4.1 Jaarverslag 2020 GGD GZ
Tekst van het document
Jaarverslag 2020
RESULTATEN
JAARVERSLAG 2020
LEESWIJZER
Inhoud
Dit jaarverslag geeft een overzicht van de behaalde resultaten in het jaar 2020. Leidend voor deze resultaten zijn de doelstellingen
Voorwoord
3
zoals deze in de programmabegroting 2020 zijn geformuleerd.
1.
Resultaten GGD-brede producten
4
• Publieke gezondheid bij crises en rampen
5
• Programma Onderzoek, Informatie en Advies (OIA)
We beginnen met een hoofdstuk over onze 8
GGD-brede producten. Deze zijn door het bestuur vastgesteld in de programmabegro
2.
Resultaten per werkveld
11
• Algemene Gezondheidszorg • Jeugdgezondheidszorg • Gezond Leven • Bijzondere Zorg • Veilig Thuis
12
19
ting, in lijn met onze meerjarenstrategie 20202023. Het zijn ontwikkelingsgebieden waar we, door het verbinden van expertise binnen
23
en buiten onze GGD, extra gezondheidswinst
27
willen behalen. De resultaten van de corona
30
bestrijding staan vermeld onder ‘Publieke gezondheid bij crises en rampen’.
3.
Resultaten per gemeente
33 In het hoofdstuk erna zoomen we per werk veld in op de behaalde resultaten. Het gaat om de resultaten van onze afdelingen en teams. Waar mogelijk hebben we resultaten uitgedrukt in cijfers en infographics. Voor de gemeenten hebben we hiervoor aparte overzichten gemaakt. Deze zijn te vinden onder de resultaten per gemeente. In de bijgevoegde jaarrekening vindt u een overzicht van de kosten en baten.
2 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
WAT DOET DE GGD?
Voorwoord
GGD Gelderland-Zuid is de gemeentelijke gezondheidsdienst voor: Berg en Dal, Beuningen, Buren, Culemborg, Druten,
2020 was het Jaar van Corona. Ik denk dat veel
De koers van onze strategie is ‘samen (net)werken
Heumen, Maasdriel, Neder-Betuwe,
organisaties deze conclusie delen in hun jaarverslag.
aan gezondheid’. Extra toepasselijk in een tijd dat we
Nijmegen, Tiel, West Betuwe, West Maas
Geen enkele organisatie bevond zich echter zo in het
samen corona de baas moeten worden. Ook de
en Waal, Wijchen en Zaltbommel. Ook
brandpunt van de crisis als de GGD. Wij zijn de
negatieve gevolgen worden steeds zichtbaarder.
voor Mook en Middelaar verzorgen wij
uitvoerder van de coronabestrijding en daar
Kwetsbaren die nog meer op achterstand raken. En
enkele diensten.
besteden we in dit jaarverslag dan ook de nodige
heel veel mensen, vooral jongeren, die letterlijk en
aandacht aan. Er zijn heel wat prestaties te delen.
figuurlijk steeds slechter in hun vel zitten.
Als verlengstuk van deze gemeenten werken wij aan publieke gezondheid.
Maar ook onze andere, reguliere taken gingen deels
Samen inzetten op gezond en veilig opgroeien,
Onze hoofdtaak is: het beschermen, bewa-
en/of in aangepaste vorm door. De doelen die we
vitaal ouder worden en sociale verbinding, wordt
ken en bevorderen van de gezondheid van
begin 2020 voor ogen hadden, zijn zeker niet
de komende jaren belangrijker dan ooit. De
inwoners op alle leeftijden (-9 maanden –
allemaal behaald. Dat had vooral te maken met
resultaten in dit jaarverslag laten zien waar we
100+). Speciale aandacht gaat hierbij uit
corona. Toch hebben we door inventiviteit en goede
samen toe in staat zijn. De interviews en achter
naar kwetsbare groepen. Onze dienstverle-
samenwerking, zowel binnen als buiten de GGD, in
grondverhalen illustreren dit wellicht nog beter.
ning organiseren wij zo laagdrempelig
ons reguliere werk nog veel resultaten geboekt.
U kunt ze lezen in ons uitgebreide jaarverslag:
mogelijk, in samenwerking met gemeen-
jaarverslag.ggdgelderlandzuid.nl/2020.
ten, partners in de zorg, onderwijs, welzijn
Het samenwerken illustreert de focus in onze meerjarenstrategie 2020-2023, die sinds vorig jaar
en veiligheid. Ik wens u veel leesplezier.
voor onze GGD leidend is in onze dienstverlening. We
Het takenpakket van de GGD is divers en
willen nadrukkelijk investeren in netwerken en
dus ook de expertise die wij bieden. De
lokaal partnerschip. De maatschappelijke opgaven
Dr.ir. Moniek Pieters
meeste GGD-taken liggen vast in de Wet
van gemeenten en de lokale, regionale en landelijke
Directeur Publieke Gezondheid
publieke gezondheid. Andere relevante
ontwikkelingen vragen dit van ons.
GGD Gelderland-Zuid
wetten voor de taken die wij uitvoeren, zijn: de Wet kinderopvang, Wet op de lijkbezorging, Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning.
3 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
1| Resultaten GGD-brede producten
4 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
BESTRIJDING CORONAVIRUS
Publieke gezondheid bij crises en rampen
Eind februari begon de GGD met het bestrijden van het coronavirus (SARS-COV-2), dat zijn oorsprong vindt in Wuhan (China). De 1e besmettingsgolf vond plaats in het voorjaar, de 2e begon na de zomer. Onze inzet richtte zich voornamelijk op het beantwoorden van vragen van publiek en professionals, het informeren/voorlichten van doelgroepen, het uitvoeren van testen en verzorgen van bron- en contactonderzoek. In december hebben we ons voorbereid op grootschalige vaccinatie.
Naast de reguliere publieke gezondheidstaken heeft
URGENTE SITUATIES
de GGD ook taken in ramp- en crisissituaties. Het gaat
De crisiscoördinator van GGD Gelderland-Zuid is voor 9 urgente situaties
dan om situaties waarbij de publieke gezondheid
opgeroepen. De COVID-19 crisis leidde tot een langdurige opschaling
bedreigd wordt. Bij rampen en crises zijn wij verantwoordelijk voor een 4-tal processen: medische milieukunde (MMK), infectieziektebestrijding (IZB),
binnen de GGD en tot het formeren van een crisisteam. Vanaf 2 maart is hiervoor het integrale crisisplan geactiveerd. De opgeschaalde situatie is nog steeds van toepassing eind 2020.
gezondheidsonderzoek na ongevallen en rampen
UITBREIDING CAPACITEIT
(GOR) en psychosociale hulpverlening (PSH).
Om voldoende personeel te hebben voor de coronabestrijding deden we tijdens de 1e golf een beroep op medewerkers van de andere
100++N 98+ 92+ 80+ 55+
MEDEWERKERS CORONATEAM DECEMBER 2020
663
medewerkers
teststraten 369 bron- en contactonderzoek 158 vaccinaties 79 callcenter 42 bedrijfsvoering 15
5 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
teams en afdelingen van de GGD. Vanaf medio 2020 hebben we de capaciteit snel verder uitgebouwd met externe medewerkers. Van
TELEFOONTJES CORONA CALLCENTER*
17 medewerkers in februari (oorspronkelijke team Infectieziekte bestrijding) groeiden we naar 200 medewerkers halverwege het jaar, tot ruim 660 medewerkers eind 2020.
burgers
INRICHTING CORONAORGANISATIE Eind 2020 bestaat onze corona-organisatie uit 5 teststraten (Paviljoen Arnhem-Nijmegen, Culemborg, Tiel, Nijmegen-GGD, Nijmegen-CWZ), een zelfstandige unit voor bron- en contactonderzoek met een speciaal zorg- en scholenteam, een callcenter voor publiek en profes-
36.739
professionals
33.059
scholen
1.030
* De informatielijn voor burgers en professionals was vanaf maart actief. De aparte informatielijn voor scholen en zorginstellingen werd vanaf oktober geopend.
sionals, een bedrijfsbureau dat samenwerkt met de ondersteunende VRGZ-diensten, en vanaf december ook een vaccinatieteam en -locatie
geworven en opgeleid. Voor het personeel zijn werkinstructies en een
in opbouw (Wijchen).
training ontwikkeld, die ook voor toekomstige vaccinatielocaties gebruikt kunnen worden.
VOORBEREIDING VACCINATIES De vaccinaties in Gelderland-Zuid gingen op 15 januari 2021 van start
OPLEIDEN, TRAINEN, OEFENEN
in Wijchen. Als voorbereiding hebben we in december een team van
Door de uitbraak van COVID-19 hebben we het jaarlijkse plan voor het
medewerkers samengesteld om alle processen voor vaccineren op te
opleiden, trainen en oefenen (OTO) van medewerkers in opgeschaalde
starten. Ook hebben we een locatie gezocht en ingericht en personeel
sitaties, niet volledig kunnen uitvoeren. De opgedane ervaring vanuit de COVID-19 crisis zullen we evalueren. Waar mogelijk gebruiken we deze input voor aanpassingen en verbeteringen in het integrale crisis-
TESTEN
plan en opleidingsplan 2021.
