3.1 Concept Regionaal Economisch Ambitiedocument

Proces vervolg Regionaal Economisch Ambitiedocument > Fase 3

T CONCEP Regionaal Economisch ambitiedocument 2021-2024 Doel: gericht stimuleren van toekomstbestendigheid en verzilveren van meerwaarde op de economische speerpunten, als fundamentele aanjagers van de brede welvaart (welzijn) in de regio.

Regionale economische focus op 3 speerpunten Logistiek & Vestigingsklimaat bedrijven

Agribusiness

Recreatie & Toerisme

Verduurzaming van een krachtige banenmotor: Inzet op een toekomstbestendig logistiek ecosysteem, met focus op stimuleren van vitale werklocaties in de regio

Excelleren in Europa als thuismarkt: Renderende innovatieve ketens binnen de glastuinbouw, fruitteelt, paddenstoelenteelt en laanboomteelt

Regionale economische groei van recreatie & toerisme in rivierenland voor bezoekers en inwoners, waarmee jaarrond een optimale balans ontstaat tussen het aanbod aan vraaggestuurde vrijetijdsbeleving, de toeristische druk en de draagkracht van de omgeving

D N A : S T I M U L E R E N VA N C R O S S O V E R S

Doelen:

Doelen:

Faciliteren duurzaam telen (economisch en ecologisch)

Stimuleren technologisch innoveren

Faciliteren en ondersteunen van ondernemers gedreven initiatieven met focus op innovatie en verduurzaming

Economisch DNA van regio: crossovers tussen speerpunt sectoren Uit de evaluatie van het eerdere ambitiedocument is gebleken dat de regio gekenmerkt wordt door cross overs tussen Agribusiness, Logistiek; High tech/maakindustrie (economie 4.0) en ICT. Daarnaast zijn ook de crossovers tussen Agribusiness en R&T groeiende in de vorm van verbrede landbouw activiteiten en regionale ketens.

D N A : S T I M U L E R E N VA N C R O S S O V E R S

Doelen:

Stimuleren van samenwerking tussen de verschillende stakeholders in de logistiek

Rol regio Een faciliterende en stimulerende rol van de (regionale) overheid waarin de krachten van de pentahelix partners zodanig worden gebundeld dat ondernemers optimaal in positie worden gebracht ten aanzien van de geformuleerde doelen.

Kwantitatieve & kwalitatieve stijging (extra overnachtingsplaatsen) van het aantal verblijfsaccommodaties passend bij de gewenste doelgroep Realisatie van extra dagattracties die jaarrond open zijn

Ondersteunen maatschappelijke acceptatie middels Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)

✔JA

Schaalniveau van de regio overstijgen als zijnde een regionaal kruispunt tussen kennisas en transportcorridor

Bouwstenen van het nieuwe ambitiedocument 2021-2024:

Toename in bekendheid van de merken; Betuwe, Bommelerwaard en Land van Maas en Waal bij de gewenste doelgroep

Essentiele instrumenten t.o.v opgaven voor realisatie van de geformuleerde economische ambities RIF, Economic Board, Mobiliteitsfonds, RAP, FruitDelta Rivierenland, Samenwerkingsafspraken Bureau Toerisme en Recreatie

Realisatie en behoud van aantrekkelijke wandel-, fietsen vaarroutes door het landschap

Regionale raadsessies met elke gemeente

Evaluatie 2016-2020

Input van verschillende O’s

Economische analyse van de regio

Thema’s voor de regionale economie uitgewerkt naar opgaven en uitdagingen per speerpunt

COVID-19

Woon & Leefklimaat

Innovatiekracht

Arbeidsmarkt & Onderwijs

Lobby & Branding

Mobiliteit

Verduurzamen

• High Tech/maak industrie als nieuw potentieel speerpunt van economische ontwikkeling van de regio • Monitoring van ZZP-ers als meest kwetsbare doelgroep • Monitoring van de sectoren detailhandel, horeca en evenementensector • Monitoring conjunctuurgevoelig sectoren zoals de logistiek wie dominant in de regio zijn qua werkgelegenheid, maar op dit moment (gelukkig) slechts gefragmenteerd hinder ondervinden van de coronacrisis. • Versnelde digitalisering op het gebied van automatisering, robotisering, Artificial Intelligence, Internet of Things en Industry 4.0

• Stikstofaanpak

• MKB- en familiebedrijven toekomstbestendig

• Kenniscluster ontwikkelen en benutten arbeidspotentieel • Iedereen groeit mee • Impact ondernemen

• Vitaal in crisistijd versus Imago

• Stimuleren gebruik alternatieve modaliteiten

• Stimuleren schone brandstoffen

MIRT: • A2 knooppunt Deil - Vught • Goederencorridors ( A15 )

Uitvoeren RPW: • toekomstbestendige bedrijventerreinen

• Ontwikkelen en benutten arbeidspotentieel

• Licence2produce: netwerken & verbinden

• Bereikbaarheid en ontsluiting

• Circulariteit • Energie en watergebruik

Uitvoeren RPW: • Solitaire aanwezigheid in het buitengebied • Ruimtevraag logistiek

• Ontwikkelruimte voor ondernemerschap: TeeltOndersteunende Voorzieningen • Landschappelijke inpassing bedrijvigheid en gebouwen

• Rivierbeleving & Recreatieplassen • Gastvrije Binnensteden • Agrotoerisme • Cultuurhistorische landmarks • Regiopromotie

• Datagestuurdheid, hightech • Toegevoegde waarde binnen de totale keten (toelevering, productie, verwerking en afzet)

• Recreatieve routes versterken

Proces vervolg Regionaal Economisch Ambitiedocument > Fase 3

Regionaal Economisch ambitiedocument 2021-2024 Regionale samenwerking om het lokale potentieel te benutten!

Waarom samenwerking op regionale schaal? Het Huis FruitDelta Rivierenland

Om lokale ambities te verwezenlijken is vaak regionale samenwerking nodig. Regionale samenwerking zorgt voor kennisontwikkeling en brengt het de lokale belangen en initiatieven met elkaar in verbinding waardoor slagkracht ontstaat en een integrale aanpak van gebiedsopgaven mogelijk wordt op een groter schaalniveau. Regionale samenwerking zorgt ook voor een grotere naamsbekendheid en beleidsaandacht voor de regio en de gemeenten daarbinnen. Het zorgt dat maatschappelijke vraagstukken waarvoor samenwerking nodig is, opgepakt kunnen worden en het zorgt voor een versnelling in het bereiken van resultaten door een grotere uitvoeringskracht. Met regionale samenwerking worden bouwstenen ontwikkeld waardoor er o.a. een multiplier op de eigen investering kan worden gerealiseerd.

