2026-055.2 Bijlage 2. Adviesrapportage toekomst scholen in Altforst, Appeltern en Wamel - Onderzoek Pentha Rho 31-1-2025 (geanonimiseerd)

Tr

•

FF

Adviesrapportage toekomst scholen in Altforst/ Appeltern en Wamel Scenario-onderzoeken

Opdrachtgever Opgesteld door Kenmerk Status Datum

Stichting Trivium en Stichting Groeisaam Primair Onderwijs en U25003 Definitief 31 januari 2025

-

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Proces 1.3 Leeswijzer

3 3 3 3

2

Context en scenario’s 2.1 Context Altforst en Appeltern 2.2 Scenario’s Altforst en Appeltern 2.3 Context Wamel 2.4 Scenario’s Wamel

4 4 5 6 7

3

DESTEP-analyse Altforst en Appeltern 3.1 Demografisch 3.2 Economisch 3.3 Sociaal-maatschappelijk 3.4 Onderwijsinhoudelijk 3.5 Technologisch (huisvesting) 3.6 Politiek

9 9 10 11 12 13 14

4

DESTEP-analyse Wamel 4.1 Demografisch 4.2 Economisch 4.3 Sociaal-maatschappelijk 4.4 Onderwijsinhoudelijk 4.5 Technologisch (huisvesting) 4.6 Politiek

15 15 15 16 16 17 18

5

Conclusies en aanbevelingen 5.1 Conclusies algemeen 5.2 Conclusies casus Altforst en Appeltern 5.3 Conclusies casus Wamel 5.4 Aanbevelingen algemeen 5.5 Aanbevelingen casus Altforst en Appeltern 5.6 Aanbevelingen casus Wamel

19 19 19 20 20 21 22

Bijlage 1 – DESTEP analyse en scenario’s Altforst en Appeltern

23

Bijlage 2 – DESTEP analyse en scenario’s Wamel

24

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 2 van 25

1

Inleiding

1.1

Aanleiding De scholen van Stichting Trivium en Stichting Groeisaam Primair Onderwijs in de kernen Altforst, Appeltern en Wamel bevinden zich in verschillende fasen van samenwerken. De aanleiding voor samenwerking in Wamel is onder andere het Integraal Huisvestingsplan van de gemeente West Maas en Waal. Er worden inhoudelijk gesprekken gevoerd gerelateerd aan de nieuwe huisvesting. In Altforst en Appeltern wordt op dit moment nagedacht over de visie op samenwerken en de verschillende mogelijkheden hierin. Stichting Trivium houdt een aantal kleine scholen in stand. Het gemiddelde leerlingenaantal van de Trivium-scholen in de kernen Appeltern en Wamel daalt op korte termijn naar circa 50 leerlingen per school. Stichting Groeisaam Primair Onderwijs kent in Alforst tevens een kleine school met circa 45 leerlingen. Daarnaast heeft Stichting Groeisaam Primair Onderwijs een grotere school in Wamel, met ongeveer 190 leerlingen. Samen met de huisvestingsvraagstukken maken deze kleine scholen het gegeven dat Stichting Trivium en Stichting Groeisaam Primair Onderwijs willen onderzoeken wat het beste scenario is voor de kinderen op de scholen in Altforst, Appeltern en Wamel in de toekomst. Om zorgvuldige processen te doorlopen, is gevraagd om ondersteuning. Penta Rho is met de vraagstukken in deze kernen aan de slag gegaan.

De resultaten van de onderzoeken vinden hun weerslag in deze rapportage.

1.2

Proces Eind augustus 2024 heeft een startgesprek plaatsgevonden met de bestuurder van Stichting Trivium en de bestuurders van Stichting Groeisaam Primair Onderwijs. In het startgesprek is de opdracht gedefinieerd en is bestuurlijke/strategische informatie opgehaald. Vervolgens zijn in november en december 2024 interviews gevoerd met de directeuren van Basisschool De Tweestroom, de Gravin van Rechterenschool, De Laak en Basisschool de Terebint. Daarnaast zijn ook gesprekken gevoerd met stafleden van de beide stichtingen. Tevens is er een gesprek geweest met de wethouder Sociaal Domein en twee beleidsadviseurs van de gemeente West Maas en Waal. Met behulp van een deskstudie en de opgehaalde informatie van de interviews is vervolgens een DESTEP-analyse1 uitgevoerd voor het vraagstuk in Altforst en Appeltern én voor het vraagstuk in Wamel. Op basis van de resultaten uit de DESTEP-analyse is deze adviesrapportage opgesteld.

1.3

Leeswijzer In hoofdstuk 2 zijn de context en scenario’s voor het vraagstuk in Altforst en Appeltern opgenomen. Daaropvolgend zijn ook de context en scenario’s geschetst voor het vraagstuk in Wamel. Hoofdstuk 3 geeft vervolgens de belangrijkste uitkomsten weer uit de DESTEP-analyse van Altforst en Appeltern en hoofdstuk 4 de uitkomsten uit de DESTEP-analyse van Wamel. In hoofdstuk 5 hebben we een conclusies per vraagstuk beschreven en doen we aanbevelingen voor het vervolg met eventueel een passende procedure.

1 Demografisch, Economisch, Sociaal-Maatschappelijk, Technologisch, Ecologisch en Politiek

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 3 van 25

2

Context en scenario’s

2.1

Context Altforst en Appeltern Basisschool De Tweestroom van Stichting Groeisaam Primair Onderwijs is een roomskatholieke school met ongeveer 45 leerlingen. Op de school wordt gewerkt met unitonderwijs. Hierbij vindt instructie plaats via vakadoptie. De school is een innovatieve dorpsschool, waarbij de leerling eigenaar is van zijn of haar eigen ontwikkeling. De Gravin van Rechterenschool is een protestants-christelijke school met ongeveer 50 leerlingen. Er wordt gewerkt met drie combinatiegroepen. De Gravin van Rechterenschool is een kleine dorpsschool met een gemêleerde populatie, ook op het gebied van geloofsbeleving. De school wil dat leerlingen kennis opdoen over en zorgdragen voor de wereld om hen heen. Ten aanzien van de huisvesting zou volgens het IHP van 2021 Basisschool De Tweestroom in aanmerking moeten komen voor nieuwbouw, tegen het dorpshuis aan. De beredenering is dat Basisschool De Tweestroom altijd een kleine school zal blijven, tegen het dorpshuis aan bouwen zorgt voor een grotere voorziening en verbeterde samenwerking met maatschappelijke functies, inclusief de in het dorpshuis aanwezige kinderopvang. De Gravin van Rechterenschool zou volgens het IHP van 2021 in aanmerking moeten komen voor vernieuwbouw, inclusief uitbreiding om in de vorm van een IKC plaats te bieden aan kinderopvang en/of peuteropvang.