PIKETFUNCTIES In 2020 hebben we de piketfuncties voor de VRGZ-/GHOR-crisisorga
178.009 uitgevoerde testen
25.979 positieve testen
+15 85
15%
nisatie gerealiseerd en ingevuld. Afspraken hierover zijn gemaakt in de regio-overeenkomst Publieke Gezondheid tussen de GHOR en GGD. De inzet van de Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen (GAGS) is gebaseerd op afspraken hierover tussen de GGD-en in Oost-Nederland; deze zijn in 2020 vastgelegd in een gezamenlijke overeenkomst.
6 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
VOORLOPIGE MEERKOSTEN CORONA 2020 GGD GELDERLAND-ZUID
Bron- en contactonderzoek Bemonstering incl. correctie juli Overige meerkosten Infectieziektebestrijding (IZB) € 5.979.638 Tuberculosebestrijding (TBC) – Medische Milieukunde (MMK) – Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht – Seksuele Gezondheid (inclusief SOA–poli) – Reizigerszorg – Gezondheidsbevordering (GB) – Algemene Gezondheidszorg (AGZ) – Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. RVP – Openbare GGZ / Sociaal medische advisering – Veilig Thuis – Forensische Zorg – Regionale Ambulance Voorziening (RAV) – Overig – Ondersteuning – Totaal overige meerkosten
€ 3.043.582 € 3.452.823
Minder inkomsten* Infectieziektebestrijding (IZB) – Tuberculosebestrijding (TBC) – Medische Milieukunde (MMK) – Technische Hygiënezorg (THZ) / Toezicht € 58.403 Seksuele Gezondheid (inclusief SOA–poli) – Reizigerszorg € 156.372 Gezondheidsbevordering (GB) – Algemene Gezondheidszorg (AGZ) – Jeugdgezondheidszorg (JGZ), incl. RVP – Openbare GGZ / Sociaal medische advisering – Veilig Thuis – Forensische Zorg – Regionale Ambulance Voorziening (RAV) – Overig – Ondersteuning – Totaal minder inkomsten Laboratoriumkosten
€ 214.775 –
€ 5.979.638
TOTALE VOORLOPIGE UITGAVEN 2020 € 12.690.819
* Verrekend met minder uitgaven
7 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
CORONACIJFERS
Programma Onder zoek, Informatie en Advies (OIA)
In samenwerking met het team Infectieziektebestrijding hebben we rapportages opgesteld om de uitbraak van COVID-19 inzichtelijk te maken. Daarnaast is met GGData meegewerkt aan een landelijk dashboard met dagelijkse kerncijfers vanuit de GGD-teststraten. De prioriteit voor COVID-19 betekende dat we minder konden doen aan het uitbreiden van de toepassing van ZorgTTP en deelname aan een big data-experiment.
PANELONDERZOEKEN We hebben meegewerkt aan het landelijke vragenlijstonderzoek naar
Binnen het Programma Onderzoek Informatie en
coronagedrag. Met behulp van ons GGD-panel konden we een cohort
Advies (OIA) verzamelen, bestuderen en vergelijken
starten van deelnemers die periodiek een vragenlijst invullen over
wij gegevens over de gezondheid van inwoners uit
corona. Ook heeft het panel eind december meegedaan aan een
Gelderland-Zuid. We analyseren ook de factoren die hiermee mogelijk samenhangen. Met het doorontwikkelen van onze data-expertise en
behoefteonderzoek corona-ondersteuning (65+) en een wetenschappelijk onderzoek naar begrijpelijke coronavragen voor laaggeletterden en licht verstandelijk beperkten.
aansluiten op diverse databronnen kunnen we over een breed terrein gezondheidsgegevens verzamelen,
VERTROUWEN IN AANPAK OVERHEID*
verbinden en duiden. De informatie die hieruit voortvloeit, versterkt onze advisering en uitvoering
73%
72%
80%
binnen de (lokale) gezondheidspreventie.
49%
april
mei/juni
juli
aug
58% 39%
sept/okt
39%
nov
dec/jan
* Deze cijfers zijn afkomstig uit 7 vragenlijsten die steeds 5 dagen lang uitgezet werden bij een vaste groep deelnemers uit het onderzoekspanel van GGD Gelderland-Zuid.
8 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
GEZONDHEIDSMONITOR JEUGD
GEZONDHEID JEUGD*
De gegevens van de Gezondheidsmonitor Jeugd zijn gerapporteerd en gepresenteerd bij alle 14 gemeenten en alle 50 scholen van het Voortgezet Onderwijs (inclusief Praktijk Onderwijs en deel van het Voortgezet Speciaal Onderwijs). Een schoolprofiel kan de schoolleiding ondersteunen in haar gezondheidsbeleid. De uitkomsten zijn online
KLAS 2
KLAS 4
Vindt eigen gezondheid goed
89%
84%
Voelt zich gelukkig
88%
85%
Voelt zich vaak gestresst
37%
45%
Sport wekelijks bij sportclub/-school
77%
Eet weinig fruit (0-4 keer per week)
41%
52%
Heeft recent alcohol gedronken
12%
44%
In de zomer is de nieuwe website van de GGD in gebruik genomen.
Rookt wekelijks
1%
7%
Gezondheid in cijfers zijn cijfers uit de gezondheidsmonitors (o.a.
Vertoont risicovol social media-gebruik
6%
8%
Heeft ongewenste seksuele ervaring gehad
3%
8%
Heeft negatieve houding t.a.v. homoseksualiteit
9%
10%
verschenen als e-magazine, via een dashboard en in tabellenboeken.
GEZONDHEIDSMONITOR 18+ In het najaar kregen 45.000 inwoners van 18 jaar en ouder uit alle gemeenten in het werkgebied een uitnodigingsbrief om een vragenlijst in te vullen. In 1e instantie kon dit alleen digitaal, bij de herinnering ook op papier. Het onderzoek wordt samen met RIVM, CBS en andere GGD-en uitgevoerd. Eind 2020 was de respons in Gelderland-
72%
Zuid 41% bij de 18-64 jarigen en 53% bij de 65-plussers (respectievelijk 36% en 51% in 2016).
GEZONDHEIDSINFORMATIE WEBSITE Er is meer ruimte ingericht voor onderzoeksgegevens. Onder de url gebiedsprofielen) en uit registraties van de Jeugdgezondheidszorg (overgewicht) en RIVM (vaccinaties) in te zien. Ze worden inzichtelijk gemaakt via e-magazines, factsheets en het dashboard Tableau.
OVERGEWICHTCIJFERS JEUGD Op basis van de meetgegevens van de Jeugdgezondheidszorg hebben we de overgewichtcijfers bij kinderen en jongeren geanalyseerd. Deze cijfers zijn online gepubliceerd als factsheet en als interactief dashboard. Ook hebben we de overgewichtcijfers per school berekend.
*Resultaten zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 (publicatie in 2020).
Deze worden gebruikt door het team Gezonde School & Jeugd, en de Jeugdgezondheidszorg.
9 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
ONDERSTEUNING ANDERE AFDELINGEN Voor het jaarverslag Seksuele Gezondheid hebben we data geïnven tariseerd en aangeleverd. Vanuit de cijfers Jeugdgezondheidszorg en de Kindermonitor hebben we indicatoren geleverd voor de ‘school foto’s’ 0-4 en 4-12 jaar, die leerlingkenmerken van scholen in beeld brengen. Verder ontwikkelden we een dashboard voor de afdeling Bijzondere Zorg om registratiedata uit het primaire (werk)proces inzichtelijk te maken.
VERBINDEN DATA KETENPARTNERS Met een aantal netwerkpartners werkten we aan regiobeelden over: acute crisis bij dementie, mentale veerkracht in Nijmegen-Noord en (psychosociale) gezondheid bij migranten. Hiervoor verbinden en presenteren we data van verschillende partners om gezamenlijk tot verbeterde inzichten te komen. Deze regiobeelden zijn mede gesubsidieerd vanuit het programma Juiste Zorg Op de Juiste Plek van ZonMw.
10 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
2| Resultaten per werkveld
11 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
Algemene Gezondheidszorg
Zie voor de resultaten van de coronabestrijding hoofdstuk 2.
Preventie en bestrijding infectieziekten REIZIGERS & VACCINATIES
Omdat in 2020 veel minder gereisd werd, daalde het aantal consulten bij Reizigers & Vaccinaties met 72% en de vaccinaties met 75%. In totaal is 70% van het team Reizigers & Vaccinaties ingezet binnen het coronateam.
De afdeling Algemene Gezondheidszorg (AGZ) combineert diverse taakgebieden van de GGD: het
MELDINGEN INFECTIEZIEKTEN
voorkómen en bestrijden van infectieziekten en
De coronamaatregelen zorgden ervoor dat infectieziekten zich in het
tuberculose, reisvaccinaties, seksuele gezondheids zorg, technische hygiënezorg, forensische geneeskunde en medische milieukunde. Ook het
algemeen minder makkelijk konden verspreiden. Het aantal kinkhoestmeldingen daalde met bijna 200. Ook het aantal reisgerelateerde infectieziektemeldingen liep sterk terug, zoals STEC, legionella en shigella.
toezicht op kinderopvang en Wmo-voorzieningen zijn taken van de afdeling AGZ.
