20240116 Presentatie PROOF

De Wgr en de nieuwe instrumenten in de Wgr Gemeenteraad West Maas en Waal 16 januari 2024

Jan Willem Botter

Programma ▪ Wgr en gemeenschappelijke regelingen – een korte introductie ▪ Gewijzigde Wgr en haar nieuwe instrumenten ▪ Regionale Proces ▪ Instrumenten met keuzes

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

2

Wgr en gemeenschappelijke regelingen Een korte introductie

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

3

1. Gemeenschappelijke regeling: altijd een samenwerking! Verschillende kenmerken gemeenschappelijke regelingen – Organen; – Mogelijkheden tot deelnemen • Raden • Colleges • Gemengde regeling – Mogelijkheden tot bevoegdheidstoedeling • Delegatie • Mandaat

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

4

Gemeenschappelijke regelingen gemeente West Maas en

Waal Bestuursorganen van de gemeente West Maas en Waal nemen deel in de volgende gemeenschappelijke regelingen: - Avri - Belastingsamenwerking Rivierenland - GGD Gelderland-Zuid - Omgevingsdienst Rivierenland - Regio Rivierenland - Uitvoeringsorganisatie Breedbandnetwerk Rivierenland - Veiligheidsregio Gelderland-Zuid - Werkzaak Rivierenland

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

5

Gemeenschappelijk openbaar lichaam: Governance Raad of College

Art. 13 Wgr

Algemeen bestuur Raad of College Art. 14 Wgr

Raad of College

NB: • Gemengde regeling: o AB-leden gekozen door de raad (uit college of raad) • Collegeregeling: o AB-leden gekozen door en uit het college

Art. 13 lid 9 Wgr

Dagelijks bestuur

Voorzitter

Directie / Organisatie

Gemeenschappelijk openbaar lichaam

Gemeenschappelijk openbaar lichaam: verantwoording

Kaderstelling bij Gemeenschappelijke Regelingen Kadernota Ontwerpbegroting

Algemene financiële en Concrete beleidsmatige uitgangspunten invulling

Zienswijzen Beïnvloeding door raad

Begroting Bindend voor gemeente

Jaarrekening Verslaglegging

Gewijzigde Wgr

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

9

Aanleiding en doel wijziging Wgr •

De Wgr is op 1 juli 2022 gewijzigd.

•

Doel van de wetswijziging is om de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen en de kaderstellende en controlerende rol van raden te versterken.

•

Alle regelingen moeten worden gewijzigd voor 1 juli 2024.

•

Sommige bepalingen uit de Wgr treden direct in werking. – Bijvoorbeeld de zienswijzeprocedure bij wijziging van een GR: raden geven niet alleen toestemming bij wijziging van een collegeregeling, maar kunnen in een eerdere procedure reageren met een zienswijze.

•

De wetwijziging verplicht tot aanpassing van of nieuwe bepalingen in bestaande GR-en – Gegeven door wetgever: wijziging in termijnen P&C-cyclus en zienswijze treffen/toetreden/uittreden wijzigen regeling → geen keuzemogelijkheden. – Eigen maatwerk: zienswijze raden bij belangrijke besluiten, participatie inwoners en belanghebbenden, gemeenschappelijke adviescommissie, evaluatie en uittreding → wel keuzemogelijkheden.

17-1-2024

10

Wijzigingen per 1 juli 2022 De nieuwe instrumenten ❑ Wettelijk bepaald zonder keuze • Zienswijze < 8 weken over ontwerp of wijziging, toetreden tot en uittreden uit een regeling waar raad niet in deelneemt (art. 1 Wgr) • Reactie van (dagelijks) bestuur op zienswijze begroting (art 35 Wgr) • Aanpassing termijn begrotingscyclus (art. 34, 34b, 35 Wgr) • Gezamenlijke enquête: onderzoek naar het gevoerde bestuur van het samenwerkingsverband, waar raad geen partij bij is (artikel 155g Gemeentewet) • Uitbreiding bevoegdheid rekenkamer tot bestuur van het samenwerkingsverband (art.184 Gemeentewet) 17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