WONEN MOBILITEIT DUURZAAMHEID

Dit doen we vanuit de ambitie het economisch, sociaal en ecologisch kapitaal in onze regio verder te versterken. In deze samenwerking hebben we al belangrijke resultaten geboekt. Zo stimuleren we innovatief ondernemen met het Regionaal Investeringsfonds, werken we samen aan betere doorstroming, verkeersveiligheid en bereikbaarheid met het Mobiliteitsfonds. En werken we meer en meer met andere regio’s én provincie Gelderland als partner in het realiseren van de doelstellingen van Gelderland. Een recent voorbeeld van succesvol samenwerken is het binnenhalen van een Regio Deal voor FruitDelta Rivierenland. Met deze extra impuls kunnen we verder aan de slag met vraagstukken die er voor ons als regio én voor heel Nederland toe doen. Samen zetten we FruitDelta Rivierenland letterlijk en figuurlijk op de kaart.

Ambitiedocument 2016 - 2020 ambitie voor de fundering

Logistiek & Werklocaties, Agribusiness, Recreatie & Toerisme

Ambitiedocument 2020 - 2024 ambitie voor de fundering

ECONOMIE = FUNDERING Ondernemers Onderwijs en onderzoek Overheid Organisaties Ondernemende burgers

Financiële instrumenten: - Regionaal Investeringsfonds - Mobiliteitsfonds

Pijler 1

Pijler 2

Wat is de meerwaarde concreet? 1. Maatschappelijke opgaven aanpakken waarvoor samenwerking nodig is: op bovenlokale beleidsterreinen zoals economie, mobiliteit, duurzaamheid en wonen hebben gemeenten elkaar, soms verplicht, nodig om resultaten te boeken. Dit zijn maatschappelijke opgaven en beleidsterreinen die veelal strategisch van aard zijn. Daarbij is ook samenwerking nodig met ondernemers, onderwijs, organisaties en ondernemende inwoners. 2. Versnelling van resultaten door een grotere uitvoeringskracht: Door de samenwerking tussen gemeenten, maar ook met ondernemers, onderwijs, organisaties en ondernemende inwoners zijn er versneld resultaten te boeken op het gebied van werkgelegenheid en een prettig woon- en leefklimaat voor al onze inwoners (brede welvaart). Er ontstaan door de samenwerking meer uitvoeringskracht en middelen voor initiatieven vanuit de samenleving. De initiatieven van het RIF, maar ook de RES zijn hier mooie voorbeelden van. 3. Een grotere naamsbekendheid en beleidsaandacht voor onze regio en de gemeenten daarbinnen: De regio is het juiste schaalniveau voor samenwerking met de provinciale, Rijks en Europese overheid op beleidsdossiers waarmee gezamenlijk gewerkt wordt aan maatschappelijke opgaven van de toekomst, zoals het klimaatvraagstuk. FruitDelta wordt sinds 2018 genoemd in het coalitieakkoord van provincie Gelderland. 4.

Bouwstenen ontwikkelen voor financiële instrumenten van andere overheden: Door de samenwerking tussen de gemeenten, maar ook met ondernemers, onderwijs, organisaties en ondernemende inwoners worden er bouwstenen ontwikkeld die vervolgens in te zetten zijn voor financiële instrumenten van Provincie (zoals de Gebiedsagenda), Rijk (zoals de Regiodeal) en Europa. Hierdoor komen er financiële middelen naar ons toe en bereiken we een multiplier van onze eigen investeringen, zoals met het Regionaal Investeringsfonds (RIF). 5. Kennisontwikkeling: Samenwerken op regionale schaal brengt de lokale belangen en initiatieven met elkaar in verbinding waardoor slagkracht ontstaat en een integrale aanpak van gebiedsopgaven mogelijk wordt op een groter schaalniveau. Door de integrale aanpak bevordert regionale samenwerking het kennisniveau op lokale schaal doordat van elkaar kan worden geleerd. Door regionaal samen te werken, kom je lokaal verder. Een mooi voorbeeld is het project Gastvrije Waaldijk, waar drie gemeenten samen in optrekken.

Waarom Penta Helix? Samenwerken aan de economische ontwikkeling van Rivierenland gebeurt sinds 2016 op basis van het Regionaal Economisch Ambitiedocument 2016-2020 met bijbehorend uitvoeringsprogramma. Samen met ondernemers, onderwijs, onderzoek, organisaties en ondernemende inwoners (de O’s) werken de acht gemeenten samen op economisch beleid om duurzame, brede welvaart te stimuleren. Het Regionaal Investeringsfonds (RIF) is er speciaal voor ondernemers en ondernemende inwoners. Het is dé steun in de rug voor iedereen met een goed plan. Het AB van Regio Rivierenland/FruitDelta wil graag de regionale economische samenwerking doorzetten en het proces voor het Regionaal Economisch Ambitiedocument 2021-2024 is gestart. Dit is een open proces, waarvan de uitkomst niet vastligt. Partijen kunnen er een bijdrage aan leveren door te participeren in een bepaalde fase. Bij het nastreven van duurzame, brede welvaart houden we in het proces rekening met de brede context van de regio. Het resultaat is een gedragen Regionaal Economisch Ambitiedocument 2021-2024. Daardoor komt FruitDelta Rivierenland bovendien beter op de kaart te staan bij de Provincie Gelderland, het Rijk en in Brussel. Vervolgens is het de economische bouwsteen voor een gezamenlijke, breed gedragen agenda voor de toekomst van de regio.

Deze nieuwe gebiedsagenda (2021) wordt gemaakt op basis van overeenkomende belangen en opgaven, van samenwerkende gemeenten, provincie Gelderland, regionale partners en (georganiseerde) inwoners. Het door de gemeenteraden en partners (pentahelix) vast te stellen FruitDelta economische ambitiedocument voor de periode 2021-2024.