MELDINGEN INFECTIEZIEKTEN
385 146 2019
131
65 2020
‘artikel 26’meldingen
2019
2020
meldingsplichtige infectieziekten*
214 47 2019
2020
niet-meldingsplichtige infectieziekten
* Covid-19 is een meldingsplichtige infectieziekte, maar vanwege haar omvang in dit overzicht niet meegenomen. Zie voor de resultaten van de coronabestrijding hoofdstuk 2.
12 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
ANTIBIOTICARESISTENTIE
TOP 5 MELDINGSPLICHTIGE INFECTIEZIEKTEN*
GGD Gelderland-Zuid maakt onderdeel uit van het Gelders zorgnetwerk infectiepreventie GAIN. Door de corona-uitbraak is deelname aan het netwerk tijdelijk niet mogelijk geweest. Eind 2020 is de deelname aan de activiteiten binnen GAIN weer op beperkte wijze opgepakt.
34 24 14 11
TUBERCULOSEBESTRIJDING
1. Kinkhoest 2. Hepatitis B 3. Legionella 4. Invasieve GAS 5. Tuberculose Hepatitis C STEC
Het aantal patiënten met actieve tuberculose nam met meer dan de helft af ten opzichte van 2019. Het aantal patiënten met een latente
10 10
tuberculose-infectie steeg licht. Vooral bij patiënten met een afweerstoornis werd meer latente TBC gevonden in 2020 (17) dan in 2019 (7). Het aantal bron- en contactonderzoeken bleef gelijk.
10 *Infectieziekten die volgens de Wet publieke gezondheid verplicht gemeld moeten worden bij de GGD.
Begin 2020 was er een landelijke verheffing van de invasieve groep
BESMETTINGEN TUBERCULOSE
ac
latente T tie
25
ve
TB
37
39
2019
2020
C
A-streptokokkeninfecties (GAS). Wij hadden bij uitzondering
10
11 meldingen.
CONSULTEN
BC
2019
2020
Het aantal zorgprofessionals, onderwijs/kinderopvangmedewerkers en burgers dat ons infectieziekteteam consulteerde, was veel lager dan in 2019. Uiteraard zijn de vele vragen over corona hierbij niet
HYGIËNE-INSPECTIES
meegerekend. Er waren aanzienlijk minder uitbraken van infectie
In het kader van de Wpg is in 2020 alleen de inspectie van het asiel
ziekten op scholen, kinderdagverblijven en verpleeg- en verzorgings-
zoekerscentrum doorgegaan. Door de coronamaatregelen zijn de seks-
huizen. Ook op deze plekken zijn door de coronamaatregelen minder
inrichtingen gedurende het jaar veel dicht geweest en hebben er ook
andere infecties verspreid.
geen grote evenementen plaatsgevonden.
13 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
TATTOO EN PIERCING
abortuskliniek in Arnhem (waar ook vrouwen uit onze regio komen)
In 2020 konden we alle aanvragen voor een vergunning voor
zijn we een pilot gestart: in hoeverre komt de NNZ-doelgroep bij deze
tatoeëren en piercen, inclusief permanente make-up, afhandelen.
kliniek en wat is hun behoefte?
We hebben in totaal 36 vergunningen verleend.
SEKSWERKERS
Seksuele gezondheid
Tijdens de 1e lockdown maar ook daarna, hebben de medewerkers van het team Seksuele Gezondheid veel ondersteuning gegeven aan sekswerkers. Dit in samenwerking met de ervaringsdeskundige sekswerk
CONSULTEN
van de afdeling Bijzondere Zorg. Sekswerkers kregen advies over hoe
De soa- en Sense-consulten zijn de 1e maanden na de lockdown in
veilig te werken met het oog op corona.
beperkte mate en aangepaste vorm gecontinueerd. Door prioriteit te geven aan hoogrisicogroepen steeg het soa-vindpercentage van 20% in 2019 naar 23% in 2020. Over het jaar genomen konden veel SEKSUELE GEZONDHEID
consulten toch doorgaan, omdat we hebben ingezet op e-health dienstverlening. Ook onze PrEP-zorg hebben we in aangepaste vorm voortgezet.
Top 3 Sense-onderwerpen*
PREVENTIE JEUGD De preventieactiviteiten in het onderwijs en andere (jeugd)sectoren lagen voor de zomervakantie nagenoeg stil vanwege corona. Wel leverden we een bijdrage aan het landelijke jeugdonderzoek Seks,
3.280
Sense- en soaconsulten
1
Anticonceptie
2
Ongeplande zwangerschap
3
Seksueel geweld
Intimiteit en Corona (SoaAids NL/Rutgers). Na de zomer hebben we ons voorbereid op de stimuleringsregeling Gezonde Relaties & Seksualiteit.
Top 3 soa’s
Scholen die hiervan gebruikmaken, gaan we met de Gezonde Schoolaanpak ondersteunen.
NU NIET ZWANGER Het programma Nu Niet Zwanger (NNZ) wordt door 4 gemeenten
807
gevonden soa’s
1
Chlamydia
2
Gonorroe
3
Syfillis
afgenomen en met een 5e gemeente zijn we in gesprek. Voor de uitvoering hebben we in de regio 25 aandachtsfunctionarissen getraind,
* Voor deze onderwerpen kwamen jongeren < 25 jaar naar het Sense-spreekuur.
zowel extern (bij 13 ketenpartners) als intern bij de GGD. Met de
14 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
KEUZEHULPGESPREKKEN
BELEIDSONDERSTEUNING
De keuzehulpgesprekken bij onbedoelde zwangerschappen hebben
Door toenemende maatschappelijke en politieke aandacht voor een
we online voortgezet. Het aantal gesprekken is in 2020 gelijk gebleven
gezonde leefomgeving, zijn vragen van gemeenten en instanties com-
(55). Meer collega’s zijn opgeleid om deze gesprekken te kunnen
plexer geworden. We zagen een stijging in het aantal beleidsadviezen
voeren.
aan gemeenten en instanties. Omdat deze meer tijd kosten, leidde dit tot minder advisering uit eigen initiatief aan gemeenten en instanties.
DESKUNDIGHEIDSBEVORDERING Voor deskundigheidsbevordering bij onze samenwerkingspartners
OMGEVINGSWET
hebben we in 2020 ingezet op netwerken. Specifiek rond de thema’s
Beleidsadviezen over een gezonde inrichting van de leefomgeving
vrouwelijke genitale verminking (VGV) en Nu Niet Zwanger. Begin
komen steeds vaker voort uit onze samenwerking met ketenpartners en
februari organiseerde onze GGD de landelijke Zero Tolerance Day VGV.
interne collega’s. Ook gemeenten doen vaker een beroep op ons team
Ongeveer 150 deelnemers van diverse (landelijke) organisaties waren
Gezondheid en Milieu. Het team Gezondheid en Milieu is in 2020 veel-
aanwezig in het Kolpinghuis in Nijmegen.
vuldig gevraagd om te adviseren rond de Omgevingswet. Deze investering is in de cijfers (infographic) niet meegenomen.
SEKSUELE GEZONDHEID OOST-NL Als coördinerende GGD voor de regio Oost-Nederland is deze ASG-taak uitgevoerd in overeenstemming met het jaarlijkse subsidieprogramma dat wordt ingediend bij VWS. Samen met de Sense-werkgroep voor
MILIEU EN GEZONDHEID
Oost-Nederland hebben we in de zomer een snapchat-campagne uit gevoerd. Deze waarschuwde jongeren voor de risico’s van online daten (in coronatijd).
145
Medische Milieukunde ADVIES AAN BURGERS Het team Milieu en Gezondheid adviseert burgers, instanties en gemeenten over gezondheidsrisico’s door milieublootstellingen. Het aantal adviezen aan burgers was minder dan voorgaande jaren.
90
2019
2020
meldingen/vragen van burgers
121
2019
138
2020
beleidsondersteuning gemeenten/instanties
Waarschijnlijk werd dit veroorzaakt door de coronapandemie.
15 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
Toezicht en handhaving kinderopvang
REGISTRATIE EN HANDHAVING Voor de gemeenten Nijmegen, Druten, Culemborg, Tiel en Zaltbommel hebben we alle taken voor de registratie en de lichte handhaving uitgevoerd.
