2026-214.2 Bijlage 2. Monitoring Koersnotitie Energietransitie en Circulaire Economie
Tekst van het document
Monitoring koersnotitie West Maas en Waal Dit verslag geeft de voortgang van de doelen uit de koersnotitie weer.
08.06.2026
Voorwoord Met de vaststelling van de Koersnotitie Energietransitie en Circulair West Maas en Waal heeft de gemeente richting gegeven aan haar ambities op het gebied van een duurzame en toekomstbestendige leefomgeving. De koersnotitie beschrijft niet alleen waar we naartoe willen, maar ook hoe we samen met inwoners, ondernemers en partners stappen zetten richting een energieneutrale en circulaire gemeente. De gemeente heeft zich gecommitteerd aan de landelijke en provinciale afspraken uit het Klimaatakkoord, het Gelders Energieakkoord en het Nationaal Grondstoffenakkoord. De ambities uit deze akkoorden namen we over. Dit vertaalde zich concreet naar de volgende maatschappelijke ambities: Energietransitie In 2030 stoten we 55% minder CO2 uit ten opzichte van 1990 In 2050 stoten we 95-100% minder CO2 uit ten opzichte van 1990 Circulaire economie In 2030 gebruiken we 50% minder grondstoffen In 2050 hebben we een 100% circulaire economie Dit monitoringsdocument laat zien hoe het inmiddels gaat met de uitvoering van deze ambities. Aan de hand van de doelen en uitgangspunten uit de koersnotitie wordt inzicht gegeven in de voortgang, behaalde resultaten en aandachtspunten. Monitoring helpt ons om te blijven sturen: te zien wat werkt, waar bijstelling nodig is en waar kansen liggen.
De energietransitie en de overgang naar een circulaire economie zijn langdurige processen die vragen om samenwerking, flexibiliteit en continu leren. Dit document is nadrukkelijk geen eindmeting, maar een tussenstand. Het biedt een basis voor gesprek en reflectie, zowel binnen de organisatie als met de gemeenteraad en andere betrokkenen. Sommige doelstellingen zijn na evaluatie vervallen of toegevoegd. Zo werken we stap voor stap verder aan een duurzaam West Maas en Waal, met oog voor haalbaarheid, draagvlak en maatschappelijke meerwaarde.
2
Inhoudsopgave 2.1.1 Warmtetransitie 2.1.2 Energieopwekking & energiesysteem
5 5
2.1.3 Landbouw & 2.2.4 Grondstoffen landbouw 2.2.1 Afval en grondstoffen 2.2.2 Duurzaam inkopen (MVOI) 2.2.3 Circulair bouwen en slopen
6 7 8 9
3
2.1.1 Warmtetransitie Iedere gemeente staat voor een grote uitdaging, namelijk van het gas af in 2030. Om aan deze opgave te kunnen voldoen zijn we gestart met een onderzoek naar een mogelijk warmtenet in een wijk van Beneden-Leeuwen. Dit onderzoek loopt minimaal 2 jaar.
Afgelopen zomer gingen we definitief van start met het onderzoek naar een mogelijk warmtenet in een deel van Beneden-Leeuwen. Om inwoners in de desbetreffende wijk te informeren, kregen zij een brief en gingen we de wijk in. We belden aan, spraken inwoners, beantwoordden vragen en hielden nog een informatiebijeenkomst voor inwoners die wilden meedenken. Inwoners konden hun huis ook aanmelden als proefwoning. In twee proefwoningen installeerden we apparatuur dat een warmtenet nabootst. Zo konden we in de praktijk ervaren hoe een warmtenet werkt. De proef zal tot de zomer van 2027 duren. Net als de rest van het onderzoek. Dan wordt gekeken of er volgende stappen gemaakt kunnen worden. Jaar Resultaten 2025 90% van de huishoudens in energiearmoede is bereikt met maatregelen vanuit EnergieVitaal en LAI.
Status Afgerond
2026 (Bij positieve haalbaarheid) Actief gestart met de ontwikkeling van een warmtenet inclusief warmtewisselaar. 2025 Gestart met verkenning naar een Aangepast regionaal warmtebedrijf met Rivierenland. 2025 In minimaal één dorp aan de Actief Waalkant een wijkuitvoeringsplan opgestart. 2026 Breed gecommuniceerd over de Actief Lokale Aanpak Isolatie (LAI), met de intentie om minimaal 75% van het budget uit te keren. 2026 Breed gecommuniceerd over de Actief Toekomstbestendig Wonen Lening (TBWL) om inwoners te ondersteunen bij woningverduurzaming.