Proces vervolg Regionaal Economisch Ambitiedocument > Fase 3

Regionaal Economisch ambitiedocument 2021-2024

Specifieke economische opgave voor elk speerpunt naar thema, waarmee de ambities van de speerpunten worden verwezenlijkt Logistiek & Vestigingsklimaat bedrijven

Agribusiness

Recreatie & Toerisme

Inzet op een slim en schoon logistiek ecosysteem, met focus op stimuleren van vitale werklocaties

Toonaangevend renderende tuinbouw, binnen de Europese thuismarkt

Optimale balans tussen jaarrond aanbod, toeristische druk en draagkracht van de omgeving

Woon & Leefklimaat

Woon & Leefklimaat

Woon & Leefklimaat

1. Opgave Stikstof aanpak Vanuit de provincie een proces opgestart om te komen tot een pakket met Gelderse maatregelen stikstof (GMS). Dit om te zorgen dat naast woningbouw ook grotere projecten en initiatieven doorgang kunnen vinden. Dit kan namelijk pas wanneer bij een negatief effect op Natura2000 gebieden er sprake is van compensatie. Beleidsmatig wordt stikstof sinds 2021 integraal vanuit Regio Rivierenland opgepakt. Die aanpak heeft als doel: een gebiedsgerichte aanpak per regio om een structurele stikstofdaling voor verschillende regionale beleidsthema’s zoals economie, wonen of mobiliteit te realiseren. Deze regfionale aanpak sluit dus aan bij nationale en provinciale doelstellingen en daarmee breder dan enkel het beleidsveld economie. Rol overheid: volgend bij nationale ontwikkelingen met aanvullende inzet van de genoemde regionale aanpak om vertraging van de beoogde economische ontwikkeling te voorkomen, waar nodig wordt hiervoor de samenwerking met andere partijen zoals de ODR gezocht. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3.1 & 3.2

1. Ontwikkelruimte voor ondernemerschap: Teeltondersteunende Voorzieningen Binnen de verschillende pacten zijn Teeltondersteunende Voorzieningen (overkappingen voor hagel/zon, vliegenetten) noodzakelijk om aan renderende (primaire) productie mogelijk te maken: • Level playing field binnen de Regio tav TOV, ontwikkelen van een regionaal gedragen handleiding TOV • TOV die op een innovatieve manier bijdragen aan het verbeteren van de productieomstandigheden in de brede zin zonder afbreuk te doen aan de landschappelijke kwaliteit Rol overheid: Regio Rivierenland faciliteert dat er een regionaal gedragen handleiding komt en middels het RIF innovatieve TOV’s aanjagen. Draagt bij aan doelen 2.1, 2.2 en 2.3

1. Opgave Rivierbeleving & Recreatieplassen De vier hoofdrivieren (Nederrijn/Lek, Maas, Waal, Linge) en recreatieplassen binnen de regio inzetten voor het versterken van de toeristische potentie zowel in kwalitatieve als kwantitatieve zin. Doelstellingen van deze opgave: • Meer aanbod (verblijfs- en dag recreatie) binnen de verhaallijnen (DNA) van de rivieren; • Kwalitatief versterkte verblijfsvoorzieningen en dagattracties langs de rivieren; • Nieuwe vaarroutes op rivieren en fiets- en wandelroutes langs rivieren. Rol overheid: (1.) Regionaal acquisitiepunt R&T (2.) Coördinatie van nulmeting van aanbod, gewenste doelgroep en op basis daarvan inventarisatie van marktruimte voor nieuw aanbod. (3.) Financiering van initiatieven via RIF. (4.) Faciliteren (in bestemmingsregels toestaan) van meer beleving langs bestaande routes (5.) Onderhouden van routes (off- en online). Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 1.1, 1.2 en 1.4

THEMA

2. Uitvoeren RPW : Werk maken van duurzame groei op bedrijventerreinen. Aandacht, flexibiliteit, servicegerichtheid en maatwerk om bedrijven op de beste plek te krijgen. Sub-onderwerpen die hieronder vallen zijn: - Ruimtevraag logistiek: Uitdaging voor de regio is om met een juiste ruimtelijke inpassing en kwaliteit laten zien dat zorgvuldig met de ruimte en landschap wordt omgegaan, ook om wildgroei van XXL locaties te voorkomen. - Solitaire vestigingen in het buitengebied: Solitaire bedrijvigheid die volgens de huidige planologische inzichten op een bedrijventerrein thuishoren, horen volgens de provinciale omgevings-verordening niet te groeien in het buitengebied. Desondanks lijkt er een trend zichtbaar van solitaire aanwezigheid van niet agrarische bedrijvigheid in het buitengebied, met een uitbreidingsbehoefte. Rol overheid: Bedrijven op de juiste plek met behulp van het RPW, afsprakenkader en RAP. Verder flexibiliteit en klantgerichtheid richting het MKB indien mogelijk, met daarbij regionaal onderzoek naar solitaire bedrijfslocaties (in het buitengebied)en de uitbreidingsbehoefte van deze bedrijven. In lijn met de Ruimtelijke Strategische Visie (2019) en RPW (2020) inzetten op clustering bij bestaande logistieke bedrijventerreinen die multimodaal ontsloten zijn. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3.3

2. Opgave landschappelijk inpassing bedrijvigheid en gebouwen Ook voor de verschillende agribusiness ketens bestaande uit toelevering, productie, verwerking en afzet geldt het motto ‘behoud door ontwikkeling’ waarbij schaalvergroting met bijbehorende gebouwen en machines een gegeven is. Echter die schaalvergroting heeft impact op het landschap en kan ook niet overal plaatsvinden in het landschap en dat levert maatwerk op locaties op: • schaalvergroting binnen de agribusiness levert een bijdrage aan de landschappelijk kwaliteit door een optimale inpassing • voor de verschillende activiteiten wordt de meest optimale locatie gezocht passend bij de schaalgrootte • schaalvergroting gaat ook samen met het aantrekken van arbeidsmigranten die op een maatschappelijk verantwoorde manier gehuisvest dienen te worden Rol overheid: de eerder opgestelde Ruimtelijk Strategische Visie gebruiken als vertrekpunt voor de discussie met de regio gemeenten. Economische ontwikkeling vorm geven in samenhang met ruimtelijke kwaliteit waarbij Regio Rivierenland de facilitator is. Draagt bij aan doel 2.1 en 2.3.