De vraag om een scenario-onderzoek naar de toekomst van de scholen kent twee aanleidingen. Enerzijds het huisvestingsvraagstuk, waarbij de scholen nadenken over de visie op samenwerken en samenwonen en de verschillende mogelijkheden hierin. Anderzijds zijn de lage leerlingenaantallen, in combinatie met de zorg om de borging van de onderwijskwaliteit een relevante aanleiding. Dit scenario-onderzoek vindt plaats op directie-, bestuurders- en gemeentelijk niveau.

De Tweestroom

De Gravin van Rechteren

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 4 van 25

2.2

Scenario’s Altforst en Appeltern In dit onderzoek zijn vier verschillende scenario’s onderzocht met betrekking tot de toekomst van Basisschool De Tweestroom in Altforst en de Gravin van Rechterenschool in Appeltern. Scenario 1: Niets doen, openhouden scholen Altforst en Appeltern Stichting Trivium en Stichting Groeisaam Primair Onderwijs houden Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool open met het vooruitzicht de school op termijn wellicht te moeten sluiten vanwege het lage leerlingenaantal. Scenario 2a: Samenwonen Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool, op de locatie van Basisschool De Tweestroom In dit scenario blijven beide scholen als zelfstandige entiteit bestaan en wonen samen in dezelfde huisvesting op de locatie van Basisschool De Tweestroom. Scenario 2b: Samenwonen Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool, op de locatie van de Gravin van Rechterenschool In dit scenario blijven beide scholen als zelfstandige entiteit bestaan en wonen samen in dezelfde huisvesting op de locatie van de Gravin van Rechterenschool. Scenario 2c: Samenwonen Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool, op een alternatieve locatie In dit scenario blijven beide scholen als zelfstandige entiteit bestaan en wonen samen in dezelfde huisvesting op een alternatieve locatie.

Scenario 3a: Fuseren Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool, op de locatie van Basisschool De Tweestroom Basisschool De Tweestroom wordt samengevoegd met de Gravin van Rechterenschool tot fusieschool in Altforst. Procedureel gezien betekent dit dat beide scholen fuseren onder gelijktijdige sluiting van één van de scholen. Hiervoor zal een proces tot samenvoeging worden doorlopen om zoveel mogelijk kinderen van beide scholen mee te krijgen naar de nieuwe fusieschool. Scenario 3b: Fuseren Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool, op de locatie van de Gravin van Rechterenschool Basisschool De Tweestroom wordt samengevoegd met de Gravin van Rechterenschool tot fusieschool in Appeltern. Procedureel gezien betekent dit dat beide scholen fuseren onder gelijktijdige sluiting van één van de scholen. Hiervoor zal een proces tot samenvoeging worden doorlopen om zoveel mogelijk kinderen van beide scholen mee te krijgen naar de nieuwe fusieschool.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 5 van 25

Scenario 3c: Fuseren Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool, op een alternatieve locatie Basisschool De Tweestroom wordt samengevoegd met de Gravin van Rechterenschool tot fusieschool op een alternatieve locatie. Procedureel gezien betekent dit dat beide scholen fuseren onder gelijktijdige sluiting van één van de scholen. Hiervoor zal een proces tot samenvoeging worden doorlopen om zoveel mogelijk kinderen van beide scholen mee te krijgen naar de nieuwe fusieschool. Scenario 4a: Sluiten van Basisschool De Tweestroom Stichting Groeisaam Primair Onderwijs sluit Basisschool De Tweestroom per augustus 2025 of later. Scenario 4b: Sluiten van de Gravin van Rechterenschool Stichting Trivium sluit de Gravin van Rechterenschool per augustus 2025 of later. 2.3

Context Wamel Basisschool De Laak van Stichting Groeisaam Primair Onderwijs is een rooms-katholieke school met ongeveer 190 leerlingen. Op de school wordt nauw samengewerkt met de peuteropvang en het speciaal onderwijs. Binnen het gebouw wordt één lokaal gebruikt door de peutergroep en twee lokalen door een dependance van het speciaal onderwijs van De KOM. Vanuit ontmoeting is de sociale integratie van kinderen met een verstandelijke beperking op de school vormgegeven. Basisschool de Terebint van Stichting Trivium is een protestants-christelijke school met ongeveer 60 leerlingen. Er wordt gewerkt met drie combinatiegroepen. De school wil gaan voor boeiend onderwijs, dat aansluit bij de leerbehoeften van kinderen. Onderwijs aanbieden dat de nieuwsgierigheid van kinderen prikkelt, kinderen tot groei brengt en helpt de zelfsturende houding van kinderen te ontwikkelen. Wat betreft het huisvestingsvraagstuk zouden De Laak en de Terbint volgens het IHP van 2021 in aanmerking moeten komen voor gezamenlijke nieuwbouw, inclusief het speciaal onderwijs van De KOM en peuteropvang, kinderopvang en bso. De inhoudelijke samenwerking met het SO die er nu is met De Laak kan met alle toekomstige gebruikers worden voortgezet in de nieuwe situatie. Er is dan dus sprake van samenwerking in de vorm van een brede school/MFA, geen IKC (er is geen sprake van één organisatie).

De locatie is nog nader te bepalen. De combinatie van het huisvestingsvraagstuk en het lage leerlingenaantal van de Terebint, vormen de aanleiding voor het scenario-onderzoek.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 6 van 25

De Terebint De Laak

2.4

Scenario’s Wamel In dit onderzoek zijn twee verschillende scenario’s onderzocht met betrekking tot de toekomst van De Laak en de Terebint in Wamel. Scenario 2a: Samenwonen De Laak en de Terebint, op de locatie van De Laak In dit scenario blijven beide scholen als zelfstandige entiteit bestaan en wonen samen in dezelfde huisvesting op de locatie van De Laak. Scenario 2b: Samenwonen De Laak en de Terebint, op de locatie van de Terebint In dit scenario blijven beide scholen als zelfstandige entiteit bestaan en wonen samen in dezelfde huisvesting op de locatie van de Terebint. Scenario 2c: Samenwonen De Laak en de Terebint, op een alternatieve locatie (bijv. bij het dorpshuis) In dit scenario blijven beide scholen als zelfstandige entiteit bestaan en wonen samen in dezelfde huisvesting op een alternatieve locatie. Scenario 3a: Fuseren De Laak en de Terebint, op de locatie van De Laak De Laak wordt samengevoegd met de Terebint tot fusieschool op de locatie van De Laak. Procedureel gezien betekent dit dat beide scholen fuseren onder gelijktijdige sluiting van één van de scholen. Hiervoor zal een proces tot samenvoeging worden doorlopen om zoveel mogelijk kinderen van beide scholen mee te krijgen naar de nieuwe fusieschool.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 7 van 25