WETTELIJKE VERPLICHTINGEN Door de sluiting van kinderopvang en de grote inzet van toezicht houders in de coronacrisis, konden we niet al onze wettelijke verplich-
Wmo-toezicht
tingen uitvoeren. We konden 66% van alle kindercentra bezoeken (100% is de norm). De verplichte steekproef bij 5% van de gastouders
AANGEPAST TOEZICHT
is bij 10 gemeenten uitgevoerd, bij 4 gemeenten was dit iets minder
Tijdens de 1e coronagolf hebben we, conform de richtlijnen van VWS,
dan 5%. De gewenste ophogingen en intensivering van het toezicht
enkel onderzoeken uitgevoerd naar ernstige signalen. Een hertoets
konden niet worden gerealiseerd.
voerden we alleen uit bij aanbieders die onder verscherpt toezicht stonden. Een deel van de onderzoeken is digitaal uitgevoerd. Na de versoe-
INSPECTIES
peling van de maatregelen hebben we de reguliere onderzoeken zoveel
Tijdens de lockdowns hebben we bij de noodopvang voor kinderen de
mogelijk hervat, met inachtneming van de coronarichtlijnen.
vinger aan de pols gehouden. Dit deden we via belrondes onder de kinderopvanghouders en de gemeenten. Verder hebben we binnen
ONDERZOEKEN
gekomen signalen onderzocht en waar mogelijk op afstand inspecties
In 2020 onderzochten we 7 calamiteiten en 3 geweldsincidenten,
uitgevoerd. In de periodes waarin de kinderopvang geopend was, heb-
gemeld door Wmo-aanbieders. Daarnaast voerden we 4 onderzoeks-
ben wij onze reguliere inspecties uitgevoerd conform gemeentelijke
verkenningen uit (korte analyse waarna wordt besloten of signaal
afspraken.
gestuurd onderzoek nodig is). Dit naar aanleiding van signalen over Wmo-aanbieders die (mogelijk) te weinig kwaliteit leveren. Daarnaast voerden we 1 signaalgestuurd onderzoek uit. INSPECTIES KINDERCENTRA
AANVULLENDE OPDRACHTEN Bij 1 aanbieder voerden we een 2e en 3e hertoets uit naar aanleiding
537
kindercentra
479
inspecties
van eerder geformuleerde verbeterpunten. Bij een andere aanbieder die Wmo-producten levert op basis van persoonsgebonden budget (PGB), voerden we zowel het monitoren als de hertoets uit. In 2020 is 1 bezwaar ingediend tegen openbaarmaking door een aanbieder; het bezwaar is uiteindelijk ingetrokken.
16 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
Nieuwkomers
SAMENWERKING Bij het merendeel van de onderzoeken werkten we samen met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Daarnaast was er intensieve samen
VROUWELIJKE GENITALE VERMINKING
werking met de gemeentelijke toezichthouders rechtmatigheid Wmo
GGD Gelderland-Zuid participeert in een landelijk project waarbij we
bij verschillende signaalgestuurde onderzoeken. Na ieder onderzoek
vanuit verschillende expertises meedenken over het beleid en de aan-
adviseerden we de betrokken gemeente over de te nemen handhavings-
pak van vrouwelijke genitale verminking (VGV). Ook organiseerden we
maatregelen en over de verbetermaatregelen voor de aanbieder.
de landelijke Zero Tolerance Day VGV. Voor de 10 vaste sleutelpersonen VGV waren er 3 scholingsbijeenkomsten in 2020. Zelf organiseerden zij een bijeenkomst over VGV en anticonceptie voor vrouwen uit
Forensische geneeskunde
de doelgroep.
SCHOUWEN EN BLOEDPROEVEN
GEZINSHERENIGING
Alle benodigde lijkschouwen en forensisch medische onderzoeken
Met behulp van ZonMw-subsidie hebben we een tool ontwikkeld ter
zijn uitgevoerd. In 2020 is het aantal lijkschouwen toegenomen. Deze
ondersteuning van gezinshereniging. De tool is bedoeld voor profes-
stijging ligt in lijn met eerdere jaren. Het aantal euthanasielijkschouwen
sionals en vrijwilligers om de hereniging van vluchtelingengezinnen
is ongeveer gelijk gebleven. Het aantal bloedproeven (voor controle op
beter te kunnen voorbereiden en begeleiden. In januari hebben we
middelengebruik bij verkeers- of geweldsdelicten) lijkt zich in 2020 te
rond het thema gezinshereniging een landelijk congres georganiseerd
stabiliseren.
in Nijmegen, waarbij de nieuwe tool leidend was.
CULTUURSENSITIEF WERKEN FORENSISCHE GENEESKUNDE
Samen met partners uit de gemeente Nijmegen organiseerden we in 2020 het Diversiteitscafé. Met het platform Gezondheid Migranten
lijksch
346
ouwen
394
bloedproev
euthanasieschouwe
201
n
357
196
en
333 357
Nijmegen hebben we extra aandacht besteed aan corona-informatie voor anderstaligen en gezondheidsinformatie op Facebook. Verder hebben we ingezet op werkervaringsplekken voor artsen.
GEZONDHEIDSVOORLICHTING VOOR MIGRANTEN In 2020 zijn er minder voorlichtingen aangevraagd, o.a. door de effecten van corona en omdat de voorlichting als facultatief product moest
2019
2020
2019
2020
2019
2020
worden afgenomen bij de GGD. Met STEP zijn goede (trainings)ervaringen opgedaan, vooral rond het thema mentale gezondheid. In
17 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
totaal hebben we 23 bijeenkomsten verzorgd voor 244 deelnemers. Ook ontwikkelden we het train-de-trainer programma ‘Opvoeden en opgroeien in Nederland’.
INZET TOLKEN Vergeleken met 2019 hebben we in 2020 bijna 80% meer tolken ingezet. Dit had vooral te maken met de coronabestrijding. Vanuit de overheid, GGD en andere partijen kwam er ontzettend veel informatie af op burgers, onder meer over coronamaatregelen. Voor nieuwkomers moest deze informatie vertaald worden.
VOLGERS OP FACEBOOK
19.332 17.276
5.259 5.440 38 2019
2020
Syriërs Gezond
2019
2020
Eritreeërs Gezond
2019
605 2020
Farsi Gezond*
* Deze pagina ging in april 2020 van start. De andere pagina’s bestaan al enkele jaren.
18 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
INZET JGZ-MEDEWERKERS
Jeugdgezondheidszorg
Corona had dit jaar veel invloed op de inzet van de JGZ-medewerkers. Omdat sprake was van een crisissituatie, gingen diverse artsen en verpleegkundigen aan de slag binnen het coronateam. Onder meer ter ondersteuning van het callcenter en het testen (tijdens de 1e golf) en bij het bron- en contactonderzoek voor de scholen na de zomer. Zij konden hierdoor hun reguliere taken beperkt uitvoeren.
CONTACTMOMENTEN De afdeling Jeugdgezondheidszorg (JGZ) biedt
Voor 0-4 jarigen zijn de contactmomenten allemaal doorgegaan, al
preventieve gezondheidszorg aan baby’s, peuters en
dan niet fysiek. Voor 4-18 jarigen zoveel als mogelijk, zij het niet altijd
kinderen in de schoolgaande leeftijd (0-18 jaar). Het
op de scholen zelf. Een deel van de preventieve gezondheidsonder
doel van de JGZ is de ontwikkeling en opvoeding van kinderen te monitoren. En zo vroeg mogelijk in het CONTACTMOMENTEN JGZ
opgroeiproces ondersteuning te bieden wanneer dat nodig is. Samenwerking met de ouders en anderen uit de omgeving van het kind is hierbij cruciaal. Zo willen we problemen op latere leeftijd voorkómen.
0-4 jaar
4-18 jaar
42.877
13.105
zorg op indicatie2
27.363
17.877
contact derden3
7.825
9.963
standaard1
5.058
huisbezoeken Huisbezoek is standaard bij 2 weken en op indicatie. Dit cijfer is ook mee genomen in de andere contactmomenten.
1. Groepsvaccinaties en inhaalvaccinaties zijn hierbij niet meegerekend. 2. Extra contactmoment op verzoek van ouders, school of JGZ. 3. Overleg JGZ-medewerker met externe professionals over zorg rond een kind.
19 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
zoeken moesten we annuleren. De ouders en/ of jongeren hebben
VACCINATIEGRAAD*
we als alternatief een persoonlijk gesprek aangeboden. In het algemeen hebben we met ouders, jongeren en samenwerkingspartners veel online contact gehad, zoals via beeldbellen. We hebben nieuwe digitale toepassingen verkend om contact te hebben.
RISICOSIGNALERING 0-18 Omdat kindercentra en scholen langere tijd gesloten waren en er
zuigelingen
minder fysieke contactmoment waren met de JGZ, werd risicosigna lering extra belangrijk. We hebben op een flexibele manier contact gehouden met ouders en ketenpartners en proactief gehandeld bij kwetsbare gezinnen. Alle jeugdartsen en -verpleegkundigen zijn GIZ-geschoold.
kleuters
JOUWGGD EN FACEBOOK Onze jeugdverpleegkundigen staken extra tijd in het beantwoorden van vragen van jongeren via de e-mail en chat van JouwGGD. Ook via
schoolkinderen (DTP)
Facebook werd contact onderhouden: 10 verpleegkundigen hebben hun eigen Facebook-pagina waarmee zij ouders in de wijk informeren over opvoedkundige onderwerpen. Samen hebben deze verpleeg kundigen 1.585 volgers.
HPV
UITVOERING RVP De vaccinaties op het consultatiebureau zijn het hele jaar doorgegaan, met een vergelijkbare opkomst als andere jaren. Groepsvacci naties werden uitgesteld tot na de zomer, behalve de meningo kokkenvaccinatie. Dankzij heel veel inzet konden we deze individueel aanbieden en een opkomst realiseren van 78%. In het najaar zijn de andere groepsvaccinaties over een langere periode in kleine setting aangeboden.