2. Opgave Gastvrije Binnensteden Middels een goed functionerende gouden driehoek het DNA van de steden zichtbaar maken (citymarketing), de cultuurhistorie van de binnensteden beter te benutten (door inrichting, branding) en de informatievoorzieningen versterken waardoor de binnensteden van Rivierenland nog aantrekkelijker worden voor inwoners en toeristen. Doelstellingen van deze opgave: • Meer dag recreatief aanbod in binnensteden (van place to buy naar place to be); • Meer overnachtingsmogelijkheden in binnensteden (bekende hotelketen of bed & breakfast) primair gericht op de inzichtzoeker en stijlzoeker; • Fiets- en wandelroutes door cultuurhistorische binnensteden behouden en nieuwe ontwikkelen. Rol overheid: (1.) Regionaal acquisitiepunt R&T (2.) Coördinatie van nulmeting van aanbod, gewenste doelgroep en op basis daarvan inventarisatie van marktruimte voor nieuw aanbod. (3.) Financiering van initiatieven via RIF. (4.) faciliteren (in bestemmingsregels toestaan) van meer beleving langs bestaande routes (5.) Onderhouden van routes (off- en online). Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 1.1, 1.2 en 1.4

Innovatiekracht

Innovatiekracht

3. Opgave MKB toekomstbestendig Rivierenland beschikt over bovengemiddeld veel mkb en familiebedrijven die een belangrijk deel van de aanwezige werkgelegenheid verzorgen. Voor deze bedrijven ontstaan de komende jaar verschillende vraagstukken over hoe om te gaan met innovatie, nieuwe technologieën, arbeidsmarktvraagstukken en digitalisering/robotisering (economie 4.0). De focus ten aanzien van deze opgave ligt daarom primair op MKB bedrijven, familiebedrijven en de high-tech maakindustrie. Deze laatste sector krijgt ook extra aandacht als onderdeel van de opgave COVID-19. Rol overheid: De rol van de overheid is om samen ondernemersverenigingen, VNO-NCW en andere regionale stakeholders te zorgen voor een verduurzaming van een krachtige banenmotor. Enerzijds betekent dit het faciliteren, bijvoorbeeld door middel van het Rif. Anderzijds is het ook stimuleren van parkmanagement (indirect) instrumenteel van belang. Doel hiervan is realisatie van ondernemer gedreven initiatieven, die bijdragen aan de beschreven vraagstukken of maatschappelijke opgaven. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3.1, 3.2, 3.3

3. Opgave Data-gestuurdheid, high tech Agribusiness wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van MKB-bedrijven. Om concurrerend op de Europese thuismarkt te kunnen blijven, is aandacht voor het gehele productieproces van toelevering en productie tot afzet noodzakelijk waarbij ook high tech bedrijven, maakindustrie en startups een rol zullen spelen. Dit hele proces dient te worden gestroomlijnd gericht op economische en ecologische duurzaamheid die maatschappelijk wordt geaccepteerd. En dit alles zal plaatsvinden binnen een economie die verandert (transitie, andere bedrijfsmodellen) waarbij die verandering een versnelling zal krijgen door Corona: • binnen het productieproces op de bedrijven wordt automatisering/robotisering en digitalisering op grotere schaal toegepast waarbij gebruik gemaakt wordt van de reeds opgedane kennis bij de voorlopers • het principe van precisielandbouw met bijbehorende databehoefte verder vorm en inhoud geven binnen de Rivierlandse agribusiness Rol overheid: vanuit FruitDelta Rivierenland innovaties aanjagen bij de verschillende O’s middels co-finaciering via een investeringsfonds (RIF) Draagt bij aan doel 2.1 en 2.2

Arbeidsmarkt & Onderwijs 4. Opgave Kennisclusters De regio beschikt niet over hbo of WO kennisinstelling. Dit vraagt creativiteit om te voorzien in alternatieve vormen van kennisclusters, voor kruisbestuiving tussen sectoren en onderwijs. Verschillende concepten hiertoe zijn in de regio bekend waarbij ontmoeting, opleiding en bijscholing (op een werklocatie, nabij ondernemer) plaats kan vinden zoals Huis van de Logistieke samenwerking, Laanboomgebouw TCO en de Fruit Tech campus. Rol overheid: Stimuleren van organiserend vermogen. Doel hiervan is realisatie van ondernemers-gedreven initiatieven die bijdragen leveren aan arbeidsmarkt- en scholingsvraagstukken in de logistiek. Daarnaast participatie (via LV-R) in bovenregionaal samenwerkingsverband Logistics Valley, voor ondersteuning van regionale projecten en opschaling/delen van projecten uit dit programma van de Gelderse Corridor Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3. 2 5. Opgave Iedereen Groeit Mee Via de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt van RW POA. Verder participeren verbeteren door versterking, vernieuwing en verbinding van verschillende reeds bestaande programma’s. Door een betere aansluiting worden er meer kansen gecreëerd voor een duurzame plaatsing op de arbeidsmarkt voor alle inwoners van Rivierenland.

Aandachtspunten op het gebied van 21e vaardigheden instroom jongeren, zij-instromers, inclusie, flexibilisering & arbeidsmigratie (waaronder kenniswerkers). Rol overheid: in regionale arbeidsmarktagenda 2021. Participeren via Logistics Valley Rivierenland (LV-R) in ondernemer gedreven initiatieven, faciliteren van projecten middels RIF die hieraan bijdragen. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3.1 en 3. 2

4. Opgave Toegevoegde Waarde binnen de totale keten (toelevering, productie, verwerking en afzet) Binnen de agribusiness wordt gewerkt aan schaalvergroting in combinatie met meer toegevoegde waarde binnen de totale keten: • streven naar verdergaande ketenintegratie waarbij toelevering, productie, verwerking en afzet samenkomen en innovaties opzoeken • clustervorming van agribusiness bedrijven gericht op slachtkracht en kennisontwikkeling. Indien nodig gericht bedrijven verleiden naar onze Regio toe te komen en voldoende ruimte creeeren voor zogenaamde startups, broedplaaten, fieldlabs ed • zoeken naar nieuwe toepassingen van de bestaande producten uit de agribusiness als grondstof voor nieuwe producten. • zoeken naar nieuwe producten/rassen en verpakkingsvormen (product- en marktinnovaties). • verkrijgbaarheid van streekproducten vergemakkelijken en verder optimaliseren (regionale ketens/ local 4 local) Rol overheid: vanuit FruitDelta Rivierenland innovaties aanjagen bij de verschillende O’s middels co-finaciering via een investeringsfonds (RIF) Draagt bij aan doel 2.1 en 2.2

