2025-194 -BZK - Handreiking VPD-Adviseur
Tekst van het document
Zaak- en documentnummer: Z.120909 / D.330330
INGEKOMEN 2 0 JUNI Z025 Ministerie van Justitie en Veiligheid
> Retouradres Postbus 20301 2500 EH
Den Haag
Gemeente West Maas en Waal (GL) T.a.v. de Griffier Postbus 1 6658 ZG BENEDEN-LEEUWEN
Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving
Directie Veiligheid en Bestuur
Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/jenv Contactpersoon
Datum Betreft
18 juni 2025 Aanbiedingsbrief handreiking VPD-adviseur
R.S. van der Beek (Senior) Beleidsmedewerker
r.s.van.der.beek@minjenv.nl Onze referentie
Geachte griffier,
Politieke ambtsdragers en andere personen met een publieke taak krijgen steeds vaker te maken met agressie en intimidatie. Uit de recent gepubliceerde 'Monitor Integriteit en Veiligheid 2024' blijkt dat de ervaren ernst van de incidenten toeneemt en incidenten meer op de persoon gericht zijn. Dit heeft een negatief effect op de veiligheid van bijvoorbeeld burgemeesters, wethouders en ambtenaren en daarmee op de aantrekkelijkheid van het ambt en de slagkracht van de veilige publieke dienstverlening (VPD).
De gevolgen en impact van dit soort gedrag zijn groot: niet alleen voor de personen in kwestie zelf, maar ook voor hun naasten. Nog fundamenteler zijn de gevolgen voor het functioneren van de democratische rechtsstaat. Mensen met een publieke taak voelen zich minder vrij om hun ambt uit te oefenen of trekken zich zelfs terug. Het aantal incidenten van agressie, intimidatie en bedreigingen tegen politieke ambtsdragers bestuurders, overheidsmedewerkers en andere medewerkers met een publieke taak is al jaren onacceptabel hoog. Als ministers van Justitie en Veiligheid en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties willen wij het tij keren. We mogen agressie en intimidatie tegen de gezichten van de democratische rechtsstaat nooit normaal gaan vinden. Onverminderde aandacht en inzet op weerbaar bestuur blijven dus noodzakelijk. Daarom is het ook onderdeel van het regeerprogramma.
Het is de verantwoordelijkheid van ons allen om agressie en geweld tegen mensen met een publieke taak te voorkomen en zowel de mensen binnen de publieke dienstverlening als de organisaties zelf weerbaar te maken tegen negatieve invloeden van buitenaf. Daarom spreken we u ook aan als vertegenwoordiger dan wel als degene die de werkgeversrol van uw organisatie draagt om hierin een rol te vervullen.
Handreiking veiligheidsadviseur (VPD-adviseur) Een goed instrument om deze bescherming en weerbaarheid te vergroten, is het aanstellen van een VPT-coördinator of VPD-adviseur. Met deze VPD-adviseur wordt vanuit één plek binnen de organisatie kennis en kunde verzameld en gecombineerd en de betrokken medewerkers ontlast. In de praktijk zien we al dat dergelijke functionarissen zijn aangesteld en dat dat zijn vruchten afwerpt. Pagina 1 van 2
Ontvangstdatum: 23 juni 2025 - Documentdatum: 18 juni 2025
Zaak- en documentnummer: Z.120909 / D.330330
Directoraat-Generaal Rechtspleging en Rechtshandhaving
Directie Veiligheid en Bestuur
Bijgaand treft u dan ook een handreiking voor het instellen van een dergelijke functie/aanstellen van een dergelijke functionaris. In de handreiking treft u de verschillende terreinen waarop deze VPD-adviseur kan worden ingezet. Deze zien zowel op preventie, als op reactie naar de dader als op nazorg. De handreiking bevat handvatten om deze functie in te kunnen vullen. Wat passend, haalbaar en wenselijk is kan per organisatie verschillen. De handreiking moet derhalve worden gezien als een menukaart en niet als een volledig menu.
Datum
Onze referentie
De handreiking is door de ministeries van Justitie en Veiligheid en Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties opgesteld in samenwerking met de VNG, met de gemeenten Tilburg, Nijmegen en Breda, met de provincie Utrecht en de Regionale Informatie en Expertisecentra (RIEC's). Een gezamenlijk product dus, waarmee wij u oproepen uw voordeel te doen. Dit voordeel is onder meer gelegen in het vergroten van de weerbaarheid tegen oneigenlijke druk. Agressie en intimidatie zijn vormen van oneigenlijke druk. Weet dat u hierin als gemeente niet alleen staat. Provincies en RIEC's spelen sinds een aantal jaar een steeds grotere rol bij het versterken van de weerbaarheid van gemeenten tegen oneigenlijke druk. Denk bijvoorbeeld aan het versterken van onderlinge samenwerking en kennisuitwisseling door de provinciale weerbaarheidsnormen. Meer informatie en praktische handvatten zijn ook te vinden op de websites www.veiliqepubliekedienstverleninq.nl en www.weerbaarbestuur.nl .
Oproep Wij onderstrepen hierbij nogmaals het belang dat wij hechten aan het tegengaan van agressie en geweld tegen politieke ambtsdragers, overheidsmedewerkers en andere medewerkers met een publieke taak en onze gezamenlijke verantwoordelijkheid hierop om daar tegen op te treden. Ik wil u oproepen deze handreiking in de veiligheidsdriehoek of het bestuur van uw organisatie te bespreken, zodat u kunt bezien of uw organisatie een dergelijke functie inricht.
De minister van Binnenlandse Zakepcen Koninkrijksrelaties,
M. Uitermark
Pagina 2 van 2
Ontvangstdatum: 23 juni 2025 - Documentdatum: 18 juni 2025
Zaak- en documentnummer: Z.120909 / D.330330
Rijksoverheid
van besprekingen met de bedrijfsarts. Tevens kan van het incident
geleerd worden door te bezien wat er moet gebeuren om herhaling te voorkomen. Het doel is om de negatieve gevolgen van de
confrontatie voor de medewerker te beperken.
