2026-016.3 Bijlage 3. Plan van Aanpak, adviesbureau Berenschot

Plan van Aanpak [Criterium GU2A] 1.1 Aanleiding en doelstelling bestuurskrachtonderzoek West Maas en Waal ligt tussen de Maas en de Waal en heeft veel ruimte voor landbouw, natuur en recreatie. In de dorpen is er een sterke gemeenschapszin. Tegelijkertijd staat de gemeente, net als veel andere kleine gemeenten, voor grote opgaven in het sociale en fysieke domein, vaak met beperkte middelen. Om ambities te behouden, zijn scherpe keuzes, ontwikkeling en goed samenspel met inwoners en buurgemeenten nodig. De raad heeft daarom opdrachtgegeven een ontwikkelgericht bestuurskrachtonderzoek uit te voeren, om te voorkomen dat de gemeente slechts uitvoert voor het Rijk. Dit onderzoek moet leiden tot een concrete ontwikkelagenda waarmee West Maas en Waal haar bestuurskracht kan versterken. 1.2 Onze visie op bestuurskracht: publieke waarde als kader voor onderzoek Ons vertrekpunt is het publieke waardemodel. De kern hiervan is dat je als overheid publieke waarde realiseert, oftewel dat je als overheid doet wat in het belang is van jouw gemeenschap. Dat geldt ook voor West Maas en Waal. De gemeente wil komen tot oplossingen voor de gemeenschap, of dat nu de herinrichting is van een winkelgebied, of de passende woningbouw in de verschillende dorpen. Bestuurskracht is het vermogen van de gemeente om die publieke waarde te realiseren.

Hiervoor is een passende vorm van samenwerking, organisatie en besturing nodig (capaciteit). En de combinatie tussen ‘de publieke waarde’ en ‘organisatie en (be)sturing’ moet legitiem zijn (juridisch en politiek/maatschappelijk). Alleen dan ontwikkel je duurzame bestuurskracht. Dit is waarom wij uitgaan van publieke waarde als vertrekpunt. Maar, wat betekent dit voor het bestuurskrachtonderzoek voor West Maas en Waal? Het betekent dat wij redeneren vanuit de publieke waarde die u wilt realiseren. Dit gaat om zowel uw wettelijke taken als de eigen ambities van West Maas en Waal. Vanuit die bril onderzoeken in hoeverre bestuur, organisatie, middelen en samenwerkingskracht u in staat stellen die publieke waarde en welke ontwikkeling nodig is om dit ook in de toekomst te kunnen doen. Bovendien houden we scherp voor ogen wat het draagvlak is voor de gemeentelijke ambities én voor de organisatievorm. Daarom betrekken we medewerkers, inwoners, maatschappelijke partners en buurgemeenten actief. U kiest een goede toekomst voor West Maas en Waal Keuzes over de toekomst van West Maas en Waal vragen om zelfbewuste besluiten: welk perspectief zien raad en college, en welke eisen stelt dit aan bestuur en organisatie? Feitelijke inzichten en objectieve beelden vormen de basis van onze aanpak. Wij bieden een blik van buiten en fungeren als spiegel, zodat de raad sterker aan het roer staat.

De verzamelde input uit diverse invalshoeken ordenen wij op begrijpelijke wijze, zodat adviezen en conclusies logisch volgen uit feiten, opinies en processtappen – een aanpak die wij ‘dwingende logica’ noemen. 2.1 Uitgangspunten voor het proces Rekening houden met beperkte middelen en personeel Vanaf de start maken we duidelijke afspraken, bundelen we onze vragen voor de organisatie en plannen we vaste momenten om de voortgang te bespreken. Zo beperken we de belasting op uw organisatie. Wij coördineren het proces en leveren per stap een compact en helder tussenresultaat. We werken met een compact team en schakelen gericht extra expertise in waar gewenst. We zijn flexibel en sluiten het liefst aan bij uw eigen ritme van vergaderen. Procesmatige begeleiding door een raadscommissie De regie ligt bij de gemeenteraad: elke stap start in de raadscommissie en eindigt met een raadsvoorstel. Door te werken met duidelijke deelstappen blijft het proces gestructureerd en kan de commissie steeds bijsturen op aanpak, diepgang en betrokkenheid van stakeholders en medewerkers. Zo voorkomen we verrassingen aan het einde. Betrokkenheid gemeenteraad, stakeholders en medewerkers We zorgen voor een helder proces met betrokkenheid van gemeenteraad, medewerkers en externe stakeholders. De raad doet actief mee tijdens het hele traject.