Arbeidsmarkt & Onderwijs 5. Opgave Ontwikkelen en Benutten Arbeidspotentieel Om voldoende voorbereid te zijn op de arbeidsmarkt van de toekomst is het wenselijk dat de benodigde skills- en mindset ontwikkeld worden en regelmatig aangevuld/ herijkt: • arbeidsparticipatie uitgaande van het regionaal beschikbare arbeidspotentieel optimaal vormgeven in overleg met overheid en bedrijfsleven • daar waar tekorten ontstaan, strategieen ontwikkelen om die tekorten op te vullen met aandacht voor de korte, middellange en langere termijn • voor de verschillende doelgroepen (jonger/ouder, lager/hoger opgeleiden, arbeidsmigranten) trajecten ontwikkelen in kader ‘leven lang leren’(je bent nooit uitgeleerd) • Fruit Tech Campus en Laanboomhuis verder ontwikkelen tot ontmoetingsplek voor kennisontwikkeling en -delen en daarmee het regionale onderwijssysteem verder te versterken

3. Opgave Agrotoerisme Vitaliseren van het platteland door het koppelen van agribusiness met recreatie & toerisme en versterken van biodiversiteit, bekendheid en imago van de regio bij de doelgroepen inzichtzoeker, rustzoeker en verbindingszoeker. Dit door gezamenlijke focus op verhaallijn, ontwikkeling van klompenpaden en inpassing van streekproducten (bijvoorbeeld door o.a. de realisatie van een streekproducten route naast de bestaande laanboom-route). Doelstellingen van de opgave: • Meer kwalitatief aanbod (verblijfs- en dag recreatie) in agrotoerisme door o.a. inbedding op bestaande agrarische bedrijven (bijv. fruitstallen langs routes, beleving van streekproducten); • Ingezette promotiemiddelen om de gewenste doelgroep te trekken (middels gezamenlijke focus op verhaallijn en inpassing van streekproducten); • Meer beleving van streekproducten (door focus op streekmerk, attractiepark, ambachten); • Mogelijkheden in de bestemmingsregels (ruimtelijke ordening) creëren voor bijvoorbeeld B&B’s, streekwinkels en andere nevenactiviteiten. Rol overheid: (1.) Regionaal acquisitiepunt R&T (2.) Coördinatie van nulmeting van aanbod, gewenste doelgroep en op basis daarvan inventarisatie van marktruimte voor nieuw aanbod (3.) Financiering van initiatieven via RIF (4.) Financiering middels een financiële bijdrage aan BTR (5.) Bijeenkomsten organiseren t.b.v.

samenwerking ondernemers, BTR en gemeente (6.) Marketing en promotie van aanbod agrotoerisme en streekproducten middels jaarlijkse invulling in jaarplan BTR (7.) Promotie van spreekproducten via eigen communicatiekanalen (afgestemd met BTR) (8.) Aanpassing van bestemmingsregels om meer mogelijkheden voor agrotoerisme te creëren). Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 1.1, 1.2 en 1.3 4. Opgave Cultuurhistorische Landmarks Krachtige verhaallijnen door het landschap die de cultuurhistorische landmarks aan elkaar verbinden en de geschiedenis (bijvoorbeeld van de Romeinen - Limes - en de Nieuwe Hollandse Waterline) tot leven brengt door de cultuurhistorische landmarks zichtbaar-der en beleefbaar te maken, waardoor er meer bezoekers naar de regio komen. Afstemming met andere beleidsopgaven, zoals de verduurzamingsopgaven uit de RES, is hierbij van belang om de cultuurhistorische landschappelijke waarden te behouden en daarmee de aantrekkingskracht op de toeristen.

Doelstellingen van deze opgave: • Aangepast beleid waardoor meer ontwikkelingsmogelijkheden bij cultuurhistorische landmarks ontstaan; • Meer aanbod (verblijfs- en dag recreatie) binnen de verhaallijnen van de cultuurhistorische landmarks; • Meer promotie en beleefbaar maken van verhaallijnen met cultuurhistorische landmarks gericht op de inzichtzoeker; • Nieuwe wandel-, fiets- en vaarroutes langs cultuurhistorische landmarks. Rol overheid: (1.) Beleid aanpassen waardoor meer mogelijk wordt in en bij cultuurhistorische landmarks (2.) Regionaal acquisitiepunt R&T (3.) Coördinatie van nulmeting van aanbod, gewenste doelgroep en op basis daarvan inventarisatie van marktruimte voor nieuw aanbod (4.) Financiering van initiatieven via RIF (5.) Marketing en promotie van cultuurhistorische landmarks (en verhaallijnen) middels jaarlijkse invulling in jaarplan BTR (6.) Faciliteren (in bestemmingsregels toestaan) van meer beleving langs bestaande routes Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 1.1, 1.2, 1.3 en 1.4 5. Opgave Regiopromotie Een sterke marketing en promotie van de streken (Betuwe, Bommelerwaard en Land van Maas en Waal) binnen de regio waardoor naamsbekendheid van alle streken stijgt en er spreiding van doelgroepen over seizoenen en streken plaatsvindt. Belangrijk is daarbij dat die belevingen in de etalage worden gezet, die de gewenste doelgroepen aantrekken.

Daarnaast ook het ontwikkelen van kennis (data) en jaarrond toeristisch aanbod dat regionaal is afgestemd en elkaar versterkt zodanig dat bestemming Rivierenland veel te bieden heeft en bezoekers naar de verschillende streken worden geleid. Doelstellingen van deze opgave: • Gericht jaarrond aanbod promoten (stimuleren jaarrond toeristisch aanbod);

6. ■ Regionale Uitdaging: Impact ondernemen Ondernemen is meer dan winstdraaien en kan een bredere impact genereren voor de omgeving. In relatie tot een meer circulaire economie liggen hier ook nieuwe mogelijkheden van werkgelegenheid, bijvoorbeeld in de maak (refurbish) industrie voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Verder wordt gekeken naar de mogelijkheden/wenselijkheid van inkoop-aanpassingen, die een stimulans voor impact ondernemen kan betekenen. De opgedane ervaringen binnen het speerpunt logistiek en werklocaties kunnen ook benut worden binnen de andere twee speerpunten. Rol-overheid: binnen Regio Rivierenland wordt samen met RW-POA en Werkzaak opgetrokken om ondernemers hierin te faciliteren Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt 3.1 en 3.2

