3 Regio Rivierenland - Raadsinformatiebrief aanpak huisvesting arbeidsmigranten 20211029 - Z63941

RAADSINFORMATIEBRIEF Aan: Datum: Onderwerp:

Gemeenteraden Regio Rivierenland 2 november 2021 Raadsinformatiebrief aanpak arbeidsmigranten “samen voor een goed vestigingsklimaat voor arbeidsmigranten”.

Geachte raad, Via deze brief wordt u geïnformeerd over de stand van zaken rondom de aanpak arbeidsmigranten “samen voor een goed vestigingsklimaat voor arbeidsmigranten” in de regio Rivierenland. Gezien de integrale aanpak verschillende domeinen betreft, huisvesting overstijgt en regionale samenwerking vereist, is bespreking binnen de raad gewenst, zodat de aanpak breed wordt gedeeld en herkend. Aanleiding Sinds 2019 wordt op regionaal niveau gezamenlijk gewerkt aan de problematiek rondom de huisvesting van arbeidsmigranten. In 2020 zijn er ideeën uitgewerkt om de problematiek breder aan te pakken. Het gaat hierbij niet alleen om huisvesting, maar ook om registratie, communicatie, toezicht op kwaliteit en betaalbaarheid, kennisvermeerdering en het versterken van de samenwerking. Voor dit plan is in december 2020 subsidie via de Regio Deal toegekend. Samenwerking De samenwerking tussen de acht regiogemeenten en partners is tot stand gekomen in 2021 en wordt verder uitgebouwd in 2022. Samenwerking is van groot belang om te voorkomen dat er een waterbedeffect ontstaat en uitzenders en huisvesters onacceptabele huisvesting realiseren. Regelgeving schiet vaak tekort om dit tegen te gaan.

In het plan “samen voor een goed vestigingsklimaat voor arbeidsmigranten” mikken we op samenwerking en afspraken met partners die het belang van goede werk- en woonomstandigheden voor arbeidsmigranten onderschrijven. Dit wordt in convenanten vastgelegd. Huidige situatie In februari 2021 werd een kwartiermaker (Kees Stob, Public Result) ingehuurd om vaart te brengen in de aanpak en samenwerking. Inmiddels is er breed draagvlak bij gemeenten en partners in de regio voor de samenwerking rond de huisvesting arbeidsmigranten. In het onderstaande vindt u de contouren van deze aanpak. Waarom een gezamenlijke aanpak? Op dit moment werken en wonen er naar schatting minimaal ca 12.000 arbeidsmigranten in de regio. In de verschillende gemeenten liggen er al plannen om tot een goede en veilige huisvesting te komen op nieuwe locaties. Daarnaast is het de verwachting dat vanwege de vergrijzing op de arbeidsmarkt de behoefte aan arbeidsmigranten zal stijgen en er de komende 10 jaren voor nog eens ca. 3.000 tot 10.000 arbeidsmigranten goede en veilige huisvesting zal moeten worden gerealiseerd. Het gaat hier vooral om zogenaamde short- en midstay huisvesting voor arbeidsmigranten.

Hoewel de verantwoordelijkheid voor de huisvesting natuurlijk primair bij marktpartijen ligt en gemeenten dit faciliteren, betekent de regionale aanpak ook dat er nu op regionaal niveau met marktpartijen gewerkt kan worden aan een versnelling van de realisatie van nieuwe locaties. Daarbij kan gewerkt worden aan een evenwichtige verdeling van de opgave in de regio, waarbij arbeidsmigranten wonen in de buurt van hun werk. Het realiseren van aanvullende huisvesting voor arbeidsmigranten verlicht de druk op de bestaande woningvoorraad. Daar waar nu bestaande woningen door marktpartijen veelal verkamerd aan de