Toelichting Liep nog deels door in 2026. Hierbij moeten we wel aanmerken dat we niet een sluitend beeld hebben van de doelgroep. Er zijn zeker meer huishoudens met energiearmoede die niet in beeld zijn. Haalbaarheidsstudie loopt.
Er is gestart met een verkenning. Het blijkt echter dat het voordeliger is om met het Gelders Warmtebedrijf samen te werken. Dit geeft een betere propositie dan een regionaal warmtebedrijf. Haalbaarheidsstudie loopt. Eind maart 2026 zitten we op iets meer dan 60%. We blijven dit communiceren. We hebben de verordening aangepast zodat we weer aansluiten bij het budget van de provincie.
4
Begin West Maas en Waal Actief 2027 heeft een dekkend Soortenmanagementplan voor de hele gemeente.
We doen mee met een regionale aanbesteding voor het opstellen van een SMP.
2026 De lijst met te Aangepast Het gemeentelijk vastgoed is in kaart gebracht verduurzamen (de panden waarvoor wij de gas- en gemeentelijk vastgoed is elektrarekeningen betalen). Voornamelijk het uitgebreid. zwembad zorgt voor veel uitstoot, dus met die opgave zijn we bezig. Overig vastgoed zorgt voor relatief weinig uitstoot.
2030 CO₂-uitstoot van gemeentehuis, gemeentewerf en gymzaal Wamel is met 55% gereduceerd t.o.v. 1990.
Actief
De mogelijkheden om het gemeentehuis te verduurzamen worden uitgewerkt. Bij het museum zijn we bezig met voorbereidend ecologisch onderzoek, zodat de kozijnen vernieuwd kunnen worden en de spouwmuren geïsoleerd kunnen worden. Gymzaal Wamel wordt niet verduurzaamd, omdat er volgens het Integraal HuisvestingsPlan (IHP) nieuwe huisvesting moet komen voor de basisscholen in Wamel. Momenteel onderzoeken we welke (on)mogelijkheden er hiervoor zijn. Op de gemeentewerf installeren we dit jaar een HVOtank, waardoor we voor onze bussen geen diesel meer hoeven te tanken. Verder hebben we 10 sportverenigingen ondersteund bij het verduurzamen van hun huisvesting.
5
2.1.2 Energieopwekking & energiesysteem Als gemeente bepalen we waar centrale opwekking van elektriciteit plaatsvindt en werken we mee aan het energiesysteem van de toekomst. We onderzoeken de mogelijkheden voor duurzame warmtebronnen zoals aquathermie en helpen om tot oplossingen te komen voor netcongestie.
Hoewel het RES-doel van de gemeente behaald is, zien we dat er extra inzet nodig is vanuit de gemeente. Met name de netcongestie vormt een groot probleem voor de verduurzamingsmogelijkheden en bedrijvigheid in onze gemeente. We zullen capaciteit en middelen moeten vrijmaken om een betrouwbaar en rechtvaardig energiesysteem te krijgen; een energiesysteem dat weer ruimte biedt voor nieuwe activiteiten. Jaar
Resultaten
2024
De gemeente heeft eigen inzet Actief vrijgemaakt voor het realiseren van een buurtaanpak om netcongestie te voorkomen (spoor 3: stimuleren slimmere oplossingen).
2024
Het gesprek in de RES is gestart over het verhogen van ambities en het beter afstemmen van plannen in het kader van netcongestie (West Maas en Waal heeft RES 1.0-doel behaald). Het project met DOE Rivierenland heeft alle bedrijventerreinen benaderd met als doel het mitigeren van netcongestie.
2025
Status
Actief
Toelichting We hebben de Samenwerkingsovereenkomst met Liander afgesloten. Op dit moment zijn we de Nadere Overeenkomst en het buurtplan aan het opstellen. Daarnaast zal ons warmtenet ook bijdragen aan de verlichting op het net. Voorkomen van netcongestie is echter niet meer mogelijk. De actualiteiten hebben ons hierop ingehaald. We zullen onszelf moeten verhouden tot de beperkingen op het net. Er gaat een Regionaal Programma Energiesysteem worden opgesteld. Wij leveren ambtelijke uren om dit te realiseren.
Aangepast Het bedrijf achter DOE is failliet. Met een project voor het optimaliseren van het stroomnet, proberen we ondernemers te ondersteunen bij de energietransitie. We beginnen hiervoor op de Veesteeg.