Handreiking
Monitoren én leren De adviseur VPD heeft als taak incidenten te monitoren en hiervan te leren. Waar, wanneer en hoe gaat het mis zijn hierbij belangrijke
Adviseur Veilige Publieke Dienstverlening
vragen. Waar kunnen we na afloop spreken van een goede afloop en wanneer lukt het minder goed effectief te reageren? Door
monitoring zijn we in staat onze aanpak bij agressie steeds te verbeteren. Brandstof genereren voor breder leren is de volgende
fase in het werk van de adviseur VPD. Welke bronaanpak vanuit de organisatie is nodig om preventief te werken? De adviseur VPD geeft
hierover gevraagd maar ook ongevraagd advies aan de top van de
Waarom deze handreiking?
organisatie en de betreffende afdelingen. Opvolging van de adviezen
van de adviseur VPD kunnen bijdragen aan een reductie
ingewikkeld onderdeel van hun werk. Ook het voeren van een herstelgesprek met een agressor vraagt specifieke kennis,
vaardigheden, competenties en ervaring.
van incidenten.
Voor wie is deze handreiking geschreven? Deze handreiking is primair geschreven voor decentrale overheden.
Sociale media
Het doel is decentrale overheden te inspireren om een interne
Sociale media speelt een steeds grotere rol in de interactie tussen
adviseur Veilig Publieke Dienstverlening1 (hierna: adviseur VPD)
personen. Helaas biedt dit ook kwaadwillenden de mogelijkheid om
aan te stellen en hen een idee te geven welke taken en
op te ruien, te dreigen of lasterlijke uitingen te doen. Een adviseur
verantwoordelijkheden kunnen worden ondergebracht in een
VPD kan helpen bij het trainen van de medewerkers hoe om te gaan
dergelijke functie. Deze handreiking is geen blauwdruk voor de
met sociale media en/of om te reageren op agressie, intimidatie en
vraag waar de functie van een adviseur VPD aan moet voldoen.
strafbare uitingen op sociale media.
De afweging of en hoe een dergelijke functie wordt ingesteld, is
aan de decentrale overheden om zelf te bepalen.
Kenniskring Veilige Publieke
Politieke ambtsdragers hebben, anders dan ambtenaren, geen formele werknemersrelatie met de decentrale overheidsorganisatie
die zij (mede) besturen. Er geldt andere wet- en regelgeving voor deze groep en er zijn verschillen in aanpak bij incidenten. Ook zijn er bijzondere maatregelen van toepassing voor bestuurders, zoals de
ministeriële regeling Beveiligingsmaatregelen decentrale bestuurders waar decentrale overheden (gemeenten, provincies en
waterschappen) een financiële bijdrage krijgen voor de beveiliging
van de woningen van de bestuurders. Dat neemt niet weg dat kan worden overwogen om ook de ondersteuning van politieke
ambtsdragers mee te nemen in het veiligheidsbeleid. Immers
Dienstverlening Steeds meer gemeenten hebben een adviseur VPD. Daarbij bestaat
kenniskring Veilig Publieke Dienstverlening waarbinnen
dragen ook zij bij aan het decentrale bestuursorgaan en ontstaat er
De afgelopen jaren neemt het aantal incidenten tegen personen met
zo een uniforme (en dus overzichtelijke) werkwijze voor burgers,
een publieke taak, zogenaamd Veilige Publieke Taak(VPT) of Veilige
politie en OM. Dat betekent verder dat er in één of meerdere
Publieke Dienstverlening (VPD)2, (bijvoorbeeld burgemeesters,
agressieprotocollen aandacht wordt besteed aan de verschillende
wethouders, raadsleden en ambtenaren) toe. Het is wenselijk om
grondslagen van waaruit gehandeld wordt. Ook kan het zo zijn dat
de mogelijkheid om van elkaar te leren. De VNG heeft een verschillende Adviseuren-VPD hun ervaringen uitwisselen.
Meer incidenten, maar hoe ga je er mee om?
daar gepast op te reageren. Het kan al beginnen bij het nemen van
de adviseur VPD machtigingen nodig heeft van zowel het hoofd van
preventieve maatregelen. Werken die niet, dan kan in sommige
de ambtelijke organisatie als van het hoofd van het dagelijks bestuur
Netwerk Weerbaar Bestuur
gevallen een zogeheten herstelgesprek worden gevoerd. In andere
of de griffier om te kunnen handelen.
Het Netwerk Weerbaar Bestuur spant zich gezamenlijk in voor een
gevallen wil je iemand de toegang tot het pand ontzeggen. En soms
weerbaar bestuur waarin politieke ambtsdragers hun ambt veilig en
is de situatie dusdanig ernstig dat degene die verantwoordelijk is
Het is belangrijk om agressie en geweld tegen medewerkers niet te
zonder vormen van oneigenlijke druk uit kunnen oefenen. Bij
voor het incident strafrechtelijk vervolgd wordt. Ook het nemen van
benaderen als een project, maar als een permanente activiteit. Het is
incidenten kan er en beroep gedaan worden op het
civielrechtelijke stappen, zoals het opleggen van een dwangsom,
een zaak van lange adem. Het grootste obstakel om agressie en
Ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur dat bestaat uit
zijn mogelijk. Daarnaast bestaat ook nog de mogelijkheid van het
geweld aan te pakken, is vaak tijdgebrek. Dat betekent dat er
ambtsgenoten die klaarstaan voor decentrale politieke
vorderen van een civiele schadevergoeding, zowel door het
iemand in de organisatie moet zijn die voldoende tijd krijgt om
ambtsdragers die met een incident te maken hebben gehad.
slachtoffer als door de werkgever (bijvoorbeeld omdat er sprake is
ervoor te zorgen dat er continu een wisselwerking is tussen de
van inhuur vanwege uitval van het slachtoffer). Zet je de juiste
beleidsvormende en de meer uitvoerende organisatieonderdelen.
