2025-346.1 Bijlage 1. Afschrift brief Burgercollectief Dreumelse Waard aan Rijkswaterstaat inzake Oplossingen UWDH (geanonimiseerd)

Rijkswaterstaat T.a.v. Omgevingsmanager KRW Oost-Nederland, gebied Uiterwaarden Wamel, Dreumel, Heerewaarden Postbus 2232, 3500 GE Utrecht

Per mail:

uwdh@rws.nl

Project:

UWDH

Betreft:

Alternatief ontwerp Oostelijke en Westelijke Nevengeul

Dreumel, 10 december 2025 Beste Hoewel benoemd in de zienswijzen en bijlagen daarbij, willen we toch nog graag aandacht vragen voor een oplossing van de vissterfte in de Oostelijke Geul, die overigens in rechtstreekse verbinding staat met de Westelijke geul uit het project, en voor ons alternatieve ontwerp voor de Westelijke geul. Ons inziens stelt dit jullie in staat nog beter te voldoen aan de kwantitatieve KRW doelen omdat het 800 meter extra geul lengte toevoegt, massale vissterfte voorkomt en omdat ecologische schade aan waardevolle natuur wordt weggenomen. Tevens wordt daarmee de weerstand ten opzichte van de huidige plannen in Dreumel hiermee grotendeels weggenomen. 1 - Oplossen massale vissterfte Oostelijke en Westelijke geul

De vissterfte in de Oostelijke geul hebben we de afgelopen vijf jaar herhaaldelijk onder de aandacht gebracht van het project team: • 5 oktober 2020- brengt foto's in van vissterfte in de Kil vanwege uittrekkend rivierwater. De data van de opname worden bijgevoegd zodat de rivierwaterstand erbij gezocht kan worden. brengt dit onder de aandacht van de adviseurs met check op het voorlopige ontwerp. Er moet voldoende doorstroming en diepgang zijn in de nieuwe watergangen ter voorkoming van vissterfte." •

25 juli 2022 - "Graag zouden we een meer integraal ontwerp zien met een deugdelijke en vooral aannemelijke onderbouwing door Kragten/ Stroming, waarmee voorkomen wordt dat alle vis in de strang elk jaar sterft (verdeling diepte, schaduwrijke plekken, regelwerken). Want dat massale vissterfte kan toch niet de bedoeling zijn? Het argument van Staatsbosbeheer dat dit de natuur is en dat het goed voor de aaseters is (letterlijke feedback boswachter), daar kunnen we niet in mee, want de strangen kenden deze problemen niet totdat die in 2018 op de schop gingen, en door het niet opruimen en laten rotten van de dode vissen is de stank niet te harden en is er een gevaar voor botulisme en andere ellende. "

•

16 juli 2022 - "Massale vissterfte bij laagwater en droogte in de strangen sinds Ruimte voor de rivier {2018}, dat niet zoals eerder werd aangenomen kan worden veroorzaakt alleen door de werkzaamheden van Sepers in 2020. Ook hiervoor hebben we al aandacht gevraagd in de ontwerpateliers."

Dit probleem leek serieus genomen te worden, Kragten heeft er nog een notitie over geschreven, maar in de ontwerpen zagen we steeds geen oplossing terugkomen.

Daarom waren we aangenaam verrast toen Rijkswaterstaat ons en de gehele Gemeenteraad tijdens de laatste raadsvergadering ervan verzekerde dat de problemen in de Oostelijke geul definitief aangepakt zouden worden: Gemeenteraadslid West Maas en Waal (FD-Dreumel): “De Oostelijke geul. Volgens mij wordt die nou niet meegenomen in de plannen. Wat is daar de reden van, want eh ja, daar is ook gewoon heel veel vissterfte, omdat daar drempels in liggen.” Project Manager Rijkswaterstaat: “Een vraag over de Oostelijke Geul. Daar heb ik zelf niet zo'n goed beeld, moet ik zeggen, welke geul u dan bedoelt. Ik heb vooral de geul WamelDreumel et cetera in gedachten.” Gemeenteraadslid West Maas en Waal (FD-Dreumel): “Ehm ja, ter hoogte van Dreumel liggen twee geulen langs elkaar. Eén geul ligt dicht tegen de dijk aan, die wordt niet meegenomen en de geul die dicht bij tegen de Waal aan ligt, die wordt wel meegenomen.” Project Manager Rijkswaterstaat, na ruggespraak met collega: “Dat is de geul waaraan we nu naar aanleiding van de inspraak ook aanpassingen aan doen, juist ook om eh om de vissterfte tegen te gaan.” Zie ook: https://youtu.be/tjW8_r3qc9c?t=311 Echter komen deze toegezegde aanpassingen voor de Oostelijke geul niet voor in het nieuwe plan. In de aanbesteding (Tendernet UWDH 2025) is het hele gebied van de Oostelijke geul zelfs als “blijf af”gebied gemarkeerd.