Stakeholders en medewerkers worden steeds geïnformeerd over voortgang en momenten van deelname. In elke stap is ruimte voor input, die we op passende wijze faciliteren. De werkvorm en frequentie worden zo nodig aangepast in overleg met de begeleidingscommissie. We stemmen met de raadcommissie en communicatie af hoe we alle stakeholders vooraf, tijdens en na iedere stap informeren.

2/5

Raad

College

Ambtelijke organisatie

Inwoners, Ondernemers Organisaties Regionale bestuurlijke partners

De raad start samen met een sessie om het beeld en de ambities te scherpen. Daarna toetst de raad het opgavenprofiel. We presenteren de Nota van Bevindingen, bespreken aanvullingen en vragen om vaststelling. Tot slot kiest de raad in een werkbijeenkomst prioriteiten en handelingsperspectieven. Het college scherpt in een startsessie het beeld en de ambities aan. Het helpt bij het opgavenprofiel en verbindt inhoud met uitvoering. Samen met het MT duiden we de regionale samenwerking. In de werkbijeenkomst kiest het college, met raad en MT, prioriteiten en handelingsperspectieven. We starten met aparte sessies met MT en OR om interne beelden en aandachtspunten op te halen. In een duidingssessie bespreken sleutelmedewerkers de belangrijkste trends. Daarna werken we in verdiepingssessies per thema de ontwikkelpunten uit. Met college en MT verkennen we de regionale samenwerking en het MT sluit aan bij de werkbijeenkomst voor de ontwikkelagenda. We halen perspectieven op via de Toekomstreis: drie avonden met beelden van het heden, +5 jaar en +15 jaar. Deelnemers bespreken wat moet blijven, zorgen en kansen. Optioneel vullen we dit aan met een online enquête. Alle input koppelen we aan de opgaven en verwerken we in een helder verslag, met terugkoppeling hoe dit is gebruikt in de ontwikkelagenda.

We informeren buurgemeenten over het onderzoek en vragen hun reflecties op de regionale opgaven. We voeren we korte interviews met buurgemeentenom beelden over opgaven en samenwerkingskracht te valideren.

Teamsamenstelling ervaring en expertise Wij hebben een driekoppig team voor u samengesteld. Ons team heeft uitgebreide kennis en ervaring in het gemeentelijke werkveld, met expertise in het uitvoeren van bestuurskrachtonderzoeken en het ontwikkelen van strategische toekomstvisies en participatie.

Ook zorgt de bundeling van senioriteit en uitvoerende kracht binnen ons team dat we de opdracht tijdig en met de juiste kwaliteit kunnen volbrengen. Het team wordt gevormd door projectleider Ralph Diederen (managing consultant openbaar bestuur) en adviseurs Jikke Overdiep en Hugo Geurts. Ralph heeft uitgebreide bestuurlijke ervaring als wethouder van een K80-gemeente en kent de politiek-bestuurlijke context goed. Jikke en Hugo hebben ruime ervaring in het uitvoeren van bestuurskrachtonderzoeken en strategische toekomstvisies. Daarnaast kennen zij de dynamiek van samenwerking in de regio en met de gemeenschap goed. De projectleider is uw eerste aanspreekpunt en het bestuurlijke gezicht, en bewaakt het overzicht over de opdracht en de kwaliteit en continuïteit. De adviseurs zijn betrokken bij de uitvoering van het bestuurskrachtonderzoek en de bijeenkomsten. Tijdens het startgesprek maken de teamleden graag uitgebreid met u kennis. We werken met een vast kernteam voor continuïteit. Valt iemand uit, dan regelen we direct vervanging uit onze pool van 100+ adviseurs. Waar nodig schakelen we gericht extra expertise in, zodat u de juiste kennis inzet binnen een compact team en binnen uw budget. PLAN VAN AANPAK STAP 3: ANALYSE We starten het traject met een kennismaking met de regiegroep van de gemeenteraad om het proces in te richten en samenwerkingsafspraken te maken.

