2024-205 Bijlage 3 Vastgestelde Programmabegroting GGD 2025
Tekst van het document
GGD Gelderland-Zuid Programmabegroting 2025
uitgave datum afdeling
GGD Gelderland-Zuid 05-09-2024 Directie
ons kenmerk versie status
Programmabegroting 2025
GGD/N/DIR2649/24/MP Programmabegroting 2025 v1.0 Definitief
pagina 1 van 112
Inhoudsopgave 1
2
3
4
5
6
7
INLEIDING.................................................................................................................4 1.1
KADERBRIEF .............................................................................................................. 4
1.2
PROCEDURE ............................................................................................................... 4
1.3
OPZET BEGROTING ....................................................................................................... 4
GEZONDHEID IN GELDERLAND-ZUID .........................................................................7 2.1
GEZONDHEIDSSITUATIE IN GELDERLAND-ZUID....................................................................... 7
2.2
INSPIREREND KADER EN MEERJARENSTRATEGIE GGD GELDERLAND-ZUID ....................................... 9
2.3
RELEVANTE MAATSCHAPPELIJKE ONTWIKKELINGEN ................................................................. 11
PROGRAMMA GGD ....................................................................................................16 3.1
OVERZICHT PROGRAMMA .............................................................................................. 16
3.2
WETTELIJKE TAKEN OPGEDRAGEN AAN DE GGD .................................................................... 18
3.3
WETTELIJKE TAKEN BELEIDSMATIG BELEGD BIJ DE GGD .......................................................... 33
3.4
WERKVELD SPECIFIEK (FACULTATIEF) ............................................................................... 44
3.5
BEDRIJFSVOERING ..................................................................................................... 50
PARAGRAFEN ...........................................................................................................63 4.1
WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ................................................................... 63
4.2
KENGETALLEN .......................................................................................................... 66
4.3
ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN .................................................................................... 66
4.4
FINANCIERING .......................................................................................................... 67
4.5
ORGANISATIE EN BEDRIJFSVOERING ................................................................................. 69
4.6
VERBONDEN PARTIJEN ................................................................................................. 69
FINANCIËN ..............................................................................................................71 5.1
OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN (INCL. TOELICHTING) ......................................................... 71
5.2
UITEENZETTING FINANCIËLE POSITIE ................................................................................ 76
5.3
BEGROTINGSWIJZIGING 2024 ....................................................................................... 77
BIJLAGEN ................................................................................................................79 6.1
INVESTERINGSPLANNING .............................................................................................. 79
6.2
VERLOOPOVERZICHT VOORZIENINGEN EN RESERVES ............................................................... 80
6.3
BIJDRAGE PER GEMEENTE ............................................................................................. 81
6.4
BIJDRAGE MOOK EN MIDDELAAR ................................................................................... 102
6.5
THEMATABEL .......................................................................................................... 103
6.6
FINANCIËLE SPELREGELS ............................................................................................ 105
LIJST VAN AFKORTINGEN ......................................................................................111
Programmabegroting 2025
pagina 2 van 112
1 Inleiding
Programmabegroting 2025
pagina 3 van 112
1
Inleiding
Voor u ligt de concept-programmabegroting GGD Gelderland-Zuid 2025. GGD Gelderland-Zuid werkt voor 14 gemeenten in Rivierenland en Rijk van Nijmegen. Daarnaast voert de GGD voor gemeente Mook en Middelaar de volgende taken uit: JGZ 0-18, Toezicht Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), Toegang Beschermd Wonen, Bijzondere Zorg/Openbare Geestelijke Gezondheidszorg en Veilig Thuis. In de begroting zijn uniforme en facultatieve taken opgenomen; deze laatste voor zover deze door gemeenten zijn aangegeven voorafgaand aan het opstellen van deze begroting.
1.1
Kaderbrief
Op 12 oktober 2023 heeft het Dagelijks Bestuur (DB) de Kaderbrief 2025 gestuurd aan de raden van de deelnemende gemeenten. Hiermee informeerde het Dagelijks Bestuur de raden in hoofdlijnen over de ontwikkelingen voor het jaar 2025 van GGD Gelderland-Zuid, de financiële uitgangspunten en de risico’s voor 2025. Alle 14 gemeenten hebben een zienswijze gestuurd. Deze zienswijzen hebben wij verwerkt in voorliggende begroting.
