20240403 Presentatie Koersnotitie Duurzaamheid

Koersnotitie Energietransitie en Circulair Thema-avond met de Gemeenteraad

03-04-2024

Openbaar

Agenda 1. Resultaten CO2-monitor 2. Visie op opgavegericht werken 3. De koersnotitie o

Ambities duurzaamheid

o

Scope van de Koersnotitie

4. Bespreken thema’s en ambtelijke voorkeur

Openbaar

2

Introductie Koersnotitie energietransitie en circulariteit geeft richting en houvast

Eerder: CO2-uitstoot en prognose in beeld

Nu: uitwerking in Koersnotitie Energietransitie en Circulariteit

Wat: Koers bepalen en op hoofdlijnen gemeentelijke inzet en kaders voor de komende jaren vastleggen. Waarom: Keuzes maken hoe de middelen en capaciteit zo effectief mogelijk ingezet kunnen worden.

Openbaar

3

Aanpak CO2-uitstoot en prognose tot 2030 Sturingsinformatie als basis voor bepalen inzet in de Koersnotitie

Openbaar

4

Prognose West Maas en Waal: 50% CO2reductie in 2030 bij forse inzet gemeente Ten opzichte van 1990 •

Huidig: 21,1% CO2-reductie in 2021

•

Prognose: 51% CO2-reductie in 2030

•

Aanzienlijke reductie, maar nog onvoldoende

voor 55% klimaatdoel. •

Daarnaast gaat de prognose uit van een forse inzet van de gemeente en andere

partijen. Dit moeten we nog wel waarmaken! Openbaar

5

Verdeling van de uitstoot tussen sectoren •

Landbouw en mobiliteit hebben het grootste aandeel in de uitstoot van West Maas en Waal (in 2021).

•

Naast CO2 spelen methaan en lachgas een belangrijke rol.

Openbaar

6

Maar niet op alle uitstoot kan de gemeente invloed uitoefenen •

Gemeente heeft beperkt tot geen invloed op een aanzienlijk deel van de uitstoot.

•

Richt de energie op die thema’s waar de gemeente de grootste bijdrage kan leveren.

Openbaar

7

Koersnotitie vanuit visie opgavegericht werken Basis om gericht te werken aan een maatschappelijke opgave binnen een dynamische context Bij opgavegericht werken wordt vanuit opgaven terug geredeneerd naar ambities, resultaten en activiteiten:

Opgave

• Twee opgaven: energietransitie en circulaire economie. • Ambitie maakt duidelijk welke ‘afstand’ de gemeente in een periode wil overbruggen. Dit is een gewenst maatschappelijk effect, wat de gemeente niet alleen kan bewerkstelligen.

• Gemeente committeert zich aan resultaten. Dit is de output die de gemeente (zelf of samen) oplevert die bijdragen aan de ambitie. Er wordt gemonitord op het behalen van de resultaten. • Activiteiten zijn de werkzaamheden om te komen tot de resultaten.

Ambitie

Resultaat

Ambitie

Resultaat

Resultaat

Activiteit

Activiteit

Activiteit

Activiteit

Activiteit

Activiteit

De uitkomsten worden vastgelegd in de koersnotitie.

Openbaar

9

Ambities van de gemeente West Maas en Waal sluit aan bij de nationale klimaatdoelen

•

Dit zijn maatschappelijke ambities, de gemeente kan dit niet alleen waarmaken.

•

Wel kunnen wij als gemeente hier een bijdrage aan leveren.

Energietransitie •

55% CO2-reductie in 2030

•

95-100% CO2-reductie in 2050

Circulair (Nationaal Grondstoffenakkoord)

Openbaar

•

50% circulaire economie in 2030

•

100% circulaire economie in 2050

10

Waar richt de koersnotitie zich op? Koersnotitie duurzaamheid

Raakvlakken organisatie

Mobiliteit

Bijdrage aan de RES

Circulair

Energietransitie

Opgaven

Regionaal

Aanbesteding huishoudelijk afval

Sociaal domein Ruimtelijke ordening Omgevingsdienst

Ambities

Thema’s

Warmtetransitie (incl. energiearmoede)

Prestatieafspraken WoCo’s Meer groen & biodiversiteit Afval/grondstoffen wettelijke taken Openbaar

Circulair in 2050, 50% circulair in 2030

55% CO2reductie in 2030

Energieopwekking & energiesysteem

Landbouw

Vermindering huishoudelijk afval & hergebruik grondstoffen

Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeverschap en Inkopen

Grondstoffen landbouw

Circulair bouwen / slopen

Resultaten

…

…

…

…

Activiteiten

…

…

…

… 11

DE KOERSNOTITIE

Rol gemeente verschilt per thema Inzet gemeente volgt uit de gekozen rol Energietransitie

