2026-075 Informatienota Netcongestie

Informatienota

Onderwerp

Netcongestie

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

M.A.A. van den Boom-Witzel

Team Zaakkenmerk/Document kenmerk Datum collegebesluit Vertrouwelijkheid Bijlagen

Team Ruimte Z.130292/D.351933 24 maart 2026 Openbaar Nee

Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2. Stand van zaken 3. Financiën 4. Communicatie 5. Participatie 6. Aanpak en planning 7. Bijlagen

Aanleiding

Er is sprake van grote schaarste op het elektriciteitsnet. Op zonnige dagen wordt er teveel energie teruggeleverd en op piekmomenten in de ochtend en avond wordt er teveel energie van het net gevraagd. Dit brengt grote risico’s met zich mee op overbelasting en stroomuitval. Dit willen de netbeheerders voorkomen. In dat kader zijn er veel ontwikkelingen. Op 1 januari is het nieuwe prioriteringskader voor het toekennen van netcapaciteit van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) van kracht geworden. Dit prioriteringskader moet helpen de schaarse capaciteit te verdelen. Er wordt steeds meer bekend over de werkwijze met het nieuwe prioriteringskader. Daarnaast heeft TenneT op donderdag 12 februari een persbericht gepubliceerd met daarin een sterke waarschuwing dat een algehele aansluitstop dreigt voor de Flevopolder, Gelderland en Utrecht regio (FGU regio). Zowel de toenemende schaarste, werkwijze met het ACM kader en de berichtgeving van TenneT geven de aanleiding om de raad te

informeren over de consequenties hiervan. Daarnaast geven we ook een update over de lopende acties en ontwikkelingen die de gemeente al inzet.

Stand van zaken

Het belangrijkste is om te beseffen is dat er schaarste is en onzekerheid over de projecten die nog aangesloten kunnen worden. Het ministerie laat de cijfers van TenneT narekenen. De huidige berichtgeving is dat hier in Q2 meer uitsluitsel over komt. Hoewel er steeds meer duidelijk wordt, is er ook nog veel onduidelijk over werkwijzen van de regionale netbeheerders. Ook hier moet in de komende maanden meer bekend over worden. Werken met, en consequenties van het nieuwe ACM-kader Onder het geldende prioriteringskader wordt de beschikbare netcapaciteit in een gebied jaarlijks verdeeld naar de volgende categorieën 1. congestie-verzachters, 2 veiligheid en 3 basisbehoeften onder andere woningbouw, onderwijs en warmte. Vervolgens gaat de restcapaciteit naar de wachtlijst volgens het principe first come first serve. Op de wachtlijst staan de aanvragen die niet onder bovenstaande prioritering vallen. Dit zijn hoofdzakelijk zakelijke aansluitingen (grote ondernemers en MKB). Het is op dit moment onduidelijk hoeveel capaciteit in totaal er nog te verdelen is. Eerder werd capaciteit gereserveerd voor mogelijke toekomstige woningbouw. Nu wordt er alleen capaciteit gereserveerd voor de natuurlijke groei van bestaande aansluitingen (meer verbruik door bijv. huishoudens). De capaciteit die na deze reservering nog beschikbaar is, gaat naar aanmeldingen volgens het prioriteringskader.

Binnen categorieën geldt first come first serve. Er wordt dus op datum van aanmelding geprioriteerd. Tot 1 juli gelden nog de oude regels en vanaf 1 juli gaan de netbeheerders ook daadwerkelijk met het nieuwe kader werken. De reeds aangemelde (woningbouw) projecten blijven gereserveerd staan bij de netbeheerder. Het is nu nog onduidelijk in welk stadium van ontwikkeling een project aangemeld kan worden in het nieuwe kader. Op dit moment is de werkwijze dat een aanmelding alleen gedaan kan worden als er binnen redelijke termijn, nu drie jaar, tot realisatie overgegaan wordt. De netbeheerders werken samen met de VNG en ACM aan mogelijkheden om woningbouwprojecten eerder in het proces een aanmelding te kunnen laten doen. Belangrijk hierbij is dat het proces van prioriteren op jaarlijkse basis doorlopen wordt. Dat betekent dat als er na het aanmelden van categorie 1, 2 en 3 projecten in 2026 nog capaciteit over is, deze capaciteit begin 2027 naar de restcategorie gaat. Dit kan betekenen dat de resterende capaciteit van onze onderstations begin 2027 al volledig ‘vergeven’ is. Op dat moment kunnen er geen nieuwe aanvragen meer gedaan worden tot er meer capaciteit beschikbaar komt. De uitbreiding van het elektriciteitsnet in onze regio staat nu gepland voor 2032-2035. Dit betekent dat er een zeer grote kans is dat onze regio langere tijd te maken gaat krijgen met een aansluitstop.