1.2
Procedure
Conform de Gemeenschappelijke Regeling (GR) GGD Gelderland-Zuid wordt de conceptbegroting 2025 voorgelegd aan de deelnemende gemeenten voor zienswijze. Het Algemeen Bestuur zal de begroting 2025 begin september 2024 vaststellen.
1.3
Opzet begroting
De onderhavige Programmabegroting GGD 2025 is opgesteld op basis van de indeling: 1. (Uniforme) taken die vanwege de Wet publieke gezondheid (Wpg) of andere wetten zijn opgedragen aan de GGD. 2. (Uniforme) taken (afkomstig uit andere wetten) die door de gemeenten (in Gelderland-Zuid) vanwege beleidsmatige keuzes zijn opgedragen aan de GGD. 3. Facultatieve taken op grond van bepaalde wensen/behoeften van de gemeenten. Deze taken worden uitgevoerd op grond van een opdrachtbrief van gemeenten op basis van een offerte van de GGD. 4. Interne dienstverlening. Conform wet- en regelgeving uit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) is het verplicht om een aparte paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen. Naast bovenstaande indeling wordt in de financiële tabellen niet alleen het begrotingsjaar (t) en de drie opvolgende jaren (meerjarenraming) opgenomen maar ook de voorgaande begroting (t-1) en de realisatie van de meest recente jaarrekening (t-2).
Programmabegroting 2025
pagina 4 van 112
Uniforme taken GGD Gelderland-Zuid draagt zorg voor het uitvoeren van taken die vanwege de WPG of andere wetten zijn opgedragen aan GGD Gelderland-Zuid alsmede taken (afkomstig uit andere wetten) die vanwege beleidsmatige keuzes van de deelnemende gemeenten na besluitvorming in het Algemeen Bestuur zijn opgedragen aan de GGD. Deze taken tezamen worden aangeduid als uniforme taken (zie boven bij 1 en 2). Uniforme taken zijn structurele taken van de GGD die (in principe) voor elke gemeente gelijk worden vormgegeven (qua uitvoering en kwaliteit). Voor de OGGZ/Wvggz zijn Maasdriel en Zaltbommel uitgezonderd. Verrekening/financiering gebeurt veelal naar rato van inwoneraantallen. Hierbij ligt een solidariteitsprincipe aan ten grondslag. Andere vormen van verrekening vinden plaats op basis van factuur:
• Op basis van afname (P x Q). Voorbeeld: toezicht kinderopvang. • Op basis van werkelijke lasten. Voorbeeld: huisvesting consultatiebureaus. Facultatieve taken Daarnaast kunnen gemeenten ook extra opdrachten geven (facultatieve taken) afhankelijk van hun behoefte en de ‘couleur locale’ van de betreffende gemeente. Facultatieve taken kunnen selectief door gemeenten worden afgenomen. De dienstverlening en de prijs wordt op maat afgestemd met de gemeenten. Financiering gebeurt op basis van subsidieverlening of op basis van factuur. Uniforme en facultatieve taken in begroting 2025 GGD Gelderland-Zuid werkt integraal vanuit verbindende thema’s. Binnen de uniforme taken onderscheiden we een GGD-breed programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) waar meerdere afdelingen in samenwerken in lijn met de Meerjarenstrategie 2024-2027 (zie paragraaf 2.2) en producten die per werkveld zijn aangegeven. Facultatieve taken worden per werkveld aangegeven. Facultatieve taken zijn opgenomen in de begroting 2025 als deze bij het opstellen van de begroting al bekend zijn. Subsidieverstrekking voor facultatieve opdrachten vindt echter door het jaar heen plaats. Overzicht per gemeente inclusief taakvelden Dit jaar is wederom per gemeente een overzicht opgenomen van de bijdrage 2025 inclusief de wijzigingen per gemeente ten opzichte van begroting 2024.