voorraad zijn onttrokken voor de huisvesting van arbeidsmigranten, kunnen deze weer beschikbaar komen voor bijvoorbeeld starters, spoedzoekers of bewoners met een zorgvraag. Ook zal in wijken of kernen waar relatief veel arbeidsmigranten zijn gehuisvest de druk op de leefbaarheid afnemen. Zeker woningen met short-stay arbeidsmigranten wisselen veel qua bezetting. Een hoog aantal woningen voor arbeidsmigranten is dan over het algemeen niet bevorderlijk voor de leefbaarheid en sociale cohesie. Tot slot streven de regiogemeenten met de aanpak naar een uniform beleidskader waarin regionale kaders voor onder andere de kwaliteitseisen van huisvesting van arbeidsmigranten, de registratie en de handhaving. Hiermee kunnen de individuele gemeenten nader handen en voeten geven aan hun beleid. Voor marktpartijen ontstaat er duidelijkheid en ook een gelijk speelveld. Een gelijk speelveld waar de marktpartijen die het convenant ondertekenen en zich zo certificeren en samen met de overheid bijdragen aan een goed vestigingsklimaat voor arbeidsmigranten vanuit een welbegrepen eigenbelang. Maar ook een gelijk speelveld waarin die marktpartijen die zich niet aan het regionale beleidskader willen committeren, met een uniforme handhaving te maken krijgen.

Hierdoor komt er binnen de regio ook een einde aan het zogenaamde waterbedeffect waarbij sommige marktpartijen bewust die gemeenten opzoeken met de minst strenge regels voor huisvesting. Voor de arbeidsmigranten zelf wordt met de aanpak de kwaliteit van huisvesting en leefomgeving gewaarborgd, hun afhankelijkheid van de werkgever/uitzendbureau of huisvester verminderd, wordt zorg, welzijn en onderwijs geregeld en wordt hun zelfredzaamheid bevorderd. Ambitie en speerpunten van de aanpak De gemeenten van regio Rivierenland hebben de ambitie om voldoende goede en veilige huisvesting van arbeidsmigranten te faciliteren, zoveel mogelijk dicht in de buurt van het werk. De regiogemeenten willen dit samen met de marktpartijen in de regio, de Provincie Gelderland en het Rijk realiseren. Daarvoor hebben de regiogemeenten na uitgebreid bestuurlijk overleg en dialoog met marktpartijen, de Provincie en het Rijk een zevental speerpunten geformuleerd. Deze speerpunten worden uitgewerkt in een handelingsperspectief voor gemeenten in de regio en vormen de basis voor een convenant met marktpartijen. Ook is het voornemen om op onderwerpen zoals communicatie, registratie en handhaving en het aanjagen van de locatieontwikkeling gemeente-overstijgend samen te werken.

Daarbij blijft het uitgangspunt dat gemeenten ten allen tijden over hun eigen beleid en de aard en omvang van de huisvesting voor arbeidsmigranten blijven gaan. Ook zal er met de regionale aanpak telkens goed worden aangesloten op de lokale uitvoeringspraktijk (maatwerk). 1. Registratie en informatie De regiogemeenten gaan de actuele aantallen arbeidsmigranten die in de regio wonen en werken periodiek in beeld brengen, zodat het van alle arbeidsmigranten bekend is waar ze wonen en er voldoende kwalitatieve huisvesting kan worden gerealiseerd die evenwichtig verdeeld is over de gemeenten in de regio. Op deze manier brengen we de registratie van arbeidsmigranten in onze regio op orde en streven we naar een evenwichtige spreiding van de huisvestingsopgave. Het voornemen is daarvoor de inschrijving in het RNI1 en BRP te stimuleren en een regionaal digitaal nachtregister op te zetten. 2. Kennisvermeerdering Als regiogemeenten gaan we meer regionaal van elkaar leren door kennis en ervaringen met elkaar te delen. Bijvoorbeeld over betere participatie van arbeidsmigranten, omwonenden of de