Relevante informatie
stappen en bij wie kun je terecht?
Nadere informatie over weerbaarheid van bestuur en een veilige ambtelijke organisatie kunt u vinden op: www.weerbaarbestuur.nl
www.veiligepubliekedienstverlening.nl
Adviseur VPD
Werkgeversverantwoordelijkheid
Bij de rondetafelgesprekken in de Tweede Kamer van november
Zowel vanuit het oogpunt van goed werkgeverschap als vanuit
2023 over agressie en geweld tegen mensen met een publieke taak
de Arbo-wetgeving dient een organisatie de sociale en fysieke
is meerdere keren verwezen naar de werkwijze die onder andere de
veiligheid van de medewerkers te waarborgen. In de meeste
gemeente Tilburg hanteert. Aangezien een goed voorbeeld goed
organisaties is de verantwoordelijkheid voor de afhandeling van
doet volgen, is het opportuun om een dergelijke werkwijze
incidenten neergelegd bij de directe leidinggevende van de
inzichtelijk te krijgen. Daarnaast vullen andere decentrale overheden
betrokken medewerker. Sommige leidinggevenden vinden dit een
in de praktijk de functie anders in dan Tilburg. Ook die werkwijze
1
In sommige gemeenten heet het een VPT-coördinator. In dit stuk wordt gekozen voor de term adviseur VPD,
2
Zowel de termen VPT als VPD worden in de praktijk gebruikt. Politie en OM zijn alleen bekend met de term "VPT".
8
Ontvangstdatum: 23 juni 2025 - Documentdatum: 18 juni 2025
Zaak- en documentnummer: Z.120909 / D.330330
maakt dit document inzichtelijk. Zo kunnen andere decentrale
Aan die keuzes wordt in deze handreiking geen waardeoordeel
Dit is echter geen standaardprocedure. Aangifte onder nummer zal
Strafrechtelijke kennis
overheden leren hoe zij een dergelijke functie kunnen invullen.
gegeven. Dan kunnen de decentrale overheidsorganisaties zelf
in overleg met de politie plaatsvinden en het OM beslist hier
Als de adviseur VPD werkzaamheden rondom het strafrecht oppakt,
bepalen hoe zij een dergelijke functie willen invullen. Uiteraard is
uiteindelijk over.8
is het (ook voor politie en OM)van belang dat de adviseur VPD goed
De toegevoegde waarde van het inrichten van een functie van
de keuze bepalend voor het competentieprofiel dat past bij de
adviseur VPD is afhankelijk van de rol waar de organisatie voor kiest.
beoogde functie.
In de verschillende fases van weerbaarheid kan een dergelijk functionaris een rol worden gegeven. In de preventieve fase kan hij/zij
Mogelijke taken van de adviseur VPD
helpen om medewerkers en politieke ambtsdragers bewust te maken
De adviseur VPD kan, afhankelijk van de decentrale keuze, de
van het effect en de risico’s van hun handelen en hoe deze risico’s
• Zet zich in om de mplriinaqhArAidhpid van medewerkers en
betere afhandeling van incidenten mogelijk maken, bijvoorbeeld
• Bewaakt de ‘grens’ van overschrijdend gedrag en voorkomt een
functionaris een (adviserende) rol in de nazorg te geven.
glijdende schaal. • Reageert op elk ernstig incident op de werkvloer, zowel om de
Overheidsorganisaties krijgen daarnaast steeds meer te maken met
medewerker te ondersteunen bij bijvoorbeeld aangifte,
bedreiging en agressie vanuit het criminele circuit. Er is dus ook een
rol weggelegd voor de adviseur VPD om aandacht te hebben voor de veiligheidsrisico’s bij de aanpak van ondermijning.
voor deze vraagstukken. Met de adviseur VPD wordt vanuit één plek
kennis en kunde verzameld en gecombineerd, ook daar waar het de
weerbaarheid van de organisatie als geheel betreft of daar waar het
gaat om de bewustwording van mogelijke ondermijnende invloeden. Het aanstellen van een toegewijde interne adviseur VPD die volledig vrij is gemaakt om de veiligheid te bevorderen en/of te
ondersteunen na incidenten, zorgt dat deze persoon meer kennis
heeft over het onderwerp en effectiever kan werken.
schadeverhaal en het vinden van nazorg alsook om van te leren. • Gaat indien nodig mee naar de politie om aangifte te doen (tot het
moment dat de organisatie dit digitaal kan doen).
De huidige ontwikkelingen rechtvaardigen een structurele oplossing
• Onderhoudt contact met politie en OM (ook op regionaal niveau). • Zorgt dat geleerde lessen tot nieuwe afspraken leiden
en nieuw beleid.
• Informeert het management over de voortgang van de aanpak
door rapportages. • Houdt de wet- en regelgeving en maatschappelijke ontwik kelingen bij en begeleidt bezoeken van de Inspectie SZW.
• Verzorgt opleiding en training voor medewerkers en
leidinggevenden. • Genereert managementinformatie over incidenten voor
de werkgever. • Ondersteunt bij civiele rechterlijke procedures.
• Verzorgt voorlichting aan nieuwe medewerkers.
slachtoffer en de organisatie zijn. Ook is het belangrijk dat aan de
en/of het OM primair aan zet zijn en wanneer hijzelf aan zet kan zijn.
het toch goed zijn om hiervan wel melding te doen bij de politie.
• Zorgt voor een juiste registratie van incidenten.
richting politie/OM. Ook kan er voor gekozen worden om de
Daarnaast dient de adviseur VPD te beseffen wanneer de politie
Mocht i iel zo ziji । dat het incident niet aangiftcwaardig :s, dan kan
politieke ambtsdragers te vergroten.
door handelingsprocessen aan te scherpen of een schakel te vormen
wie erbij betrokken waren en wat de gevolgen en impact voor het
onder het regime van de ELA.