MenACWY
Gelderland-Zuid
Nederland
89%
91%
91%
92%
87%
90%
60%
53%
88%
87%
89++F 91++F 91++F 92++F 87++F 90++F 60++F 53++F 88++F 87++F
* Dit % is gebaseerd op het aantal kinderen uit de betreffende leeftijdscategorie dat volledig is gevaccineerd volgens het RVP. Bij HPV en MenACWY (meningokokken) gaat het % over kinderen uit het geboortejaar 2005. Bron: RIVM verslagjaar 2019.
20 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
REDUCTIE SCHOOLVERZUIM
de geboortezorg nauw samen aan het programma Kansrijke Start
In totaal hadden onze JGZ-medewerkers 1.113 contactmomenten op
(VWS 2018). In 2020 zijn we hiervoor per gemeente lokale coalities
BO- en VO-scholen, die te maken hadden met verzuim. In samen
gaan opzetten, Voorzorg wordt uitgevoerd, en we bereiden de imple-
werking met de gemeente Nijmegen afdeling leerplicht, 2 VO-scholen
mentatie voor van het Prenataal Huisbezoek JGZ (wetswijziging 2022).
en het samenwerkingsverband VO-scholen, hebben we het ziekte verzuimproces doorgelicht op efficiëntie en doelmatigheid. Op basis
ROOKPREVENTIE
van de verbeterpunten lopen er nu pilots op 4 VO-scholen in de regio
Door corona konden we weinig aan gezondheidspreventie doen op
Nijmegen.
de scholen. Er waren wel andere preventieprojecten, zoals Rookvrije Start. Met onze collega’s van Gezond Leven en andere partners
VLUCHTELINGEN
lanceerden we vanuit Groen, gezond en in beweging de website
Op 1 september openden we op het AZC in Nijmegen een consultatie-
nijmegenrookvrij.nl. Bestaande rookpreventie brachten we onder de
bureau. Met een consultatiebureau op deze plek kunnen we beter
aandacht bij ons netwerk (VSV) en we verkenden een nieuwe e-lear-
de ontwikkeling van kinderen op het AZC volgen. Zo willen we tijdig
ning over dit onderwerp.
ontwikkelingsproblemen bij deze kinderen signaleren en het contact met ouders onderhouden. Thema’s zijn: normaliseren en (opnieuw)
BEWEEGSTIMULERENDE INRICHTING
oppakken van de ouderrol na een vaak moeilijke periode van vluchten,
Een succesvol voorbeeld van collectieve preventie was de pilot
verhuizen en verblijven in een AZC.
‘beweegstimulerende inrichting’, die deel uitmaakt van De kleine beweegagenda. In september hebben 5 JGZ-organisaties in Nederland
OUDERPORTAAL
hun wacht- en consultatieruimtes (her)ingericht, op een manier die
Begin 2020 is er een klantevaluatie gehouden bij ouders van 0-4
kinderen uitnodigt tot bewegen. Ook het consultatiebureau in
jarigen over de ervaringen met het ouderportaal Mijn Kinddossier,
Beneden-Leeuwen deed mee. Onderzoek geeft aan dat JGZ-
dat in 2019 werd geïmplementeerd. Van 2.850 ouders is een reactie
professionals de aangepaste inrichting zeer waarderen.
ontvangen (respons 28%). Ouders vinden het belangrijk dat in Mijn Kinddossier afspraken, adviezen, groeidiagrammen, vaccinatieschema’s
NETWERKVERSTERKING SCHOLEN EN KETENPARTNERS
en informatie is terug te vinden. En dat zij zelf afspraken kunnen
De zorgoverleggen en jaargesprekken op scholen zijn belangrijk om
verzetten.
een goede verbinding te houden met onze schoolpartners. In coronatijd waren ze van grote waarde om zorgkinderen in beeld te krijgen en
BEWUST OUDERSCHAP
te houden. Ook op het AZC waren de zorgoverleggen om deze reden
De 1e 1000 dagen zijn cruciaal voor de gezondheid en ontwikkeling
extra belangrijk. We hebben alle overleggen dan ook zoveel mogelijk
van kinderen. Binnen VSV SAMEN werken we met alle partners in
door laten gaan, digitaal en waar mogelijk fysiek.
21 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
SAMENWERKING GEMEENTEN Bij diverse gemeenten zijn we gestart met lokale coalities Kansrijke
JGZ GELDERLAND-ZUID
Start (zie ook kopje ‘Bewust ouderschap). Ook namen we deel aan de werkgroep mentale weerbaarheid (Nijmegen). Daarnaast leverden we een bijdrage aan het verbinden van het sociaal domein met de medische wereld. Onder meer via NOEL, Karakter (vroegtijdige signalering ASS), het Transit-project Amalia Kinderziekenhuis, en overleg tussen jeugdartsen en kinderartsen.
PRODUCTENBOEK In het productenboek van de JGZ staat wat de basistaken zijn van Jeugdgezondheidszorg Gelderland-Zuid en wat wij aan maatwerk kunnen leveren. Op 1 oktober is het productenboek vastgesteld in het
Zorgmedewerkers
Jeugdverpleegkundigen Jeugdartsen CB-assistentes Doktersassistentes Neonatale screeners Logopedisten Zorgcoördinatoren
20 9 6 6 4
67 50
Algemeen Bestuur (AB). Er start in 2021 een werkgroep (JGZ-RAO) om te praten over de mogelijke knelpunten op het terrein van ‘risicokinderen in beeld’ en de samenwerking met gemeente en netwerkpartners.
SCHOOLPROFIELEN In Nijmegen namen we deel aan de werkgroep ‘Foto 4-12’. Samen met de gemeente en samenwerkingsverband Stromenland hebben we data verzameld om de ondersteuning per school meer te kunnen differen tiëren en zo betere preventie te bieden. Ook namen we deel aan de interne werkgroep Gezondheidsmonitor Jeugd. De resultaten van deze monitor verschenen in 2020 en zijn besproken met de VO-scholen en
Werklocaties
Basisonderwijs Voortgezet onderwijs Speciaal onderwijs Consultatiebureaus Middelbaar beroepsonderwijs
44 33 19 5
233
gemeenten.
VERBETEREN DATAREGISTRATIE De kennisbank JGZ-registratie is in gebruik genomen en geïmplementeerd tijdens een scholing voor medewerkers. Deze kennisbank bevordert uniforme registratie van de JGZ-data en betrouwbare monitoring. Dit is ook een voorwaarde om de planning te optimaliseren.
22 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
Gezondheidsbevordering
Gezond Leven
UITVOERINGSAGENDA In 2020 waren de gezondheidsmakelaars School & Jeugd en gezondheidsmakelaars Volwassenen in totaal bij zo’n 200 projecten betrokken (zie hoofdstuk 3). Daarvan waren er 177 op lokaal niveau (65 in Nijmegen). Iedere gemeente heeft een uitvoeringsagenda afgesproken
De afdeling Gezond Leven werkt aan een gezonde
voor de inzet van gezondheidsmakelaars. Met deze agenda sluiten ze
leefstijl bij inwoners. Onze gezondheidsmakelaars
aan bij het lokale gezondheidsbeleid en/of preventieakkoord.
‘School & Jeugd’ organiseren vanuit de school en wijk preventieprogramma’s voor de jeugd. En onze DOELGROEPEN PROJECTEN
gezondheidsmakelaars ‘Volwassenen’ organiseren in de wijk preventieprogramma’s voor volwassenen en
52%
ouderen. Onze aanpak is integraal: we werken vanuit
42% 37%
een brede benadering samen met onze partners aan
42%
33%
23%
16% 15% 10%
de ontwikkeling, organisatie en uitvoering van deze
ig er Ov
n re ge
an Zw
er
kt
en
rm
ep kb
lij
an
le Lic
ht
ve
rst
cië an
Fin
de
pr
ob
lem
en
ig
/a
ra
nt
rd /m
ng eli
ht
Vl
uc
La
ag
ge
let te
n* *
de
re
SE Ou
ge La
Je
ug
d*
S
preventieprogramma’s.
*< 23 jaar
**> 65 jaar
PRODUCTENBOEK Samen met het Regionaal Ambtelijk Overleg (RAO) hebben we het productenboek Gezondheidsbevordering ontwikkeld. Dit productenboek beschrijft wat gezondheidsbevordering is en wat gezondheids
23 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
makelaars doen. Naar verwachting wordt dit productenboek halver
THEMA’S GEZONDE LOKALE PROJECTEN
wege 2021 vastgesteld door het Algemeen Bestuur.
GEMEENTETEAMS Om onze lokale dienstverlening zo doelgericht en passend mogelijk te maken, nemen GGD-ers die voor dezelfde gemeente werken, deel aan een gemeenteteam. Ze delen daar signalen en stemmen hun dienst verlening onderling af. In samenwerking met de gemeenten worden gemeenteteams op maat gevormd, passend bij de wensen en behoeften van de betreffende gemeente. Corona heeft dit proces enigszins vertraagd.
Gezonde volwassenen AANGEPASTE ACTIVITEITEN Door corona kon het gros van de preventieactiviteiten in de wijk niet doorgaan. Met veel creativiteit en flexibiliteit hebben gezondheids makelaars deze fysieke activiteiten waar mogelijk omgezet naar online bijeenkomsten. Ook zijn er andere initiatieven ontstaan, zoals het ‘Bewaarblik’ voor ouderen (Buren), de campagne tegen eenzaamheid ‘Deel een tompouce’ (West-Betuwe) en de ‘Straatactie positieve gezondheid’ (Nijmegen-Noord).
