2025-211 Informatienota Raadsinformatiebrief over bestuurlijke opdracht VRGZ - Maatschappelijke Weerbaarheid en Veerkracht

Informatienota

Onderwerp

Raadsinformatiebrief over bestuurlijke opdracht VRGZ Maatschappelijke Weerbaarheid en Veerkracht

Aangeboden door

College van B&W

Portefeuillehouder

V.M. van Neerbos

Team Zaakkenmerk/Document kenmerk

Team Control Z.120834/D.330239

Datum collegebesluit

1 juli 2025

Vertrouwelijkheid

Openbaar

Bijlagen

Nee

Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2. Stand van zaken 3. Financiën 4. Communicatie 5. Participatie 6. Aanpak en planning 7. Bijlagen

Aanleiding

Onze veiligheid en vrijheid zijn in tijden niet zo kwetsbaar geweest. Als gevolg van de Russische oorlog in Oekraïne en andere geopolitieke dreigingen in de wereld is het, tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog en de bezetting van ons land, helaas voorstelbaar én reëel dat Nederland betrokken raakt bij een grootschalig gewapend conflict. Nu al is Nederland doelwit van zogenaamde hybride oorlogsvoering, zoals cyberaanvallen, spionage en sabotage (op zee). Zo heeft de MIVD in 2024 bijvoorbeeld een Russische cyberoperatie waargenomen tegen de Nederlandse kritieke infrastructuur. Ook onderkent de MIVD dat Russische eenheden de infrastructuur van de Noordzee in kaart brengt én stappen zet die duiden op spionage en sabotage. Denk dan aan mogelijke verstoring van internetkabels, drinkwater- en energievoorziening.

Deze verslechterde veiligheidssituatie maakt het noodzakelijk om de weerbaarheid van onze samenleving versneld te vergroten.

Stand van zaken

Wat is er aan de hand Wanneer Nederland betrokken raakt bij een grootschalig gewapend conflict, heeft dit impact op onze hele samenleving. We moeten in dit scenario bijvoorbeeld rekening houden met schaarste van eten en drinken, langdurige uitval van vitale voorzieningen (stroom, internet, betalingsverkeer) en schade aan onze economie. Maar ook maatschappelijke onrust als het gevolg van grote aantallen vluchtelingen, militaire doorvoeroperaties, overbelasting van de zorg, polarisatie en desinformatie. Dit heeft onmiddellijk gevolgen voor de rol en inzet van de veiligheidsregio’s en de gemeenten als het gaat om adequate crisisbeheersing en brandweerzorg. De eerste hoofdtaak van Defensie is het beschermen en verdedigen van het Nederlandse grondgebied en NAVO-lidstaten. In tijden van oorlog en oorlogsdreiging komt de derde hoofdtaak van Defensie in het geding: het ondersteunen bij rampen en crises. Wat is er nodig Veiligheidsregio’s en gemeenten zijn daarom de aangewezen partijen om de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht te vergroten; dit maakt ons minder kwetsbaar. Het draagt bij aan de bescherming van onze veiligheid en vrijheid, onze welvaart en waarden, onze manier van leven. Niet alleen bij een (dreigend) militair conflict, maar ook bij andere crises of rampen. Denk aan overstromingen, een pandemie of een langdurige uitval van stroom of andere nutsvoorzieningen.

Bovendien zien we de laatste tijd dat crisissituaties steeds groter, complexer en onvoorspelbaarder. Weerbaarheid gaat daarom over de vraag: zijn we er klaar voor? Kunnen we langdurige maatschappelijke ontwrichting aan? In november 2024 hebben we mede daarom als bestuur van Veiligheidsregio Gelderland-Zuid met elkaar een verkennend gesprek gevoerd over de vraag wat we verstaan onder weerbaarheid en hoe vergroten we die? Wat doen we lokaal of regionaal en wat verwachten we van het Rijk? En wat vraagt een eventueel militair conflict van Veiligheidsregio Gelderland-Zuid? De noodzaak voor het versterken van de weerbaarheid van de samenleving wordt inmiddels breed besproken in het publieke en politieke debat. Ook binnen onze gemeenten zien we toenemende aandacht voor weerbaarheid. Vanuit de gemeente wordt gewerkt aan verbinding met bovengenoemde trajecten, partners en de taken die daarbij horen. Tevens gaan we werken aan een goede samenwerking met onze inwoners, ondernemers en andere (maatschappelijke) platforms op dit thema. Op dit moment zien we dat inwoners en lokale maatschappelijke organisaties melden zich bij de gemeente met vragen en ook graag willen samenwerken met ons.