Stap 3 hebben wij opgedeeld in drie deelstappen: de startfoto, waarin we feiten, beelden en ambities in kaart brengen; de trendanalyse, waarin we de impact van externe factoren inzichtelijk maken; en het opgaveprofiel, waarin we de aard en omvang van de opgaven beschrijven. Op basis van deze deelstappen stellen wij als eindproduct een nota van bevindingen op, waarin de drie documenten worden gebundeld en vertaald naar concrete onderzoekspunten over in ieder geval de thema’s bestuur, organisatie, financiën en samenwerking. In het begeleidende raadsvoorstel concretiseren wij het procesvoorstel voor stap 4.

3/5

Deelstap 1: Startfoto

Hoe staan we er voor?

We beginnen met een startfoto: een helder beeld van waar West Maas en Waal nú staat. We verzamelen eerst de belangrijkste feiten en cijfers over West Maas en Waal. Daarna organiseren we vier startsessies: met raad, college, MT en OR. In deze gesprekken stellen we het huidige beeld en de ambities scherp. Zo ontstaat een startfoto: een helder, gedeeld vertrekpunt dat we vastleggen in een korte memo. Onderzoeksmethoden en instrumenten: • • •

Analyse van online databronnen (CBS, PBL, Regionale Monitor Brede Welvaart). Analyse van gemeentelijke documenten (P&C-stukken, KTO, MTO, beleidsstukken). Vier startsessies (gemeenteraad, College, MT, OR/organisatie).

Deelstap 2: Analyse van trends en ontwikkelingen

Wat komt er op ons af?

We brengen de externe ontwikkelingen voor de komende 15 jaar in beeld met een DESTEPJ-analyse (demografie, economie, sociaal-cultureel, technologisch, ecologie, politiek, juridisch). In één duidingssessie bespreken sleutelmedewerkers wat deze trends betekenen voor de gemeente. We leggen vast wat al merkbaar is, waar de grootste impact zit en wat eventueel nog ontbreekt. Dit volgt in een notitie met duidingsverslag. Onderzoeksmethoden en instrumenten: • • •

Analyse van online databronnen, trendonderzoeken, landelijke ontwikkelingen en raadplegen experts. DESTEPJ-analyse: demografie, economie, sociaal-cultureel, technologisch, ecologie, politiek en juridisch. Een duidingssessie met medewerkers van de gemeente aan de hand van de DESTEPJ-analyse.

Deelstap 3: Toekomstgericht opgavenprofiel

Wat hebben we te doen?

We combineren de startfoto en de trendanalyse tot een toekomstgericht opgavenprofiel. Hierin staan de uitgangspositie, de kernopgaven en de ambities per thema (bestuur, organisatie, financiën, samenwerking). Een korte validatiesessie met vertegenwoordigers van raad, college en MT zorgt voor draagvlak. Dit document vormt samen met ons procesvoorstel de basis voor de Nota van Bevindingen, die de raad vaststelt. Onderzoeksmethoden en instrumenten: • • •

Synthese van startfoto en DESTEPJ-trendanalyse tot kernopgaven en ambities. Korte validatiesessie met een vertegenwoordiging van raad, college en MT om te toetsen en aan te scherpen. Opstellen van een beknopt opgavenprofiel met samenvatting per thema (bestuur, organisatie, financiën, samenwerking).

Resultaat stap 3: Op basis van de deelstappen hebben wij een scherp beeld van de uitgangspositie en opgaven van West Maas en Waal, specifiek op het gebied van organisatie, bestuur, financiën en samenwerking. Deze bevindingen, samen met ons procesvoorstel voor stap 4 en 5, leggen we vast in een bondige memo: de Nota van Bevindingen. We presenteren de nota aan de gemeenteraad, bespreken eventuele toevoegingen of aanscherpingen en verwerken deze. Daarna stelt de raad de resultaten uit de analysefase vast.

Plan van aanpak stap 4: ontwikkelagenda Stap 4 hebben wij opgedeeld in vier deelstappen: Verdiepen, waarin we de onderzoekspunten uitwerken en in beeld brengen wat er beter kan en hoe; Verrijken, waarin we de beelden ophalen van de externe stakeholders; Verbinden, waarin we de betekenis van bestaande samenwerkingsverbanden voor de gemeente duiden; en Versterken, waarin we de deelstappen vertalen naar een ontwikkelagenda als leidraad voor de versterking van bestuurskracht. In deze laatste stap duiden we ook het samenspel tussen de verschillende actoren (politiek, bestuur, ambtelijke organisatie, samenleving en regio). Het eindproduct van stap 4 is een ontwikkelagenda en advies voor het vervolgtraject, dat richting geeft aan prioriteiten en acties voor de komende jaren.