Ook is het belangrijk te beseffen dat

schaarste op het elektriciteitsnet blijvend zal zijn en ook na de netuitbreidingen zorgvuldig omgegaan moet worden met de beschikbare capaciteit. Collectieve warmte valt onder categorie 3, basisbehoeften. Hoe de netbeheerders omgaan met deze prioritering in verhouding tot de andere aanvragen in categorie 3 zoals scholen en woningbouw weten we nog niet, dat wordt als het goed is in Q 1+2 meer duidelijk. Het bovenstaande gecombineerd betekent dit dat (woningbouw) projecten waar nu aan gewerkt wordt, of die op de planning staan voor de toekomst, een groot risico lopen om geen aansluiting te krijgen omdat zij niet voor 2027 niet ver genoeg zijn in hun planvorming. Als het vanuit de netbeheerders mogelijk wordt om woningen eerder in het proces aan te melden dan schept dit weer meer mogelijkheden. Consequenties aansluitstop TenneT Met de berichtgeving van TenneT op 12 februari is hier een extra risico bijgekomen als er daadwerkelijk een aansluitstop in aankomende zomer van kracht wordt. Met deze aansluitstop zijn, volgens de huidige berichtgeving, alleen projecten met een contract verzekerd van aansluiting. Hier moet in de komende periode echter meer duidelijkheid over komen. Daarnaast werkt Liander op dit moment met een zogenaamde vooraanmelding eerder in het proces, op een later moment volgt dan een contract.

Projecten met een vooraanmelding zijn in het geval van de aansluitstop niet verzekerd van een aansluiting. Op dit moment is nog onduidelijk wat deze aansluitstop van TenneT exact gaat betekenen voor de verschillende regio's. Ook daar moet nog meer uitsluitsel over komen. Bij een aansluitstop vallen projecten met een vooraanmelding MAAR nog zonder overeenkomst met de netbeheerder dus buiten de boot. De projectontwikkelaar en de netbeheerder kunnen pas een overeenkomst sluiten als er een huisnummerbesluit is vastgesteld. Een bouwproject vraagt meerdere jaren van voorbereiding. Er kan in een vroeg stadium netruimte gereserveerd worden maar dat is helaas geen garantie voor een aansluiting als een aansluitstop geldt. Daarbij is het ook belangrijk om te beseffen dat er met een aansluitstop (per 2027 of eerder) huishoudens met een 1faseaansluiting geen 3-faseaansluiting meer kunnen aanvragen. De 3-faseaansluiting is veelal nodig wanneer men individueel wil verduurzamen naar een warmtepomp, thuis wil laden en/of over wil gaan op elektrisch koken. Inwoners van de Ret moeten ook een 3faseaansluiting moeten hebben wanneer zij aansluiten op het warmtenet waar op dit moment aan gerekend wordt. Voor ondernemers die een grootverbruik aansluiting nodig hebben geldt al sinds 2023, dat zij deze niet kunnen krijgen.

Ook ondernemers die een kleinverbruikaansluiting nodig hebben, kunnen deze met het nieuwe ACM prioriteringskader niet meer

krijgen. Voor de bedrijvigheid heeft een lange aansluitstop ook negatieve gevolgen. Uitbreiding en nieuwe vestiging is niet mogelijk.