Conform wet- en regelgeving uit het BBV is de GGD verplicht te rapporteren naar taakvelden. Gemeenten hebben deze informatie nodig voor eigen rapportages. Voorheen was dit overzicht op totaalniveau van de GGD opgenomen. Gemeenten moesten daardoor het aandeel zelf berekenen. Met ingang van de begroting 2021 wordt dit overzicht opgenomen per gemeente, zodat gemeenten dit niet meer zelf hoeven te berekenen. Deze overzichten zijn opgenomen in paragraaf 6.3.
Programmabegroting 2025
pagina 5 van 112
2 Gezondheid in Gelderland-Zuid
Programmabegroting 2025
pagina 6 van 112
2 2.1
Gezondheid in Gelderland-Zuid Gezondheidssituatie in Gelderland-Zuid
Met de meeste inwoners van Gelderland-Zuid gaat het goed. Ze voelen zich gezond en gelukkig. Dit neemt wel af met de leeftijd en het percentage is na de coronacrisis afgenomen. Ook verschilt de ervaren gezondheid per opleidingsniveau; theoretisch geschoolden voelen zich vaker gezonder dan praktisch geschoolden (81% tegen 56%) t.o.v. 85% en 66% in deze groepen in 2020 1. De levensverwachting in Gelderland-Zuid (81,4 jaar) ligt iets lager dan gemiddeld in Nederland (81,7 jaar). Door de coronapandemie kwam er een eind aan de jarenlange stijging. Meer ziekten worden chronisch. Ook door de dubbele vergrijzing (groep ouderen wordt groter en gemiddelde leeftijd wordt hoger) neemt het aantal ouderen met chronische ziekten en beperkingen toe. In Gelderland-Zuid geeft 27% van de 18-64-jarigen aan 1 of meer langdurige ziekten of aandoeningen te hebben, waar dit door 47% van de 65-plussers wordt genoemd. Binnen Gelderland-Zuid zijn de verschillen in gezondheid groot. Het is een regio met een grote diversiteit. Dit betreft diversiteit qua verstedelijking (van plattelandsdorpen tot universiteitsstad) maar ook zijn er grote verschillen in religie, politieke kleur en opleidingsniveau.
In het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) zijn voor de twee subregio’s (Rijk van Nijmegen en Regio Rivierenland) regiobeelden gepubliceerd op https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regiobeelden/#nijmegen. Binnen deze regiobeelden worden de verschillen doorgaans ook per gemeente gepresenteerd om zo de opgaven en knelpunten in de regio inzichtelijk te maken. Verschil in gezondheidskansen De algemene ontwikkelingen die zich voordoen in Nederland gelden ook voor Gelderland-Zuid: toename van vergrijzing, het bestaan van kwetsbare groepen en een duidelijk verschil in gezondheidskansen afhankelijk van achtergrond en (financiële) positie in de maatschappij. Zo is er sprake van een toename in problematiek bij kwetsbare doelgroepen, bijvoorbeeld zorgen over bestaanszekerheid, lage gezondheidsvaardigheden en ongezonde leefstijl. Binnen Gelderland-Zuid geeft 18% van de volwassenen aan dat zij de afgelopen 12 maanden moeite hadden met rondkomen. Onze kinderen en jongeren groeien over het algemeen gezond op. Echter, kansenongelijkheid ontstaat al tijdens de zwangerschap. Zo kunnen roken en stress invloed hebben op de ontwikkeling van het kind. Wanneer een gezin moeite heeft met rondkomen, is het lastiger om kinderen gezond en gelukkig te laten opgroeien, waardoor intergenerationeel overdracht ontstaat.