Circulaire economie

•

Verantwoordelijk voor locaties duurzame opwek

•

Inzet richting een circulaire economie in 2050

•

Regie warmtetransitie en bestrijding energiearmoede

•

Verantwoordelijk voor verschillende afvalstromen en

•

West Maas & Waal geen voorloper, maar slimme volger

•

Richten op kansen waar we verschil kunnen maken

•

Samenwerking Rivierenland en met provincie

Onderliggende thema’s: • • •

Openbaar

Warmtetransitie Energieopwekking & energiesysteem Landbouw

het hergebruik hiervan •

Invloed als inkoper van producten en rol als aanjager in de maatschappij

Onderliggende thema’s: • • • •

Vermindering huishoudelijk afval & hergebruik grondstoffen Duurzaam inkopen (MVOI) Circulair bouwen en slopen Grondstoffen landbouw

12

Voorkeur ambtelijke inzet per thema

Openbaar

Ambtelijke voorkeur van inzet per thema Per thema en de beoogde rol van de gemeente is inzet op basis van drie verschillende ambitieniveaus van de ambtelijke inzet uitgewerkt. De niveaus zijn als volgt opgebouwd: 1. Huidig: de huidige inzet en activiteiten van de gemeente. •

Dit omvat ook de minimum inzet om te voldoen aan wettelijke taken en verantwoordelijkheden.

2. Gericht: niveau ‘huidig’ + activiteiten waarmee gericht en effectief impact gemaakt kan worden 3. Ambitieus: niveau ‘gericht’ + extra activiteiten die meer capaciteit en middelen vragen

Daarna is per thema de ambtelijke voorkeur van de inzet gekozen. Vervolg: •

Wisselwerking tussen de beoogde ambtelijke inzet en wat haalbaar is wat betreft beschikbare mensen en middelen.

• Openbaar

De uiteindelijke keuzes worden verwerkt in de Koersnotitie. 14

Warmtetransitie

Energietransitie 55% CO2-reductie in 2030

Toelichting Huidige rol • Gemeente regisseur lokale warmtetransitie • Zowel actief op strategisch (transitievisie Warmte), tactisch (uitvoeringsplannen) en operationeel niveau (uitvoering) • Focus isoleren en verduurzamen minst geïsoleerde gebouwen en kwetsbare inwoners

Inzet intensiveren • Van belang been bij te trekken om regierol goed te vervullen: ambtelijke voorkeur om huidige inzet en activiteiten uit te breiden

Openbaar

Beoogde resultaten huidige inzet:

Ambtelijk voorstel voor aanvullende inzet:

Huidig • TVW actualiseren en onderzoek aquathermie • 90% huishoudens in energiearmoede bereikt met EnergieVitaal en Lokale Aanpak Isolatie (LAI) • Inzet Toekomstbestendig Wonen Lening (TBWL) • Verduurzamen gemeentehuis, gemeentewerf en gymzaal Wamel • Aansturen van Energieloket

Gericht • In 1 dorp wijkuitvoeringsplan opstarten • Ontwikkeling warmtenet (bij positieve uitkomst haalbaarheid) • Opstellen Soortenmanagementplan voor isolatie • Verkenning regionaal warmtebedrijf • Meer inzet op isolatie

15

Energietransitie

Energieopwekking & energiesysteem

55% CO2-reductie in 2030

Toelichting Huidige rol • Als gemeente bepalen waar duurzame opwek komt • Richten op zonneweides en maximaliseren potentie zon op dak • Meewerken aan toekomstig energiesysteem en oplossingen voor netcongestie • Netcongestie vormt significant probleem voor verduurzamingsmogelijkheden en bedrijvigheid

Inzet intensiveren • Vrijmaken capaciteit en middelen voor betrouwbaar en rechtvaardig energiesysteem • Ambtelijk voorkeur om inzet uit te breiden, met focus op netcongestie

Openbaar

Resultaten huidige inzet:

Ambtelijke voorstel voor aanvullende inzet:

Huidig • Project met Expertise Centrum Warmte voor verduurzaming bedrijventerreinen en tegengaan netcongestie • Afstemming Gelderse Energie Infrastructuur • Bijdragen aan spoor Integraal Programmeren van provincie. • Bijdragen aan projecten gericht op realisatie van opslag/batterij • In beleid grote windmolens ontmoedigen (contraproductief)

Gericht • Inzet vrijmaken: voorkomen netcongestie laagspanningsnet via buurtaanpak • Verkenningsonderzoek (sociaal) gemeentelijk energiebedrijf • Vorming energiecoöperatie stimuleren • Gesprek in RES: verhogen ambities en plannen beter afstemmen op netcongestie (WMW heeft RES-doel al behaald) • Uitvoeringsstrategie Zon op Dak opstellen • Stimuleren kleine windturbines in landelijk gebied 16