11

Wijzigingen per 1 juli 2022 De nieuwe instrumenten (vervolg) ❑ Wettelijk bepaald en regelen in de GR met keuze • Actieve informatieplicht door bestuur (art. 17 Wgr)

• Participatie inwoners en belanghebbenden (art. 10 lid 7 en 8 Wgr) • Gemeenschappelijke adviescommissie (art. 24a Wgr) • Zienswijze over specifieke besluiten van bestuur en reactie erop (art. 10 lid 6 Wgr)

• Evaluatie (art. 11 Wgr) • Gevolgen uittreding, waaronder gevolgen voor het vermogen van de rechtspersoon en voor het vermogen van de deelnemende gemeenten/provincies (art. 9 Wgr)

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

12

Regionale Proces

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

13

Regionale aanpak (1) •

Implementatie van de wetswijziging vergt per samenwerkingsverband afstemming met veel stakeholders: de raden, griffiers, colleges en besturen van de samenwerkingsverbanden, gemeentesecretarissen, juristen van samenwerkingsverbanden en gemeenten, regio-coördinatoren, directeuren en andere medewerkers van de samenwerkingsverbanden.

•

Een regionaal proces creëert overzicht en duidelijkheid voor raden en alle colleges, voorkomt bestuurlijke en administratieve drukte, draagt bij aan eenduidige uitgangspunten bij keuzemogelijkheden binnen de Wgr en zorgt overall proces efficiency.

•

Het verenigen van de krachten van de gemeenten en samenwerkingsverbanden in de regio Rivierenland kan zo een best practice zijn voor heel Nederland: dit is ook gedeeld met het ministerie van BZK

•

Uitgangspunten bij het regionale proces hierbij zijn: – Raden goed in positie brengen; – Maatwerk waar nodig; – Gezamenlijk waar kan; – Ieder loopt eigen traject wel helemaal op elkaar afgestemd.

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

14

Regionale aanpak (2) • •

• •

In januari 2023 is gestart met regionale aanpak implemenatie van de gewijzigde Wgr. Op regionaal niveau is het volgende georganiseerd: – Brede raadsbijeenkomsten, – Regiomiddag colleges, – Gremia: procesbegeleidingsgroep, werkgroep, klankbordgroep, – Afstemming met niet-regiogemeenten en werkgroep in Rijk van Nijmegen Op basis hiervan is een afwegingskader samengesteld. Per GR is op basis van maatwerk en het afwegingskader door het AB een voorstel tot wijziging uitgewerkt dat gezamenlijk ter zienswijze nu bij de raden voorligt.

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

Roadmap Raden

Kring van burgemeesters

Raadsbijeenkomsten

Besturen samenwerkingsverbanden

Kring van griffiers

Kring van gem.secretarissen

Regiocoördinatoren

Directeuren -overleg

Klankbordgroep

Procesbegeleidingsgroep

Juristenoverleg

Beleidsinhoudelijk + financieel

Werkgroep

Fase 1: Start januari-juni 2023

Fase 2: Regionaal afwegingskader juni – september 2023

Fase 3: Maatwerk -afwegingen juni -november 2023

Fase 4: Ontwerpen tekstvoorstellen wijziging GR-en september – december 2023

Fase 5: Besluitvorming wijziging GR-en december 2023 – juli 2024

Regio Rivierenland

Werkzaak

AVRI

BWB

BSR

UBR

ODR

BVEB

GGD

RAR

VRGZ

15

Beoogde Resultaten • Vanaf de wijziging is de democratische legitimiteit van de gemeenschappelijke regelingen versterkt: ❖ Door de eenduidige regionale afwegingen worden raad, college en bestuur van een gemeenschappelijke regeling beter in positie gebracht. • Raden zijn in gehele proces, inhoudelijk tijdig en goed in positie gebracht. • Voor alle betrokkenen is duidelijk waarom welke (optionele) keuzes per gemeenschappelijke regeling zijn gemaakt bij het implementeren van de gewijzigde Wgr. • Voor elke gemeenschappelijke regeling is maatwerk toegepast, maar gezamenlijkheid waar mogelijk. • De regelingen zijn voor de gestelde overgangstermijn van 1 juli 2024 gewijzigd. 17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

