2026-029 Informatienota Doorgroei naar Sociaal ontwikkelbedrijf

Informatienota

Onderwerp

Doorgroei naar Sociaal ontwikkelbedrijf

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

R.A.N. Reuvers

Team

Team Samenleving

Zaakkenmerk/Document kenmerk

Z.128416/D.347768

Datum collegebesluit Vertrouwelijkheid Bijlagen

3 februari 2026 Openbaar Ja

Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2. Stand van zaken 3. Financiën 4. Communicatie 5. Participatie 6. Aanpak en planning 7. Bijlagen

Aanleiding

Probleemstelling De afgelopen jaren is er sprake van een afvlakkende groep mensen die aangewezen is op een beschermde werkplek bij een sociale werk(ontwikkel)bedrijf waardoor het bedrijfsvoeringsresultaat daarvan steeds meer onder druk staat. Als we nu niet beginnen met een fundamentele koersherijking op inhoud, doelgroep, proces en organisatie (mogelijk dankzij additionele rijksmiddelen) krijgen we over enkele jaren de onbetaalbare rekening gepresenteerd en verliezen we noodgedwongen een onmisbare basisvoorziening voor de mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Kans op verbetering op inhoud dienstverlening en betaalbaarheid Op dit moment is er voor Werkzaak Rivierenland nog géén sprake van een probleem, maar van een kans die kan leiden tot

verbetering van de dienstverlening. Door de maatregelen van het Rijk ontstaat er zowel financieel als inhoudelijk ruimte om toekomstgericht te investeren in de infrastructuur. Op middellange en lange termijn draagt dit bij aan de betaalbaarheid en toekomstbestendigheid van de infrastructuur. Gerichte besteding (extra) rijksmiddelen Er is dus een transitie nodig om de bestaande sociale infrastructuur toekomstbestendig te maken. Hiervoor maakt het Rijk financiële middelen vrij, waaronder het Impulsbudget sociaal ontwikkelbedrijf. Dit geld komt jaarlijks van 2025 tot 2034 beschikbaar. Eerder is al incidenteel een bedrag uitgekeerd met hetzelfde doel. Dit geld is opgenomen in de reserves van Werkzaak Rivierenland (€ 700.000,). Voor de besteding van deze eenmalige en structurele middelen moeten door gemeenten en sociaal ontwikkelbedrijven gezamenlijk een plan worden gemaakt. Daarbij is er veel ruimte voor een regionale aanpak en vorm.

Stand van zaken

In zowel 2024 als in 2025 is er een bestuurlijke verkenning geweest naar de kansen die er zijn om Werkzaak Rivierenland te laten doorgroeien naar een zogeheten sociaal ontwikkelbedrijf. Daarbij hebben ook gesprekken plaatsgevonden met partners, experts en uiteraard de gemeenteraden. Dit heeft uiteindelijk geleid tot bijgevoegd Plan van aanpak. Daarin wordt geschetst het vertrekpunt en de inhoud van het vervolgproces. Daarnaast worden 3 pilots benoemd die worden gestart waarmee ervaring wordt opgedaan en die daarmee moeten bijdragen aan de keuzes die uiteindelijk worden gemaakt. Doel is ervoor te zorgen dat de dienstverlening en infrastructuur ook in de toekomst beschikbaar zijn voor mensen die daarvan afhankelijk zijn. Het vertrekpunt = het beginpunt van het transitietraject Uiteraard wordt begonnen met het vaststellen van het vertrekpunt. Dat heeft plaatsgevonden in de laatste vergadering van het Algemeen Bestuur in 2025. Feitelijk is dat het beginpunt van het gehele transitietraject dat wordt gestart. Het beginpunt bestaat uit (1) een beschrijving van de huidige structuur en manier van werken, met kansen en knelpunten, (2) ‘het verhaal’ van Werkzaak als basis voor het toekomstbeeld en (3) de start van de eerste pilots om aan de slag te gaan met de benodigde transitie. 1.

De huidige structuur en manier van werken, met kansen en knelpunten In bijgaand plan (Toekomstbestendige sociale infrastructuur in Rivierenland) is aan de hand van de arbeidsmarktfunctionaliteiten beschreven hoe het op dit moment is georganiseerd in Rivierenland. Daarnaast is in kaart gebracht wat de kansen en knelpunten zijn die nu in de uitvoering worden ervaren. Deze analyse is het vertrekpunt voor de dromen voor de toekomst, én voor het experimenteren met concrete verbeteringen door middel van pilots.

2. Het verhaal van Werkzaak De afgelopen 10 jaar is er veel ontwikkeld binnen Werkzaak Rivierenland wat raakt aan de (gezamenlijke) missie. Om richting te geven aan de komende periode is ‘het verhaal’ van Werkzaak Rivierenland onderdeel van het vertrekpunt. Hierin komen meerdere elementen samen: de missie, ambitie, besturingsfilosofie, visie op dienstverlening Inkomen, de sterktes en zwaktes, etc. Het is de bedoeling om de komende maanden (verder) te werken aan dit verhaal. Dat geeft allen de gelegenheid om dit ook met elkaar te doorleven. 3. Akkoord op de eerste pilots In het voorjaar van 2024 heeft het Algemeen Bestuur drie thema’s benoemd die bij zouden kunnen dragen aan de toekomstbestendigheid van Werkzaak Rivierenland. Deze thema’s zijn verder verkend en uitgewerkt, o.a. met een raadsinformatiebijeenkomst (medio 2025). Op hoofdlijnen zijn nu plannen gemaakt voor het uitvoeren van enkele pilots. Het Algemeen Bestuur heeft hier in haar laatste vergadering van 2025 mee ingestemd. De ervaringen en opbrengsten vormen input voor de vervolgkeuzes die in de toekomst moeten worden gemaakt. Aanpak voor het vervolg Er is gekozen voor een methodische aanpak om te komen tot een gedegen plan voor de toekomst. Dat betekent dat er wordt gewerkt volgens de pdca-cyclus. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de diverse bronnen van kennis om tot een gedragen beeld van de toekomst te komen.