6
2025
2025
2027
De gemeente heeft een Actief Dit loopt nog. Het is een van de verkennend onderzoek naar onderdelen van de haalbaarheidsstudie. een (sociaal) gemeentelijk energiebedrijf uitgevoerd, ook in het kader van netcongestie. Een uitvoeringsstrategie Zon op Aanpassen Op dit moment is er geen extra inzet Dak is vastgesteld. nodig voor zon-op-dak. Onze gemeente heeft een van de hoogste percentages zon-op-dak, en op dit moment is er op systeemniveau geen vraag naar extra zon-op-dak. De gemeente heeft bijgedragen Actief Voor twee zonnevelden komen er aan drie projecten gericht op batterijsystemen. Deze vergunning is al energieopslag bij zonneweides rond. We zoeken met Liander en de regio (in het kader van netcongestie). waar het verder nog nodig is om batterijen te realiseren. Dit gesprek loopt nog.
7
2.1.3 Landbouw & 2.2.4 Grondstoffen landbouw De landbouwsector is een belangrijke sector voor onze economie en heeft het grootste aandeel in onze broeikasgasemissies. Toch hebben we nog geen klimaatbeleid gericht op deze sector. Gemeenten hebben hier ook geen wettelijke taken in.
Uit gesprekken met agrariërs is gebleken dat zij de verduurzamingsopgave geen opgave vinden voor de gemeente en zij dit graag zelfstandig oppakken. Qua kennis hebben zij aangegeven terecht te kunnen bij LTO. Jaar
Resultaten
Status
Toelichting
2027
Stimulerend beleid voor de verduurzaming van de landbouw is verwerkt in de omgevingsvisie en het omgevingsplan.
Actief
2026 (voor) Een agrarisch loket is ingericht als aanspreekpunt voor verduurzaming van boerenbedrijven; vanuit dit loket worden bedrijven actief benaderd en ondersteund.
Nog starten
2026 (voor) Duurzame criteria voor de uitgifte van pachtgronden zijn opgenomen in het gemeentelijke beleid. Doorlopend De gemeente blijft aangesloten bij regionale en provinciale samenwerkingsverbanden gericht op verduurzaming van de landbouw.
Actief
De mogelijkheid van het realiseren van een erfwindmolen staat in de omgevingsvisie en wordt verder uitgewerkt in het omgevingsplan. Agrariërs geven aan dat zij niet naar de gemeente kijken voor informatievoorziening of energiecoaches. Dit regelen zij zelf, of via ZLTO. Wel wordt verkend of binnen de functie van bedrijfscontactfunctionaris ruimte kan worden gecreëerd voor contact met agrariërs. Deze persoon kan dan ook het aanspreekpunt voor verduurzamingsvraagstukken zijn. We brengen de scope in kaart en verkennen de mogelijkheden. We houden de ontwikkelingen in de gaten en hebben waar nodig contact met ZLTO.
Actief
8
Jaar
Resultaten
2025
De potentie van reststromen in de landbouwsector is in beeld gebracht.
2025
2026 (voor)
Status
Toelichting
Vervallen Agrariërs hebben aangegeven dit geen opgave te vinden voor de gemeente en dat zij dit zelf oppakken. Voor vragen en inspiratie gaan zij naar LTO. Er is een werkgroep kringlooplandbouw binnen Vervallen Agrariërs hebben aangegeven dit geen het Living Lab opgezet. opgave te vinden voor de gemeente en dat zij dit zelf oppakken. Voor vragen en inspiratie gaan zij naar LTO. Vervallen Agrariërs hebben Minimaal één boerenbedrijf is geholpen om aangegeven dit geen een pilot kringlooplandbouw op te zetten. opgave te vinden voor de gemeente en dat zij dit zelf oppakken. Voor vragen en inspiratie gaan zij naar LTO.
9
2.2.1 Afval en grondstoffen De scheiding van schone grondstoffen wordt steeds belangrijker in de transitie naar een circulaire economie waarbij afval niet meer bestaat. Als gemeente zijn wij verantwoordelijk voor de verwerking van huishoudelijk afval. Dit besteden wij uit in regionaal verband.
Naast lage kosten willen we samen met Avri ook sturen op hergebruik van de grondstoffen en het reduceren van de CO2-emissies. Binnen de huidige afspraken met Avri zoeken we naar beweegruimte om schone afvalstromen te stimuleren. Jaar
Resultaten
Status Toelichting
2025
Gesprekken zijn gestart met regionaal afvalverwerkingsbedrijf Avri om de doelen uit het strategisch koersplan 2024–2030 te realiseren.