Scenario 3b: Fuseren De Laak en de Terebint, op de locatie van de Terebint De Laak wordt samengevoegd met de Terebint tot fusieschool op de locatie van de Terebint. Procedureel gezien betekent dit dat beide scholen fuseren onder gelijktijdige sluiting van één van de scholen. Hiervoor zal een proces tot samenvoeging worden doorlopen om zoveel mogelijk kinderen van beide scholen mee te krijgen naar de nieuwe fusieschool. Scenario 3c: Fuseren De Laak en de Terebint, op een alternatieve locatie (bijv. bij het dorpshuis) De Laak wordt samengevoegd met de Terebint tot fusieschool op een alternatieve locatie. Procedureel gezien betekent dit dat beide scholen fuseren onder gelijktijdige sluiting van één van de scholen. Hiervoor zal een proces tot samenvoeging worden doorlopen om zoveel mogelijk kinderen van beide scholen mee te krijgen naar de nieuwe fusieschool.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 8 van 25

3

DESTEP-analyse Altforst en Appeltern

De vier scenario’s zijn op basis van een DESTEP-analyse met elkaar vergeleken. Deze analyse is een model om de externe omgevingsfactoren en hun impact op verschillende scenario’s te identificeren. De DESTEP-analyse bestaat uit de volgende componenten: demografisch, economisch, sociaal-maatschappelijk, technologisch (huisvesting), ecologisch en politiek. In deze analyse is ‘onderwijsinhoudelijk’ toegevoegd en ‘ecologisch’ verwijderd. 3.1

Demografisch Demografische ontwikkelingen en leerlingentellingen In onderstaande tabellen zijn de leerlingenaantallen en de leerlingenprognoses van Basisschool De Tweestroom en de Gravin van Rechterenschool weergegeven. Leerlingentellingen en -prognoses - DUO 2025

2026

2027

2028

2029

2030

De Tweestroom

43

48

46

45

46

49

De Gravin van Rechteren

43

40

38

41

37

41

Leerlingentellingen en -prognoses - Eigen prognoses 2025

2026

2027

2028

De Tweestroom

47

42

40

38

De Gravin van Rechteren

53

55

55

55

Leerlingentellingen en -prognoses – Pronexus (IHP) 2021

2026

2031

2036

De Tweestroom

47

44

43

43

De Gravin van Rechteren

50

54

60

58

Scenario 1 De schaalgrootte van beide scholen blijft een risico. Als een aantal gezinnen besluit te vertrekken, loopt de school het risico om met het leerlingenaantal te klein te worden om in stand te kunnen houden. De instandhoudingsnorm voor de kernen Altforst en Appeltern is 30 leerlingen. Scenario 2 Bij samenwonen blijft er sprake van twee kleine scholen, dit blijft dus een risico. Daarnaast bestaat de kans dat ouders niet meegaan naar de samenwonende locatie, omdat voor een aantal ouders de school uit het dorp vertrekt en kiest voor een andere school in de omgeving. Bij het samenwonen op een alternatieve locatie zal deze kans het kleinst zijn. Scenario 3 Met de leerlingen van zowel Basisschool De Tweestoom als de Gravin van Rechterenschool kan de fusieschool bestaan uit circa 100 leerlingen. De vraag is echter of dit ook aan de orde is, ouders kunnen ook kiezen voor een andere school in de omgeving. Voor een aantal ouders zal namelijk de school uit het dorp vertrekken. Identiteit kan hierbij ook een rol spelen. Het is wel mogelijk om (meer) ouders mee te krijgen naar de nieuwe

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 9 van 25

situatie door ze te betrekken bij het hele proces. Bij een fusie op een alternatieve locatie zal naar verwachting het risico op leerlingenverlies het kleinst zijn. Scenario 4 Bij het sluiten van Basisschool De Tweestroom of de Gravin van Rechterenschool is minder sturing mogelijk op leerlingstromen en zullen waarschijnlijk niet alle ouders voor de andere school kiezen. Ouders kunnen kiezen voor andere scholen in de omgeving. 3.2

Economisch Financiële consequenties Scenario 1 Beide scholen ontvangen een kleine scholen-toeslag. Daarnaast krijgen de scholen vanuit de besturen extra budget, waar ze eigenlijk geen recht op hebben qua leerlingenaantallen. Dit gaat ten koste van andere scholen. Daarnaast is er nog sprake van inzet van incidentele middelen. Het risico is het wegvallen van voornoemde middelen, waardoor het lastig wordt om met deze schaalgrootte de groepen voldoende bemenst te houden en daarmee de kwaliteit te borgen. Scenario 2 Door middel van samenwonen kunnen scholen gezamenlijk een aantal kosten voor huisvesting dragen. Ook zijn er door het samenwonen kansen om bijvoorbeeld samen inkopen te doen. Scenario 3 In dit scenario ontvangt de fusieschool tijdelijk een samenvoegingscompensatie. De samenvoegingscompensatie bedraagt het eerste jaar 100% en het tweede jaar 50%, waarmee een gedeelte van de personele bekostiging (als waren het twee scholen) in stand blijft. Wanneer er veel kinderen van de beide scholen meegaan naar de fusieschool, kan de gefuseerde school uiteindelijk groter en daarmee beter betaalbaar zijn. Scenario 4 Basisschool De Tweestroom of de Gravin van Rechterenschool sluit. Dat betekent dat Stichting Trivium of Stichting Groeisaam Primair Onderwijs een BRIN-nummer verliest en daarmee de bekostiging van de school.

Afhankelijk van de uitstroom naar andere besturen verliezen de stichtingen mogelijk een deel van het bedrag per leerling. Concurrentiepositie Scenario 1 In dit scenario behouden Stichting Trivium en Stichting Groeisaam Primair Onderwijs hun scholen in Altforst en Appeltern. Dit heeft geen directe effecten op de concurrentiepositie. Men kan zich wel afvragen of een kleine school (met een onzeker leerlingenaantal) een positief effect heeft op het imago van Stichting Trivium en Stichting Groeisaam Primair Onderwijs en de kwaliteit van het onderwijs. Met name onduidelijkheid over het toekomstperspectief kan onrust en daarmee onvrede veroorzaken. Scenario 2 Het samenwonen heeft effecten voor de concurrentiepositie. Ouders van de school die wordt verplaatst, kunnen de verplaatsing als negatief ervaren, waardoor ouders wellicht kiezen voor een andere school in de omgeving.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 10 van 25

Scenario 3 Stichting Trivium of Stichting Groeisaam Primair Onderwijs verliest een school in Altforst of Appeltern, waardoor de concurrentiepositie van de stichting kan veranderen. Met name de spreiding van PC-scholen zal afnemen in de regio. Door een zorgvuldig proces tot samenvoeging kan er wel een krachtige nieuwe situatie ontstaan, waarbij ook een stap kan worden gemaakt in de uitstraling. Dit kan een positief effect hebben op de concurrentiepositie van Stichting Trivium en/of Stichting Groeisaam Primair Onderwijs. Scenario 4 Stichting Trivium of Stichting Groeisaam Primair Onderwijs verliest een school in Altforst of Appeltern. Het sluiten is een negatief signaal. Hierdoor zal de concurrentiepositie van Stichting Trivium of Stichting Groeisaam Primair Onderwijs kunnen afnemen. Wanneer de leerlingen van de gesloten school voor de andere school kiezen, kan de concurrentiepositie van Stichting Trivium of Stichting Groeisaam Primair Onderwijs verbeteren. 3.3