51++I 51++I 44++I 44++I 51% sport en bewegen
51% mentale gezondheid
44% positieve gezondheid
44% gezond gewicht
42++I 33++I 30++I 29++I 42% gezonde voeding
33% roken, alcohol, drugs
30% leefomgeving
29% eenzaamheid
19++I 14++I 8++I 19% relaties en seksualiteit
14% valpreventie
8% dementie
GEZOND OUDER WORDEN In iedere gemeente en de stadsdelen van Nijmegen hebben gezondheidsmakelaars Volwassenen zich ingezet voor gezondheidsbevor dering van ouderen (zie hoofdstuk 3). Via onze website, een nieuws-
GEZONDE LEEFSTIJL
brief over het thema, en via een portretreeks in de Brug hebben we
Coronapatiënten die in het ziekenhuis of op de IC belanden, hebben
leefstijladviezen gedeeld met de oudere doelgroep. Ook organiseerden
relatief vaak overgewicht. Dit onderstreept het belang van een gezon-
we een informatiebijeenkomst over medicijngebruik.
de leefstijl. Ook de negatieve gezondheidseffecten van de corona
24 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
maatregelen onderstrepen dit. Met de social media-campagne #blijf-
Gezonde School & Jeugd
positiefgezond ondersteunden we inwoners bij een gezonde leefstijl in coronatijd. De laagdrempelige tips werden door tienduizenden
PROGRAMMA’S JEUGD
mensen bekeken.
Iedere gemeente heeft zijn eigen gezondheidsmakelaar School & Jeugd en in Nijmegen ieder stadsdeel. De makelaars werden ingezet voor bovenlokale preventieprogramma’s als: Gezonde Schoolkantine, SchoolsOUT, Jong Leren Eten, Kansrijke Start en Rookvrije generatie.
VERSTERKING INFRASTRUCTUUR PREVENTIE*
Ook waren ze betrokken bij diverse lokale projecten en themaweken, zoals de ‘week van de opvoeding’, de ‘waterweken’ en de ‘week van
Samenwerkingsstructuur
77%
Integrale aanpak
70%
Voorlichting en educatie
67%
Duurzame aanpak
55%
Randvoorwaarden
55%
Gezondheidsprofiel
53%
Sociaal draagvlak
50%
Betrokkenheid/bereik doelgroep Borging in beleid Intensiteit van de aanpak Lerende aanpak Fysieke/sociale leefomgeving Delen van successen Signalering/screening
50%
de positieve gezondheid’.
GEZONDE SCHOOL De gezondheidsmakelaars School & Jeugd hebben met 82% van alle PO/VO/SO-scholen (296) in Gelderland-Zuid contact gehad over de Gezonde School-werkwijze. In totaal heeft 28% van alle PO/VO/SOscholen in Gelderland-Zuid 1 of meer themavignetten Gezonde School. Ondanks de sluiting van scholen en de aangescherpte richtlijnen voor Gezonde Kantines, hebben 14 scholen in 2020 de kantineschaal bemachtigd (22 in 2019).
49% 48%
GEZONDE SCHOOL THEMA’S
46% 45% 45% 42%
* Het % geeft het aandeel projecten weer dat een bijdrage leverde aan het betreffende versterkende aspect.
TO P
5
1
Welbevinden
2
Voeding
3
Sport en bewegen
4
Roken en alcohol
5
Milieu
25 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
COMMUNICATIE
GEZONDE SCHOOL
In 2020 hebben we 9 nieuwsbrieven verzonden aan de PO- en VOscholen in ons werkgebied, met informatie en voorbeelden van de Gezonde School-aanpak. De nieuwsbrief en website werden gerestyled. We hebben 2 bijdrages geleverd aan het Tijdschrift voor
SCHOOL
201
88
vignett Gezonde en School
scholen werken structureel aan gezondheid (67%)
Gezondheidswetenschappen: de Gezonde School-aanpak en over de schoolgezondheidsrapporten Kindermonitor.
14
schalen Gezonde Schoolkantine
FINANCIËLE STEUN We informeren en begeleiden scholen bij subsidieaanvragen. In 2020 kregen 52 scholen extra middelen om een themacertificaat ‘Relaties en Seksualiteit’ te behalen. Nog eens 11 scholen zijn met financiële steun aan de slag gegaan om een Gezonde School te worden. In 2020 kregen 29 scholen met kwetsbare leerlingen vanuit het programma ‘Jong leren eten’ subsidie. En 30 scholen kregen subsidie om een watertappunt aan te schaffen.
MENTALE GEZONDHEID In samenwerking met het samenwerkingsverband VO-VSO Nijmegen
DEELNAME ONDERZOEK
e.o. hebben we 3 bijeenkomsten Mentale Veerkracht georganiseerd
Samen met 6 andere GGD-en doen we mee aan het onderzoek ‘School
voor medewerkers van het V(S)O. Voor 3 stadsdelen van Nijmegen is
aanpak gezondheid en welzijn’. In totaal hebben 50 scholen uit ons
een visie ontwikkeld op mentale veerkracht jeugd. Ook hebben we een
werkgebied een vragenlijst ingevuld. Met de resultaten kunnen we
webpagina ingericht over mentale gezondheid. En we organiseerden
onze ondersteuning aan scholen op het gebied van gezondheid en
een scholing voor ons team rond het thema welbevinden op school.
welzijn verder versterken.
SCHOOLPROFIELEN
CORONABESTRIJDING
In 2019 is de Gezondheidsmonitor Jeugd afgenomen bij leerlingen in
Van maart tot september zijn de gezondheidsmakelaars School &
het voortgezet onderwijs. Alle deelnemende VO-scholen hebben een
Jeugd volop ingezet in de coronabestrijding. Zij hebben diverse func-
eigen rapport ontvangen met daarin de resultaten van de school.
ties vervuld, zoals die van dagcoördinator, omloopmedewerker test-
Onze gezondheidsmakelaars hebben deze resultaten besproken met
straat en medewerker callcenter.
de scholen, evenals de mogelijk passende preventieactiviteiten.
26 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
Bijzondere Zorg
Bijzondere Zorg
AANGEPASTE DIENSTVERLENING Vanwege corona kozen we in 2020 vaker voor telefonisch contact met cliënten en met hun naasten of ketenpartners. Er zijn echter meldingen waarbij een huisbezoek noodzakelijk is om de situatie goed te kunnen beoordelen. Bijvoorbeeld bij Wvggz-meldingen, waar het gaat om de
Bijzondere Zorg richt zich op kwetsbare burgers die zorg nodig hebben, maar deze zorg – om welke reden dan ook – niet krijgen (OGGZ-doelgroep). Zij komen hierdoor in een negatieve spiraal en kunnen voor overlast zorgen in hun omgeving. Samen met partners in het sociale domein brengen we hulp voor deze mensen zo snel mogelijk op gang.
vraag of verplichte zorg nodig is.
MELDINGEN Dagelijks komen bij het Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) meldingen binnen over (psychisch) kwetsbare, verwarde personen. Ten opzichte van 2019 nam het aantal meldingen in 2020 met ruim 500 toe. Met name de politie en zorgaanbieders nemen vaker contact op met MBZ. Daarnaast neemt MBZ sinds 2020 de meldingen aan in het kader van de Wvggz. Mogelijk is ook de coronaperiode van invloed op de toename.
Het team Toegang Beschermd Wonen (TBW) is onder deel van de afdeling Bijzondere Zorg. In opdracht van
BURGERMELDINGEN
de centrumgemeente Nijmegen beoordelen wij de
Sinds 2019 is MBZ ook bereikbaar voor burgers. Die weten MBZ inmid-
aanvragen voor Beschermd Wonen. Wij doen hiervoor onderzoek en geven advies over een passende voorziening en zorgaanbieder.
dels goed te vinden: van de 1.991 meldingen werden 276 meldingen gedaan door burgers en familie. MBZ kan naar aanleiding van een melding verschillende vervolgtrajecten inzetten, bijvoorbeeld bij de huisarts of hulpverlener van de cliënt, het sociaal (wijk)team of ons Interventieteam.
INTERVENTIETEAM Het Interventieteam (IVT) wordt door MBZ ingezet bij langdurige en complexe situaties. In 2020 heeft het IVT (Nijmegen en Rivierenland) 227 nieuwe aanmeldingen ontvangen. Speerpunt was het ontwikkelen van een infographic met cijfers, ontwikkelingen en actiepunten. Dit is één van de manieren waarop we onze adviserende rol voor gemeenten willen versterken.
27 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
UITBREIDING MELDPUNT
MELDINGEN BIJZONDERE ZORG
In 2020 hebben wij met subsidie van de gemeente Nijmegen het Meldpunt voor mensen met verward gedrag voortgezet. MBZ was ook in de avond en in het weekend bereikbaar. Burgers en professionals
1.991
konden bij het meldpunt hun zorgen melden over mensen met ver-
meldingen
ward gedrag. In 2020 is de samenwerking met de crisisdienst van de GGZ geïntensiveerd.