Landbouw

Energietransitie 55% CO2-reductie in 2030

Toelichting • Landbouwsector belangrijk voor economie en grootste aandeel broeikasgasemissies • Nog geen gemeentelijk klimaatbeleid binnen de landbouwsector (is ook geen wettelijk taak) • Boeren staan onder druk (stikstof, waterkwaliteit, ruimte): belangrijk om vanuit ondersteunende en faciliterende rol agrariërs te helpen Inzet uitbreiden naar landbouwsector • Ambtelijk voorkeur: inzet ook richten op landbouw, werken vanuit positieve insteek en bredere blik dan klimaatopgave • Vanuit kansen boeren ondersteunen in bedrijfsvoering en verduurzaming

Openbaar

Resultaten huidige inzet:

Ambtelijk voorstel voor aanvullende inzet:

Huidig • Aangesloten bij samenwerkingsverbanden gericht op verduurzaming van de landbouw (regionaal en provinciaal)

Gericht • Agrarisch loket: aanspreekpunt en coaches verduurzaming agrarische bedrijven • Duurzame criteria voor uitgave pachtgronden in beleid • Stimulerend beleid verduurzaming landbouw in omgevingsvisie • Ontmoedigen vestiging agrariërs van buiten gemeente

17

Circulair

Duurzaam inkopen (MVOI)

50% circulair in 2030 Toelichting Huidige rol • Gemeente is inkoper van producten en opdrachtgever voor projecten • Verantwoordelijkheid om eisen te stellen aan duurzame uitvoering van de werkzaamheden Inzet intensiveren • Daarom kader ontwikkelen om MVOI te borgen: specifiek aandacht voor doelen energietransitie en circulaire economie • Van belang om goede voorbeeld te geven, o.a. door gemeentelijke aanbestedingen langs de R-ladder te leggen

Openbaar

Resultaten huidige inzet:

Ambtelijk voorstel voor aanvullende inzet:

Huidig • De R-ladder wordt gebruikt bij 75% van de gemeentelijke aanbestedingen op producten / projecten.

Gericht • Actieplan MVOI is opgesteld waarin de mogelijkheden en acties voor MVOI worden vastgesteld en tot een kader zijn uitgewerkt.

18

Vermindering huishoudelijk afval en hergebruik grondstoffen

Circulair 50% circulair in 2030

Toelichting Huidige rol • Gemeente verantwoordelijk voor verwerking huishoudelijk afval: regionale uitbesteding AVRI • In aanbesteding bijdragen aan en sturen op lage kosten, hergebruik grondstoffen en reduceren CO 2-emissies Voorstel om huidige rol niet uit te breiden • Afvalverwerking ligt de komende jaren contractueel vast: ambtelijk voorkeur voor focus huidige inzet en werkzaamheden in AVRI

Ambtelijke voorkeur: voorlopig vasthouden aan huidige inzet: Huidig • Start gesprek met AVRI over extra inzet op circulariteit. • Bijdragen aan circulair ambachtscentrum (nieuwe milieustraat AVRI).

Openbaar

19

Circulair bouwen en slopen

Circulair 50% circulair in 2030

Toelichting Huidige rol • Gemeente verleent vergunningen en uitgave gronden voor bouw- en sloopprojecten • Verantwoordelijkheid om circulariteit aan te jagen • Zelf aan de lat om eigen gebouwen circulair te bouwen en slopen

Voorstel om huidige rol niet uit te breiden • Er is ruimte om stappen te zetten in circulair bouwen en slopen, maar dit vraagt ook relatief veel inzet en middelen • Ambtelijk voorkeur uitgesproken voorlopig te blijven focussen op huidige inzet (en op de andere thema’s waar de gemeente meer impact kan maken).

Ambtelijke voorkeur: voorlopig vasthouden aan huidige inzet: Huidig • Samenwerking in Living Lab volledig opzetten en benutten

Openbaar

20

Grondstoffen landbouw

Circulair 50% circulair in 2030

Toelichting Context • Gemeente speelt op dit moment geen rol binnen grondstoffengebruik landbouw • Verwachting: aanwezigheid onbenutte of ondergewaardeerde grondstofstromen binnen landbouwsector Inzet uitbreiden naar landbouwsector • Verkennen hoe deze stromen benut kunnen worden voor hoogwaardigere toepassingen, sluitend maken (kringlooplandbouw) of benutten door andere sectoren • Van belang om restromen in beeld te krijgen en Living Lab in te zetten • Ambtelijk voorkeur uitgesproken om specifiek op deze sector te richten in het kader van circulair (meeste kansen)

Resultaten huidige inzet:

Ambtelijk voorstel voor aanvullende inzet:

Huidig • Samenwerking in Living Lab volledig opzetten en benutten

Gericht • Reststromen landbouwsector in beeld & kansen identificeren • Vanuit Living Lab: • Werkgroep kringlooplandbouw opzetten & stimuleren benutting reststromen. • Minimaal bij één boerenbedrijf een pilot voor kringlooplandbouw opzetten.

Openbaar

21

Dank voor jullie aandacht!

Vragen & discussie?

Openbaar

22

Berenschot

www.berenschot.nl linkedin.com/berenschot

Vertrouwelijk