• Zorgt dat dit beleid bekend is op de werkvloer.
aanbieden van trainingen. In de reactiefasc kan de adviseur een
bijvoorbeeld informatie over het slachtoffer af te schermen.
VPT-code aan de aangifte toe te kennen. Daarmee komt het dossier
• Zorgt dat het beleid up-to-date is.
door het verbeteren van interne dienstverleningsprocessen, of het
met de mogelijkheden die er binnen het strafrecht zijn om
wat er is gebeurd en hoe, waar en wanneer het incident plaatsvond,
politiemedewerker die de aangifte opneemt, wordt gevraagd om de
volgende taken hebben:
kunnen worden beperkt. Ook kan worden bijgedragen aan preventie
bekend is met het strafrecht, de werkwijze binnen het strafrecht en
Voor de aangifte is het verder van belang dat goed wordt vastgelegd
Uiteindeliik kunnen die meldingen meewegen bij het bepalen van een eventuele straf bij een ander feit. Tevens kan hierdoor bij de
politie ook zicht op mogelijke probleemlocaties ontstaan. Het spreekt vanzelf dat het bewijsmateriaal om tot een succesvolle vervolging te komen voldoende moet zijn. De adviseur VPD kan (mits hij over voldoende kennis beschikt) helpen om dit bewijs te krijgen.
Zonder voldoende bewijs kan het strafrecht niet worden ingezet, ondanks dat de gewraakte gebeurtenis niet minder ernstig is. Bij een keuze om niet-strafrechtelijk te vervolgen, is er natuurlijk
behoefte aan een goede uitleg. Dit gebeurt soms via een sepotbrief. Hoewel het OM intern aandacht vraagt voor goede communicatie
over een niet geslaagde aangifte, kan het raadzaam zijn dat de
adviseur VPD de strafrechtelijke keuze kan begrijpen en uitleggen. Indien de uitleg niet afdoende is, zou de adviseur VPD ook navraag kunnen doen bij zijn contactpersonen bij politie en/of OM.
Schadevergoeding Binnen het strafrecht kan een vordering worden ingediend om
(een deel van) de schade van een benadeelde partij vergoed te krijgen. Het moet dan gaan om een eenvoudige vordering die verband houdt met het gepleegde misdrijf. Bij het indienen van een
Beleid
dergelijke vordering is het raadzaam om deze te onderbouwen en
Lange termijn
voldoende bewijs in te dienen. Ten slotte kan gevraagd worden om
Afspraken
een schadevergoedingsmaatregel. Indien die wordt toegekend,
Papier
incasseert het CJIB de schade namens het slachtoffer. Indien de vordering niet wordt toegekend door de strafrechter is van
belang dat deze niet-ontvankelijk wordt verklaard en niet wordt afgewezen. Ook een afwijzing werkt door in het civiele recht.
Van papier naar praktijk
Van praktijk naar papier Leren van ervaringen
Definitie agressie bewaken
Mocht het strafbare feit een geweldmisdrijf betreffen, kan er contact
Nieuwe afspraken vastleggen
Afspraken bekend maken
worden opgenomen met het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Zij
Civiel recht Schade van de medewerker Ook is het mogelijk om (buiten het strafreent omj de schade via de civiele rechter vergoed te krijgen, bijvoorbeeld in die gevallen waarin
de beoordeling van oe senade ie complex is voor de strafrechter. In dat geval moet er een aansprakelijkstelling aan de agressor worden verzonden. Daarbij moet bewezen worden dat de agressor
aansprakelijk is voor de schade’ en worden aangetoond hoe hoog de schade is. Dit kan tot de grens van de kantonrechter gebeuren door een jurist.10 Daarboven is een advocaat vereist. Via deze route zal het
slachtoffer of zijn gemachtigde via het inschakelen van een deurwaarder moeten zorgen dat het geldbedrag wordt geïncasseerd.
Uiteraard is het ook mogelijk om beide routes te combineren. Een
schadevergoeding zal evenwel niet twee keer worden toegekend. Wel is het denkbaar dat de strafrechter een eerste vergoeding toekent en het complexere deel van de vordering via het civiele recht loopt.
Er zijn voorbeelden waar de werkgever (al dan niet na een strafrechtelijke veroordeling) de schade zelf aan de medewerker vergoedt en later zelf op de dader probeert te verhalen. Gekozen kan
worden om de adviseur VPD hier een rol in te geven.
Schade van de decentrale overheid Ook de overheid kan als werkgever schade lijden. Zo kan er worden gedacht aan de kosten die te maken hebben met de uitval van een werknemer.
Dwangsom
Ten slotte kan er via het civiele recht worden ingezet om ongewenst
gedrag te stoppen met een last onder dwangsom.
Terugkoppeling Voor het slachtoffer is van belang dat hij een aanspreekpunt heeft die hem van de juiste informatie voorziet en ontzorgt. Dat betekent
dat de adviseur VPD de taak kan krijgen om het vervolg van de reactie goed te monitoren en terugkoppelen aan het slachtoffer."
kunnen de schadevergoeding dan eventueel (tot een bepaald bedrag) voorschieten.
Nazorg Een adviseur VPD met verstand van nazorg kan helpen hier beleid op te maken. Gedacht kan worden aan het binnen 24 uur verzorgen van nazorg, zoeken van trainingen voor leidinggevenden of organiseren
Werkvloer Kortetermijn Incidenten
Praktijk
8
In de praktijk blijkt een domicilieadres kiezen vaak voldoende.
9
Een strafrechtelijke veroordeling kan hiervoor voldoende zijn.
