2024-206.1 Presentatie Bezwaar-MER-UWDH

Acht jaar “aanschuiven” bij UWDH Uiterwaarden-Wamel-Dreumel-Heerewaarden

Essentiele kennis uit participatie wordt op een zijspoor gezet en niet eens genoemd in de MER! Feb 2022

Droombeeld Dreumelse Waard Bosch en Slabbers

2016

Start UWDH

Mei 2018

Feb 2019

DO1.5 Presentatie Verondiepen Burgercollectief

Apr 2019

Stappenplan Grootschalig Grondverzet

Juni 2019 DO1.99

1. 2. 3.

Feb 2023

Ecologisch onderzoek Dreumelse Waard ATKB

Sept 2019 Ingrijpen ministerie

Ecologisch onderzoek Vonkerplas niet verondiepen Beter participeren

Feb 2021 DO2.0

Sept 2023 DO2.1

De Vonkerplas Beelden: WILDLIFE HOLLAND 7 DE ONDERWATERWERELD VAN DE VONKERPLAS 2024 JEROWORLD

32w

De UWDH-Ecoloog

“De Vonkerplas is voor veel dieren en planten geen aantrekkelijk leefgebied. Door de plas te verondiepen zal de waterkwaliteit verbeteren en wordt de natuur hersteld”

UWDH adviseur: Bureau Stroming

Onafhankelijk Ecologisch onderzoek Vonkerplas ATKB -9 maart 2023 in opdracht van RWS

“De vonkerplas is een compleet en evenwichtig ecosysteem, met voldoende diversiteit, kwaliteit, connectiviteit, schaal en dynamiek”

Waterkwaliteit

“Verschillende planten- en diersoorten die bij de plas voorkomen duiden erop dat het water relatief schoon is en ook is het water van de plas vaak erg helder.”

Waterkwaliteit

“De aanwezigheid van verschillende planten- en diersoorten wijst op de aanwezigheid van schoon water.” “De aanwezigheid van kranswieren wijst op een goede waterkwaliteit “

Waterkwaliteit

“aanwezige ondergedoken waterplanten (14!) zijn kenmerkend voor helder en schoon water.”

Waterkwaliteit “In de oeverzone groeien bij de Vonkerplas kenmerkende Plantensoorten, die in de rest van het land zeldzaam of zeer zeldzaam zijn.”

“het leefgebied van de grindwolfspin, een indicatorsoort van een compleet en evenwichtig ecosysteem”

Waterkwaliteit

“De aanwezigheid van de vroege glazenmaker en zoetwaterkwallen duiden op schoon water .”

De periodieke verbinding met de oevergeul: een kritische succesfactor voor de biodiversiteit !

OEVERGEUL

VONKERPLAS

OEVERGEUL Periodieke verbinding waal

VONKERPLAS Een kritische succesfactor!

“De Vonkerplas staat niet in directe verbinding met de Waal, maar wordt indirect wel sterk door de Waal beïnvloed”

Periodieke verbinding waal

Een kritische succesfactor!

“Zo zijn in de plas 21 (nu 40!) soorten vis waargenomen. In vergelijking met andere diepe plassen is dit een hoog aantal soorten, wat deels te verklaren is doordat de plas periodiek in verbinding staat met de Waal.”

Periodieke verbinding waal

Een kritische succesfactor!

“Een deel van de soortenrijkdom in de Vonkerplas lijkt voort te komen uit de periodieke connectiviteit met de Waal. Op deze wijze kan de plas een bijdrage leveren aan de verspreiding van limnofiele soorten over het riviersysteem.” Limnofiele soorten zijn plantenminnende vissoorten die een voorkeur hebben voor stilstaand of langzaam stromend water

Misleidende (gerust)stellingen MER “Er is besloten af te zien van de gedeeltelijke verondieping van de Vonkerplas, waardoor de Vonkerplas ongemoeid blijft”, “Nu blijft de omgeving van de Vonkerplas grotendeels ongemoeid, met uitzondering van het gebied waar de geul begint” “Ecologische waarden in en rondom de Vonkerplas blijven onveranderd.” Bron: MER

NEVENGEUL

Een destructief en onnodig kostbaar plan… WAAL

WAAL

Bron: MER

DREUMEL

VONKERPLAS

Dichtzetten zomerdijk, opening oeverwal, inlaatwerk, vergraven leikade, weghalen vegetatie

Bron: MER

Periodieke verbinding waal

Een kritische succesfactor!