Ook factoren zoals opleidingsniveau van de ouders, het al dan niet hebben van 1000 euro voor onverwachte noodzakelijke uitgaven of een 1-ouder gezin zijn van invloed op de gezondheid van de jeugd. De effecten van moeite met rondkomen op kinderen en gezinnen zijn te lezen in de factsheet kwetsbare gezinnen. Moeite met rondkomen is gerelateerd met verhoogd risico op andere gezondheidsproblemen, zoals roken, overgewicht en overmatig alcoholgebruik, maar ook is er een sterke associatie met stress, eenzaamheid en risico op angststoornis of depressie. Voor regio Rivierenland zien we dat 9,5% van de inwoners (zeer) ernstig eenzaam is; voor de groep personen zonder moeite met rondkomen, was dit 6,1%, terwijl 26,8% uit de groep personen met enige/grote moeite met rondkomen aangeeft (zeer) ernstig eenzaam te zijn. Mentale gezondheid Er zijn zorgen over maatschappelijke en mentale weerbaarheid, vooral bij jongvolwassenen. Mentale gezondheid is ook één van de thema's in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). In Gelderland-Zuid heeft 21% van de inwoners van 18 jaar en ouder psychische klachten ervaren in het najaar van 2022. Dit is gelijk aan Nederland. Vooral volwassenen tot 35 jaar hebben psychische 1
https://onderzoek.ggdgelderlandzuid.nl/gezondheidsmonitor-volwassenen-2020-2021/gezondheid/
Programmabegroting 2025
pagina 7 van 112
klachten. Vrouwen hebben vaker psychische klachten dan mannen (23% t.o.v. 18%). Een matig tot hoog risico op een angststoornis of depressie zien we voor 49% van de volwassenen, uitgesplitst naar geslacht is dit voor 55% van de vrouwen t.o.v. 43% van de mannen. Bovendien heeft 11% van de inwoners van de regio een enkele keer of zelfs vaak, serieus nagedacht over suïcide. Risicogroepen: kwetsbare jongeren van 10-30 jaar en blanke mannen van middelbare leeftijd. Veerkracht is een nieuw speerpunt in beleid en sluit aan bij het concept Positieve Gezondheid. Veerkrachtige mensen vinden het minder moeilijk om zich door stressvolle gebeurtenissen heen te slaan en veren na een moeilijke periode meestal snel en gemakkelijk weer terug. Van de volwassen inwoners heeft 15% een lage veerkracht, dit komt vaker voor bij inwoners met een l(b)o/mavoopleiding. Tenslotte komt eenzaamheid veel voor. In de regio voelt 44% van de inwoners zich matig tot (zeer) sterk eenzaam, waarbij we ook grote verschillen naar opleidingsniveau zien. Leefstijl Bij positieve gezondheid staat niet de ziekte, maar een betekenisvol leven centraal. De nadruk ligt op de veerkracht, eigen regie en het aanpassingsvermogen van de mens. En niet op de beperkingen of ziekte zelf 2. Een gezonde leefstijl is hierin een belangrijke pijler.
Overgewicht blijft een groot probleem: na roken is het de belangrijkste oorzaak van ziekten in Nederland. In de regio heeft 49% van de inwoners van 18 jaar en ouder overgewicht: 34% matig overgewicht en 15% ernstig overgewicht. Dit is gelijk aan Nederland (50%)3. Daarnaast voldoet 48% van de volwassen inwoners aan de Nederlandse Beweegrichtlijn. Overgewicht, problematisch alcoholgebruik en roken zijn de speerpunten van het Nationaal Preventieakkoord. 15% van de inwoners van de regio rookt tabak. Dit is gedaald ten opzichte van 2020. Mannen en jongvolwassenen roken vaker. Naarmate de leeftijd stijgt, neemt het aantal rokers af. Er is een sterke relatie met het opleidingsniveau: mensen met een lo/lbo/mavo- opleiding roken meer dan twee keer zo vaak dan mensen met een mbo/havo/vwo-opleiding. 41% van de inwoners in de regio van 18 jaar en ouder drinkt helemaal niet of niet meer dan één glas alcohol per dag en voldoet hiermee aan de huidige richtlijn. Tenslotte vormt voeding een belangrijke pijler binnen leefstijl. In de regio eet 44% van de inwoners van 18 jaar en ouder elke dag groente en 39% eet elke dag fruit. In vergelijking met 2020 is het dagelijks eten van groente (46%) en fruit (41%) gelijk gebleven4. Vitaal ouder worden Er is een dalende trend te zien in het percentage inwoners dat regie heeft over het eigen leven, wat leidt tot meer zorgconsumptie.