• Uitdaging voor de regio is om jongeren voldoende toekomstperspectief te bieden binnen de regio. Dit is een integrale opgave waarbij een rol voor de overheid is weggelegd, maar zeker ook voor het bedrijfsleven. Vanuit het economisch perspectief valt te denken aan voldoende stageplekken voor MBO, HBO en WO opgeleiden. Rol overheid: binnen Regio Rivierenland is RW-POA het aanspreekpunt waar partijen betrokken bij arbeidsmarkt en onderwijs samenkomen. Draagt bij aan doel 2.1 en 2.3

• Meer naamsbekendheid van de streken; Betuwe, Bommelerwaard en Land van Maas en Waal, middels gerichte marketing waardoor spreiding over de streken wordt bewerkstelligd; • Meer bezoekers uit de andere streken trekken door streken in de promotie te verbinden (beleving van de ene streek, promoten in de andere). Rol overheid: (1.) Financiering middels een financiële bijdrage aan BTR (2.) Marketing en promotie van de streken door jaarlijkse invulling in jaarplan BTR (3.) Streekpromotie via eigen communicatiekanalen (afgestemd met BTR) Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 1.3

Lobby & Branding Mobiliteit

Lobby & Branding 7. Logistiek als vitale sector in crisistijd vs problematisch imago Logistiek staat midden in de samenleving maar als mensen het over logistiek hebben, blijft het vaak beperkt tot transport van A naar B. Logisch dat iedereen dan aan vrachtauto’s en blokkendozen denkt. De logistiek in deze regio is vervlochten in de economische structuur (DNA) van de regio, kent uiteenlopende cross-overs en is veel meer high tech dan mensen denken, maar wel heel erg in zichzelf gekeerd als het gaat om het delen van al deze innovatieve techniek. Rol Overheid: logistiek stopt niet bij de grens van de regio en daarom wordt ingezet op deelname via LV-R in bovenregionaal samenwerkingsverband Logistics Valley voor ondernemersgedreven initiatieven die resulteren in meer samenwerking door partners in de logistiek. Daarnaast ondersteuning van deze regionale projecten en opschaling/delen van projecten uit de Gelderse Corridor. Faciliteren met behulp van instrument RIF. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3.1 en 3. 2

6. Opgave Licence2produce: netwerken & verbinden Kijkend vanuit de maatschappelijke acceptatie binnen de Regio, Nederland en de Europese thuismarkt is het cruciaal dat de agribusiness zijn verhaal aan de markt en haar afnemers kan uitleggen. Wanneer de sector verantwoord bezig is op de gestelde ambities zal dat ook aan de verschillende (discussie-)tafels uitgedragen dienen te worden: • binnen de Regio uitdragen hoe de agribusiness bezig is en hoe de verbinding met de inwoners van de Regio gelegd kan worden (local2local, kom in de kas dagen) • binnen de provincie aangeven dat de Greenport pacten binnen de Regio economisch bovengemiddeld scoren in de provinciale en nationale benchmark. Vanuit de Greenport pacten en Regio Rivierenland wordt gericht gewerkt aan een duurzame economisch verantwoorde sector • Binnen onze netwerken benoemen dat Greenport Gelderland de 7e Greenport is binnen Nederland • binnen het Rijk nadrukkelijk verwoorden hoe de Greenport pacten verweven zijn binnen het Regionaal Economisch Ambitiedocument, Regiodeal en Gebiedsagenda Rol overheid: Regio Rivierenland werkt gericht en proactief op het netwerken&verbinden met de verschillende overheden op provinciaal en nationaal niveau Draagt bij aan doel 2.3.

Mobiliteit 8. Stimuleren gebruik alternatieve modaliteiten De keuze voor een modaliteit, en een eventuele modal shift, worden vooral genomen op criteria als kosten, snelheid en flexibiliteit. In toenemende mate komt duurzaamheid daar bij. De Gelderse corridor kenmerkt zich door de unieke ligging en de mogelijkheden voor multimodaliteit: snelwegen, ligging aan de rivieren, beschikbaarheid van een (container)terminal en een rail terminal in ontwikkeling op de Betuweroute. Toch vinden verladers en logistiek dienstverleners het lastig om het asfalt los te laten. Met name het in onze regio dominant aanwezige MKB moet daarbij geholpen worden. Rol overheid: Aansluitend bij nationale en provinciale trajecten danwel faciliteren van lokale initiatieven. 9. MIRT: De ruimtelijke opgaven van Rijk en regio raken steeds meer verweven. Denk aan het inpassen van de toenemende mobiliteit, de ontsluiting van nieuwe woonwijken of het ruimtebeslag van energieopwekking. Daarom werken Rijk en regio in MIRT-trajecten samen aan de ruimtelijke inrichting van Nederland. De essentie: verbind meerdere opgaven in een gebied en zoek met een brede blik naar duurzame oplossingen. - A2 knooppunt Deil - Vught Naast een Verkenning naar een robuuste lange termijn oplossing voor de A2, wordt ook gewerkt aan een groot aantal maatregelen die al in de komende jaren genomen worden

Mobiliteit 7. Opgave Bereikbaarheid en ontsluiting Agribusiness gaat gepaard met vervoerstromen zijnde de toelevering van producten en diensten, intern vervoer van de gerealiseerde producten en afvoer van het eindproduct. De vervoerstromen vinden plaats binnen de Regio en binnen Europa als onze thuismarkt: • binnen de Regio is behoefte aan verdere optimaliseren van de toelevering en afvoer van producten rekening houdend met de capaciteit van de huidige infrastructuur. Aspecten van snelheid van de aan/afvoer irt veiligheid dienen hier ook aan de orde te komen • teneinde onnodige vervoerstromen zo veel mogelijk te vermijden, productie en verwerking dichter bij elkaar plaats te laten vinden binnen de Regio dan wel vervoer van halffabrikaten stimuleren. Rol overheid: vanuit Regio Rivierenland in overleg met de verschillende Greenportpacten deze opgave verder invulling geven obv een toekomstige ambitie en huidige problematiek Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt 2.1

6. ■ Regionale Uitdaging: recreatieve routes versterken Het creëren van goede knooppunten (overstappunten) bij de NS stations waar men over kan stappen op een ander mobiliteitsvorm (bijvoorbeeld de fiets) maakt onderdeel uit van de regionale mobiliteitsagenda. Daar is ook aandacht voor het verbinden van de snelfietsverbindingen met de NS stations en voor het stimuleren van vormen van deel-mobiliteit (bijv. een OV fiets/ elektrische fiets). Deze uitdaging wordt derhalve vanuit de regionale mobiliteitsagenda opgepakt. Om die reden is het hier niet als aparte opgave gedefinieerd voor het speerpunt R&T. Binnen de geformuleerde R&T opgaven die bijdragen aan de doelstelling om aantrekkelijke wandel-, fiets- en vaarroutes te realiseren, wordt vanuit de recreatieve routes wel de verbinding gelegd met deze knooppunten.