10 Kantonrechter Rechtspraak 11 Inde praktijk zijn er ook voorbeelden waar de direct leidinggevende dit doet.
7
2 Ontvangstdatum: 23 juni 2025 - Documentdatum: 18 juni 2025
Zaak- en documentnummer: Z.120909 / D.330330
Soort agressie (face-to-face, of schriftelijk
Sanctie bij recidive
Sanctie*
of via social media) (Non-)verbale agressie
Persoonlijke bedreiging
Pandverbod 1 maand en melding bij de politie
Schriftelijke waarschuwing
Pandverbod 6 tot 12 maanden
Pandverbod 3 maanden
Alternatieve inregeling
Brede toegang tot registraties en informatie
Bij het opstellen van deze handreiking is bekend dat het organiseren
Aangezien het zo kan zijn dat meerdere afdelingen te maken krijgen
van een aparte nieuwe functie voor grotere gemeenten beter te
met dezelfde burger die zich misdraagt, is het van belang dat alle
realiseren is dan voor kleinere gemeenten. Indien de kosten van een
informatie over incidenten intern geregistreerd wordt. Daarvoor
aparte adviseur VPD voor de omvang van de organisatie te hoog
kunnen bijvoorbeeld gemeenten, provincies en waterschappen
Fysiek geweld zaakgericht
Pandverbod 6 tot 12 maanden
Pandverbod 12 tot 18 maanden
zijn, is het mogelijk om de werkzaamheden op een andere manier te
gebruik maken van het Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem
Fysiek geweld mensgericht
Pandverbod 12 maanden
Pandverbod 24 maanden
organiseren. Zo valt de functie te combineren met die van een
(GIR). Indien het een ernstig incident betreft, moet de adviseur VPD
Combinatie van agressievorm
Toepassing van de hoogste sanctie
Verdubbeling van de sanctie
arbo-coördinator of integriteitscoördinator. Voorts kan worden
hier meteen van op de hoogte worden gesteld. We willen voorkomen
overwogen om een samenwerking tussen een aantal organisaties
dat medewerkers die uit hoofde van hun functie in contact komen
* Bij strafbare feiten wordt altijd aangifte gedaan bij de politie
In het strafrecht is het vertrekpunt, ook bij VPT-zaken, dat het
aan te gaan. Dan kunnen de organisaties gezamenlijk een dergelijke
met een agressor niet op de hoogte zijn van het veiligheidsrisico dat
slachtofferzelf aangifte doet. Het slachtoffer kan immers het beste
adviseur aanstellen en de kosten delen.
van die persoon uitgaat. Denk aan mensen die een huisbezoek
Indien een incident niet in aanmerking komt voor een strafrechtelijk
vertellen wat hem/haar is overkomen en dat is voor het bewijs van
vervolg, is van belang dat er binnen 48 uur een reactie aan de
de zaak belangrijk. Omdat het Openbaar Ministerie in de
veroorzaker wordt gegeven (lik op stuk aanpak). Hierbij is van
tenlastelegging aan de verdachte (waarin staat wat hem/haar
belang dat ook de veroorzaker wordt gevraagd naar zijn visie. Mede
verweten wordt) ook moet opnemen wie het slachtoffer is, is het
afhankelijk van de uitkomst van dit contactmoment kan bepaald
uitgangspunt dat in de aangifte dus ook de naam van het slachtoffer
worden welke reactie er zal komen. De adviseur VPD kan dit proces
moet worden vermeld. Soms kan, bij wijze van uitzondering, alleen
op zich nemen of hierbinnen adviseren.
met de voornaam of het personeelsnummer worden volstaan.
Strafrechtelijk traject
In plaats van het slachtoffer kan ook de werkgever namens de
Binnen het strafrecht kan een adviseur VPD verschillende taken vervullen. Dit verschilt van aangifte doen namens de organisatie of
met het slachtoffer6 tot het uitleggen van de regels van het strafrecht aan het slachtoffer, bijvoorbeeld of een incident strafbaar is, tot het
onderhouden van contact met de VPT-coördinatoren van de politie
en het OM over het al dan niet doen van aangifte en de opvolging slachtoffer te begeleiden bij het indienen van een schadeclaim en het
verzoeken om een schadevergoedingsmaatregel. Door deze taken op te pakken verloopt het proces bij de politie en het OM vlotter.
optimaal te informeren over hun positie en (on)mogelijkheden in
Melding en aangifte bij de politie Voor het openen van een opsporingsonderzoek is het belangrijk dat aangifte wordt gedaan. Het slachtoffer kan zelf schriftelijk of
Extern aanspreekpunt
doen.7 De werknemer kan dan vermeld worden onder
adviseur VPD. Zo kan de adviseur VPD goed contact onderhouden
personeelsnummer. In een dergelijk geval kan de verklaring van het
met de VPT-contactpersonen bij de politie en het OM.3 Indien de
slachtoffer bijgevoegd worden of kan hij/zij door de politie als
adviseur VPD kennis heeft van het doen van aangifte en het
getuige worden gehoord.
strafrecht, kan de adviseur VPD aangifte doen of daarbij
De werknemer en de werkgever kunnen ervoor kiezen om een ander
kennis van het strafrecht, uitleggen waarom bepaalde incidenten
adres dan het woonadres van het slachtoffer, een zogenoemd
niet strafbaar zijn volgens de letter van de wet. Daarnaast kan een
domicilieadres, in de aangifte te laten opnemen. Daar heeft het
adviseur VPD contact onderhouden met organisaties die kunnen
slachtoffer recht op. Dit is bij voorkeur het adres van de werkgever.
helpen bij de nazorg na een incident.
In agressieprotocollen wordt beschreven hoe melding en registratie
van incidenten plaatsvindt, welke termijnen hierbij gelden en hoe uitwisseling van informatie plaats kan vinden. Het is aan de adviseur
VPD, in samenwerking met directie en leidinggevenden om te zorgen
dat medewerkers goed op te hoogte zijn van de wijze en tijdigheid laagdrempelig gedaan kan worden.
Preventie Steeds vaker moeten decentrale overheden netwerken, verbinden,
beïnvloeden, argumenteren, regisseren en processen begeleiden
en aansluiten bij de situatie en omgeving. Daarmee komen de bestuurders en medewerkers in contact met de buitenwereld.