Sociaal-maatschappelijk Draagvlak ouders en leerkrachten Scenario 1 Er zullen ouders zijn die het fijn vinden dat er voorlopig een school in Altforst en Appeltern blijft bestaan, maar nieuwe ouders zullen hun kind mogelijk niet meer naar de scholen laten gaan vanwege het geringe aantal klasgenootjes. In dit scenario kan het ook zo zijn dat toekomstige ouders de bestaanszekerheid van de school mogelijk in twijfel trekken. Voor leerkrachten biedt dit scenario ook geen perspectief op een toekomstbestendige situatie. De werkdruk is hoog en blijft hoog door de kleine schaalgrootte. Wel is de kleine school in het kleine dorp hen dierbaar. Scenario 2 De ouders van de te verplaatsen school zullen de verplaatsing als negatief ervaren. Dit heeft alles te maken met het vertrek van de laatste school in het dorp. Dit vraagt om een zorgvuldig proces om ouders zo goed mogelijk mee te krijgen. De teams zijn zich bewust van de lage leerlingenaantallen en de gevolgen die dit kan hebben. De teams zien beide het liefst dat de huidige locatie blijft bestaan. Scenario 3 Ouders van de te sluiten school bij fusie kunnen de sluiting van de school als negatief ervaren. Dit heeft alles te maken met het vertrek van de laatste school in het dorp. Dit scenario, samenvoeging tot fusieschool, geeft echter wel een duurzame oplossing voor de leerlingen.

Er zullen daarom ook ouders zijn die blij zijn dat er stappen worden ondernomen voor toekomstbestendig onderwijs in het dorp én omdat de verworvenheden van de scholen terug kunnen komen in de fusieschool. Dit neemt niet weg dat sommige ouders alsnog andere keuzes maken en niet zullen kiezen voor de fusieschool. Dit scenario vraagt een zorgvuldig proces om ouders zo goed mogelijk mee te krijgen. De teams van beide scholen zijn zich bewust van de lage leerlingenaantallen en de gevolgen die dit kan hebben. Zij zien beide het liefst dat de huidige locatie blijft bestaan. Ook zijn er bij de teams van beide scholen zorgen over lage onderwijsopbrengsten in de afgelopen jaren. Daarnaast kunnen de teams een fusieproces spannend vinden, maar een grotere schaalgrootte en een zekere situatie voor de scholen voor de langere termijn kan wel een positieve rol spelen.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 11 van 25

Scenario 4 Ouders en leerkrachten zullen de sluiting van een school als negatief ervaren. Het onderwijs in een dorp verdwijnt op die manier. De teleurstelling onder teamleden kan daarnaast ook groot zijn, omdat de verworvenheden van de school niet meegaan naar een andere school. Het is niet duidelijk hoeveel leerlingen van de te sluiten school zullen kiezen voor de andere school. Zij kunnen ook kiezen voor andere scholen in de omgeving. 3.4

Onderwijsinhoudelijk Werkdruk leerkrachten en oplossing voor lerarentekort Scenario 1 Dit scenario verhoogt waarschijnlijk de werkdruk van de leerkrachten op de beide scholen. De taakbelasting van leerkrachten kan toenemen indien de formatie moet afnemen doordat er geen extra middelen meer gebruikt kunnen worden. Op die manier moeten dezelfde taken in de toekomst waarschijnlijk over nog minder leerkrachten verdeeld worden. Dit scenario geeft geen duurzame oplossing voor het lerarentekort. Scenario 2 Het samenwonen heeft geen directe positieve effecten op de werkdruk van de leerkrachten. Het blijven twee kleine scholen met kleine teams. Door samenwerking tussen de scholen kan er wel verlichting van de werkdruk gerealiseerd worden. Dit scenario heeft in principe geen effect op het lerarentekort. Samenwonende scholen kunnen wel afspraken maken over intensieve samenwerking tussen personeel (specialisten), OOP of invalsituaties. Scenario 3 Tijdens het proces tot fusieschool zullen er gedurende een periode meer taken zijn om twee scholen samen te voegen via een zorgvuldig proces. Als de scholen zijn samengevoegd, zullen de taken voor de leerkrachten op de scholen naar alle waarschijnlijkheid merkbaar afnemen in verband met de grotere schaalgrootte van de school, waardoor taken over meer teamleden verdeeld kunnen worden. Dit scenario heeft tevens een effect op het lerarentekort.

Als veel leerlingen van beide scholen meegaan naar de fusieschool, kunnen leerkrachten wellicht efficiënter worden ingezet. Scenario 4 Teamleden van de te sluiten school zullen uitstromen naar andere scholen, binnen of buiten Stichting Trivium en Stichting Groeisaam Primair Onderwijs. Er is geen grote verandering in taken te verwachten. De overgebleven school zal waarschijnlijk niet veel groeien in leerlingenaantal, waardoor sprake blijft van een grote werkdruk onder leerkrachten. Dit scenario biedt geen oplossing voor het lerarentekort. Wel zouden de leerkrachten van de te sluiten school binnen hetzelfde schoolbestuur kunnen worden ingezet. Onderwijskwaliteit Scenario 1 Dit scenario biedt geen nieuwe kansen voor het ten minste op orde houden van de onderwijskwaliteit. Beide scholen zijn door de inspectie als voldoende beoordeeld, maar komen uit een situatie waarbij de onderwijsresultaten onder druk stonden. De onderwijskwaliteit blijft echter kwetsbaar in de huidige situatie waardoor het risicoscholen blijven.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 12 van 25

Scenario 2 Het samenwonen van de scholen heeft niet direct invloed op de onderwijskwaliteit. De beide kleine scholen blijven namelijk apart van elkaar functioneren. Wel zijn er door het samenwonen kansen om dingen samen op te pakken. Scenario 3 Door middel van een fusie zijn er kansen om de onderwijskwaliteit te verbeteren. Zo zal de werkdruk onder leerkrachten afnemen, hoeven er minder complexe combinatiegroepen gemaakt te worden en zal er door totstandkoming van een groter team meer kennis en kunde in de school aanwezig zijn. Scenario 4 Het sluiten van een school biedt geen kansen voor het ten minste op orde houden van de onderwijskwaliteit. Naast het sluiten van een school, zal de andere school waarschijnlijk niet veel groeien in leerlingenaantal, waardoor er sprake blijft van een grote werkdruk onder leerkrachten. Complexe combinatiegroepen zullen blijven bestaan. Uitstraling van de school Scenario 1 Er is een risico op een negatief effect op de uitstraling van de scholen, doordat leerlingen weinig leeftijdsgenoten in de groep hebben. Dit kan, in de ogen van (nieuwe) ouders, samen met een onzeker toekomstperspectief, iets doen in de beeldvorming. Scenario 2 Het samenwonen kan een negatief effect hebben op de te verplaatsen school, omdat de leerlingen moeten reizen naar een andere locatie.