4/5

Deelstap 4: Verdiepen

Ontwikkelpunten formuleren

We werken de onderzoekspunten uit de Nota van Bevindingen uit tot concrete ontwikkelpunten per thema. Dit doen we in vier thematische verdiepingssessies met betrokken ambtenaren en Berenschot-experts, steeds gespiegeld aan het opgavenprofiel. Daarnaast organiseren wij een K80-leeratelier: Op basis van de onderzoekspunten nodigen we via de K80 gericht andere gemeenten uit om hun kennis en ervaring te delen in een leeratelier met raadsleden, college en organisatie. Onderzoeksmethoden en instrumenten: • •

Verdiepingssessies – vier thematische sessies waarin we samen met betrokkenen en Berenschot-experts ontwikkelpunten formuleren. K80-leeratelier – ophalen van ervaringen en best practices uit andere gemeenten met vergelijkbare opgaven.

Deelstap 5: Verrijken

Beelden van buiten

We halen perspectieven op bij inwoners, ondernemers en organisaties via de Toekomstreis: twee avonden met Been mobiele installatie (beelden van het heden, +5 jaar en +15 jaar). De toekomstbeelden stellen we op met behulp van het opgaveprofiel. Deelnemers lopen in kleine groepen ‘de toekomst in’ en bespreken wat behouden moet blijven, waar zorgen liggen en welke kansen ze zien. De uitkomsten van deze avonden vullen we aan met een online enquête (vanuit Berenschot, de gemeente of I&O Research) voor breder bereik. We koppelen alle input direct aan de gemeentelijke opgaven en vatten dit samen in een verslag. Onderzoeksmethoden en instrumenten: • •

Toekomstreis sessies – Drie avonden voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties en online enquête. Interviews buurgemeenten - Ophalen van beelden en ervaringen over samenwerking, gezamenlijke opgaven en toekomstkansen.

Deelstap 6:Verbinden

Samenwerkingskracht

We analyseren de regionale samenwerking in Rijk van Nijmegen en Regio Rivierenland. Met deskresearch brengen we besturing en afspraken (governance), taakvelden en inzet van capaciteit in kaart. In een gezamenlijke sessie met college en MT toetsen we dit beeld en bespreken we kansen en knelpunten. Dit leidt tot een compacte samenwerkingsscan met concrete mogelijkheden om de bestuurskracht te versterken. Onderzoeksmethoden en instrumenten: • •

Analyse regionale verbanden – feitenonderzoek naar governance, taakvelden en capacitaire inzet binnen Rijk van Nijmegen en Regio Rivierenland, gericht op de opgaven van West Maas en Waal. Gesprekken met college en MT – ophalen van beelden en perspectieven over de waarde, kansen en uitdagingen van regionale samenwerking.

Deelstap 7: Versterken

Ontwikkelagenda vormen

We bundelen alle inzichten tot een concept-ontwikkelagenda met duidelijke prioriteiten. Daarbij formuleren we handelingsperspectieven: routes om ontwikkelpunten te realiseren, zoals meer standaardisatie, investeren in de organisatie of intensiever samenwerken. In een gezamenlijke werkbijeenkomst kiezen we wat het beste past bij West Maas en Waal, op basis van het samenspel tussen politiek, bestuur, organisatie, samenleving en regio. Resultaat: een praktisch adviesdocument met keuzes, bouwstenen en richting voor de uitvoering. Onderzoeksmethoden en instrumenten: • • •

Integratie van inzichten uit Verdiepen, Verrijken en Verbinden. werksessies met raad, college en MT over samenspel en handelsperspectieven. Opstellen concept-ontwikkelagenda met prioriteiten, perspectieven en bouwstenen voor het versterken van bestuurskracht.

Resultaat stap 4: Het eindproduct is de Ontwikkelagenda. Per thema (bestuur, organisatie, financiën, samenwerking) brengen we de versterkingsmogelijkheden in kaart en kiezen we de meest kansrijke handelingsperspectieven. We benoemen per prioriteit de eerste acties, randvoorwaarden, eigenaarschap en benodigde besluitmomenten. We voorzien de ontwikkelagenda van een procesvoorstel voor de nadere uitwerking en een raadsvoorstel.