In het algemeen bestuur van 12 mei jl. hebben we daarom een bestuurlijke opdracht verstrekt aan de coördinerend gemeentesecretaris en aan VRGZ om een gezamenlijk programma Maatschappelijke Weerbaarheid te starten. Een taak voor ons allemaal De regie voor versterking van onze nationale veiligheid ligt bij de overheid. Vanuit het Rijk heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid (de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, NCTV) een coördinerende taak om de maatschappelijke weerbaarheid te versterken. Defensie concentreert zich op het versterken van de militaire paraatheid. In de Kamerbrief van 6 december 2024 hebben deze ministeries gedeeld wat een weerbare maatschappij inhoudt en welke opgave er ligt om deze te bereiken.[1] Gemeenten en veiligheidsregio’s spelen een cruciale rol om de kracht van inwoners en organisaties te verbinden aan de weerbaarheidsopgave. Via de VNG en Veiligheidsberaad wordt er aangestuurd op een gezamenlijke aanpak van veiligheidsregio’s en gemeenten. Bij langdurige crises zal de overheid echter niet in staat zijn om alles op te lossen. Daarom moet de samenleving – van inwoners tot bedrijven en overheden – zich bewuster worden van de dreiging en versneld stappen zetten om maatschappelijke ontwrichting aan te kunnen en hier veerkrachtig van te kunnen herstellen. Dit is een taak van ons allemaal.

Om de samenleving mee te nemen in de weerbaarheidsopgave, gaat het Rijk intensiever communiceren over de dreiging via de campagne Denk Vooruit.[2] Het is belangrijk dat mensen op de hoogte zijn van de impact van de dreiging én van de noodzaak om zich voor te bereiden. De communicatie richt zich specifiek op de voorbereiding van langdurige uitval van belangrijke diensten zoals energie of telecom – ongeacht de dreiging. De (risico)communicatie vanuit de regio sluit hierop aan en vult – waar nodig – aan, passend bij de lokale context en op basis van het regionaal risicoprofiel. [1] Ministerie van Justitie en Veiligheid en ministerie van Defensie, Weerbaarheid tegen militaire en hybride dreigingen, 2024, Kamerstukken II 2024-25, 30821, nr. 249. Geraadpleegd via: https://www.nctv.nl/documenten/brieven/2024/12/06/kamerbrief-weerbaarheidtegen-militaire-en-hybride-dreigingen [2] NCTV. Denk vooruit. Geraadpleegd in april 2025 via: www.denkvooruit.nl

Hoe bereiden we ons voor Het Veiligheidsberaad heeft in december 2024 de Raad van Commandanten en Directeuren Veiligheidsregio onder meer gevraagd om te onderzoeken welk gezamenlijk basisniveau van weerbaarheid nodig is vanuit de veiligheidsregio’s. Ook heeft het bestuur van de VNG aan de VNG de opdracht verleend om te onderzoeken of een gezamenlijk basisniveau van weerbaarheid wenselijk is en hoe de lokale weerbaarheid versterkt kan worden. Veiligheidsregio Gelderland-Zuid en de veertien deelnemende gemeenten willen, aansluitend op de landelijke bestuurlijke