“Bij hogere waterstanden in de Waal, overstroomt de Vonkerplas met Waalwater. Dit vindt gemiddeld 20 dagen in het jaar plaats”

De perodieke verbinding met de waal verdwijnt!

ZOMERDIJK

WAAL

OEVERGEUL

OEVERWAL

NEVENGEUL

Sedimentatie en Dichtslibben Nevengeul Een niet te onderschatten risico met potentieel hoge onderhoudskosten, nog meer vissterfte en verstoring.

VONKERPLAS

De UWDH-Ecoloog “Afzetting van zand is iets van voorbije jaren dat gebeurt nauwelijks nog.” “Het komt niet achter de Oeverwal”

UWDH adviseur: Bureau Stroming

Zand wordt wel degelijk achter de Oeverwal afgezet Oevergeul (langsdammen)

Oeverwal

Vers afgezet zand

Grote zandafzetting juist in het gebied waar de nieuwe geul wordt aangelegd…. OEVERGEUL

2020

..en dat zal niet minder worden als er een geul door de 6 meter hoge oeverwal wordt gegraven

NEVENGEUL

Recente foto’s sept 2024, bij de aansluiting van nieuwe nevengeul, decimeters vers afgezet zand.

Verstoring van het leefgebied van de Bever Foto’s sept 2024

Beverburcht & voedsel voorraad

Fourageer gebied en voedsel voorraad

De bever (Castor fiber) is nog steeds een strikt beschermde diersoort in Nederland volgens de Wet natuurbescherming:

• Deze beschermde status houdt in dat er concrete verboden gelden, zoals het verstoren, verwonden of doden van bevers en het aantasten van hun verblijfplaatsen of voedselvoorraden • De bever staat vermeld in bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn, wat betekent dat hij strikt beschermd is • Als gevolg hiervan is de bever ook beschermd onder de Nederlandse Wet natuurbescherming, die de Europese richtlijnen implementeert

Verstoring van het leefgebied van de Bever Foto’s sept 2024

Fourageer gebied en voedsel voorraad

Verstoring van het leefgebied van de Bever Foto’s sept 2024

Beverburcht & voedsel voorraad

Bomen en vegetatie Vonkerplas worden verwijderd Foto’s sept 2024

VONKERPLAS Bomen langs de oever zorgen voor schaduw op het wateroppervlak, wat helpt om het water koeler te houden: • Koeler water meer zuurstof kan bevatten, wat essentieel is voor aquatisch leven • Het remt de groei van algen en cyanobacteriën Verbetering van de waterkwaliteit • De schaduw en bladeren van oevervegetatie dragen bij aan een betere waterkwaliteit: • Ze filteren vervuilende stoffen en nutriënten voordat het de plas bereikt • Bladval voegt organisch materiaal toe dat als voedsel dient voor waterorganismen • Wortels stabiliseren de oever en verminderen erosie, wat troebel water tegengaat Habitat en biodiversiteit • Bomen langs de oever creëren belangrijke habitats (voor vogels en insecten) • Overhangende takken en wortels in het water vormen leefgebieden voor vissen en amfibieën • De gevarieerde vegetatie ondersteunt een grotere biodiversiteit rond de plas

De ervaring leert dat dit rigoreuze ingrepen zijn… alle bestaande natuurwaarden gaan eraan Ruimte voor de rivier Dreumelse Waard 2017 VONKERPLAS