De samenwerking binnen dezelfde huisvesting kan wel een positieve uitstraling creëren. Scenario 3 Dit scenario heeft wellicht enig positief effect voor de fusieschool indien elementen van zowel De Tweestroom als de Gravin van Rechteren gebruikt gaan worden en de fusieschool meer leerlingen heeft dan de individuele scholen nu per locatie hebben. Scenario 4 Dit scenario biedt wellicht een klein positief effect voor de overgebleven school, omdat deze misschien iets groeit. Dit is echter geen vanzelfsprekendheid, ouders kunnen ook kiezen voor andere scholen in de omgeving. 3.5

Technologisch (huisvesting) Ruimtelijk Scenario 1 Geen veranderingen. Er is voldoende ruimte in beide scholen. Scenario 2 In het IHP staat opgenomen dat Basisschool De Tweestroom in aanmerking komt voor nieuwbouw, in samenhang met het dorpshuis. Daarnaast komt de Gravin van Rechterenschool volgens het IHP in aanmerking voor vernieuwbouw. De leerlingen van de te verplaatsen school kunnen worden meegenomen in de plannen voor (ver)nieuwbouw, waardoor het bvo wordt aangepast op het totale aantal leerlingen.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 13 van 25

De gemeente geeft echter aan dat het IHP qua financiën en capaciteit niet kan worden uitgevoerd. Het is volgens de gemeente enkel mogelijk maatregelen te treffen om de scholen nog tien tot vijftien jaar in stand te houden. De besturen kunnen zich niet vinden in de genoemde termijn, dit moet onderwerp zijn van vervolggesprekken. Op dit moment is er bij beide scholen geen ruimte genoeg om de twee scholen te laten samenwonen. Scenario 3 Zoals in scenario 2 opgenomen, staan beide scholen in het IHP opgenomen, maar geeft de gemeente aan dat deze plannen niet kunnen worden uitgevoerd. Op de scholen is er wellicht wel ruimte genoeg voor een fusieschool, omdat leerlingen uit de verschillende groepen kunnen worden samengevoegd. Scenario 4 Bij sluiting van een school zijn de effecten op de ruimte in de overgebleven school afhankelijk van het feit of er kinderen van de gesloten school meegaan naar de overgebleven school. 3.6

Politiek Scenario 1 Er is de gemeente alles aan gelegen om in elke kern een school te behouden, vandaar dat er woningen bijgebouwd worden in de dorpen, om de leerlingenaantallen op te hogen/ stabiel te houden. Daarnaast is in het IHP van 2021 de visie van de gemeente (en schoolbesturen) weergegeven: ‘Wij zijn er in ieder dorp voor alle kinderen van het dorp’. Dit scenario strookt dus met de opvatting van de gemeente. Scenario 2 Politiek ligt (zoals in scenario 1 benoemd) het sluiten van de laatste school in een dorp gevoelig. De opvatting van de gemeente is dat dit dan ook absoluut onwenselijk is. Scenario 3 Politiek ligt (zoals in scenario 1 benoemd) het sluiten van de laatste school in een dorp gevoelig. De opvatting van de gemeente is dat dit dan ook absoluut onwenselijk is. Scenario 4 Politiek ligt (zoals in scenario 1 benoemd) het sluiten van de laatste school in een dorp gevoelig. De opvatting van de gemeente is dat dit dan ook absoluut onwenselijk is.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 14 van 25

4

DESTEP-analyse Wamel

De twee scenario’s zijn op basis van een DESTEP-analyse met elkaar vergeleken. Deze analyse is een model om de externe omgevingsfactoren en hun impact op verschillende scenario’s te identificeren. De DESTEP-analyse bestaat uit de volgende componenten: demografisch, economisch, sociaal-maatschappelijk, technologisch (huisvesting), ecologisch en politiek. In deze analyse is ‘onderwijsinhoudelijk’ toegevoegd en ‘ecologisch’ verwijderd. 4.1

Demografisch Demografische ontwikkelingen en leerlingentellingen In onderstaande tabellen zijn de leerlingenaantallen en de leerlingenprognoses van De Laak en de Terebint weergegeven. Leerlingentellingen en -prognoses - DUO 2025

2026

2027

2028

2029

2030

De Laak

174

164

167

164

172

168

De Terebint

55

57

57

56

56

55

Leerlingentellingen en -prognoses – Eigen prognoses 2025

2026

2027

2028

De Laak

200

195

198

198

De Terebint

59

62

60

65

Leerlingentellingen en -prognoses - Pronexus (IHP) 2021

2026

2031

2036

De Laak

161

167

162

161

De Terebint

63

63

62

62

Scenario 2 Bij het samenwonen blijft er sprake van twee aparte scholen. Het leerlingenaantal van de Terebint blijft, gezien de schaalgrootte, in de toekomst kwetsbaar. Als een aantal gezinnen besluit te vertrekken, loopt de school het risico om met het leerlingenaantal onder de ondergrens te komen. De instandhoudingsnorm voor de kern Wamel is 67 leerlingen, dus daar zit de Terebint al onder. Scenario 3 De Laak heeft ongeveer 190 leerlingen. Met de leerlingen van de Terebint kan de fusieschool bestaan uit circa 250 leerlingen. Bij een proces tot samenvoeging (fusie) is het mogelijk om (meer) ouders van de Terebint mee te krijgen naar de fusieschool door ze te betrekken bij het hele proces. Het grootste risico ligt bij de ouders van de Terebint, zij kunnen ook gaan kiezen voor een andere PC-school in de omgeving. 4.2

Economisch Financiële consequenties Scenario 2 Door middel van samenwonen kunnen scholen gezamenlijk de kosten voor huisvesting dragen. Ook zijn er door het samenwonen kansen om bijvoorbeeld samen inkopen te

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 15 van 25

doen. Wel blijft de Terebint een kleine school, waardoor extra middelen wellicht nog steeds noodzakelijk zullen zijn. Scenario 3 In dit scenario ontvangt de fusieschool tijdelijk een samenvoegingscompensatie. De samenvoegingscompensatie bedraagt het eerste jaar 100% en het tweede jaar 50%, waarmee een gedeelte van de personele bekostiging (als waren het twee scholen) in stand blijft. Wanneer er veel kinderen van de beide scholen meegaan naar de fusieschool, kan de gefuseerde school uiteindelijk groter en daarmee beter betaalbaar zijn. Concurrentiepositie Scenario 2 Er zijn weinig effecten te verwachten voor de concurrentiepositie. De Laak en de Terebint zijn de enige scholen in Wamel. Scenario 3 Er zijn weinig effecten te verwachten voor de concurrentiepositie. Bij fusie is er feitelijk geen sprake meer van concurrentie. 4.3