16

Zienswijze en reactie • • • •

De gewijzigde Wgr maakt het mogelijk voor de raden om zienswijze te geven over een wijzigingsvoorstel van een GR: Wat vindt u van de voorgestelde invulling van de nieuwe instrumenten? Deze zienswijze is vanuit alle AB van de gemeenschappelijke regelingen gezamenlijk aan alle raden aangeboden. Het is niet verplicht om zienswijze te geven. Voor de AVRI wordt geen zienswijze gevraagd, maar reactie. De AVRI is namelijk een regeling waaraan u als raad deelneemt.

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

17

Instrumenten met keuzes

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

18

Afwegingskader met varianten • Een specifieke variant, die helemaal gedetailleerd uitwerkt hoe men te werk gaat in toekomstige situaties. Voordeel is, alles is meteen toetsbaar vastgelegd. Nadeel is, niemand kan in de toekomst kijken, en men legt zich toch vast voor de toekomst. • Een dynamische variant, die juist per geval mogelijk maakt om een eigen dynamiek te creëren. Voordeel is, men maakt dynamiek mogelijk. Nadeel is op voorhand staat niet onomstotelijk vast hoe in toekomstige gevallen wordt gehandeld. • Een minimale variant. Met deze variant wordt voldaan aan het wettelijk vereiste, zonder daar specifieke of dynamische elementen toe te passen. De invulling van die elementen kan op een later moment plaatsvinden. Er wordt uitgegaan van de huidige, goed werkende praktijken.

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

19

Actieve informatieplicht Toelichting Specifieke variant Dynamische variant Minimale variant

Actieve informatieplicht Gekozen variant In een GR moet opgenomen worden op welke wijze inlichtingen door het bestuur van een GR worden verstrekt aan de raden van gemeenten. In de GR expliciteren welke informatie in ieder geval op welke wijze gedeeld wordt en details (of eventuele aanvullingen) opnemen in een (door het (algemeen) bestuur) vast te stellen informatieprotocol. In de GR vastleggen dat het (algemeen) bestuur in een informatieprotocol vastlegt welke • VRGZ informatie op welke wijze wordt gedeeld (al dan niet met zienswijze voorafgaand aan het vaststellen van het informatieprotocol) Er wordt volstaan met de algemene bepaling dat het bestuur (algemeen en dagelijks) gevraagd • • (passief) en ongevraagd (actief) aan de raden alle inlichtingen verstrekt door toezending die • nodig zijn voor een juiste beoordeling van het door het bestuur gevoerde en te voeren beleid. • • • •

Regionale raadsavond

Dynamische variant. Periodiek kunnen raden worden meegenomen bij actualisatie van het informatieprotocol

AVRI BSR GGD ODR Regio Rivierenland UBR Werkzaak

20

Participatie inwoners en belanghebbenden Specifieke variant

Participatie inwoners en belanghebbenden Gekozen variant In een GR moet opgenomen worden op welke wijze ingezetenen (van de deelnemers) en belanghebbenden betrokken worden bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid. Het is niet mogelijk om op te nemen dat er geen ruimte is voor participatie. In de GR specifiek benoemen bij welke besluiten participatie van belanghebbenden en ingezetenen plaats vindt en op welke manier.

Dynamische variant

In de GR opnemen dat het algemeen bestuur besluit wanneer en op welke onderwerpen een bijeenkomst voor ingezetenen en belanghebbenden wordt gehouden.