LEGENDA

- Goederencorridors ( A15 ) Het goederenvervoer over de corridors dient te gebeuren in goede balans met de fysieke leefomgeving, in balans met de kwaliteit en ontwikkeling van stad en land. Rivierenland is een belangrijke schakel in deze nationale goederencorridors waarbij de uitdaging is: Het economisch potentieel van de goede internationale bereikbaarheid en voorzieningen in deze optimaal benutten, en tegelijkertijd het verkleinen van de negatieve effecten op milieu, duurzaamheid en veiligheid.

Verduurzamen 10. Toekomstbestendige bedrijventerreinen De bedrijventerreinen van Rivierenland moeten horen tot de meest toekomstbestendige terreinen van Nederland. We gaan, samen met de ondernemers inzetten op duurzaamheid, klimaatbestendigheid, biodiversiteit, optimale circulaire terreinsamenwerking (4.0). Met parkmanagement dat niet enkel lokaal, maar ook regionaal inzet op toekomstbestendigheid. Een belangrijke voorwaarde is een zekere organisatiegraad op het bedrijventerrein. Rol overheid: stimuleren van organisatiegraad onder de eindgebruikers van werklocaties. Voorkomen van ruimtelijk weg-werp product met regionaal beleid geformuleerd in RPW. Faciliteren van ondernemersgedreven initiatieven die bijdragen aan vitale werklocaties. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3.1 en 3. 2 11. Opgave Stimuleren schone brandstoffen De transitie naar duurzame brandstoffen en andere energiedragers voor transport over weg en water (modal shift) binnen de goederenvervoer-corridors. De strategie inzake transitie naar duurzame energiedragers op landelijke schaal te kunnen koppelen. Rol overheid: aansluiten bij uitwerkingsprogramma’s op lands(deel) en provinciaal niveau. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt: 3.3

Verduurzamen 8. Opgave circulariteit (economie zonder afval) Rondom circulariteit (een economie zonder afval) komen concepten als kringlooplandbouw en biobased economy samen: • meer voorbeelden van circulariteit, kringlooplandbouw en/of biobased economy met impact op de biodiversiteit binnen de verschillende pacten ontwikkelen en zichtbaar maken met zicht op mogelijke economisch haalbare concepten. Hierbij aansluiten bij de landelijke discussie die gevoerd wordt • verder werken aan verduurzaming gewasbescherming, vergroening koude middelen binnen de bestaande koelsystemen, opwekking hernieuwbare energie • asbestverwijdering weer oppakken onder het thema circulariteit: economie zonder afval Rol overheid: vanuit Regio Rivierenland samen met Greenport Geldeland organiseren en faciliteren dat kennis rondom circulariteit de Regio binnenkomt en door de betrokken partijen opgepakt gaat worden Opgave draagt bij aan subdoelen speerpunt 2.1, 2.2 en 2.3. 9. Opgave energie en watergebruik Energie en water (klimaatadaptatie) zijn belangrijke inputfactoren voor de agribusiness. Als belangrijke energie verbruiker (opslag en vervoer) en waterverbruiker (vorst, zon, droogte) is er de uitdaging om hier op te acteren: • Verminderen van het energieverbruik en overstappen op hernieuwbare energie waarbij de bestaande agribusiness activiteiten als vertrek worden genomen.

Ook de bestaande gebouwen gebruiken voor opwekking hernieuwbare energie (zonnepanelen) • aandacht voor kwaliteit en kwantiteit van het water zodat water als productiefactor geen belemmering vormt voor de agribusiness Rol overheid: Regio Rivierenland faciliteert dat de betrokken stakeholders rondom energie en water hier met elkaar over praten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de bestaande structuren rondom de Regionale Energie Strategie en de bestaande contacten met het Waterschap rondom het thema water. Opgave draagt bij aan subdoel speerpunt 2.1

De geformuleerde opgaven voor de regionale economie uit dit ambitiedocument kennen niet uitsluitend een economisch karakter, maar zijn vrijwel altijd integraal van belang op het versterken van de brede welvaart van het gebied. Concreet betekent dit opgaven in regionaal verband ook via andere beleidstafels van regionale samenwerking aan bod komen of gestimuleerd worden. Een overzicht per opgave: Woon & Leefklimaat Als regiogemeenten integraal verankerd in: de regionale woonagenda 2020, regionale samenwerking arbeidsmigranten. Innovatiekracht Als regiogemeenten verankerd in het Regionaal Investeringsfonds en het mobiliteitsfonds. Arbeidsmarkt & Onderwijs Als regio integraal te verankeren in: regionale arbeidsmarktagenda 2021 (RW- POA). Lobby & Branding Als regio verankerd in het jaarplan Lobby & Branding (AB regio Rivierenland). Mobiliteit Als regiogemeenten integraal verankerd in de regionale mobiliteitsvisie 2018. Verduurzaamen Als regiogemeenten integraal verankerd in: de Regionale Energie Strategie (RES en Regionale Adaptatie Strategie (RAS). ■ Regionale Uitdaging: Uitdagingen zijn van invloed op de regionale economie, maar reeds belegd bij andere beleidsdomeinen, of het trekkerschap ligt bij andere regionale stakeholders.

COVID-19 Het thema Covid-19 is een tijdelijk thema. We kunnen op dit moment nog niet overzien welke gevolgen deze pandemie voor de regionale economie op de langere termijn zal hebben. Er zijn sectoren die floreren en sectoren die het heel zwaar hebben en nu nog met steunmaatregelen in de lucht worden gehouden. Anderzijds zijn organisaties meer overtuigd geraakt van de noodzaak om technologie te moderniseren en digitale business initiatieven te versnellen. Gedurende de looptijd van het ambitiedocument (eind 2022) willen we u informeren over de gevolgen van deze pandemie op de regionale economie. Wanneer blijkt dat als gevolg van de pandemie aanvullende opgaven dan wel speerpuntsectoren benoemd dienen te worden, worden deze als dan gedurende de looptijd van het ambitiedocument aan de colleges van de gemeenten voorgelegd. In Q3 van 2021 wordt een informatiespecial over de economische impact van Covid 19 aangeboden als aftrap hiervan. Naar de toekomst toe zullen de strategische vraagstukken als gevolg van Covid-19, zich nadrukkelijker, sneller danwel significant anders zich manifesteren is de verwachting, zo blijkt ook uit de gemaakte economische analyse. Wat dat concreet behelst is nog altijd moeilijk om een reële inschatting van te maken op dit moment.