Sociaal-maatschappelijk Draagvlak ouders en leerkrachten Scenario 2 De ouders van De Laak zijn ervan op de hoogte dat in het IHP staat vermeld dat de Terebint zal samenwonen met De Laak. Zij verwachten dit scenario al. De verwachting is dat de locatiekeuze geen wezenlijk verschil voor hen zou maken. De ouders van de Terebint willen graag een aparte school voor de Terebint behouden, dit is bij samenwonen ook het geval. De teams zijn zich bewust van de lage leerlingenaantallen van de Terebint en de gevolgen die dit kan hebben. Het team van De Laak zou samenwonen geen probleem vinden. Het draagvlak bij het team van de Terebint ligt wat genuanceerder, niet iedereen staat positief tegenover samenwonen. Scenario 3 Zoals bij scenario 2 vermeld, zijn de ouders van De Laak op de hoogte van het samenwonen. Wanneer sprake is van een fusie, wordt door de directie verwacht dat 20% van de ouders van De Laak hier moeite mee kan hebben. Naar de Terebint gaan veel gezinnen die niet in Wamel wonen. Christelijke ouders en ouders die specifiek op zoek zijn naar een kleine school, zullen wellicht verder kijken wanneer sprake is van een fusieschool. De weerstand van de ouders zal hier groter zijn. Het team van De Laak zou een fusie geen probleem vinden. Het draagvlak bij het team van de Terebint voor een fusie zal klein zijn.

4.4

Onderwijsinhoudelijk Werkdruk leerkrachten en oplossing voor lerarentekort Scenario 2 Het samenwonen heeft geen directe positieve effecten op de werkdruk van de leerkrachten. Het blijven twee aparte scholen, waarbij de Terebint een kleine school is met een klein team. De taakbelasting van de Terebint kan toenemen indien de formatie moet afnemen wanneer er geen extra middelen meer ingezet kunnen worden. Door samenwerking tussen de scholen kan er wel verlichting van de werkdruk op de Terebint gerealiseerd worden. Dit scenario heeft in principe geen effect op het lerarentekort.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 16 van 25

Samenwonende scholen kunnen wel afspraken maken over intensieve samenwerking tussen personeel (specialisten), OOP of invalsituaties. Scenario 3 Tijdens het proces voor een fusieschool zullen er gedurende een periode meer taken zijn om twee scholen samen te voegen via een zorgvuldig proces. Als de scholen zijn samengevoegd, zullen de taken voor de leerkrachten op de Terebint naar alle waarschijnlijkheid merkbaar afnemen in verband met de grotere schaalgrootte van de school, waardoor taken over meer teamleden verdeeld kunnen worden. Dit scenario heeft tevens een effect op het lerarentekort. Als veel leerlingen van beide scholen meegaan naar de fusieschool, kunnen leerkrachten wellicht efficiënter worden ingezet. Onderwijskwaliteit Scenario 2 De onderwijskwaliteit op beide scholen is in orde. Het samenwonen van de scholen heeft niet direct invloed op de onderwijskwaliteit, de scholen blijven namelijk apart van elkaar functioneren. Wel zijn er door het samenwonen kansen om dingen samen op te pakken. De Terebint blijft als kleine school wel kwetsbaar ten aanzien van de kwaliteit. Scenario 3 Door middel van een fusie zijn er kansen om de onderwijskwaliteit te borgen en/of te verbeteren.

Zo zal de werkdruk onder leerkrachten afnemen, hoeven er minder complexe combinatiegroepen gemaakt te worden en zal er door totstandkoming van een groter team meer kennis en kunde in de school aanwezig zijn. Uitstraling van de school Scenario 2 Bij samenwonen zijn er weinig kansen te verwachten ten aanzien van de uitstraling van de scholen. Een eventuele samenwerking kan wel een positieve uitstraling creëren. Scenario 3 Dit scenario heeft wellicht een positief effect voor de fusieschool, omdat elementen van zowel De Laak als de Terebint gebruikt kunnen worden en de fusieschool meer leerlingen krijgt dan de scholen nu apart hebben. Dit kan door sommige ouders van de Terebint ook als bedreiging worden gezien. 4.5

Technologisch (huisvesting) Ruimtelijk Scenario 2 In de huidige situatie is er bij De Laak sprake van een ruimtetekort. In het IHP staat opgenomen dat De Laak en de Terebint in aanmerking komen voor gezamenlijke nieuwbouw, samen met De KOM en kinderopvang, peuteropvang en bso. De locatiekeuze lijkt complex te zijn. De vraag is of er op de kavel van De Laak voldoende ruimte is voor eventuele nieuwbouw. Een andere mogelijkheid zou zijn om de huisvesting te realiseren bij de voetbalvereniging, dit geeft verkeerstechnisch een uitdaging. De kavel van de Terebint lijkt in ieder geval te klein te zijn, dit lijkt bij het dorpshuis ook zo te zijn. De gemeente geeft echter aan dat het IHP qua financiën en capaciteit niet kan worden uitgevoerd. Het is volgens de gemeente enkel mogelijk maatregelen te treffen om de scholen nog tien tot vijftien jaar in stand te houden en bij De Laak voor tijdelijke extra

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 17 van 25

huisvesting te zorgen met een extra unit of een grotere unit. De besturen kunnen zich niet vinden in de genoemde termijn, dit moet onderwerp zijn van vervolggesprekken. Scenario 3 In het IHP staat opgenomen dat De Laak en de Terebint in aanmerking komen voor gezamenlijke nieuwbouw, samen met De KOM en kinderopvang, peuteropvang en bso. De locatiekeuze lijkt complex te zijn. De vraag is of er op de kavel van De Laak voldoende ruimte is voor eventuele nieuwbouw. Een andere mogelijkheid zou zijn om de huisvesting te realiseren bij de voetbalvereniging, dit geeft verkeerstechnisch een uitdaging. De kavel van de Terebint lijkt in ieder geval te klein te zijn, dit lijkt bij het dorpshuis ook zo te zijn. De gemeente geeft echter aan dat het IHP qua financiën en capaciteit niet kan worden uitgevoerd. Het is volgens de gemeente enkel mogelijk maatregelen te treffen om de scholen nog tien tot vijftien jaar in stand te houden en bij De Laak voor tijdelijke extra huisvesting te zorgen met een extra unit of een grotere unit. De vraag is of er ook nog genoeg tijdelijke ruimte gerealiseerd kan worden voor een fusieschool. De besturen kunnen zich niet vinden in de genoemde termijn, dit moet onderwerp zijn van vervolggesprekken. 4.6