Een goede werkgever zorgt ook in die situaties voor een veilige
werkomgeving en het welzijn van zijn medewerkers. De mensen die werken voor een organisatie zijn het belangrijkste ‘kapitaal’ van die
organisatie. Hun kennis, ervaring, inzet en toewijding zijn het meest
waardevolle 'bezit' van een organisatie. Een goed beleid kan helpen
Positie
In sommige gevallen kan het doen van aangifte onder nummer een
het strafproces.
baliemedewerkster bedreigde.
van het melden van incidenten en dat het melden van incidenten
Ook externe partijen zullen contact kunnen onderhouden met de
weet in beide gevallen dan dus niet waar het slachtoffer woont.
onderzoeken en processen-verbaal en slachtoffers en werkgevers
het feit is gepleegd en de persoon van de verdachte.
afwikkeling van een incident.
afvragen of het niet juist op de weg van de werkgever ligt om dit te
Slachtofferloket Politie. De buitenwereld, waaronder de verdachte,
opsporing te geven, aandacht te hebben voor de kwaliteit van
rekening met andere factoren zoals de omstandigheden waaronder
met vragen over een veilige taakuitoefening of met vragen over de
werknemer aangifte doen en zeker bij zwaardere delicten kun je je
overheidsdomicilie adres zijn, te weten: het regionale
openbaar ministerie onder meer afgesproken hoge prioriteit aan de
bepalen daarvan- naast bovengenoemd uitgangspunt - ook
verschillende afdelingen zullen bij deze functionaris terecht komen
instelling waar betrokken werkt dan kan dit adres ook een
In de eenduidige landelijke afspraken (ELA) hebben politie en
strafeis is maatwerk en het openbaar ministerie houdt bij het
Intern zal de adviseur VPD degene zijn met de meeste kennis op het
gebied van de veilige invulling van de taak/dienst. De collega’s van
Indien geen domicilie kan worden gekozen bij de organisatie/
Eenduidige landelijke afspraken
toepassing is met 200% wordt verhoogd. Het bepalen van de
Intern kennishouder
ondersteunen. Ook kan de adviseur, indien deze beschikt over
indien er aangifte gedaan is. Ten slotte is het mogelijk om het
Het uitgangspunt is dat de strafeis in zaken waarbij de VPT-code van
moeten brengen aan iemand die een dag eerder nog een
optie zijn. Dat kan het geval zijn als een slachtoffer een gegrond vermoeden heeft dat een aangifte of verhoor kan leiden tot overlast,
zoals gevaar voor de persoonlijke veiligheid of veiligheid van anderen of tot belemmering in de uitoefening van beroep. Bij
aangifte of verhoor onder nummer wordt de identiteit van het
slachtoffer niet prijsgegeven: naam, geboortedatum en adresgegevens worden niet in de aangifte of het proces-verbaal van
verhoor opgenomen en het slachtoffer wordt met een specifieke code aangeduid. Deze gegevens zijn wel bekend bij de opsporingsinstanties en het openbaar ministerie, maar worden afzonderlijk geregistreerd en niet gevoegd bij de processtukken.
voorkomen dat dit verloren gaat door ziekteverzuim. Vandaar dat
Veilig Publieke Taak hoort niet alleen thuis bij de afdeling die ziet
het raadzaam is om een preventief beleid te voeren. Hierbij kan
op de veiligheid of bij de HR- of P&O-afdeling. Het is een
geïnvesteerd worden op waarden, houding en gedrag, de meer
verantwoordelijkheid van de gehele organisatie. Daarom is het van
‘zachte’ kanten van het systeem. Doelen van een preventief
belang dat de adviseur VPD korte lijnen heeft met het hoofd van de
beleid kunnen zijn:
ambtelijke organisatie, zoals de gemeentesecretaris, en/of het hoofd
• de kans op (non)verbaal, fysiek en digitaal normoverschrijdend
van het dagelijks bestuur van de overheidsorganisatie, zoals een
burgemeester. Dat kan door de rol van adviseur VPD er direct onder
gedrag door mensen van buiten de eigen organisatie tegen de
medewerkers en politieke ambtsdragers te verkleinen;
te plaatsen of door de korte lijnen naar de betreffende persoon te
• de medewerkers en politieke ambtsdragers weerbaar(der) te maken
garanderen. Dat helpt de adviseur VPD om toegang te hebben tot
voor het geval zij geconfronteerd worden met deze vormen van
alle organisatieonderdelen. Zo kan de adviseur zorgen voor
normoverschrijdend gedrag door mensen van buiten de eigen
bewustwording binnen de organisatie en aan alle afdelingen
organisatie en handelingsperspectief te bieden;
diensten verlenen en kunnen alle mensen die diensten verrichten
• voorkomen dat de medewerkers en politieke ambtsdragers die
voor de organisatie, dus alle politieke ambtsdragers en ambtenaren,
geconfronteerd werden met normoverschrijdend gedrag door
gebruik maken van de adviseur VPD. Ook kan het de informatie
mensen van buiten de eigen organisatie hun werk voor de
positie van de adviseur VPD versterken.
organisatie niet meer willen of kunnen uitvoeren vanwege de gevolgen van deze confrontatie.
mondeling aangifte doen (waarbij een leidinggevende of adviseur VPD mee kan gaan), maar dat hoeft niet.
6
Het slachtoffer hoeft niet zelf aangifte te doen. Dit kan ook gedaan worden door een leidinggevende, adviseur VPD of het hoofd van de ambtelijke organisatie.
7
Doe aangifte bij de politie | Handelen bij een incident | Veiligepubliekedienstverlening.nl
3
Ook de politie en het OM hebben VPT-coördinatoren die bekend zijn met de ELA-afspraken en de VPT-procedure. Indien er iets mis gaat bij een dergelijke procedure kunnen zij ingrijpen en dit recht trekken.