5/5

PLAN VAN AANPAK STAP 5: VERVOLG Optioneel begeleiden wij het vervolg. In sessies met raad, college en MT werken we de ontwikkelagenda per prioriteit uit: resultaat, doelen, activiteiten, planning (fasering/mijlpalen), eigenaarschap en middelen (capaciteit/budget). Dit mondt uit in een meerjaren uitvoeringsprogramma dat aansluit op uw P&C-cyclus, met duidelijke afspraken over voortgang en terugkoppeling. Samen bepalen we of aanvullende expertise nodig is (bijv. juridisch, HR/organisatieontwikkeling, ICT of regionale afstemming); dit valt buiten dit aanbod en hangt af van de gekozen uitwerking. 2.4 Planning Planning Bestuurskrachtonderzoek West Maas en Waal Maand

Oktober

Weeknummer

43

44

November 45

46

47

December 48

49

50

51

Januari 52

1

2

3

Verkiezingspauze 4

5

Juni 23

24

25

Juli 26

27

28

29

30

Augustus 31

32

33

34

35

36

Stap Fase 3. Diagnose 1

Startgesprek projectleider

1

Startgesprek raadscommissie

1

Analyse van online databronnen

1

Analyse van gemeentelijke documenten

2

Analyse van trendonderzoeken, beleidsontwikkelingen en wet- en regelgeving

1

Vier startsessies

2

Raadplegen expertise van collega's

2

Duidingssessie met ambtelijke betrokkenen

3

Synthese startfoto en DESTPJ-trendanalyse

3

Validatiesessie met vertegenwoordiging van raad, college en MT

3

Opstellen opgavenprofiel

3

Schrijven Nota van Bevindingen

3

Bespreken NvB met regiegroep

3

Bespreken en vaststellen NvB met gemeenteraad Fase 4. Onderzoek verbeterpunten bestuurskracht

4

(Her)startgesprek projectleider

4

(Her)startgesprek regiegroep

4

Verdiepingssessies met betrokken ambtenaren en experts Berenschot

4

K80-leeratelier

5

Optioneel: Enquete onder inwoners, maatschap. org. en ondernemers

5

Toekomstreis

5

Interviews buurgemeenten

6

Analyse regionale verbanden

6

Gesprekken met college en MT

7

Integratie van inzichten

7

Werksessies met raad, college en MT over samenspel en handelingsperpectieven

7

Opstellen concept-ontwikkelagenda Fase 5. Besluitvorming en beweging Nader uit te werken *** doorlopend: tweewekelijks afstemming met projectleider ***

2.4 Specificatie begroting plan van aanpak per onderdeel Projectmanagement Deelstap 1 Deelstap 2 Deelstap 3 Nota van bevindingen Stap 3 totaal Projectmanagement Deelstap 4 Deelstap 5 Deelstap 6 Deelstap 7 Ontwikkelagenda Stap 4 totaal Optionele Stap 5

Afstemming, dossiervorming, planning Data- en documentanalyse; 4 startsessies, deelproduct opstellen DESTEPJ-analyse; 1 duidingssessie, inschakelen expert collega’s Synthese 3.1 + 3.2 en validatiesessie Bundelen, verwerking wijzigingen, presentatie, raadsvoorstel Afstemming, dossiervorming, planning 4 themasessies + K80-sessie; uitwerken ontwikkelpunten Toekomstreis (3 sessies); verslag; enquête Deskresearch regio; gesprek college + MT; interviews buurgemeenten Integratie; werkbijeenkomst; uitwerken keuzes Verwerken feedback; oplevering uitvoeringsprogramma opstellen, 4 werksessies, advisering en begeleiding

2.5 projectcoördinatie Onze aanpak omvat minimaal zes sessies met de begeleidende raadscommissie (3 per stap) waarin we de voortgang, het plan van aanpak en de deelstappen bespreken. Daarnaast organiseren we tweewekelijks overleg met de projectleider en de projectorganisatie waarin we zo veel als mogelijk onze verzoeken voor inzet en documenten vanuit de organisatie concentreren. Voor elke bijeenkomst leveren wij een agenda, een korte voortgangsupdate en een vooruitblik met kaderstellende vragen voor het vervolgtraject. Indien gewenst kunnen procesupdates aan de raad en het college worden voorzien.