Wanneer mensen in staat zijn om voor zichzelf te zorgen hebben ze minder behoefte aan professionele medische zorg of ondersteuning. Eenzaamheid en daarmee samenhangende psychische problemen spelen een grote rol bij vitaal ouder worden. Hierbij geldt dat de aanwezigheid van een sociaal netwerk informele zorg of mantelzorg mogelijk en makkelijker maakt.
https://ggdgelderlandzuid.nl/gezond-leven/leefstijl/positieve-gezondheid/ Corona Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2022, GGD’en, CBS en RIVM 4 Zie noot 3 2 3
Programmabegroting 2025
pagina 8 van 112
2.2
Inspirerend Kader en Meerjarenstrategie GGD Gelderland-Zuid
2.2.1 Inspirerend Kader Voorafgaand aan de meerjarenstrategie presenteren we het Inspirerend Kader van GGD GelderlandZuid, waarin de missie van de GGD is geconcretiseerd in beloften die we doen aan onze inwoners, medewerkers, gemeenten en samenwerkingspartners. In de meerjarenstrategie 2024-2027 beschrijven we op welke manier we de komende vier jaar vorm en inhoud en inhoud geven aan dit Inspirerend Kader. Alle inwoners van Gelderland Zuid verdienen een gezond en veilig leven. De GGD is er voor alle inwoners van Gelderland-Zuid, zonder uitzonderingen. Door onze inzet en deskundigheid, verkleinen we de gezondheidskloof. En vergroten we de kans op een gezond en veilig leven voor jong en oud. Mensen met een kwetsbaarheid krijgen onze extra aandacht. Hiermee bedoelen wij mensen die, om welke reden dan ook, het verst afstaan van een gezond en veilig leven. Zij hebben ons namelijk het hardst nodig. Wij monitoren de gezondheid en sociale veiligheid van alle inwoners. Zo weten wij waar onze inzet het meest nodig is. En zo kunnen wij onze preventiemaatregelen richten op specifieke groepen inwoners. Met als doel dat iedereen kan meedoen en zo gezond en veilig mogelijk kan leven. Onze belofte aan de inwoner Wij zijn er voor alle (tijdelijke) inwoners van Gelderland-Zuid, ook voor jou. We ondersteunen je graag op een manier die bij jou en jouw situatie past.
We vinden het belangrijk dat jij zo lang mogelijk zelf je eigen gezondheid en veiligheid bepaalt. We kijken ook naar de omgeving waarin je leeft. Deze proberen we zo in te richten dat gezond en veilig gedrag normaal en natuurlijk is. Wij willen voor jou een herkenbaar en vertrouwd aanspreekpunt zijn. Ons hogere doel is om jou te ondersteunen zo lang mogelijk een gezond en veilig leven te leiden. Daar zetten wij ons maximaal voor in. Onze belofte aan de medewerker Wij vragen van jou om te werken vanuit jouw drijfveren, talenten en motivatie. Zodat je bijdraagt aan een gezonder en veiliger leven voor de inwoners van Gelderland-Zuid. Samen bouwen we aan een stimulerende en ondersteunende werkomgeving waarin je kunt groeien. Wij bieden een werkplek waar je jezelf kunt ontwikkelen op het gebied van kennis, vaardigheden, houding en gedrag. Wij zijn duidelijk in wat we van jou verwachten en geven aan binnen welke kaders jij jouw werk kunt uitvoeren. Wij willen dat jij de regie op jouw eigen werk en werkgeluk kunt vergroten. Wij geven leiding vanuit vertrouwen. En staan voor een veilig werkklimaat waarin we het beste in elkaar naar boven halen. Dat betekent dat we het geven en ontvangen van feedback aanmoedigen. Dit draagt bij aan jouw persoonlijke en professionele groei en het continu verbeteren van onze organisatie.
Zo maken we samen een omgeving waarin iedereen zich gehoord en gewaardeerd voelt. En waarin je jezelf kunt zijn. Onze belofte aan de gemeenten Samen met jullie werken wij aan een sterke publieke gezondheid in Gelderland-Zuid. Wij ontwikkelen samen met de gemeenten de financiële en kwalitatieve kaders die ons in staat stellen om ons maximaal in te zetten voor gezonde en veilige inwoners. Ons werk sluit altijd aan op gemeentelijk beleid. We pakken kansen en luisteren goed naar de behoeften van inwoners, gemeenten en samenwerkingspartners. We zijn laagdrempelig en werken vanuit vertrouwen. We streven naar open en reflectieve dialogen, om samen tot opdrachten te komen die ertoe doen. Hierbij werken we informatiegestuurd en van daaruit geven we geven gevraagd en ongevraagd deskundige en betrouwbare adviezen. Om deze te kunnen geven, bouwen we expertise en specialisme op vanuit de laatste wetenschappelijke inzichten. Ook in crisissituaties kunnen jullie op ons rekenen. We zijn flexibel en doelgericht, bewegen mee en anticiperen op de omgeving.