VONKERPLAS

Zo was het…

..dit bleef er over

Samengevat • De Vonkerplas is een compleet en evenwichtig ecosystem, met helder water en een goede waterkwaliteit en zeer hoge biodiversiteit • De periodieke verbinding van de Vonkerplas met de Waal is een kritische factor voor de zeer hoge biodiversiteit van de Vonkerplas; die verdwijnt volledig door het dichtzetten van de zomerdijk • Er is wel degelijk sprake van sedimentatie in het gebied van de geul en er wordt ook zand afgezet achter de oeverwal, met terugkerende kosten voor grondverzet • Door de werkzaamheden worden bevers verstoord, in strijd met de Faunawet en EU Habitat richtlijn • Bestaande vegetatie wordt verdwijderd langs de Vonkerplas, wat een negatief effect heeft op de waterkwaliteit en biodiversiteit

Onwaarschijnlijke effecten Er is sprake van een zeer beperkte mate van verdichting, dus per saldo wordt een neutraal effect toegekend.

Bron: MER

MER SCORE

ONZE SCORE

0

-/--

Onwaarschijnlijke effecten, alleen mogelijk door negeren ecologisch onderzoek

Bij de Vonkerplas zal de meestroomfrequentie afnemen omdat de oude invaartopening wordt dichtgezet. Er wordt daardoor minder nutriëntenrijk water aangevoerd wat een positief effect heeft op de plas. MER SCORE

+

Bron: MER

ONZE SCORE

--

De UWDH-Ecoloog “De Oevergeul (langsdammen) is een saaie, rechte bak water, daarom heeft de nieuwe nevengeul een grote toegevoegde waarde.”

OEVERGEUL

Uw UWDH adviseur: Bureau Stroming

WAAL

“Saai en recht”

OEVERGEUL

De Wetenschap

De dichtheden van inheemse juveniele vissoorten in de oevergeul waren ook hoger. Dit geldt vooral voor stroomminnende inheemse soorten als sneep en serpeling en de meer algemene blankvoorn. In de oevergeul worden ook regelmatig larvale en juveniele rivierprikken aangetroffen, een soort die in de Waal nog maar weinig wordt waargenomen. De hogere dichtheid wordt deels verklaard door de stabielere leefomgeving vanwege de verminderde invloed van de scheepvaart. Daarnaast is de voedselbeschikbaarheid in de vorm van ongewervelde dieren in de oevergeul aanmerkelijk hoger dan in kribvakken..“

dr. F.P.L. Collas (Frank)

Universitair docent - Environmental Science Expert op het gebied van de effecten van fysische stressoren en uitheemse soorten op de biodiversiteit en het functioneren van rivieren en uiterwaarden.

Om de “Bult van Dekker heen werken WAAL

BULT VAN DEKKER Bron: MER

150.000 TON Gevaarlijke stoffen in de Bult van Dekker!

WAAL

Onderzoeken in dit depot laten grote overschrijdingen van de normen voor onderstaande stoffen aangetroffen:

OEVERGEUL

VONKERPLAS

Cd Cadmium

HCB

Zeer zorgwekkende stof. Negatieve effecten op de vruchtbaarheid en mogelijk kankerverwekkend

Zeer zorgwekkende stof. Geen acuut toxische stof, zeer persistent in het milieu. zeer giftig voor waterorganismen. Mogelijk kankerverwekkend.

Hg

Kwik

Zeer zorgwekkende stof. Kwikverbindingen zijn vrijwel zonder uitzondering erg giftig

Cu

BULT VAN DEKKER

PCB

Hexachloorbenzeen

PCB (Polychloorbifenyl)

Zeer zorgwekkende stof. Kunnen leverschade veroorzaken en het optreden van kanker bevorderen. Ze kunnen geboorteafwijkingen veroorzaken en aantasting van het afweersysteem. Hoogste concentraties komen voor in vissen.

Koper

Biocide. KRW specifiek verontreinigende stoffen. Vrijwel alle koperverbindingen moeten als giftig worden beschouwd.

