2026-215 Informatienota Start volgende fase bestuurskrachtonderzoek

Informatienota

Onderwerp

Start volgende fase bestuurskrachtonderzoek

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

V.M. van Neerbos

Team

Concerncontroller

Zaakkenmerk/Document kenmerk Datum collegebesluit Vertrouwelijkheid Bijlagen

Z.119566/D.360473 16 juni 2026 Openbaar Ja

Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2. Stand van zaken 3. Financiën 4. Communicatie 5. Participatie 6. Aanpak en planning 7. Bijlagen

Aanleiding

In het najaar van 2025 is de gemeente West Maas en Waal, in opdracht van uw raad, gestart met een ontwikkelgericht bestuurskrachtonderzoek. Aanleiding daarvoor was de op 6 november 2024 unaniem aangenomen motie waarin het college werd opgeroepen dit onderzoek te starten. Met het bestuurskrachtonderzoek dient te worden voorkomen dat de gemeente straks alleen maar een uitvoerder voor het rijk is en West Maas en Waal niet kan bereiken wat de gemeente wil bereiken voor haar inwoners. Het onderzoek dient zich daarom te richten op de toekomst, waarbij inzichtelijk wordt gemaakt wat het ambitieniveau is, of deze reëel is en welke mogelijkheden/aanbevelingen er zijn om dit ambitieniveau te behouden of te bereiken. Zo kan de gemeente tijdig anticiperen. Het onderzoek moet leiden tot een concrete ontwikkelagenda waarmee West Maas en Waal haar bestuurskracht kan versterken. Bureau Berenschot is gevraagd het onderzoek uit te voeren. De eerste fase van het onderzoek ‘de

diagnosefase’ is voor de gemeenteraadsverkiezingen afgerond. De volgende fase in het onderzoek is de ‘ontwikkelfase’.

Stand van zaken

Terugblik diagnosefase Het bestuurskrachtonderzoek bestaat uit zeven deelstappen. De eerste drie stappen vormen samen 'de diagnosefase'. Deze zijn voor de gemeenteraadsverkiezingen uitgevoerd. Deelstap 1. Startfoto: hoe staan we er voor? Deelstap 2. Trends en ontwikkelingen: wat komt er op ons af? Deelstap 3. Opgavenprofiel: hoe groot is de uitdaging? In de diagnosefase is op basis van documentstudie en gesprekken en bijeenkomsten met de raad en het college van de vorige bestuursperiode, het MT en een aantal ambtenaren met kennis en expertise op deelgebieden in beeld gebracht waar de gemeente West Maas en Waal nu staat, welke ontwikkelingen op haar afkomen en welke opgaven daaruit voortvloeien. De opbrengst van deze fase is in de raadsbijeenkomst op 5 maart 2026 besproken. De opgaven uit de diagnosefase beschrijven waar onze gemeente zich de komende jaren op zou moeten richten om onze ambities ook in de toekomst waar te maken. De volgende opgaven zijn aan de hand van vier thema’s geïdentificeerd: • Politiek en bestuur: ontwikkelen van een gezamenlijke langetermijnkoers en sturen op strategische keuzes in plaats van details. • Samenwerking: bewust positioneren in de regio, regie behouden op samenwerkingen en waar nodig cruciale expertise weer in eigen huis halen.

• Organisatie: vergroten van strategisch vermogen, versterken van personeelsplanning en duidelijker afbakenen welke taken de gemeente zelf uitvoert en welke worden uitbesteed. • Financiën: behouden van een gezonde basis, grip krijgen op kostenontwikkeling en het maken van langetermijn keuzes bij grote investeringen. Vooruitblik ontwikkelfase Met het opgavenprofiel ligt er een duidelijke richting voor de volgende fase van het onderzoek: ‘de ontwikkelfase’. Deze fase wordt wederom uitgevoerd door Bureau Berenschot. In de ontwikkelfase verdiepen we de opgaven en vertalen we deze naar een ontwikkelagenda met heldere handelingsperspectieven. Waar de diagnosefase vooral inzicht gaf in waar de gemeente staat en welke opgaven er liggen, staat nu de vraag centraal: wat betekent dit concreet en wat is nodig om de bestuurskracht te versterken? De ontwikkelfase bestaat uit vier deelstappen (deelstap 4 tot en met 7).