Daarom luidt het voorstel om met behulp van deze opgave nadrukkelijk te blijven monitoren en signaleren, of de gevolgen van covid-19 op de regionale economie zodanig van invloed zijn dat ambities, opgaven of

speerpunten aangepast moeten worden. Hierbij wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan: • Focus op de cross-overs die aansluiten op het economisch DNA (pag 1), met specifieke aandacht voor High Tech/ Maak industrie (economie 4.0) als nieuw potentieel speerpunt van economische ontwikkeling van de regio • Het inkomen van veel zzp’ers staat onder druk als gevolg van de crisis. Voor deze groep zijn steunmaatregelen ontwikkeld, maar de groep is zodanig divers van aard dat de beschikbare (generieke) maatregelen niet voor iedereen even geschikt zijn. Monitoring is daarom gewenst als onderdeel van deze opgave, om zo te bepalen of op termijn aanvullende maatregelen van meerwaarde kunnen zijn. • Monitoring van de zwaargetroffen sectoren detailhandel, horeca en evenementensector. • Monitoring van de dominante (conjunctuurgevoelige) sectoren in de regio zoals logistiek. Deze lijken vooralsnog beperkt hinder te ondervinden van de Covid 19 pandemie. • Monitoring versnelde trendontwikkeling op het gebied van digitalisering, automatisering etc. Rol overheid: Mogelijkheid eind 2022 voor tussentijdse aanscherping ambitiedocument: nieuwe/andere economische opgaven, als gevolg van corona

Website: https://www.fruitdelta.nl/regionaal-economisch-ambitiedocument/

Financieel instrument Om de ambities en opgaven voor de komende periode te verwezenlijken zijn naast capaciteit en samenwerking ook financiële middelen nodig. Bij de bovenstaande uitwerking van ambities en opgaven staat beschreven wat we willen bereiken.

Evaluatie Regionaal Investeringsfonds Uit de evaluatie van het Regionaal Investeringsfonds, het financiële instrument om innovaties binnen en tussen de speerpuntsectoren te stimuleren uit het vorige ambitiedocument, is gebleken dat het RIF een waardevol instrument is om ondernemers en burgers in de regio te stimuleren tot innovatie, verduurzaming en intensievere samenwerking. Het instrument wordt breed gewaardeerd. Meer informatie over het RIF en de gehonoreerde projecten vindt u via deze link: https://www.fruitdelta.nl/regionaal-investeringsfonds/ Positieve punten van het instrument RIF zijn: 1. Het biedt relatief laagdrempelig toegang tot middelen voor haalbaarheidsstudies en uitvoering van projecten. 2. Multiplier van 5,3: met elke euro die in de RIF is gestoken, wordt van andere partijen 4,3 euro gemobiliseerd. 3. De projecten hebben in circa 50% van de projecten geleid tot extra omzet (gemiddeld 50.000), behoud of nieuwe werkgelegenheid, versterking van concurrentiepositie en/of verduurzaming. 4. Het afhandelingsproces wordt door de meeste aanvragers positief gewaardeerd. 5. De onafhankelijkheid van de Economic Board met deskundigen uit verschillende sectoren die een adviserende rol hebben. Daarnaast komen ook enkele verbeterpunten naar voren: 1. Bezien van de mogelijkheden voor opschaling van projecten zodat een grotere impact kan worden bereikt, o.a.

door bundeling van soortgelijke projecten of verbinding met andere fondsen en subsidies (Provincie, Rijk, EU). 2. Expliciete communicatie over waarom bepaalde projecten worden ondersteund c.q. afgewezen, zowel richting projectindieners als gemeenten en breder publiek (waarbij leden van de Economic Board meer als ambassadeur kunnen optreden).

Voorstellen voor nieuw financieel Instrument • • • •

Op basis van de evaluatie van het RIF, de onderzochte alternatieven, de opgehaalde input voor invulling van een nieuw financieel instrument om de ambities te verwezenlijken, kunnen er verschillende voorstellen gedefinieerd worden.

Denk met ons mee tijdens het integrale speerpuntberaad op 13 april!

Economic Board O's

Alternatieve vormen voor een financieel instrumentarium Op basis van de verkregen input zijn alternatieve vormen voor een financieel instrumentarium genoemd ten aanzien van hun effectiviteit voor het gewenste doel. Crowdfunding: Dit instrument biedt aan de voorkant geen zekerheid over het verkrijgen van het benodigde beschikbare budget voor realisatie van de (vaak nog niet concrete) opgaven en vergt veel administratief werk. Daarmee is crowdfunding niet geschikt voor het verzamelen van de inleg voor het instrument maar crowdfunding kan wel als cofinancieringsvorm bij de initiatiefnemer worden gestimuleerd. Daarmee wordt immers ook draagvlak voor het betreffende initiatief aangetoond. Revolverende fondsen: Dergelijke fondsen zijn zeer geschikt voor projecten waar op korte termijn rendement wordt behaald, maar minder geschikt voor het projecten (stimulatie van cross-overs tussen speerpuntsectoren) waarbij het economisch ren-dement minder op de voorgrond staat en veelal op de langere termijn wordt verwacht. EU-gelden: Het aantrekken van EU-gelden (maar ook middelen van het Rijk en provincie) is zeker interessant. Provinciale- en Rijksgelden zijn in de afgelopen periode ook benut (denk hierbij aan projecten als: Leren/ innoveren in de tuinbouw, Laanboomgebouw, Streekpad Betuwe, Logistieke Campus of de Regio Deal). Voor EUgelden ligt dit gecompliceerder.

Europese ondersteuning kent een veelvoud aan voorwaarden en langdurige administratieplichten. Daarnaast is het schaalniveau van de regio in veel gevallen te klein, dit geldt zelf voor de provincie Gelderland in Europees verband. Daarom wordt vanuit het jaarplan Lobby & Branding nadrukkelijk de samenwerking gezocht met het Landsdeel-Oost, om binnen Europa de regio beter te positioneren. Dit kent wel een lange doorlooptijd voordat de daadwerkelijke vruchten ook geplukt kunnen worden.