen betreft die van crisisorganisatie. Met het subprogramma Publieke gezondheid bij crisis en rampen, wordt deze rol ingevuld en wordt voldaan aan de wettelijke eisen op dit gebied. Het biedt het kader voor alle GGD-medewerkers om zich voor te bereiden op hun rol in een crisissituatie of ramp. Daarbij geven we extra aandacht aan kwetsbare groepen ten tijde van een crisis, ramp of ingrijpende gebeurtenis.

Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen zijn: • Subsidiekaders van NZa/AZO voor OTO-middelen 2023. • Verminderde subsidie van NZa/AZO vanaf 2022 voor OTO met € 21.000; deze wordt binnen begroting opgelost; geen extra inwonersbijdrage benodigd (verwerkt in onderhavige begroting). • Continueren van PSHi als facultatief product.

Wat willen we bereiken?

Wat gaan we ervoor doen?

Strategisch doel Borgen publieke gezondheid bij crisis en rampen (Wpg in relatie tot Wvr).

Prestatie / Resultaat 2023 • Actueel GGD-crisisplan en GGD Rampen Opvang Plan (GROP). • Oefenen, trainen en opleiden conform deze plannen. • Voorzien in piketfuncties publieke gezondheid voor VRGZ-/GHOR-crisisorganisatie. • Borgen inzet GAGS voor de GHOR.

Operationeel doel (Kunnen) uitvoeren van GGD-taken IZB, MMK, GZO en PSH in opgeschaalde situaties.

Programmabegroting 2023

pagina 24 van 110

Bedragen x € 1.000,-

Algemene Gezondheidszorg

Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Gewijzigde Realisatie begroting Begroting 2021 2022 2023

Lasten Personeelskosten Materiële kosten Kapitaallasten Bijdrage aan interne dienstverlening Baten Uniforme bijdragen gemeenten Subsidie gemeenten Bijdrage rijk Overige opbrengsten Resultaat Mutaties reserve Resultaat Vennootschapsbelasting Resultaat na belasting

3.2.3

Raming 2024

Raming 2025

Raming 2026

1.870 229 0 1.023

2.298 328 0 1.050

2.443 193 0 1.128

2.443 193 0 1.128

2.443 193 0 1.128

2.320 191 0 1.253

-3.306 0 -27 -82

-3.677 0 0 0

-3.658 0 0 -38

-3.727 0 0 -38

-3.727 0 0 -38

-3.727 0 0 -38

0

0

0

0

0

0

0 -294

0 0

0 69

0 0

0 0

0 0

Gezond Leven: Gezonde wijk/gemeente en Gezonde School

Met de producten Gezonde Wijk/gemeente en Gezonde School geven we invulling aan de kerntaak Gezondheidsbevordering. Om deze taak goed, effectief en efficiënt te kunnen uitvoeren is het belangrijk om in de gemeenten, de wijken en de scholen aanwezig te zijn. Alleen dan is het mogelijk om met de relevante partners, de burgers in de wijk en de gemeente deze taak op maat inhoud te geven en optimaal in te spelen op de behoeften en vragen van de gemeente en de gemeenschap. De kracht van wijkgericht werken Iedere wijk, dorpskern of gemeente is anders en heeft andere vragen en behoeften en ook haar eigen kracht en lokale netwerken. En zelfs binnen één wijk zijn er verschillende kwetsbare groepen te definiëren waarbij iedere groep met zijn eigen specifieke vraagstukken kampt. Oplossingen vanuit de gedachte ‘one size fits all’ zijn hierbij niet van toepassing. Het verbeteren van een gezonde leefomgeving kan alleen als dat op maat gebeurt en aansluit bij de vraagstukken die gemeente, netwerk en inwoners samen willen oplossen. Omdat de vragen en vraagstukken in iedere gemeente/wijk anders zijn, zal ook de inhoudelijke inzet van de lokale GGD’ers op maat zijn. Daarvoor gaan wij ieder jaar met de gemeente in gesprek om samen de focus van onze lokale inzet te bepalen.

Deze inzet is gericht op lokaal maatwerk, aansluitend bij lokale netwerken en gericht op het realiseren van een gezonde(re) leefomgeving. Gezonde Kennis De epidemiologen en onderzoekers van het team Gezonde Kennis voeren voor de GGD Gezondheidsmonitors uit. Deze onderzoeksgegevens geven een beeld van de gezondheid van de inwoners in ons werkgebied. Deze informatie is de basis van preventieve acties, beleidsadvisering en gezondheidsbevordering. Het team Gezonde Kennis werkt nauw samen met de gezondheidsmakelaars (zie onder) en met de medewerkers van het Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) van de GGD. Daarnaast worden de monitors in nauwe samenwerking met het RIVM, het CBS en andere GGD’en uitgevoerd.

Programmabegroting 2023

pagina 25 van 110

Gezondheidsmakelaars Gezondheidsmakelaars agenderen en adviseren: ze zijn adviseurs en procesregisseurs voor het aanpakken van complexe volksgezondheidsproblemen en het vertalen van beleid naar lokale praktijk. Het gaat hierbij om het vormgeven van collectieve gezondheidsbevordering ter preventie van volksgezondheidsproblemen als roken, alcohol, overgewicht, depressie en eenzaamheid. Ze richten zich met name op inwoners in kwetsbare situaties zoals, jeugd, ouderen, laaggeletterden, vluchtelingen, migranten en/of mensen in armoede/lage SES. De GGD kent een gezondheidsmakelaar ‘school en jeugd’ en een gezondheidsmakelaar ‘volwassenen’. De makelaar school en jeugd richt zich primair op burgers in de leeftijd van 0 tot 18 jaar, hun gezin en het onderwijs. Op basis van thema’s richt zij netwerken in en werkt zij samen met relevante ketenpartners. De makelaar volwassenen doet hetzelfde maar dan gericht op burgers in de leeftijd 18 jaar en ouder. Door gezondheidscijfers te analyseren en te combineren met lokale kennis en het lokale netwerk komen de gezondheidsmakelaars tot een advies op maat. Zo adviseren ze over passende en effectieve, integrale en programmatische aanpakken. Ze versterken het lokale netwerk door het te verbinden en coalities te vormen met andere relevante belanghebbenden om samen een gezonde (fysieke en sociale) leefomgeving voor inwoners te realiseren.