1.117
Bijzondere Zorg-trajecten
325 227
Consultatie en advies Interventieteam-trajecten Sekswerk Praktijk Buitenzorg WTH* Nazorg Ex-gedetineerden Wet verplichte ggz (Wvggz) Housing First** PSHi*** Begeleide Herkansing
62 61 45 41 41 28 23 21
SLUITENDE AANPAK De GGD coördineert voor de gemeenten in Gelderland-Zuid de ont wikkeling van een sluitende aanpak voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. Voor de laatste projectperiode (september 2020 – april 2022) hebben we ZonMw-subsidie gekregen. We werken nu met ketenpartners en gemeenten aan de lokale inbedding van de aanpak. Dit gebeurt langs 2 lijnen: ‘GGZ in de wijk’ en ‘Sluitend netwerk acute/ niet-acute zorg’.
WET VERPLICHTE GGZ Per 1 januari 2020 zijn wij gestart met de nieuwe Wvggz-taken. Het was een ontwikkeljaar waarin nieuwe medewerkers werden
* Uitvoeren Wet Tijdelijk Huisverbod, in opdracht van Veilig Thuis. ** Aantal woningen dat is toegewezen voor Housing First-traject. *** Bieden van PsychoSociale Hulpverlening bij incidenten.
aangetrokken en de werkwijze werd uitgewerkt. Gemeenten en ketenpartners hielden we op de hoogte met updates. We voerden 41 verkennende onderzoeken uit naar de noodzaak van verplichte zorg. En we hebben 82 patiënten gehoord voor wie een crisismaat
HOUSING FIRST
regel werd aangevraagd.
Het aantal aanmeldingen voor Housing First nam iets toe: in 2020 werden 28 kandidaten aangemeld (27 in 2019). De woningcorporaties
MELDING ONVERZEKERDEN
in Nijmegen e.o. stelden 12 woningen beschikbaar. Aan het eind van
De GGD ontvangt een melding als zorgverleners aan een onverzekerd
het jaar zaten 16 deelnemers (ook uit eerdere jaren) in een traject
persoon zorg hebben verleend. Dit gebeurt via een landelijk systeem.
van Housing First. In totaal stonden er eind 2020 50 personen op de
Wij proberen deze persoon dan alsnog verzekerd te krijgen voor toe-
kandidatenlijst.
komstige zorg. Ten opzichte van 2019 (166) nam het aantal meldingen
28 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
in 2020 (470) met ruim 300 toe. Omdat de landelijke regeling voor
Toegang Beschermd Wonen
vergoeding van de zorg is verruimd, werd er vaker door zorgverleners gemeld.
AANGEPASTE DIENSTVERLENING De uitvoering van Toegang Beschermd Wonen (TBW) werd in 2020
TRAJECTREGIE
voortgezet. De focus lag op het primaire proces, namelijk het uitvoe-
Het Meldpunt Bijzondere Zorg biedt trajectregie bij complexe casus-
ren van onderzoeken. Er werden nauwelijks huisbezoeken uitgevoerd
sen. Dit doen wij in aansluiting op wat de sociale (wijk)teams en regie-
vanwege de coronacrisis. De onderzoekgesprekken werden zoveel
teams in de gemeenten kunnen bieden. Per casus wordt vooraf
mogelijk via beeldbellen gevoerd en anders telefonisch.
bepaald wie de regie heeft en wie welke rol in de aanpak op zich neemt. In 2020 hebben we samenwerkingsafspraken gemaakt met
MELDINGEN
het Veiligheidshuis en regieteams.
In 2020 ontvingen we 993 meldingen voor Toegang Beschermd Wonen (TBW), een daling van 78 meldingen ten opzichte van 2019. TBW heeft
PRAKTIJK BUITENZORG
daarentegen meer onderzoeken afgerond (1.101) dan in 2019 (940),
Vanwege het besmettingsgevaar door corona, vonden er geen fysieke
waardoor de werkvoorraad weer op peil is.
spreekuren van Buitenzorg plaats. De aanpak was meer signaal gestuurd en onze verpleegkundige ging samen met de politie out-
WET LANGDURIGE ZORG
reachend op de doelgroep af (wekelijks).
Vanaf 2021 krijgt een deel van de cliënten met een Beschermd Wonenindicatie mogelijk toegang tot langdurige zorg volgens de Wet lang-
NACHTOPVANG
durige zorg, omdat zij hun leven lang intensieve geestelijke gezond-
Er zijn zorgen over het toenemend aantal mensen dat structureel bui-
heidszorg nodig hebben. In afstemming met zorgaanbieders en
ten slaapt. Daarbij zorgt de coronacrisis ervoor dat er minder plekken
centrumgemeente Nijmegen heeft TBW zich voorbereid op deze ont-
beschikbaar zijn in de dag- en nachtopvang. In 2020 is er door de
wikkeling.
gemeente Nijmegen en ketenpartners extra nachtopvang opengesteld. Buitenzorg is hierop aangesloten. Daarnaast beschikt MBZ over
NIEUW BELEID
‘sheltersuits’ voor daklozen om bij lage temperaturen verantwoord
Sinds januari 2020 werkt centrumgemeente Nijmegen met nieuwe pro-
buiten te kunnen slapen.
ducten, waarvoor ons TBW-team de indicatie ‘Beschermd Wonen’ of ‘Beschermd Thuis’ stelt. Daarnaast hebben we bij regionale overleggen over de toekomst van Maatschappelijke Opvang nagedacht over o.a. de mogelijke rol van de GGD in een centrale toegangspoort.
29 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
AANGEPASTE DIENSTVERLENING
Veilig Thuis
Vanwege de coronacrisis en de coronamaatregelen, heeft Veilig Thuis in 2020 haar dienstverlening aangepast. Hiervoor zijn protocollen opgesteld. Uitgangspunt is dat we onze wettelijke taken en verplichtingen kunnen blijven uitvoeren. Medewerkers werken waar mogelijk vanuit huis en gaan waar nodig op huisbezoek.
Veilig Thuis is het advies- en meldpunt voor
ADVIEZEN EN MELDINGEN
huiselijk geweld en kindermishandeling. Iedereen
In 2020 gaven we 45% meer adviezen dan in 2019. Dit had mede te
kan bij Veilig Thuis terecht. In urgente situaties
maken met de chatadvisering (zie kopje ‘Chatfunctie’) en toename van
ook buiten kantoortijd. Iemand die belt, adviseren wij over de te nemen stappen. Veiligheid staat hierbij centraal. Bij een officiële melding dragen we de verantwoordelijkheid over aan de betrokken
adviesvragen van niet-professionals. Het aantal meldingen waarbij een veiligheidsbeoordeling werd gedaan, steeg in 2020 met 19% ten opzichte van 2019. Het behalen van de wettelijke termijnen voor veiligheidsbeoordelingen bij meldingen, onderzoeken en voorwaarden & vervolg staat hierdoor onder druk.
hulpverlening of het wijkteam. Zo nodig maken we veiligheidsvoorwaarden, doen onderzoek en blijven monitoren. AFHANDELING DOOR VEILIG THUIS
6.453 adviezen
2.839 meldingen*
223
onderzoeken
505
voorwaarden & vervolg
* Het gaat hier alleen om meldingen waarbij een veiligheidsbeoordeling is uitgevoerd. In het jaarverslag van 2019 werd een hoger aantal meldingen genoemd, omdat in dit cijfer ook meldingen zonder veiligheidsbeoordeling (niet ‘getrieerd’) waren meegenomen die voortkwamen uit het routeeroverleg. Dit overleg is medio 2019 afgeschaft.
30 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
TIJDELIJK HUISVERBOD
MELDER
Vanaf 1 januari 2021 nemen we de uitvoering van het tijdelijk huis verbod (THV) over van de afdeling Bijzondere Zorg. Het tijdelijk huisverbod wordt uitgevoerd in het kader van de Wet Tijdelijk Huisverbod. Er is een nieuw werkproces opgesteld en het THV-team is geformeerd.
69%
Politie Sociaal netwerk Maatschappelijke hulp/wijkteam Onderwijs GGZ Buurtbewoner Anders
4% 4% 3% 2% 1% 10%
LEERBIJEENKOMSTEN In de 2e helft van 2020 hebben we deelgenomen aan leerbijeenkomsten met alle wijkteams in Rijk van Nijmegen (m.u.v. stad Nijmegen en Mook en Middelaar). De bijeenkomsten leverden een aantal leerpunten op, zoals het belang van korte lijntjes: we zoeken de wijkteams makkelijker op nu en vice versa. Ook constateerden we dat samen werken beter gaat als je dezelfde taal spreekt.
ZORG EN STRAF REDEN MELDING (UIT CBS-CIJFERS)
Kindermishandeling Andere problematiek
37%
(Ex-)partnergeweld
17% 14%
Ouderenmishandeling Huiselijk geweld overig
30%
2%
In 2020 werkten we aan het opzetten van een zogenaamd ‘Actieoverleg’ (onderdeel ontwikkelagenda Veiligheid voorop). Dit overleg richt zich op het snel aanpakken van casussen met forse veiligheids risico’s. Ook waren we betrokken bij een regionale pilot om de ZSMaanpak vorm te geven. Bij deze initiatieven opereren we samen met politie, OM en Veiligheidshuis, met als doel de keten ‘zorg en straf’ goed vorm te geven.