Dit zorgt voor een zorgvuldig proces met de mogelijkheid om mee te denken door de verschillende belanghebbenden. De drie onderdelen van het vertrekpunt (analyse – het verhaal – pilots), worden de komende jaren steeds herijkt en aangepast. De analyses worden aangepast op basis van relevante interne en externe ontwikkelingen en op basis van de uitkomsten van de pilots. Het verhaal van Werkzaak is de basis voor het maken van een toekomstbeeld. Daar wordt in 2026 mee aan de slag gegaan in een proces met brede betrokkenheid van belanghebbenden binnen én buiten Werkzaak, waaronder medewerkers, gemeenteraden en bestuur. Op basis van de (aangescherpte) analyse en het toekomstbeeld worden steeds opnieuw pilots geïdentificeerd om mee aan de slag te gaan. Het proces tot eind 2027 is visueel uitgewerkt in bijgaand tijdpad. Daar is ook de samenhang tussen de stappen in dit proces en de voorbereiding op het meerjarenbeleidsplan (MJBP) 2028 – 2031 zichtbaar.

Financiën

Het Rijk neemt een aantal financiële maatregelen om te investeren in de toekomst van ontwikkelbedrijven: A. Tegemoetkoming sociaal ontwikkelbedrijven, om gemeenten te helpen bij de financiële uitdagingen rondom de ontwikkelbedrijven

m.b.t. de WSW. Dit was een eenmalig bedrag, uitgekeerd in 2024 die is opgenomen in de reserve van Werkzaak. B. Impulsbudget van € 34 miljoen in 2025, dalend naar € 19,8 miljoen in 2034, voor het • het aanpassen van de organisatiestructuur van sociaal ontwikkelbedrijven; • het versterken van de doorstroomfunctie richting werk bij reguliere werkgevers; • het verbeteren van het operationeel resultaat; • het creëren van duurzame werkplekken die aansluiten bij de regionale arbeidsmarkt. Ontwikkelbedrijven en gemeenten maken hiervoor samen een transitieplan, waarvoor dit Plan van aanpak de aanzet is. Het impulsbudget wordt overgemaakt naar de grootste gemeente in het samenwerkingsverband, in ons geval is dat West Betuwe. Er is een besluit in voorbereiding om dit bij Werkzaak Rivierenland in te zetten, waarvoor de deelnemende gemeenten gezamenlijk de randvoorwaarden benoemen (in lijn met de rijksvoorwaarden). C. Rijksbijdrage sociale infrastructuur van € 19,8 miljoen in 2025 (oplopend tot € 34,7 miljoen structureel), bedoeld voor het realiseren van 10.000 werkplekken via ontwikkelbedrijven. Deze werkplekken zijn bedoeld voor mensen die niet in aanmerking komen voor beschut werk, maar die wel behoefte hebben aan ondersteuning van ontwikkelbedrijven. Het gaat daarbij om ondersteuning bij ontwikkeling richting regulier werk of om (tijdelijke) werkplekken als vangnet.

De rijksbijdrage vormt een basisfinanciering voor de bedrijfskosten die samenhangen met deze 10.000 plekken en is bedoeld voor essentiële zaken zoals huisvesting, vervoer en gereedschap. D. Het budget beschut werk is vanaf 2024 verhoogd met € 2.157,per plaats (structureel € 65 miljoen). Daarnaast is er in 2025 € 34 miljoen extra (structureel € 90 miljoen) vanuit de enveloppe "Groepen in de Knel", wat neerkomt op nog eens € 2.971,- extra per plaats. Dit alles ziet er voor Werkzaak Rivierenland als volgt uit.

Communicatie

De doorgroei van Werkzaak Rivierenland naar een sociaal ontwikkelbedrijf is een traject dat een aantal jaren in beslag neemt. Gedurende die periode doen zich meerdere momenten voor (o.a. bij de bespreking van de P&C-documenten) waarin de raad wordt geïnformeerd over het verloop. Dit naast de de informatie die wordt gedeeld via de nieuwsbrieven.

Participatie

In het bijgevoegde tijdpad staan mijlpalen die worden gebruikt voor de communicatie. Één daarvan is een raadsinformatieavond in mei 2026 waarbij Werkzaak Rivierenland in gesprek gaat met de (nieuwe) gemeenteraadsleden over de toekomstbestendige infrastructuur.

Aanpak en planning

Met het toesturen van het Plan van aanpak Toekomstbestendige sociale infrastructuur in Rivierenland stellen wij uw raad reeds vroegtijdig in kennis van het traject dat samen met de regiogemeenten én Werkzaak Rivierenland wordt bewandeld. Gedeelde kennis van het vertrekpunt geeft ons houvast en vormt de basis voor de keuzes voor de toekomst. Uiteraard wordt uw raad op de verschillende momenten (voor het eerst weer in mei 2026) uitgenodigd om actief een bijdrage te leveren aan de discussie en daarmee de sturing en de inhoud op het ontwikkeltraject.

Bijlagen

1. Plan Toekomstbestendige sociale infrastructuur in Rivierenland (een gezamenlijk plan voor de toekomst) 2. Samenhang Toekomstbestendige sociale infrastructuur en MJBP (tijdpad).