Financiën

Communicatie

We zijn bezig om een pagina op onze website in te richten met de laatste stand van zaken rondom dit thema. Dit gaan we gebruiken om onze communicatie verder uit te zetten. Denk hierbij aan socials, berichten in de krant en andere middelen om mensen bewust te maken. Belangrijk is dat inwoners weten bij wie ze wanneer terecht kunnen. En dat ze niet voor onverwachte problemen komen te staan. Het moet bij iedereen duidelijk zijn dat stroom geen vanzelfsprekendheid meer is, en dat in elk project de factor stroom altijd meegenomen moet worden.

Participatie

Liander bepaalt op basis van hun technische kennis en netwerkberekeningen waar een nieuw elektriciteitsstation het beste kan komen. Vanuit BOR kijken we vervolgens of er op die plek andere belangen spelen, zoals ruimtegebruik, verkeersveiligheid of toekomstige ontwikkelingen. In overleg wordt daarna samen de definitieve locatie vastgesteld. De eerste aanwijzing van Liander weegt zwaar, omdat de technische mogelijkheden beperkt zijn. Als een voorgestelde locatie niet haalbaar blijkt, kan het zijn dat er meerdere kleinere stations nodig zijn om dezelfde capaciteit te leveren. Dit heeft ongewenste gevolgen voor ruimtegebruik, kosten én planning. De speelruimte in de locatiekeuze is dus klein, en afwijzen kan grotere consequenties hebben dan op het eerste gezicht lijkt. Alle compacte elektriciteitshuisjes die Liander plaatst zijn bovendien vergunningsvrij; ze vallen onder de afmetingen waarvoor geen omgevingsvergunning nodig is. Hierdoor kunnen ze snel en zonder extra procedures worden gerealiseerd.

Aanpak en planning

De netbeheerders zijn als eerste aan zet om de netcongestie op te lossen. De gemeente faciliteert hen zoveel mogelijk zodat doorlooptijden zo kort mogelijk zijn. Daarnaast probeert de gemeente een aantal zaken te stimuleren. Informatie vooraf: Een 20 kV-leiding kan simpel gezegd meer stroom en dus meer vermogen vervoeren dan een 10 kV-leiding, waardoor hij geschikter is voor grotere afstanden of zwaardere netbelasting. 1) Buurtaanpak

De buurtaanpak van Liander betekent dat het elektriciteitsnet buurt voor buurt in één keer wordt verzwaard en uitgebreid, in plaats van steeds losse ingrepen per transformator of straat. Doordat kabels en nieuwe elektriciteitshuisjes gebundeld worden aangelegd, is er minder overlast kan er sneller gewerkt worden en ontstaat een toekomstbestendig net. We verwachten hiermee in Dreumel te beginnen, maar dit is afhankelijk van Liander. Totdat we met de buurtaanpak starten zullen er, waar nodig, nog gewoon losse huisjes geplaatst worden. De buurtaanpak is in tijd afhankelijk van de aanleg van de 20 kV leidingen. Aangezien deze stabiliteit moeten gaan brengen in het netwerk. De aanleg van de 20 kV leidingen zorgt er echter niet voor dat we minder aan de 10 kV moeten doen. We verwachten nog steeds een verdubbeling van het aantal huisjes en het overgrote merendeel van de straten zullen vaker open moeten. 2) Warmtenet en buurtvoorstel Waarom het warmtenet goed is om netcongestie te verminderen? Een Laag Temperatuur (LT)-warmtenet verschuift warmtevraag van individuele warmtepompen naar een collectief systeem, waardoor de elektriciteitsvraag tijdens piekuren sterk afneemt. Door bij koude piekmomenten de temperatuur van het net tijdelijk te verhogen met gas, hoeven warmtepompen nauwelijks op te schalen, wat stroompieken voorkomt en het net ontlast.