B

Bestrijdingsmiddelen

Nieuwe geul rakelings langs de Bult van Dekker Technisch ontwerp UWDH NEVENGEUL

BULT VAN DEKKER

Bult van Dekker “nuttig” vergund als natuur: waterstandsverlagend en vluchtplaats voor dieren

De hoogwater vluchtplaats voor dieren… Verboden voor dieren > 30cm? Maaien in het broedseizoen.

Dumpen van Drijfmest op de Bult van Dekker

Dumpen van Drijfmest op de bult van Dekker

Dumpen van Mest op de bult van Dekker

Samengevat • Bevat hoge concentraties, zeer gevaarlijke stoffen • De Bult van Dekker is ten onrechte vergund als • hoogwater-vluchtplaats voor dieren (maar er staat prikkeldraad omheen) én • waterstandsverlagend (wat onmogelijk is), • Er is geen enkel beheer of toezicht op, want SBB heeft hier geen bevoegdheid en RWS en NVWA willen van niets weten • Er worden grote hoeveelheden drijfmest op gedumpt die uitspoelen naar de Vonkerplas en daar algengroei veroorzaken • De geul loopt er rakelings langs…Een extra kleilaag zou uitlogen moeten verminderen

Gevaarlijke stoffen Bult van Dekker Zekerheidshalve is aanbevolen de volgende stappen op te nemen: • Monitoring grondwaterkwaliteit eventuele uitspoeling • De helft van de geul (400 meter) moet bekleed worden met klei om eventuele uitspoeling van giftige stoffen te voorkomen Hiermee zal er geen ongewenste verspreiding van verontreinigd materiaal optreden

MER SCORE

0 Bron: MER

Derhalve is aan het voorstel voor het DO2.0 een neutraal effect toegekend voor dit criterium

ONZE SCORE

-

Waarom monitoren op uitlogen als je de uitkomst al kent? Onderzoek Kragten 2018

“Uit uitloogtesten volgt dat het klasse 4-slib uitloogt”

Kwel en Piping

Het raakt elke burger van Maas en Waal

Ted Lagarde

Ingrepen UWDH beinvloeden kwelvorming

De argumenten dat het wel meevalt zijn niet overtuigend

Geologie

Vlakte (afgraving/egalisatie)

Lokale kennis en wetenschap over doorlatendheid bodem wordt onvoldoende gebruikt Doorbraakwaaier

Rivierkomvlakte

Stroomrugglooiing Rivierduin

Boezemland

Restgeul

Doorbraakwaaier

Waarom vergroot UWDH dit Risico? Het plan is niet grondwaterneutraal en geeft ruimte voor extra kwel toename. Gemeente West Maas en Waal heeft in het verleden diverse aanpassingen gedaan in Wamel om de kwelstromen te beheersen. Met deze nieuwe plannen wordt dit delicate evenwicht verstoord.

Modellen versus realiteit

Beperkingen van een rekenmodel worden misbruikt als excuus om een reëele zorgen en gerechtvaardigde wensen van tafel te vegen

Waterschap: “Een bandbreedte (in kweltoename) is onderdeel van de gehanteerde rekenmodellen. 0 is modelmatig geen mogelijkheid.” “Gezien het maatschappelijk belang (KWR, GNN) is dit geen reële wens””

Van co-Ontwerp of participatie was ook hier geen sprake… “Onderbouwing? Neem nu maar van mij aan dat het zo is, zoals ik zeg!”

Wat zijn de consequenties voor Maas & Waal? Deze toename betekent toekomstige schade aan huizen, verstoring van de leefbaarheid en een verminderd gevoel van veiligheid voor onze bewoners. Burgers van heel Maas en Waal draaien hiervoor op.

Drempels wegnemen Hier zijn we het mee eens…

John Gennesen Westelijke Geul

...maar niet op de wijze waarop UWDH dit aanpakt! Vissterfte in de Oostelijke geul wordt niet opgelost.