Programmabegroting 2025
pagina 9 van 112
Onze belofte aan de samenwerkingspartners Wij geloven dat we samen meer bereiken dan alleen. We beseffen dat gezondheid, preventie en veiligheid niet alleen thema’s van de GGD zijn. Het zijn belangrijke thema’s waar meer organisaties zich hard voor maken. Ons belangrijkste doel is altijd de inwoner verder helpen. Daarom stellen we het belang van de inwoner boven het belang van organisaties. Je zult ons zien samenwerken in alle situaties waarbij dit van meerwaarde is voor onze inwoners. Werk je met ons samen? Dan kun je verwachten dat wij werken vanuit een gezamenlijk doel en onze deskundigheid maximaal inzetten, om het voor onze inwoners gezonder en veiliger te maken.
2.2.2 Meerjarenstrategie 2024-2027 De geactualiseerde meerjarenstrategie 2024-2027 wordt in april 2024 vastgesteld door het Algemeen Bestuur. Met de meerjarenstrategie geeft de GGD inzicht in de focus, ambities, leidende principes en strategische thema’s voor de periode 2024–2027. Als professionele organisatie staan we voor geborgde kwaliteit en een doelmatige en doeltreffende organisatie. De bestuursopdracht om een ondernemende GGD te zijn, uit zich in oog hebben voor ontwikkelingen, innovatie en kansen. Hierbij is over de grenzen heen werken met andere organisaties belangrijk om daadwerkelijk (gezamenlijk) effect te kunnen bereiken. In onze praktijk geven we invulling aan onze kernwaarden kwaliteitsgerichtheid, ondernemingszin en omgevingsbewustzijn. De GGD is als gemeentelijke gezondheidsdienst van de 14 gemeenten in Gelderland-Zuid het gezicht van de publieke gezondheid in onze regio. De publieke gezondheidszorg richt zich op het bevorderen van gezond en vitaal leven van haar inwoners, het verminderen van risico’s, het bieden van ondersteuning en bescherming aan kwetsbare groepen. Deze taken sluiten aan bij de maatschappelijke opgave waar gemeenten voor staan. Uit de landelijke, regionale en lokale preventieakkoorden, het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is er veel aandacht voor het bevorderen van de volksgezondheid.
Er is een steeds groter besef van het belang van preventie en een integrale aanpak voor een gezonde leefstijl en leefomgeving met aandacht voor onderliggende factoren, zoals armoede, werk en inkomen, en laaggeletterdheid. Ook staan vraagstukken rond zorg en sociale veiligheid steeds prominenter op de agenda. Hiervoor is een aanpak vereist met een andere benadering doordat veel oorzaken buiten het individuele domein en zorgdomein liggen. Voor de uitvoering van de taken, werkt de GGD daarom vanuit twee leidende principes: 1. Aansluiting bij de gemeenten, waarbij gemeenten zowel opdrachtgever zijn als netwerkpartner. De GGD is de gezondheidsdienst van en voor gemeenten, waarbij lokale nabijheid een vereiste is. 2. Netwerkaanpak, waarbij verbinden van kennis en samenwerking met partners, op lokaal, regionaal en landelijk niveau, centraal staat. De netwerkaanpak kan leiden tot het samen organiseren van dienstverlening (netwerkorganisatie) om kwaliteit en integraliteit voor de inwoners te verhogen en/of dienstverlening te kunnen borgen. De maatschappelijke opgave van gemeenten, de gezondheidssituatie van onze inwoners, de lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen en het takenpakket van de GGD vormen de uitgangspunten voor de meerjarenstrategie 2024 – 2027. De strategische thema’s waar de GGD in de periode 2024 - 2027 op inzet zijn: 1.