Dit maakt het warmtesysteem flexibel en goed te sturen. Daardoor leiden warmtepieken niet tot extra elektrische belasting en wordt netcongestie structureel verminderd zonder zware netverzwaring. Buurtvoorstel Liander Als individuele huiseigenaren geen netverzwaring kunnen krijgen, kan Liander binnen de buurtaanpak prioriteit geven aan collectieve voorzieningen zoals een warmtenet. Want die worden vooraf in de buurtplannen opgenomen en daarmee structureel “meegenomen” in de netuitbreiding. Als de warmtevraag in een buurt collectief wordt opgelost, kan Liander het elektriciteitsnet kleiner en efficiënter ontwerpen. Het net hoeft dan minder zware pieken op te vangen. De benodigde verzwaring in de buurt kan daardoor worden afgestemd op een lagere elektrische belasting. Dit past goed bij een LT-warmtenet. Dit mag nu nog niet omdat warmte op dit moment nog niet als congestieverzachter aangemerkt wordt. De verwachting is dat dit wel gaat gebeuren, omdat een warmtenet het net ontlast. Hierdoor zou het prioriteit kunnen krijgen, en dus eerder aangesloten kunnen worden. Óf dit doorgang gaat vinden en hoe dit er dan uit komt te zien is nu nog niet te zeggen. 3) Aanpassingen aan bestaande netwerken A) Versterking ringleidingen

Liander is bezig met de voorbereiding en aanleg van meerdere ringleidingen. Binnen de gemeente hebben we te maken met drie ringleidingen. Ringleiding Appeltern. Liander gaat hier twee grote distributiestations bouwen (afmeting: 6,5m x 2,5m x 2,5m). Daarnaast gaan zij enkele kilometers kabel leggen. Het eerste station hiervan is reeds geplaatst nabij de kruising van de Heppertsestraat/N239. De tweede zal vlakbij Appeltern worden geplaatst. Ringleiding 'oost'. Liander gaat in dit deelgebied de aankomende twee jaar minimaal 9 distributiestations plaatsen. Daarnaast moet er meer dan 30 kilometer kabel worden gelegd. Ringleiding 'west'. Liander moet ook in dit deelgebied minimaal 9 distributiestations plaatsen. Ook in dit deelgebied moet er meer dan 30 kilometer kabel gelegd worden. De planning voor deze werkzaamheden is nog niet geheel duidelijk. Er zijn wel al twee stations geplaatst. Één bij de Hommelstraat en één bij de Parkenstraat. B) Vervanging kabels in de wijk Indien Liander tijdens de bovengenoemde werkzaamheden mogelijkheden ziet om bestaande kabels te vervangen of te verleggen nemen ze dat mee. Dit valt dus buiten de buurtaanpak onder punt 1. C) Verzwaring hoogspanningskabel verbinding Dodewaard Druten. Deze zal mogelijk een klein stukje over het gebied van West Maas en Waal gaan lopen, echter is dat nog niet zeker.

4) Netbewust bouwen Met projectontwikkelaars onderzoeken we hoe er in onze gemeente netbewuste woningbouwplannen gerealiseerd kunnen worden. Dit doen we aan de voorkant zodat we kunnen leren hoe dit moet. De netbewuste nieuwbouwprojecten die in Nederland op dit moment zijn gerealiseerd zijn voornamelijk grote projecten zoals in Arnhem met >1000 woningen. Projecten in onze gemeente zijn altijd anders van schaal en het is daarom belangrijk dat er een nieuwe standaard ontwikkeld wordt voor 'kleinschalige' projecten. Deze standaard gaan we in samenwerking met ontwikkelaars, en experts op dit gebied ontwikkelen. Deze kunnen dan ook meegenomen worden naar andere gemeenten. Er zijn namelijk veel vergelijkbare gemeenten zoals die van ons, met vergelijkbare problematiek. Juist ook in onze regio. Wat we gaan leren in onze gemeente zal worden verspreid in de regio. Hiervoor is ook expertise vanuit de regio beschikbaar gemaakt. 5) Netbewuste bedrijven Op de Veesteeg verkennen we of bedrijven elkaar kunnen helpen in hun 'energiehuishouding'. We zoeken, met de ondernemers, naar

kansen om energie gemakkelijk uit te wisselen. Onder de nieuwe energiewet zijn deze mogelijkheden ruimer en is het gemakkelijker om gezamenlijk gebruik te maken van de beschikbare energie. We starten op de Veesteeg omdat daar veel verschillende bedrijven zitten. Daardoor is de kans groot dat hun energieprofielen van elkaar verschillen. Bedrijven met verschillende profielen kunnen makkelijker elektriciteit uitwisselen.

Bijlagen