Actief
Het plan wordt geëvalueerd en we zijn hierbij betrokken.
Doorlopend Bijgedragen aan het circulair ambachtscentrum (nieuwe milieustraat van de Avri).
Actief
We zijn betrokken bij de ontwikkeling van het circulaire ambachtscentrum.
10
2.2.2 Duurzaam inkopen (MVOI) Als gemeente zijn wij inkoper van producten en opdrachtgever voor projecten. Wij hebben hierin een verantwoordelijkheid om eisen te stellen aan de duurzame uitvoering van de werkzaamheden. Denk daarbij aan de bouw van wegen of bruggen, de straatverlichting maar ook onze eigen gebouwen. Wij willen daarom het inkopen van producten en opdrachtgeven van projecten op een verantwoordelijke en duurzame manier vormgeven.
Als gemeente ontwikkelden wij daarom een kader om te borgen dat wij Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI). Wij hebben hierbij specifiek aandacht voor onze doelen voor energietransitie en circulaire economie. We vinden het belangrijk om zelf het goede voorbeeld te geven. Dit doen we onder andere door een deel van de gemeentelijke aanbestedingen langs de R-ladder te leggen. Jaar
Resultaten
Status
Toelichting
2025
Er is een Actieplan MVOI opgesteld waarin Afgerond Samen met een bureau en collega's van verschillende afdelingen hebben mogelijkheden en acties voor MVOI zijn we een actieplan opgesteld. vastgesteld en uitgewerkt tot een kader.
2025
75% van alle gemeentelijke opdrachten en Actief inkoop vindt plaats met behulp van het MVOI-kader.
We zitten nog niet op 75%, maar hebben MVOI meegenomen in aanbestedingen
11
2.2.3 Circulair bouwen en slopen
Hoewel we ons eerder wilden focussen op bouw- en sloopprojecten waar we direct invloed op hebben, zien we met het opstellen van het nieuwe volkshuisvestingsprogramma kansen. Daarom nemen we circulair bouwen op in het volkshuisvestingsprogramma en in een praktische toetsingschecklist.
Als gemeente verlenen we vergunningen en geven we gronden uit voor bouw- en sloopprojecten. Zelf staan we aan de lat om eigen gebouwen circulair te bouwen en slopen. Dit zien we graag terugkomen in andere bouw- en sloopprojecten in onze gemeente.
Jaar
Resultaten
Status
Toelichting
2025
De samenwerking in het Living Lab Rivierenland is volledig vormgegeven.
Aangepast
2026
Oprichting regionale overlegstructuur en uitvoeringsagenda.*
Actief
2026
Circulair bouwen meenemen in het Volkshuisvestingsprogramma en een praktische toetsingschecklist.*
Actief
Living Lab ondersteunt bij andere projecten zoals MVOI, maar er is geen project voor bouwen en slopen. Hiervoor in de plaats is onderstaand resultaat toegevoegd. Op initiatief van West Maas en Waal wordt er een actieagenda voor de regio ontwikkeld op het gebied van CE. Hierin wordt ook bouwen meegenomen. We zoeken een partij die hierbij kan ondersteunen.
*Later toegevoegd
12
Afsluiting Dit monitoringsdocument biedt inzicht in de voortgang van de doelen uit de Koersnotitie Energietransitie en Circulair West Maas en Waal. Het laat zien welke stappen zijn gezet en waar verdere inzet nodig is. De uitkomsten helpen ons om gericht bij te sturen en vormen input voor het vervolg van beleid en uitvoering. Zo blijven we gezamenlijk werken aan een duurzaam en toekomstbestendig West Maas en Waal. Jaarlijks publiceren wij een duurzaamheidsverslag. Hierin laten wij zien wat er in dat jaar in de gemeenten en door de gemeente heeft plaatsgevonden op het gebied van duurzaamheid. Voorbeelden hiervan zijn de Reisrally waarbij we met een wedstrijd proberen medewerkers te motiveren om zo duurzaam mogelijk naar het gemeentehuis te komen. Elk jaar boeken we meer resultaat en komen we dichter bij het behalen van onze doelen. Tegelijkertijd betekent het behalen van tussentijdse resultaten niet dat we er al zijn; het geeft juist ruimte om nieuwe projecten op te starten die bijdragen aan het realiseren van onze ambities. We onderzoeken daarom actief waar kansen liggen en nemen deze mee in onze opgave.
13