Minimale variant

In de GR opnemen dat ingezetenen en belanghebbenden inbreng kunnen hebben op de voorbereiding, uitvoeringen evaluatie van beleid via de gebruikelijke mogelijkheden bij de gemeenten waar de bestuursorganen van deelnemen aan de GR.

Toelichting

• • • • • • • •

Regionale Dynamische variant. De raden worden voorafgaand bij de keuze voor inzet van participatie raadsavond 17-1-2024 betrokken. PROOF Adviseurs bv

AVRI BSR UBR Werkzaak GGD ODR Regio Rivierenland VRGZ

21

Gemeenschappelijke adviescommissie Toelichting

Specifieke variant Dynamische variant Minimale variant

Gemeenschappelijke adviescommissie Bij een openbaar lichaam kan een gemeenschappelijke adviescommissie worden ingesteld met raadsleden van de deelnemers. De commissie kan 1) adviseren van het algemeen bestuur, 2) besluitvorming van de raden m.b.t. de GR voorbereiden, 3) de raden van advies voorzien. Per GR bepalen of een gemeenschappelijke adviescommissie gewenst is en in de GR expliciteren wat het doel is en de wijze waarop de adviescommissie ingezet wordt.

Gekozen variant

-

Eén regionale gemeenschappelijke adviescommissie voor meerdere GR-en formeren.

-

Huidige situatie laten voortbestaan (informatieprotocol en afhankelijk van uitkomst traject van de griffiers).

• • • • • • • •

Regionale Minimale variant. Er is uitgesproken vertrouwen in het traject van de Kring van Griffiers. 17-1-2024 PROOF Adviseurs bv raadsavond

AVRI BSR GGD ODR Regio Rivierenland UBR VRGZ Werkzaak

22

Zienswijze

Specifieke variant

Zienswijze over specifieke besluiten In een GR moet worden opgenomen welke bestuursbesluiten, voorafgaand aan het nemen ervan, voor het geven van een zienswijze moeten worden voorgelegd aan de raden van de gemeenten. Naast de wettelijk verplichte zienswijze-procedures, is het verplicht om iets op te nemen over de bestuursbesluiten die voor zienswijze aan de raden voorgelegd worden. Dit betekent dat ook mag worden opgenomen dat naast de wettelijke verplichte besluiten geen andere besluiten ter zienswijze worden voorgelegd. In de GR expliciet vastleggen op welke besluiten (naast de wettelijk verplichte, zoals bijvoorbeeld de conceptbegroting) zienswijze gegeven moet worden.

Dynamische variant Minimale variant

In de GR bepalen dat alle besluiten die aanzienlijk politiek of financieel belang hebben door het (algemeen) bestuur ter zienswijze aan de raden moeten worden voorgelegd. In de GR opnemen dat buiten de wettelijk verplichte, er geen aanvullende besluiten ter zienswijze aan de raden worden voorgelegd.

Regionale raadsavond

Dynamische variant: Het is op voorhand niet altijd duidelijk ten aanzien van welke besluiten het vragen van een zienswijze toegevoegde waarde heeft.

Toelichting

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

23

Zienswijze Algemeen bestuur Specifieke • AVRI variant • VRGZ (i.c.m. dynamisch) • GGD Dynamische • BSR variant • ODR • Regio Rivierenland • UBR • Werkzaak

Dagelijks bestuur Specifieke variant

Specifieke variant

Dynamische variant

Dynamische variant

-

Minimale variant

•

Minimale variant

•

Alle

Voorzitter -

Alle

Minimale variant

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

24

Evaluatie

Toelichting

Specifieke variant

Evaluatie Gekozen variant In een GR moeten bepalingen over de evaluatie van de regeling worden opgenomen. Het is verplicht om in elke regeling iets op te nemen over evaluatie. Er mag worden opgenomen dat er geen evaluatie plaats zal vinden of dat er op voorhand geen afspraken over worden gemaakt. In de GR een vaste cyclus van evaluatie opnemen (passend bij de cyclus van de betreffende GR) • GGD waarbij ook wordt vastgelegd op welke punten in ieder geval geëvalueerd wordt.