Oostelijke Geul

Drempels wegnemen

Bron: MER

Reddingsoperatie HSV Het Snoekje (in de Oostelijke Geul waar UWDH niets oplost)

Waal

Westelijke geul Oostelijke geul

Beide geulen hebben problemen met vissterfte Vissen migreren van de ene geul naar de andere. Het wegnemen van drempels in één geul lost het problem niet op; maakt het potentieel zelfs erger omdat ook vissen uit de oevergeul in de Oostelijke geul terechtkomen

Kil

Beide geulen hebben problemen met vissterfte De Oostelijke geul wordt door UWDH genegeerd Westelijke geul Oostelijke geul

Samengevat

NEVENGEUL

Aan de geul van 800 meter, wordt zonder enig bewijs, grote toegevoegde waarde en geen enkel negatief effect toegedicht (behalve doorsnijden oeverwallen), ondanks : • dichtzetten tijdelijke verbinding met Vonkerplas • risico’s Gifbult van Dekker • dichtslibben van de Geul door zandafzetting • Vissterfte die niet wordt opgelost, maar potentieel erger wordt • Minder toegevoegde waarde omdat de geul kanibaliseert op een reeds meestromende succesvolle 10km lange oevergeul. (hiervan zijn effecten niet bekend!)

Wetenschappelijk aangetoonde Ecologische waarde 10 km oevergeul wordt ontkend om de nieuwe geul toegevoegde waarde te geven

Participeren=Parkeren

Knelpunten en alternatieve oplossingen buiten de MER gehouden

Knelpunten en alternatieve oplossingen buiten de MER gehouden

Ons Alternatief: Een meestromende nevengeul, zonder schade aan Oeverwallen, Vonkerplas en minder sedimentatie en risco’s van uitlogen gevaarlijke stoffen NOORD WEST

OOST

3 Nevengeul 300m

ZUID

2 Kunstwerk 1, brug 1 Wegnemen drempels

bestaande westelijke geul Wegnemen drempels

4 bestaande oostelijke geul

1871

NEVENGEUL Ons alternatief: Een meestromende nevengeul op een laaggelegen plek die daarvoor al geschikt is. De geul is daar van nature al ontstaan

Meestromende nevengeul van 220 meter, zonder de nadelen van de UWDH-geul + oplossen vissterfte oostelijke geul Aansluiting op een veel lager gedeelte (er ligt al een geul) Ecologisch belangrijke verbing Waal-Vonkerplas blijft intact Zomerdijk hoeft niet verlegd te worden Vegetatie langs Vonkerplas blijft bestaan Veel minder kans op Uitlogen bult van Dekker/ 100m ipv 400m met klei bedekken Vele malen goedkoper Geen/ veel minder kans op vissterfte Niet vernielen van de habitat van de Bever

Dichtzetten instroom/

8 doortrekken zomerdijk

NOORD WEST

OOST

7 Kunstwerk 2, brug met regelwerk

6 800 m smalle nevengeul

ZUID

5 500 m vergraven leikade

2 Kunstwerk 1, brug Wegnemen drempels 1 bestaande westelijke geul

400 m beschermende kleilaag

4 tegen uitspoelen gifdepot

3 Aansluiting geul op bestaande westelijke geul

NOORD WEST

OOST

3 Nevengeul 220m

ZUID

2 Kunstwerk 1, brug 1 Wegnemen drempels

bestaande westelijke geul Wegnemen drempels

4 bestaande oostelijke geul

De UWDH-Ecoloog “Indien gekozen zou zijn voor de instroom bij de monding van de oude haven (ons alternatief), dan zou het verhang van ca. 15 cm zich concentreren in slechts 150 m, wat tot hogere stroomsnelheden leidt en daarom veel meer kans op erosie, zodat het dwarsprofiel niet duurzaam te handhaven is.

UWDH adviseur: Bureau Stroming

De UWDH-Ecoloog “…dan zou het verhang van ca. 15 cm zich concentreren in slechts 150 m” Bureau Stroming Bureau Stroming/ Kragten doet zelf, zonder enig overleg met de aangevers (het Burgercollectief) allerlei aannames over vorm, lengte en breedte van de geul, om vervolgens het alternatief op basis van die onjuiste aannames door te rekenen en ons alternatief af te branden, zonder bereid te zijn aanpassingen te doen.