opdrachten, gezamenlijk verkennen wat nodig is om de weerbaarheid te vergroten. Dit richt zich op: • Verkennen wat er nodig is om te komen tot een weerbaardere samenleving in de regio Gelderland-Zuid en hoe de veiligheidsregio en gemeenten samen met de (crisis)partners (zowel publiek als privaat) en de inwoners van de regio hieraan kunnen bijdragen. • Verkennen wat er nodig is om als regionale en lokale overheid onze bedrijfscontinuïteit (het vermogen om belangrijke bedrijfsprocessen te blijven uitvoeren tijdens en na crises) te kunnen garanderen op basis van vastgesteld basisniveau en langdurige inzet. In de kern betekent dit dat de komende periode gericht is op het duidelijker krijgen waar aanvullende inzet nodig is om onze weerbaarheid te vergroten en hoe we hier als veiligheidsregio en gemeenten, samen met onze partners en inwoners, invulling aan kunnen geven. Voor een nadere toelichting op de bestuurlijke opdracht verwijzen wij u naar de bijlage. VRGZ heeft inmiddels een programmamanager aangewezen die samen met een regionaal programmateam uitvoering geeft aan de bestuurlijke opdracht.

Voor de financiering van de opstart van het programma stelt de VRGZ, in afwachting van een mogelijke aanvullende Rijksbijdrage, in 2025 een programmabudget beschikbaar, gefinancierd vanuit de bestemde reserve versterking crisisbeheersing BDUR (2023/2024).Meer duidelijkheid over een aanvullende landelijke bijdrage vanaf 2026 wordt tegen de zomer van 2025 verwacht. Het is nog onbekend hoeveel er vanuit een eventuele aanvullende landelijke bijdrage richting de gemeente komt. Het is ook voor individuele gemeenten onduidelijk wat de Rijksbijdrage voor hen financieel inhoudt. Wij zijn daarvan in afwachting. Vanuit verschillende gremia wordt aandacht gevraagd voor voldoende financiering vanuit het Rijk om de verwachte en noodzakelijke taken in te kunnen vullen. De (deugdelijke) invulling van die taken is sterk afhankelijk van deze bijdrage. Tot slot Zoals gezegd, weerbaarheid is een opgave voor de gehele samenleving. Middels deze brief hebben we u willen meenemen in de internationale en nationale context en de opgaven die daar regionaal en lokaal uit voortvloeien. De jaarverslagen van AIVD[1] en MIVD[2] winden er geen doekjes om: het is nu tijd om te handelen en de handen uit de mouwen te steken.

Aan u en ons om er samen met onze inwoners voor te zorgen dat we veilig en gezond kunnen blijven wonen, werken en recreëren in deze mooie gemeente, want samen beschermen we wat telt! [1] AIVD, Openbaar jaarverslag 2024, 2025. Kamerstukken II 2024/25, 30977, nr. 174 [2] MIVD, Openbaar jaarverslag 2024, 2025. Kamerstukken II 2024/25, 29924, nr. 282.

Financiën

VRGZ heeft inmiddels een programmamanager aangewezen die samen met een regionaal programmateam uitvoering geeft aan de bestuurlijke opdracht. Voor de financiering van de opstart van het programma stelt de VRGZ, in afwachting van een mogelijke aanvullende Rijksbijdrage, in 2025 een programmabudget beschikbaar, gefinancierd vanuit de bestemde reserve versterking crisisbeheersing BDUR (2023/2024).Meer duidelijkheid over een aanvullende landelijke bijdrage vanaf 2026 wordt tegen de zomer van 2025 verwacht. Het is ook voor individuele gemeenten onduidelijk wat de Rijksbijdrage voor hen financieel inhoudt. Wij zijn daarvan in afwachting. Vanuit verschillende gremia wordt aandacht gevraagd voor voldoende financiering vanuit het Rijk om de verwachte en noodzakelijke taken in te kunnen vullen. De (deugdelijke) invulling van die taken is sterk afhankelijk van deze bijdrage.

Communicatie

Participatie

Er worden wel al gesprekken gevoerd met een aantal dorpsplatforms ter voorbereiding op dorpsgesprekken die we willen gaan voeren zodra de opgave voor de gemeente concreter is.

Aanpak en planning

Bijlagen

Bijlage 1: Startopdracht weerbaarheid