1

RNI = Registratie Niet-Ingezetenen. Men kan zich bij 19 RNI-gemeenten inschrijven; voor onze regio is dit Nijmegen. Dit geldt voor personen die niet (meer) of korter dan 4 maanden in Nederland wonen. Na inschrijving ontvangt men een burgerservicenummer (BSN) die men nodig heeft om in Nederland te kunnen werken. Verblijft men langer dan vier maanden in NL, dan moet men zich inschrijven bij de gemeente waar men woont bij de Basis Registratie Personen (BRP).

handhaving. Het voornemen is een digitaal platform en een expertisepunt in te richten. Deze gaan als kennisbank en vraagbaak fungeren. 3. Voldoende aanbod dichtbij werk Hoewel de verantwoordelijkheid voor de huisvesting natuurlijk primair bij marktpartijen ligt en gemeenten dit faciliteren, betekent de regionale aanpak ook dat er nu op regionaal niveau met marktpartijen gewerkt kan worden aan een versnelling van de realisatie van nieuwe huisvestingslocaties om het tekort aan huisvesting voor arbeidsmigranten op te lossen. Adagium is een evenwichtige spreiding over de regio en het bevorderen van het wonen dicht bij het werk. We maken afspraken met verblijfsbieders over goede kwaliteit van huisvesting en beheer. 4. Controle en handhaving De regiogemeenten willen door een meer gezamenlijke aanpak van controle en handhaving een veilige woonsituatie voor alle arbeidsmigranten creëren, waardoor overlast vermindert en de leefbaarheid in de wijken wordt verhoogd. Hiermee worden ongewenste huisvestingssituaties voorkomen en malafide partijen c.q. praktijken aangepakt. We stemmen daarvoor onze handhaving. Een een aantal gemeenten in de regio zal de handhaving ook gezamenlijk uitvoeren. 5.

Arbeidsmigrant centraal De regiogemeenten willen de zelfredzaamheid van arbeidsmigranten vergroten door de afhankelijkheidrelatie tussen arbeidsmigrant en werkgever en/of huisvester te verkleinen en arbeidsmigranten in staat stellen om zelfstandig zijn of haar weg in de regio te vinden. We streven naar een goede informatievoorziening voor de arbeidsmigranten onder meer door een website c.q. digitaal platform. 6. Zorg voor arbeidsmigranten De regiogemeenten willen dat alle arbeidsmigranten die in de regio werken, toegang hebben tot maatschappelijke voorzieningen zodat we in de regio beschikken over voldoende gezonde arbeidskrachten die de motor van de economie helpen draaiende te houden. Te denken valt aan een zorgpas en onderwijs en scholing. 7. Governance De regiogemeenten willen een slagvaardige netwerkorganisatie inrichten waarin alle ketenpartners vertegenwoordigd zijn waardoor de uitvoering van de aanpak gedragen blijft en efficiënt gebeurt. Een convenant met marktpartijen vormt hiervoor de basis. Ook betrekken we de Provincie en het Rijk actief bij onze aanpak (zie figuur 1 voor de voorgenomen governance). Vervolgstappen Met de bovenstaande aanpak is fase 1, de kwartiermakerfase gestart.

Deze fase richt zich op het verder uitvoerings-gereed maken van de maatregelen zoals een aanjaagteam voor huisvestingslocaties, de kennisbank, de website, de registratie en transparantie en de samenwerking met de Stichting Barka. Voor deze fase zijn er financiële middelen voor de uitvoering en ontwikkeling van zaken vanuit de Regio Deal. De gemeenten Tiel, Neder Betuwe en Zaltbommel en Regio Rivierenland hebben cofinanciering in uren toegezegd voor deze fase. Daarmee is fase 1 financieel en personeel afgedekt. Er zijn dus géén aanvullende middelen nodig van de gemeenten voor fase 1. Fase 2, de structurele uitvoering, start vanaf Q1 2022. Na de verkiezingen in maart 2022 zullen voor de uitvoeringsfase voorstellen voorgelegd worden aan elke gemeente. Op dat moment kunt u besluiten aan welke onderdelen u deelneemt en welke niet.