6
3
Ontvangstdatum: 23 juni 2025 - Documentdatum: 18 juni 2025
Zaak- en documentnummer: Z.120909 / D.330330
De interactie tussen de burger en de overheid kan bij een preventief
De adviseur VPD kan adviseren over het opstellen van een
medewerker beter tegen agressie en geweld kan dan de andere,
Dit brengt ook veiligheidsrisico’s met zich mee. Denk aan het doen
van Bibob-onderzoek, sluiten van panden en het houden van
beleid een belangrijke rol hebben. Interactie is per definitie
handelingskader waarin vormen van gedrag worden gekoppeld aan
is hierbij niet relevant. Agressie en geweld is een probleem van de
tweerichtingsverkeer en houdt ook in dat er altijd twee partijen zijn die
wat de organisatie accepteert, hoe de organisatie handelt tijdens dit
organisatie, niet van de individuele medewerker. De organisatie stelt
integrale controles. De interne adviseur VPD kan bewustwording van
de interactie kunnen beïnvloeden en daar gezamenlijk
gedrag en erna. Daarbij kan de adviseur VPD ook adviseren hoe
de grens. Het is dus van belang dat iedereen zich hiervan bewust is,
de risico’s hiervan vergroten en ervoor zorgen dat hier preventieve
verantwoordelijkheid voor dragen. Bij het vormgeven van de
dergelijk gedrag voorkomen kan worden, bijvoorbeeld door een
en zich aan dezelfde norm houdt. Zo wordt duidelijkheid voor
maatregelen op worden genomen. Denk aan brieven over sluitingen
communicatie vanuit het decentrale bestuursorgaan, kunnen de
klantvriendelijke ontvangst en bejegening of door in gesprek te gaan
medewerkers én voor burgers geschapen, kunnen ambtenaren de
zonder persoonsgegevens van individuele medewerkers van de
onderstaande uitgangspunten helpen:
met een burger om te achterhalen waar diens onvrede vandaan komt.
• Burgers en medewerkers zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor de
interactie en kunnen daar beide op worden aangesproken. • Zorg dragen voor goede dienstverlening kan helpen bij het
voorkomen van normoverschrijdend gedrag.
regie houden in het dienstverleningsproces en kunnen de juiste
gemeente, een algemene mailbox voor gevoelige mails en niet met
acties ondernomen worden wanneer de grens wordt overschreden.
je privé auto naar een (integrale) controle gaan.
Naast het opstellen van een norm, kan de adviseur VPD helpen in te
De norm ‘Stop Agressie Samen’, die door het openbaar bestuur is
schatten waar risico’s zich voordoen. Helpen om mensen voor te
opgesteld, helpt om duidelijke en gelijke grenzen te stellen bij
bereiden op het moment dat het mis gaat. Een ander voorbeeld van
agressie en geweld.
- Taken en verentwoordeü'kheden zijn beschreven pn hplppd.
een rol die een adviseur VPD kan pakken is bezien of het gebouw
• Het hanteren van een organisatienorm betekent dat er eenduidig
voldoende veilig is ingericht en te bezien of de veiiigrieidsoigdnisdiiê
Dcwustwording hiervan kan bijvoorbeeld gedeen u/nrripn hoor het pen
(beveiligers) op orde is. Ook zijn er adviseurs VPD die bezien of het
vast onderdeel te maken in de onboarding van nieuwe medewerkers
L>iKgoea wüfutgëujuikt en bijgcwerk*.
(e-leaming, sessies waarin de grens en aanpak wordt toegelicht) maar
wordt gehandeld ten aanzien van degene die de norm overschrijdt.
• Normoverschrijdend gedrag is nooit toelaatbaar, ongeacht oorzaken
ook voorlichtingssessies op de werkvloer, bij het management,
of verwijtbaarheid. • Burger en overheid zijn afhankelijk van elkaar; het uitgangspunt is dat
Een adviseur VPD kan verder de rol krijgen om te bezien of er (acute)
bij leidinggevenden, teamgesprekken n.a.v. casuïstiek etc.
de dienstverleningsrelatie altijd (soms onder bepaalde condities en/of
veiligheidsmaatregelen nodig zijn. Verder kan er voor gekozen
na bepaalde tijd) weer hersteld moet kunnen worden.
worden dat de adviseur VPD adviseert over de manier hoe deze
Ook het gemakkelijk kunnen melden van incidenten draagt bij aan
bewerkstelligd kunnen worden.
deze bewustwording en vergroot de meldingsbereidheid.
• Op normoverschrijdend gedrag volgt altijd een reactie. Daarin staan
De adviseur VPD zet zich actief in om de meldingsbereidheid onder
hoor en wederhoor centraal en staan eventuele maatregelen in
verhouding tot het incident. • De aanpak van normoverschrijdend gedrag is een lerende aanpak. Overschrijdingen en incidenten worden gebruikt om als individu, als
team en als organisatie te leren en verder te professionaliseren.
Het helpt als aan de kant van de decentrale overheidsorganisatie
wordt gezorgd voor een open en eerlijke cultuur waarin
medewerkers en politieke ambtsdragers: • de (bijna) fouten die ze hebben gemaakt durven te melden; • elkaar aanspreken om risico’s te minimaliseren en dus om elkaar te helpen;
• gestimuleerd worden om incidenten te melden en te leren
van (bijna) fouten. Een belangrijke stap bij het opzetten van preventie, is het ontwikkelen van een norm wat wel en wat niet wordt geaccepteerd. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de norm "Stop agressie samen”’ gelanceerd, de provincies ontwikkelen ook provinciale
normen en individuele gemeentes ontwikkelen een beleid op Veilige Publieke Dienstverlening. In deze normen staat wat wel en wat niet
wordt geaccepteerd.
Hieronder een voorbeeld van een breed gebruikte norm:
medewerkers te vergroten.
Kwetsbare processen Overheidsprocessen kunnen kwetsbaar zijn voor oneigenlijke druk.