Politiek Scenario 2 Er is de gemeente alles aan gelegen om elke school in elke kern te behouden, vandaar dat er woningen bijgebouwd worden in de dorpen, om de leerlingenaantallen op te hogen/ stabiel te houden. Daarnaast is in het IHP van 2021 de visie van de gemeente (en schoolbesturen) weergegeven: ‘Wij zijn er in ieder dorp voor alle kinderen van het dorp’. In dit geval zijn beide scholen binnen Wamel en kunnen de kinderen dus in Wamel naar school blijven gaan. Scenario 3 Politiek ligt (zoals in scenario 2 benoemd) het sluiten van een school in een dorp gevoelig. In dit geval zijn beide scholen binnen Wamel en kunnen de kinderen dus in Wamel naar school blijven gaan. Er is geen sprake van het sluiten van de laatste school in het dorp. Dit scenario ligt naar verwachting politiek minder gevoelig.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 18 van 25

5

Conclusies en aanbevelingen

5.1

Conclusies algemeen Er zijn in beide casussen tegengestelde belangen. Voor de schoolbesturen zou samengaan van scholen een goede oplossing kunnen zijn. Op die manier worden de scholen beter betaalbaar en organiseerbaar, schaalvergroting zorgt voor efficiëntere inzet van personeel en minder kans op kwaliteitsverlies. Bovendien kan op deze manier de kwaliteit van het onderwijs geborgd blijven. De gemeente heeft op dit moment geen financiële middelen om ingrijpende huisvestingstrajecten vorm te geven (c.q. het bouwen van nieuwe scholen) zoals benoemd in het IHP 2021. Daarnaast zou het verdwijnen van de kleine scholen uit dorpskernen (bijvoorbeeld Altforst en Appeltern) slecht vallen bij de bewoners van deze dorpen. De gemeente maakt zich dan grote zorgen over de leefbaarheid in de dorpen. Draagvlak binnen de dorpen om de laatste scholen in het dorp te sluiten, is er dan ook niet. Politiek gezien ligt dit dan ook erg gevoelig. Daarnaast zou er geen recht gedaan worden aan de visie die ten grondslag ligt aan het IHP 2021; ‘Wij zijn er in ieder dorp voor alle kinderen van het dorp’. Er is geen eensluidend onderzoeksresultaat bekend dat duidelijk aangeeft of het sluiten van de laatste school in het dorp werkelijk iets doet met de leefbaarheid, duidelijk is wel dat het nooit wenselijk is. Er is onduidelijkheid over de zorg om kwaliteit op de scholen.

Hier hebben we gezien dat schoolbesturen en gemeente niet op één lijn zitten. Het is onvoldoende helder voor de gemeente waar de zorg voor kwaliteit precies zit, dit wordt ervaren als een containerbegrip. Bij de schoolbesturen wordt er veel gerefereerd aan de plannen zoals die in het IHP 2021 zijn benoemd. De gemeente heeft duidelijk gemaakt dat deze plannen qua capaciteit en financiële haalbaarheid niet uit te voeren zijn. De gemeente geeft aan dat het hooguit mogelijk is maatregelen te treffen om de scholen nog tien tot vijftien jaar in stand te houden. Dit maakt dat een aantal scenario’s niet haalbaar zijn. De besturen kunnen zich niet vinden in de genoemde termijn, dit moet onderwerp zijn van vervolggesprekken.

5.2

Conclusies casus Altforst en Appeltern Vanuit het perspectief van het behouden van kwalitatief duurzaam (voor langere tijd) onderwijs voor de leerlingen uit Altforst en Appeltern zou fuseren van de scholen de beste optie zijn. Krachten kunnen gebundeld worden, door meer menskracht in de school neemt het risico op kwaliteitsverlies af en is het borgen van een goed sociaal-emotioneel klimaat beter te realiseren. Met andere woorden, meer leerlingen binnen één school zou vanuit verschillende perspectieven een positief effect kunnen hebben. Echter, op dit moment zijn de scenario’s 3 (en 2) voor Altforst en Appeltern moeilijk haalbaar. De belangrijkste reden hiervoor lijkt het gebrek aan draagvlak onder teams, ouders, en bewoners van de dorpen te zijn. In beide scenario’s zal de laatste school uit één van de dorpen verdwijnen. Het lijkt onlogisch om de scholen samen te laten wonen in gezamenlijke huisvesting in één van de dorpen. Er zijn weinig positieve effecten te verwachten. Zoals gezegd, fuseren zou wel positieve effecten kunnen genereren, echter gebrek aan draagvlak bij bijna alle stakeholders maakt dit een zeer lastig traject. Hierdoor ligt de

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 19 van 25

kwestie politiek erg gevoelig en zullen MR’s en college geen positieve instemming en advies geven op een fusie. Inmiddels is het ook duidelijk dat er bij de gemeente geen financiële ruimte en/of capaciteit is om uitvoering te geven aan de in het IHP genoemde initiatieven voor huisvesting. Het zoeken naar een eventuele locatie lijkt een heilloze weg, ook hiervoor geldt bovenstaand feit, daarnaast zal dit een zeer moeizame en langdurige weg zijn waarbij een positief resultaat maar af te wachten is. Dit maakt dat voorlopig in ieder geval scenario 1, het in stand houden van beide scholen in Altforst en Appeltern het hoogst haalbare is. Dit heeft als consequentie dat de onderwijskwaliteit onder druk blijft staan en er ten koste van andere scholen geïnvesteerd moet worden in de scholen. Daarnaast staat de personeelsbezetting onder druk. Het terugvalscenario is dan scenario 4, waarbij een schoolbestuur uiteindelijk toch moet overgaan tot sluiten van een school. 5.3

Conclusies casus Wamel Ook hier lijkt inhoudelijk gezien scenario 3 (fusie) het beste scenario voor leerlingen en personeel. Dit scenario lijkt een kansrijke situatie te creëren voor kwalitatief duurzaam (voor langere tijd) onderwijs voor de leerlingen in Wamel. Leerlingen, ouders en leerkrachten hebben bij een fusie de mogelijkheid verworvenheden uit hun school mee te nemen in de nieuwe fusieschool. Het is hierbij wel de vraag hoeveel ouders van de Terebint zullen kiezen voor de fusieschool, dit blijft een risico gedurende het fusieproces. De Terebint heeft ook een regiofunctie, waardoor het de vraag is of ouders meegaan in de nieuwe situatie. Echter, in Wamel zijn de scenario’s voor samenwonen of fusie in nieuwe huisvesting volgens de gemeente niet haalbaar. Ook hiervoor geldt dat er op dit moment bij de gemeente geen financiële ruimte en/of capaciteit is om uitvoering te geven aan de in het IHP genoemde initiatieven voor huisvesting. Er kan dus geen sprake zijn van nieuwe huisvesting. Daarnaast zijn er zorgen omtrent draagvlak bij met name de ouders en het team van de Terebint om over te gaan tot een fusie. Politiek gezien zal dit minder gevoelig liggen dan in Altforst en Appeltern, omdat er in Wamel bij fusie geen sprake is van het verdwijnen van de laatste school in het dorp.

