2025-100 Bibliotheek Rivierenland Memo Raadsleden WMW Zorgplicht bibliotheek april 2025 def

Memo Raadsleden Zorgplicht bibliotheek en de inzet in de Gemeente West Maas en Waal

14 april 2025

Inleiding Vanaf 2026 krijgen gemeenten een wettelijke zorgplicht voor bibliotheekwerk. Dit betekent dat elke gemeente ervoor moet zorgen dat inwoners toegang hebben tot een volwaardige bibliotheekvoorziening. Om deze taak uit te voeren, stelt het Rijk extra middelen beschikbaar. In 2023 en 2024 kregen de gemeenten de mogelijkheid om een Spuk-uitkering aan te vragen om het bibliotheekwerk te repareren. Gemeente West Maas en Waal heeft een Spuk-uitkering aangevraagd en gekregen op basis van de activiteit “verruiming van de bemande openingsuren van een bibliotheekvestiging met minimaal 10 uur per week". In 2025 en 2026 ontvangen gemeenten ongeveer € 54 miljoen via een decentralisatie-uitkering. Vanaf 2027 wordt dit bedrag structureel opgenomen in het gemeentefonds. Deze financiering biedt gemeenten de mogelijkheid om te investeren in de versterking en uitbreiding van bibliotheekvoorzieningen. Dit kan gaan om fysieke vestigingen, digitale bibliotheken of mobiele bibliotheekvoorzieningen voor kleinere kernen. De manier waarop deze middelen het best kunnen worden ingezet, is afhankelijk van de lokale situatie en behoeften van de inwoners.

Zorgplicht en normenkader

Gemeenten hebben dus de plicht om een volwaardige bibliotheekvoorziening in stand te houden. Tijdens de internetconsultatie heeft de VNG verzocht om een hardheidsclausule binnen het normenkader voor deze volwaardigheid. Voor gemeenten tot 30.000 inwoners wordt jaarlijks €100.000 beschikbaar gesteld om deze voorziening te ondersteunen. Zowel de provincie als het ministerie van OCW zal toezien op de besteding van deze middelen. Daarnaast hebben de gemeenten een brief ontvangen van minister Bruins, waarin hij oproept om de beschikbare gelden daadwerkelijk aan bibliotheken te besteden. Hieronder volgt het normenkader zoals nu bekend: Inhoudelijke norm De inhoudelijke norm gaat vooral in op eigenlijk alles wat al is genoemd in de wet rond de inhoud: de vijf taken uit de Wet Stelsel Openbare Bibliotheken, de waarden van de bibliotheek en de taken van elke deelnemer van het stelsel. De gemeente West Maas en Waal voldoet hieraan, de ene wettelijke taak net aan, anderen ruim, samenhangend met de mogelijkheden binnen beperkte budgetten. Met een MT van 3 personen en beperkte invulling van bedrijfsvoering aspecten, staat de robuustheid van de bibliotheek onder druk. Dit hangt nauw samen met de bekostigingsnorm.

1

Aanwezigheidsnorm • • • •

Gemeente < 5.000 inwoners: lokaal maatwerk Gemeente tot 30.000 inwoners: 1 vestiging per max 13.000 inwoners Gemeente 30.000- 90.000 inwoners: 1 vestiging per max 17.000 inwoners Gemeente > 90.000 inwoners: 1 vestiging per max 28.000 inwoners

De gemeente West Maas en Waal voldoet hieraan met 2 locaties. Bekostigingsnorm • • • •

Gemeente tot 30.000 inwoners: € 22,- per inwoner Gemeente 30.000- 90.000 inwoners: € 24,- per inwoner Gemeente > 90.000 inwoners: € 29,- per inwoner Deze bedragen zijn inclusief de € 3,- per inwoner aan rijksgeld, exclusief huisvesting, exclusief IDO en exclusief de inzet voor de Gezinsaanpak en Bibliotheek op School.

De gemeente West Maas en Waal voldoet hier niet aan, met € 12,45 per inwoner voor de basis zitten we ruim onder de bekostigingsnorm en op een van de laagste niveaus binnen de provincie. De € 100.000 (2025 en 2026 via decentralisatie uitkering en vanaf 2027 structureel in het gemeentefonds) is nodig om een klein deel van dit financiële gat te vullen. Professioneel bemenste openingstijdennorm > 30.000 inwoners: Centrale vestiging: minimaal 60 uur per week professioneel bemenst open. Gewone vestiging: minimaal 30 uur per week professioneel bemenst open < 30.000 inwoners: Gewone vestiging: minimaal 30 uur per week professioneel bemenst open (mini)servicepunt: minimaal 8 uur per week professioneel bemenst open De gemeente West Maas en Waal voldoet hier niet aan met 28 openingsuren per week. We kunnen hieruit concluderen dat met name de bekostiging ver onder de norm scoort. Hierbij dient worden opgemerkt dat partijen (OC&W, VNG, provincie en bibliotheken) er nadrukkelijk NIET van uit gaan dat West Maas en Waal en de andere gemeenten de normering gaan halen, vandaar de extra gelden. De genoemde partijen gaan er WEL van uit dat de West Maas en Waal en de andere gemeenten de extra ontvangen middelen inzetten voor het bibliotheekwerk. Ook de openingstijdennorm wordt niet volledig gehaald.