Bijvoorbeeld het verlenen van vergunningen of de uitgifte van
Extra aandacht kan hierbij gegeven worden aan de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Er wordt een steeds grotere rol gepakt
reisdocumenten. Ambtenaren en politieke ambtsdragers die werkzaam zijn binnen deze processen kunnen door kwaadwillenden
door decentrale overheden in de aanpak van ondermijning.
onder druk worden gezet om bepaalde besluiten te nemen.
voordoen. Denk aan een corrupte collega, een inspecteur die ter plekke of via sociale media wordt geïntimideerd of een ambtenaar die bij de voetbalwedstrijd van zijn zoontje wordt benaderd.
adviseur VPD, en de veroorzaker van het incident. In dit gesprek wordt de burger gevraagd naar de oorzaak van dit gedrag en kan worden aangegeven dat hij moet stoppen met het overschrijden van
de grenzen van de gewenste omgangsvormen. Het doel van deze
gesprekken is het stoppen van het gedrag, maar ook het herstellen van het contact.
In onderstaand schema geven we een aantal voorbeelden van agressie-incidenten, de sanctie die hierop volgt en degene die
verantwoordelijk is voor deze sanctie (de beslisser).5
Werkingsgebied
Beslisser
Veroorzaken van overlast door gebruik van drank, drugs, etc.
Pandverbod** 1 maand
Locatie/Dienst
Degene die op dat moment verantwoordelijk is voor de dienstverlening beslist
Verbale agressie
Schriftelijke waarschuwing/ ordegesprek. Bij herhaling van het gedrag, uitnodiging voor ordegesprek respectievelijk pandverbod van 1 maand
Locatie/Dienst
Verantwoordelijk leidinggevende
Telefonische agressie/stalking
Schriftelijke waarschuwing/ ordegesprek. Bij herhaling: geen gesprek meer per telefoon gedurende 1 maand
Locatie / Dienst
Verantwoordelijk leidinggevende
Bedreigingen gericht op organisatie of derden
Pandverbod*** 1 maand
Locatie/Dienst
Verantwoordelijk leidinggevende
Bedreiging van werknemers
Pandverbod 3 maanden. Er wordt altijd aangifte gedaan
Dienst, eventueel gehele organisatie
Verantwoordelijk leidinggevende/ managementteam
Fysiek geweld tegen werknemers / vrijwilligers
Pandverbod 12 maanden. Er wordt altijd aangifte gedaan
De gehele organisatie
Verantwoordelijk leidinggevende/ managementteam
Bedreigen van andere klanten / personen
Pandverbod. Er wordt altijd aangifte gedaan
Locatie / Dienst
Verantwoordelijk leidinggevende overlegt met managementteam over de duur van het verbod
Fysieke agressie tegen klanten / personen
Pandverbod. Er wordt altijd aangifte gedaan
Locatie/Dienst
Verantwoordelijk leidinggevende overlegt met managementteam over de duur van het verbod
Eigendommen van de instelling beschadigen
Pandverbod 6 tot 12 maanden. Schade wordt verhaald
Locatie
Verantwoordelijk leidinggevende
kwetsbaarheden binnen overheidsorganisaties en bij het personeel
en/of adviseert hoe deze kwetsbaarheden weg kunnen worden genomen. Zo zou er gekozen kunnen worden voor een vierogen-
principe bij bepaalde processen, bestaan er mogelijkheden om minder goed vindbaar te zijn op internet en manieren om werk en privé makkelijker gescheiden te houden. Op deze wijze grijpt de adviseur
VPD niet reactief in, maar wordt er een preventieve rol gepakt.
Bewustwording
1. Wij hebben tot op zekere hoogte begrip voor emotie.
ambtenaren weten waar de grens ligt en welk gedrag problematisch
2. Wij tolereren geen normoverschrijdend gedrag -in welke vorm
is. De adviseur VPD kan binnen de organisatie werken als een
dan ook- naar onze medewerkers, medewerkers die wij
katalysator om deze bewustwording vorm te geven. De ervaring
inhuren, politieke ambtsdragers en hun directe omgeving
leert namelijk dat doorgaans veel medewerkers wel te maken
(waaronder gezin, familie, vrienden, huisdieren en
hebben gehad met incidenten, maar zich hier niet bewust van zijn.
eigendommen).
Ook is de adviseur VPD degene die binnen de organisatie kan uitdragen waar de grens ligt.
Het neerzetten van een gezamenlijke norm is een belangrijke eerste
stap om een veilige werkomgeving te definiëren. Het gaat dus per
PDF Stop Agressie Samen | Publicatie | Veiligepubbekedienstverlening.nl
maatregel is een herstelgesprek tussen een vertegenwoordiger van dé organisatie, bijvoorbeeld de direct leidinooeveede en/of de
Sanctie
met de integriteitscoördinator) zijn dat deze actief zoekt naar
degenen die zulk gedrag vertonen.
4
hier verantwoordeiijk voor te maken. Een voorbeeld van een
Reden
Een rol van de adviseur VPD kan (eventueel in samenwerking
definitie om normstelling vanuit de organisatie. Dat de ene
tegen agressie en geweld. Gekozen kan worden om de adviseur VPD
Voorbeelden van agressie-incidenten
Kwetsbaarheden kunnen zich zowel intern, extern als privé
Het is van belang dat politieke ambtsdragers, raadsleden en
3. Niet tolereren betekent dat wij maatregelen nemen tegen
Bestuurlijke maatregelen De overheidsorganisatie zelf heeft mogelijkheden om op te treden
* Bij strafbare feiten wordt altijd aangifte gedaan bij de politie
** Voor het opleggen van een pandverbod is het verstandig contact op te nemen met de politie zodat dit verbod ook gehandhaaft kan worden
5
*** Bij herhaling van het gedrag wordt de sanctie zwaarder (een waarschuwing wordt omgezet in een pandverbod of de duur van het
pandverbod verlengd)
Uit Arbo-catalogus Waterschappen, Publieksagressie en Arbo-catalogus gemeenten
5
4
Ontvangstdatum: 23 juni 2025 - Documentdatum: 18 juni 2025