Deelstap 4. Verdiepen: hierin worden de onderzoekspunten uit het opgavenprofiel nader uitgewerkt in waar dan precies de ontwikkelmogelijkheden zitten. Deelstap 5. Verrijken: de beelden van de externe stakeholders, zoals inwoners, bedrijfsleven en organisaties worden opgehaald. Deelstap 6. Verbinden: de betekenis van bestaande samenwerkingsverbanden voor de gemeente wordt geduid. Deelstap 7. Versterken: de deelstappen worden vertaald naar een ontwikkelagenda als leidraad voor de versterking van bestuurskracht. In deze laatste stap wordt ook het samenspel tussen de verschillende actoren (politiek, bestuur, ambtelijke organisatie, samenleving en regio) geduid. Het eindproduct van de ontwikkelfase is een ontwikkelagenda en advies voor het vervolgtraject, dat richting geeft aan prioriteiten en acties voor de komende jaren. Met als doel dat de gemeente West Maas en Waal ook in de toekomst haar ambities kan realiseren, voorzieningen en leefbaarheid in de dorpen kan behouden en haar positie in de samenwerkingen met anderen kan verstevigen. Toezegging T 2026-015 ‘Overdracht Bestuurskrachtonderzoek naar Raad 2026-2030’ Op 5 maart 2026 is de informatienota met de Nota van Bevindingen van de diagnosefase besproken in de raad.

Daarbij is u de toezegging gedaan dat Bureau Berenschot verzocht zou worden een voorzet te maken van concrete keuzevragen ter voorbereiding van de tweede fase van het bestuurskrachtonderzoek. In de bijlage treft u deze voorzet, waarbij Bureau Berenschot benadrukt dat het om een oriënterende uiteenzetting gaat op basis van het opgavenprofiel en dat het expliciet uitwerken van de keuzes onderdeel is van de tweede fase van het onderzoek. Tot slot Het uitvoeren van een bestuurskrachtonderzoek is een belangrijke stap om de bestuurskracht van de gemeente West Maas en Waal te versterken. Daarom wordt uw raad in de komende tijd regelmatig geïnformeerd over de voortgang van het bestuurskrachtonderzoek. Mocht u in de tussentijd vragen of aandachtspunten hebben, dan kunt u deze via de begeleidingscommissie van de gemeenteraad met de onderzoekers delen.

Financiën

Communicatie

De kosten voor het bestuurskrachtonderzoek zijn bij de start van het traject reeds meegenomen in de begroting. De uitvoering van deze volgende fase, inclusief de participatie en communicatie, past binnen de daarvoor beschikbare middelen.

Tot op heden is het bestuurskrachtonderzoek zonder actieve externe communicatie uitgevoerd. In de volgende fase wordt dit

anders, omdat ook ‘beelden van buiten’ worden opgehaald bij inwoners, ondernemers en organisaties. Dit vraagt om gerichte externe communicatie. Transparantie over doel en aanpak, en het actief uitnodigen van betrokkenen om hun inbreng te leveren, zijn daarbij essentieel. Hiermee wordt voor het eerst proactief extern gecommuniceerd om zowel de kwaliteit als het draagvlak van het onderzoek te versterken.

Participatie

Aanpak en planning

In deze fase van het bestuurskrachtonderzoek wordt actief ingezet op participatie door het ophalen van ‘beelden van buiten’ bij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De participatie is gericht op het verkrijgen van een breed en representatief beeld. De inbreng wordt meegenomen in de duiding van de bestuurskracht en draagt bij aan een gedragen eindbeeld. De organisatie hiervan is integraal meegenomen in de planning.

eind augustus 2026: resultaat deelstap 6 (verbinden) eind september 2026: resultaat deelstap 4 (verdiepen) begin november 2026: resultaat deelstap 5 (verrijken) medio december 2026: resultaat deelstap 7 (versterken) Voor deelstap 6 is Bureau Berenschot niet afhankelijk van het zomerreces, zodat deze stap naar voren is gehaald. Na ieder deelresultaat wordt de begeleidingscommissie geïnformeerd.

Bijlagen

1. Memo Bureau Berenschot