Met de onderstaande toelichting laten we zien dat de bibliotheek de verkregen Spuk-middelen voor “verruiming bemande openingstijden van een bibliotheekvestiging” met name wil inzetten in de kernen, en niet zozeer in ruimere openingstijden van de huidige locaties. De Spuk uitkering heeft de gemeente West Maas en Waal uitgekeerd gekregen en deze wordt nu sinds 1 januari 2025 door de bibliotheek uitgevoerd. Gezien de structuur en het aantal kernen binnen de gemeente is er vooral voor gekozen om de extra gelden niet in de huidige voorzieningen te stoppen, maar in te zetten op activiteiten in de 2

kernen waar nu geen voorziening is. Met deze Spuk- middelen zijn de afgelopen 3 maanden de volgende zaken gerealiseerd of in uitvoering: • •

• • • • • •

Cursussen digitale vaardigheden zijn uitgebreid, waarin inwoners leren omgaan met de digitale overheid (Digisterker) en zorg (Digivitaler). De bibliotheek had hiervoor wachtlijsten, de bibliotheek kon de grote vraag niet aan. In Altforst is er met een groep jongeren een maakplaats-activiteit afgerond, de hele groep en de jongeren uit Appeltern willen graag verder met deze maakplaatsactiviteiten. Het vervolg is inmiddels met ze gepland in de meivakantie. In Alphen deden 8 deelnemers mee aan deze activiteit. In Alphen is er een workshop ‘AI in het dagelijkse leven’ georganiseerd waar 34 inwoners aan deelgenomen hebben. Inloopspreekuur in meerdere dorpskernen voor ondersteuning digitale vaardigheden. De bibliotheek werkt vraaggericht en samen met inwoners en inwonersgroepen. Workshop online veiligheid in Alphen Vanuit verschillende hoeken (inwoners én organisaties) is er in de kernen behoefte aan een ouder/kindcafé, waarbij de bibliotheek als facilitator én inhoudelijk expert als het gaat om leesbevordering en een taalrijke thuisomgeving het initiatief neemt. Diverse vragen om digitale workshops rondom AI of Digitale Veiligheid te plannen voor verenigingen lopen momenteel. Vragen om meer voor jongeren te doen worden besproken met diverse groepen.

Als de middelen die bestemd zijn voor de bibliotheek in 2026 niet toegekend worden, zijn we genoodzaakt om met deze extra activiteiten te stoppen. Dat betekent ook minder impact maken binnen de gemeentelijke doelen zoals: • • • • • •

Bijdragen aan doel van de gemeente: maatschappelijke voorzieningen dicht in de buurt, Bijdragen aan het doel: leefbaarheid kernen, Bijdragen aan het bevorderen van participatie in de samenleving, Bijdragen aan ontmoetingsplekken voor de jeugd met activiteiten, Bijdragen aan jeugdbeleid preventie, Bijdragen aan vitale gemeenschappen door verbindingen tussen mensen.

Naast het werk in de bibliotheeklocaties, werken de medewerkers van de bibliotheek vooral op plekken waar de doelgroepen zich bevinden, op scholen, in gezinnen thuis. Voor de resultaten van de bibliotheek over 2024 en een toelichting van het reguliere bibliotheekwerk verwijzen we naar de Infographic van de bibliotheek die onlangs door de griffie aan alle raadsleden is gestuurd. We willen de raadsleden verzoeken om tijdens de behandeling van de voorjaarsnota middelen vrij te maken uit de decentralisatie-uitkering bibliotheek voor 2026 om de huidige activiteiten te continueren en te behouden voor de toekomst. Deze middelen komen vanaf 2027 met indexering in het Gemeentefonds. Wij verzoeken de raadsleden te besluiten zoals bedoeld, en deze middelen ook in 2027 en verder aan het bibliotheekwerk te besteden zodat de gemeente voldoet aan de wettelijke verplichting uit de Zorgplicht.

3