Dynamische variant

• Opnemen dat op verzoek van één of meer van de deelnemers evaluatie gestart kan worden en dat het (algemeen) bestuur beslist over het wel of niet en over de onderzoeksopdracht. Ook kan • • een maximum worden opgenomen en dat een besluit om te evalueren of de onderzoeksopdracht ter zienswijze aan de raden wordt voorgelegd. • • •

Minimale variant Regionale raadsavond

In de GR opnemen dat op voorhand geen afspraken gemaakt worden over evaluatie, of waar al een evaluatiebepaling bestaat deze ongewijzigd laten. Dynamische variant. Bij voorkeur vindt de evaluatie plaats in het midden van een raadsperiode.

17-1-2024

PROOF Adviseurs bv

•

BSR ODR Regio Rivierenland UBR VRGZ Werkzaak AVRI

25

Uittreding Toelichting

Specifieke variant Dynamische variant

Uittreding Het is verplicht om de bepalingen omtrent uitreding uit te breiden. Er moet duidelijk worden welke gevolgen uittreding heeft voor het vermogen van de rechtspersoon en voor het vermogen van de gemeenten waarvan de bestuursorganen deelnemen in de GR. In de GR alle afspraken precies vastleggen, waarbij zowel het proces als de wijze van het bepalen van de uittreedsom in de GR wordt vastgelegd. De procedure en de wijze van het bepalen van de uittreedsom vastleggen, tenzij het algemeen bestuur bij unanimiteit bepaalt dat afgeweken wordt van de betreffende uittreedregeling. Het unanieme besluit van het algemeen bestuur kan eventueel ook ter zienswijze aan de raden voorgelegd dient te worden.

Gekozen variant

•

AVRI

• • • •

BSR GGD ODR Regio Rivierenland UBR VRGZ Werkzaak

• • •

Minimale Opnemen welke kaders gelden voor het proces en bepaling van de uittreedsom. Op basis hiervan variant het AB een uittredingsrichtlijn laten vaststellen, evt. na zienswijze van de raden. Regionale Dynamische variant. Bij meer specifieke uittredingsregeling in de GR dan kan met het inzetten van raadsavond in hoeverre en uittredingsregeling nog voldoet 17-1-2024 het instrument van evaluatie worden meegenomen PROOF Adviseurs bv aan de actualiteit.

-

26

Proces besluitvorming en planning ZIENSWIJZE RAAD 8 WEKEN

REACTIE OP ZIENSWIJZE AANPASSEN GR (INDIEN NODIG)

15-12-2023 december 2022

TOESTEMMING RADEN 12 WEKEN 13 WEKEN

16-02-2024

Meer dan 8 weken ivm vakantie

DEFINITIEF BESLUIT COLLEGES

26-03-2024

PUBLICATIE GEWIJZIGDE GR

25-6-2024

1-7-2024 juli 2024

Verwerkingstijd - Aangepast voorstel - Nieuw AB besluit

PROOF Adviseurs bv

27

Vereiste meerderheid Meerderheid

AVRI

BSR

BVEB

BWB

GGD

ODR

RAR

RR

UBR

VRGZ

Werkzaak

2/3 van de gemeen ten

Unaniem

Unaniem

Gewone meerderheid

2/3 van de gemeenten

2/3 van de deelnemers

2/3 van de deelnemers

2/3 van de gemeenten

Unaniem

2/3 van de gemeenten

Unaniem

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Buren

X

Culemborg

X

X

Maasdriel

X

X

Neder-Betuwe

X

Tiel

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

West-Betuwe

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

West Maas en Waal

X

X

X

X

X

X

X

X

Zaltbommel

X

X

X

X

X

X

X

X

Aantal deelnemers

8

8+6

8+1

7

8

7

8+6

8

17-1-2024

X X

X 5+5

2

3

PROOF Adviseurs bv

28