Beschikbare wetenschap

De stroomsnelheid/ het verhang kan worden aangepast: Regelwerk bij de instroom

Een afvoerregelwerk bij de instroomopening van de nevengeul kan de hoeveelheid water die de geul binnenkomt beperken. Dit vermindert niet alleen de stroomsnelheid, maar beperkt ook de sedimentinstroom naar de geul.

Aanpassen van de geometrie

Door de nevengeul langer te maken of de breedte aan te passen, kan het verhang worden verminderd.

Optimaliseren van de instroomhoek

De hoek tussen de instroomopening van de geul en de stroomrichting in de hoofdgeul beïnvloedt de stroomsnelheid in de nevengeul. Door deze hoek aan te passen, kan de stroomsnelheid worden gereguleerd.

Creëren van meanders

Door de nevengeul een meer slingerend verloop te geven, wordt de totale lengte vergroot en het verhang verminderd, wat resulteert in lagere stroomsnelheden.

Creëren van variatie in het dwarsprofiel

Door variatie aan te brengen in de breedte en diepte van de nevengeul, kunnen zones met verschillende stroomsnelheden worden gecreëerd. Dit kan helpen bij het beheersen van de algemene stroomsnelheid terwijl er toch gebieden met hogere stroomsnelheden behouden blijven voor stroomminnende soorten.

Implementeren van natuurlijke drempels

Het aanleggen van natuurlijke drempels of cascades in de nevengeul, bijvoorbeeld met grind of keien, kan het verhang onderbreken en de stroomsnelheid verminderen.

Aanpassen van de uitstroomopening

Net als bij de instroomopening kan ook de vormgeving van de uitstroomopening worden geoptimaliseerd om de afvoer te verbeteren

TUNNELVISIE om een boekhoudkundig doel van oeverlengte te realiseren redeneer je alles naar je eigen oplossing toe, hoe vreemd, riskant en gebieds-oneigen die oplossing ook is.

EEN ONDOORDRINGBARE MUUR Er is geen echte interesse, wat participatie en kennis voor het project kan opleveren. Wij (en ook andere participanten) ervaren het proces, in ieder geval als een Ondoordringbare muur.

TAAKSTELLING Als je wat meer uitzoomt zie je dat de interpretatie van de taakstelling 10km meestromende nevengeul, erg schadelijk uitpakt. Niet omdat het op zich een schadelijke doelstelling is, maar omdat (de natuur van) het gebied er niet om vraagt en, in dit geval, zelfs slechter wordt.

GEMILLIMETER VS NATUURKRACHT In de gebiedsvisie is wél vanuit het gebied gedacht. En zie je ook andere oplossingen. De opstellers hebben, denken we, onvoldoende beeld bij het geweld van de echte natuurkrachten in het gebied.

Het gemillimeter in het ontwerp, staaft deze gedachte.

GEMISTE KANS Het UWDH-project biedt een unieke kans om twee bewezen, succesvolle ecosystemen (de Vonkerplas en de Oevergeul) te beschermen en zelfs te versterken en tegelijkertijd ook de kwantitatieve KWR-doelen te halen, maar schiet daarin tekort.

Het Stappenplan grootschalig grondverzet heeft gefaald…

Dit deel van het plan is in strijd met het KRW/ SDG-doel van

“het beschermen van ecosystemen, bossen en biodiversiteit” En met het stappenplan Grootschalig Grondverzet

Natuurherstel is voor Maas en Waal niet nodig. Maar als het Rijk per sé rijksdoelen wil halen in Maas en Waal, dan zijn er veel betere mogelijkheden.

Maar! Het huidige plan is schadelijk voor Maas en Waal. Dit plan kan daarom niet geaccepteerd worden. Wij denken dat een plan dat meer rekening houdt met de lokale belangen en natuurwaarden de grootste nadelen weghaalt. En daarmee, hoewel niet nodig voor ons, alleen dan acceptabel is..