Omdat de Westelijke en Oostelijke geulen met elkaar in directe verbinding staan (2x), sterven ook vissen uit de nieuwe (Westelijke) geul bij laagwater. Oplossing Oostelijke Geul De oplossing die wij voorstellen is heel eenvoudig: Maak een integraal ontwerp voor de Westelijke en Oostelijke geul, dat in de praktijk neer kan komen op het wegnemen van de drempels in de Oostelijke geul, zoals dat ook is gedaan voor de Westelijke geul, waarmee massale vissterfte van zowel vis uit de Westelijke als Oostelijke geul grotendeels wordt voorkomen. Dit is een marginale ingreep met grote toegevoegd waarde. Bijdrage aan de KRW en projectdoelstellingen Dit aangepaste traject levert daarmee een extra bijdrage van 1600 meter extra niet permanent meestromende nevengeul aan het project en verbetert daarnaast aantoonbaar de ecologische waterkwaliteit van beide geulen omdat er de massale vissterfte van vissen uit beide geulen bij laagwater, daarmee wordt opgelost.

2- Oplossing ecologische schade aan Vonkerplas, Oeverwallen, Oevergeul en verminderen risico’s depot van Dekker Zowel het UWDH-ontwerp als ons aangedragen alternatief (hierna te noemen “Alternatief”) voorzien in dezelfde functie: • Het verbinden van een bestaande westelijke niet meestromende nevengeul met de Waal (stroomopwaarts) zodat die wel mee gaat stromen, zij het dat deze 600 meter korter wordt • Het geleidelijk, zonder drempels, stroomafwaarts af laten lopen van de gehele nieuwe nevengeul van 2,36 m+ NAP bij de monding, naar 2.18 m+ NAP bij de uitstroom, zodat vissterfte minder optreedt bij laag water.

2

Een illustratie van beide alternatieven: Het UWDH ontwerp: NOORD

~ OOST

WEST~

ZUID

Ons Alternatief N00RO

~ WUTî;!!(;J OOST ZUID

Oplossing Westelijke Geul

Het voorgestelde alternatief voorziet in een aansluiting op de Oevergeul op de plaats waar de Oeverwal van nature al zeer laag is.

Waal

Oevergeul

Vonkerplas

Voorgestelde Aantakking Westelijke Geul

3

Dit alternatief is destijds expliciet door Bureau Stroming afgewezen in verband met stroomsnelheid, erosie/ verhang, maar consultatie bij waterbouwkundigen heeft ons ervan verzekerd dat dit alternatief zeker realiseerbaar is. Er zijn overigens op diverse plekken langs de waal al kortere geulen gerealiseerd. Mitigerende ontwerpoplossingen die we hebben genoemd in verband met deze vermeende problemen zijn (bron: Rijkswaterstaat - Een nevengeul vol leven : Handreiking voor een goed ecologisch ontwerp): • Regelwerk bij de instroom - Een afvoerregelwerk bij de instroomopening van de nevengeul kan de hoeveelheid water die de geul binnenkomt beperken. Dit vermindert niet alleen de stroomsnelheid, maar beperkt ook de sedimentinstroom naar de geul. • Aanpassen van de geometrie- Door de nevengeul langer te maken of de breedte aan te passen, kan het verhang worden verminderd. • Optimaliseren van de instroomhoek - De hoek tussen de instroomopening van de geul en de stroomrichting in de hoofdgeul beïnvloedt de stroomsnelheid in de nevengeul. Door deze hoek aan te passen, kan de stroomsnelheid worden gereguleerd. • Creëren van meanders - Door de nevengeul een meer slingerend verloop te geven, wordt de totale lengte vergroot en het verhang verminderd, wat resulteert in lagere stroomsnelheden.

• Creëren van variatie in het dwarsprofiel - Door variatie aan te brengen in de breedte en diepte van de nevengeul, kunnen zones met verschillende stroomsnelheden worden gecreëerd. Dit kan helpen bij het beheersen van de algemene stroomsnelheid terwijl er toch gebieden met hogere stroomsnelheden behouden blijven voor stroomminnende soorten. • Implementeren van natuurlijke drempels - Het aanleggen van natuurlijke drempels of cascades in de nevengeul, bijvoorbeeld met grind of keien, kan het verhang onderbreken en de stroomsnelheid verminderen. • Aanpassen van de uitstroomopening - Net als bij de instroomopening kan ook de vormgeving van de uitstroomopening worden geoptimaliseerd om de afvoer te verbeteren. Bijdrage aan de KRW en projectdoelstellingen

Dit aangepaste traject levert negatieve bijdrage van -800 meter meestromende nevengeul aan het project. Echter elimineert het de ecologische schade aan de Oeverwal, de Vonkerplas en voorkomt het dat een belangrijke paaiplaats van de Rivierprik in de Oevergeul wordt vernield door aanleg van een inlaatwerk en wordt het foerageergebied van de nabijgelegen beverburcht behouden, wat bovendien voorkomt dat bevers richting de dijk trekken. Ook wordt het risico van uitlogen van gif uit het depot van Dekker drastisch verminderd. Verder levert het een zeer positieve bijdrage wat betreft de kosten van het project: • 1 in plaats van twee bruggen • Leikade Vonkerplas hoeft niet verwijderd te worden • Aanmerkelijk minder graafwerk • De geul hoeft niet over een grote lengte met klei beschermd te worden tegen uitlogen depot Dekker • Bomen langs de Vonkerplas hoeven niet gerooid te worden Conclusie

De twee voorgestelde alternatieven zorgen voor een veel grotere bijdrage aan de KRW doelstellingen zowel kwantitatief als kwalitatieftegen aanmerkelijk lagere projectkosten voor realisatie . Met vriendelijke groet, _

,-

en 1111, Burgercollectief Dreumelse Waard

4