EXPERTISETEAMS CHATFUNCTIE
Op verzoek van de gemeente Nijmegen zijn we gestart met het door-
Per 1 juni 2020 is Veilig Thuis gestart met een chatfunctie. Dit op ver-
ontwikkelen van onze expertise op 2 thema’s: ouderenmishandeling
zoek van de ministeries VWS en J&V en de VNG. Doel hiervan is om een
en eergerelateerd geweld. Voor beide thema’s hebben we een exper-
bredere doelgroep te bereiken en meer omstanders van geweld te
tiseteam ingericht. Doel van de teams is het versterken van de keten-
woord te staan. Gelderland-Zuid pakt de chatfunctie op samen met de
aanpak en het bevorderen van deskundigheid in de regio. Hiermee
Veilig Thuis-organisaties in Oost-Nederland. De chatfunctie is verlengd
anticiperen we op de nieuwe regiovisie voor huiselijk geweld en
tot eind 2021.
kindermishandeling.
31 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
DOORONTWIKKELING DASHBOARD
TOEKOMSTSCENARIO
In 2020 is het dashboard managementinformatie ontwikkeld, waar-
In opdracht van de ministeries VWS en J&V en de VNG, en in samen-
mee teammanagers van Veilig Thuis beter kunnen sturen op productie.
werking met de gemeenten, ministeries en ketenpartners, is een toe-
In 2021 wordt ook een dashboard voor de medewerkers van Veilig
komstscenario voor de inrichting van de Nederlandse Jeugd- en Gezins
thuis ontwikkeld.
bescherming ontwikkeld. Dit scenario kan grote consequenties hebben voor Veilig Thuis en samenwerkingspartners op het gebied van veilig-
COMMUNICATIE
heid. Het scenario wordt naar verwachting begin 2021 naar de Kamer
De website van Veilig Thuis is in 2020 qua indeling en opmaak aange-
gestuurd.
past aan nieuwe wensen en behoeften van gebruikers. Ook hebben onze folders en onze gemeentelijke/bestuurlijke rapportages een
VOORLICHTING EN SCHOLING
update gekregen. Onder de mensen die voor advies bellen, voerden
In 2020 moesten we veel voorlichtings- en scholingsbijeenkomsten can-
we een klanttevredenheidsonderzoek uit. Het merendeel blijkt tevre-
celen vanwege coronamaatregelen. Wel werkten we aan een scholing
den over onze bereikbaarheid en advisering.
‘Leren en ontwikkelen’ voor onze medewerkers, onder meer om kennis binnen Veilig Thuis te borgen. Ook organiseerden we samen met de
NIEUWE REGIOVISIE
gemeente Nijmegen de Meldcodetour in het kader van de regio-aan-
Onderzoeksbureau Rebel heeft de regio-aanpak Huiselijk Geweld en
pak HGKM. Hiervoor hebben we een bijeenkomst in Tiel en Nijmegen
Kindermishandeling (HGKM) in de regio Gelderland-Zuid geëvalueerd
voorbereid.
op verzoek van de gemeenten. De resultaten worden verwerkt in de nieuwe regiovisie HGKM. In dit document wordt onder meer een nieu-
DOSSIERS OP ORDE
we overlegstructuur voorgesteld voor de samenwerking met de wijk-
In 2020 is het project ‘Optimalisering rapportage en dossiervoering’
teams (voorheen ‘Samen Doen’). In de 1e helft van 2021 wordt de
uitgevoerd. Doel van het project is om beter toegankelijke dossiers
regiovisie door de Colleges van B&W vastgesteld.
voor cliënten te maken.
GELDERSE VERBETERAGENDA In Gelderland hebben alle organisaties die met veiligheid en bescherming te maken hebben, samen met alle jeugdhulpregio’s een agenda opgesteld. In deze Gelderse Verbeteragenda Jeugdbescherming zijn concrete actiepunten geformuleerd om de bescherming van jeugdigen te verbeteren. In het voorjaar van 2021 worden de resultaten gepresenteerd.
32 / 61 HOME | INHOUD
JAARVERSLAG 2020
3| Resultaten per gemeente
33 / 61 HOME | INHOUD
RESULTATEN 2020 BERG EN DAL Gelderland-Zuid
INWONERS1
CORONA
GEZONDHEID JEUGD 13-16 JAAR3 POSITIEVE CORONATESTS 2
200
1.629 posit
180
34.992 inwoners
160
ieve tests (5%)
140 120 100 80 60
1.110
inwoners 0-4 jaar
STRESSFACTOREN 4
27% school/huiswerk 24% vele verplichtingen 12% oordeel van anderen 10% eigen problemen 7% thuissituatie
Corona is in 2020 een belangrijke stressfactor. De cijfers hiernaast zijn van voor de corona-uitbraak.
40 20
4.774
90+
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
0
600 500
20.420
erg raar
2%
verkeerd
3%
400 300 200
ALCOHOL EN ROKEN
100 0
maart
april
mei
juni
juli
aug
sept
okt
nov
dec
recent gedronken
36%
recent binge gedronken5
8.688
inwoners 65+
18%
een beetje raar
700
inwoners 18-65 jaar
77%
normaal
POSITIEVE TESTS PER MAAND
inwoners 4-18 jaar
MENING OVER HOMOSEKSUALITEIT
1. Peildatum: 1 januari 2020. 2. Bij kinderen onder 12 jaar zijn veel minder testen uitgevoerd 3. Deze cijfers zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 (publicatie 2020). Ieder jaar ligt de focus van de Gezondheidsmonitor op een andere leeftijdsgroep.
4. De cijfers gaan over 2019 en bevatten dus geen effecten van corona. School/huiswerk leverde in 2019 de meeste stress op, thuissituatie de meest intense stress. 5. Drinkt meer dan 4 glazen alcohol tijdens 1 gelegenheid.
rookt wekelijks
28% 6% Berg en Dal
Gelderland-Zuid
VEILIG THUIS
CONTACTMOMENTEN JEUGDGEZONDHEIDSZORG7
GEZONDE SCHOLEN
MELDINGEN 6 SCHOOL
178 0-4 jaar
4-18 jaar
standaard8
3.473
863
zorg op indicatie9
1.755
856
contact derden10
502
503
142
53
2017
49
2018
2019
ADVIEZEN
186
2017
14
148
2018
onderzoeken
2019
95
95++I 69++I 95++I 94++I 91++I
PROJECTEN GEZONDHEIDSMAKELAARS • • • • •
95
146
% zuigelingen
2020
31
voorwaarden & vervolg
95++I
% van de scholen werkt structureel aan gezondheid
2020
VACCINATIEGRAAD11
131
20
scholen (po/vo/so)
5
vignetten Gezonde S chool
Langer Thuis in Leuth Lokaal Sportakkoord Samen Gezond Gezonde leefstijl Stekkenberg Vroegsignalering Motoriek
69%
HPV
95
% kleuters
91
% schoolkinderen
94%
MenACWY 6. Het gaat hier om meldingen waarbij de veiligheidsbeoordeling is uitgevoerd (voorheen de getrieerde meldingen). 7. Deze cijfers zijn gebaseerd op kinderen die in deze gemeente staan ingeschreven. 8. Groepsvaccinaties en inhaalvaccinaties zijn hierbij niet meegerekend. 9. Extra contactmoment op verzoek van
ouders, school of JGZ. 10. Overleg JGZ-medewerker met externe professionals over de zorg rond een kind. 11. Dit % is gebaseerd op het aantal kinderen uit de betreffende leeftijdscategorie dat volledig is gevaccineerd volgens het RVP. Bij HPV en MenACWY (meningokokken) gaat het % over kinderen uit het geboortejaar 2005.
RESULTATEN 2020 BEUNINGEN Gelderland-Zuid
INWONERS1
CORONA
GEZONDHEID JEUGD 13-16 JAAR3 POSITIEVE CORONATESTS 2
140
25890 inwoners
1.019 posit
120
ieve tests (4%)
100 80 60 40
1.016
inwoners 0-4 jaar
STRESSFACTOREN 4
39% school/huiswerk 29% vele verplichtingen 15% oordeel van anderen 12% eigen problemen 9% thuissituatie
Corona is in 2020 een belangrijke stressfactor. De cijfers hiernaast zijn van voor de corona-uitbraak.
20
3.827
90+
85-89
80-84
75-79
70-74
65-69
60-64
55-59
50-54
45-49
40-44
35-39
30-34
25-29
20-24
15-19
10-14
5-9
0-4
0
79%
normaal
POSITIEVE TESTS PER MAAND
inwoners 4-18 jaar
MENING OVER HOMOSEKSUALITEIT
16%
een beetje raar
400 350 300
erg raar
2%
verkeerd
4%
250
15.939
inwoners 18-65 jaar
200 150 100
ALCOHOL EN ROKEN
50 0
maart
april
mei
juni
juli
aug
sept
okt
nov
dec
37%
recent binge gedronken5
5.108
inwoners 65+
recent gedronken
1. Peildatum: 1 januari 2020. 2. Bij kinderen onder 12 jaar zijn veel minder testen uitgevoerd 3. Deze cijfers zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2019 (publicatie 2020). Ieder jaar ligt de focus van de Gezondheidsmonitor op een andere leeftijdsgroep.