De populatie van de Terebint is specifiek, veel ouders uit de omgeving komen juist naar deze school, omdat men kiest voor PC-onderwijs of een bewuste keuze maakt voor een kleine school. Hierdoor lijkt geen van de benoemde scenario’s direct haalbaar.

5.4

Aanbevelingen algemeen Tijdens het onderzoek is gebleken dat gemeente en schoolbesturen niet meer op één lijn zitten en daarmee mogelijke oplossingen niet makkelijker maken. Het al dan niet sluiten van scholen is de verantwoordelijkheid van schoolbesturen. Het huisvesten van scholen is de verantwoordelijkheid van de gemeente, evenals het waarborgen van de leefbaarheid in een dorp. In deze casussen zijn de gesprekken tussen schoolbesturen en gemeente minder constructief geworden door de ander het gevoel te geven “op elkaars stoel te gaan zitten”. Het werken aan toekomstbestendig onderwijs, met name bij krimpscenario’s en/of kleine scholen-problematiek, vraagt een gezamenlijke inspanning en een gezamenlijke boodschap die wordt afgegeven. Meest succesvol zijn deze acties wanneer

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 20 van 25

er in de beeldvorming gezamenlijkheid tussen gemeente en schoolbesturen aan de orde is. Beter is het te zoeken naar een nieuwe status quo, deze te accepteren en gezamenlijk op te treden naar buiten. Bij ingrijpende wijzigingen in het scholenbestand krijgen zowel schoolbesturen als gemeenten de zwarte piet toegespeeld door bewoners. Beter is het om elkaar te steunen bij deze ingewikkelde materie waarbij ieder vanuit zijn of haar eigen verantwoordelijkheid kan opereren met rugdekking. Het herijken van het IHP in 2025 kan een goede kans bieden om weer op één lijn te komen. Dit vraagt ons inziens om een nieuwe gezamenlijke visie. Het zou goed zijn als de schoolbesturen gezamenlijk criteria voor een ondergrens qua leerlingenaantallen voor de kleine scholen vaststellen. Verschillende aantallen doen nu de ronde, er wordt 32 genoemd, evenals 40, 50 en 60 leerlingen. Wat is voor besturen de ondergrens om de school financieel gezien in stand te kunnen houden? Hierbij rekening houdend met de afname of het verdwijnen van incidentele middelen, de mogelijkheid om voor langere termijn via het solidariteitsprincipe vanuit andere scholen bij te dragen of vanuit eigen vermogen een duurzame bijdrage te kunnen leveren. Het vaststellen van gezamenlijke criteria voor een minimaal leerlingenaantal geeft een objectief gegeven dat gehanteerd kan worden.

Daarnaast kan het criterium onderwijskwaliteit nog verder uitgewerkt worden. Er is hier beleid op geformuleerd door één van de schoolbesturen, dit zou gezamenlijk met de gemeente besproken moeten worden. Waar liggen de risico’s? Waarom vinden de schoolbesturen dat deze kleine scholen meer risico lopen ten aanzien van de onderwijskwaliteit? Welke factoren spelen hier een rol in en zijn er mogelijkheden om die gezamenlijk (schoolbesturen en gemeente) op te pakken? Dit wil niet zeggen dat er een oplossing direct voorhanden is, meer begrip kan er wel ontstaan. Andere criteria die in den lande gebruikt worden bij het vraagstuk rondom kleine scholen zijn onder andere: het vertrouwen van de huidige ouders in de school; voortgang van gestelde schooljaarplandoelen; voldoende leerkrachten, het welbevinden van teamleden; kwaliteit van onderwijs, (standaarden Inspectie van het Onderwijs); goed sociaal emotioneel klimaat voor leerlingen. Dit kan verder uitgewerkt worden. 5.5

Aanbevelingen casus Altforst en Appeltern Voor Altforst en Appeltern lijkt op dit moment het scenario waarbij beide scholen (in ieder geval voorlopig) nog in stand blijven het hoogst haalbare. Het gezamenlijk vaststellen van de criteria tussen de schoolbesturen betreffende een minimum aantal leerlingen zal helpen bij toekomstige gesprekken rondom deze scholen. Wederzijds begrip voor de afwegingen die een schoolbestuur moet maken maar ook de gemeente moet maken vanuit hun eigen perspectief, is een voorwaarde om te komen tot een gemeenschappelijk geluid. Ga met de teams van de scholen, wellicht gezamenlijk, in gesprek. Zij zijn ambassadeurs van de scholen, hun mening doet ertoe. Bespreek de problematiek en hun visie hierop. Schets ook een eventueel terugvalscenario, wees hier transparant over. Zoek naar

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 21 van 25

mogelijkheden om nu al samen te werken, om draagvlak te vergroten en wellicht nu oplossingen te bieden bij uitdagingen die nu plaatsvinden op deze kleine scholen. Deel de zorgen omtrent de toekomst van de scholen met de omgeving. Dit kan een risico met zich meebrengen dat ouders andere keuzes gaan maken, echter als het belang van de school in het dorp zo groot is als is vernomen tijdens dit onderzoek, is dit risico niet groot. Mocht het op termijn noodzakelijk zijn om ingrijpende keuzes te moeten maken, dan is het goed om daarvoor transparant geweest te zijn geweest. Mocht op termijn het terugvalscenario, het sluiten van één van de scholen, aan de orde zijn, kan een eventuele fusie altijd nog onderzocht gaan worden. Het is jammer dat dit niet proactief kan plaatsvinden, maar de werkelijkheid staat dit proces soms in de weg. 5.6

Aanbevelingen casus Wamel De vooraf vastgestelde scenario’s zijn in Wamel geen van allen haalbaar. In deze scenario’s is uitgegaan van nieuwe huisvesting volgens IHP 2021. Dit is niet aan de orde. Toch lijkt het ons zinvol om de scholen in Wamel te bewegen om de samenwerking op te zoeken. De Terebint heeft in eigen beleving een specifieke rol in de regio, toch is er sprake van een kwetsbare situatie qua leerlingenaantal. Het zou kunnen helpen in de beleving van kinderen, ouders en teamleden om elkaar meer op te zoeken, beter te leren kennen en wellicht op een aantal punten samen te gaan werken. Het zou kunnen dat in de toekomst een onderzoek naar fusie toch noodzakelijk of wenselijk is, het lijkt verstandig om hierop voor te sorteren.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 22 van 25

Bijlage 1 – DESTEP analyse en scenario’s Altforst en Appeltern Deze analyse is separaat toegevoegd.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 23 van 25

Bijlage 2 – DESTEP analyse en scenario’s Wamel Deze analyse is separaat toegevoegd.

Ruimte om te zijn.

U25003

Pagina 24 van 25

Penta Rho Organisatie & Ontwikkeling B.V. Boogschutterstraat 52 7324 BA Apeldoorn T

(055) 538 66 90

E

info@pentarho.nl

I

www.pentarho.nl

Ruimte om te zijn. KvK-nr. 08165338

U25003

Pagina 25 van 25