Informatiegestuurde aanpak als basis voor betrouwbare advisering 2. Adviseren over preventie en vormgeven groepsgerichte preventie 3. Versterken samenwerking zorg en veiligheid ten behoeve van betere inwonerondersteuning 4. Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein.
Programmabegroting 2025
pagina 10 van 112
Ad. 1. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2025 met name uitgewerkt in het programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA). Dit programma wordt beschreven in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 2. Dit strategisch thema is in de Programmabegroting GGD 2025 voornamelijk uitgewerkt in de paragrafen Gezond Leven (GL) en Jeugdgezondheidszorg (JGZ) in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD. Ad. 3. In de Programmabegroting GGD 2025 is dit strategisch thema met name uitgewerkt in de paragrafen Bijzondere Zorg (BZ) en Veilig Thuis (VT), te vinden in het onderdeel Wettelijke taken belegd bij de GGD. Ad. 4. Dit strategisch thema is in de programmabegroting GGD 2025 uitgewerkt in paragraaf Algemene gezondheidszorg, in het onderdeel Wettelijke taken opgedragen aan de GGD.
2.2.3 Operationalisering en implementatie van de meerjarenstrategie: online magazine De meerjarenstrategie geeft de ontwikkelrichting aan van de GGD voor de jaren 2024-2027. De operationalisering van de meerjarenstrategie zal worden bepaald door prioritering binnen de budgettaire mogelijkheden. Deze budgettaire mogelijkheden bepalen de mate waarin resultaten kunnen worden behaald. Er is een online magazine beschikbaar over de meerjarenstrategie. In dit magazine brengen we via verhalen van medewerkers in beeld hoe we – in de praktijk - werken aan de (leidende principes en de strategische thema’s uit de) meerjarenstrategie. De komende jaren wordt het online magazine verder gevuld zodat we over vier jaar een beeld hebben van de ontwikkelingen en resultaten die we met elkaar hebben doorgemaakt en bereikt.
2.3
Relevante maatschappelijke ontwikkelingen
Relevante maatschappelijke ontwikkelingen Pandemische paraatheid Globalisering, klimaatverandering en intensief dier-mens contact verhogen de kans op nieuwe introducties van infectieziekten. Het Kabinet heeft geld vrijgemaakt om de pandemische paraatheid van GGD'en te versterken. Het Ministerie van VWS, GGD GHOR Nederland en de GGD'en hebben hiervoor een plan opgesteld. De capaciteit en expertise van GGD’en wordt versterkt. Werkwijzen worden uniformer ingericht om landelijke opschaling te vergemakkelijken. De bovenregionale samenwerking wordt versterkt. Daarnaast is in 2023 de Landelijke Functie Opschaling Infectieziektebestrijding (LFI) opgericht binnen het RIVM. De LFI heeft de landelijke regie tijdens pandemieën en is verantwoordelijk voor een adequate voorbereiding (paraatheid) op toekomstige infectiecrises. Vaccinatievoorziening bij de GGD Als stap naar een flexibel en toekomstbestendig vaccinatiestelsel heeft het Kabinet het principebesluit genomen om een publieke vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de GGD'en te organiseren. De vaccinatievoorziening voorziet in eenduidige voorlichting over vaccinaties en een
Programmabegroting 2025
pagina 11 van 112
doelmatige organisatie. Voor griep- en pneumokokkenvaccinaties wordt de verandering geleidelijk doorgevoerd, en gekeken naar welke partij het beste geschikt is in de toekomst. Huisartsen blijven voorlopig deze vaccinaties uitvoeren. GGD Gelderland-Zuid zal coronavaccinaties en vaccinaties door de Jeugdgezondheidszorg integreren in de nieuwe vaccinatievoorziening. Het Rijksvaccinatieprogramma blijft zich ontwikkelen met nieuwe vaccins, groeiende kennis en aandacht voor nieuwe infectieziekten. Er zullen in de komende jaren nieuwe vaccinaties aan het programma worden toegevoegd. Extra financiering wordt verstrekt voor de uitbreiding en monitoring van het programma via het gemeentefonds, terwijl het RIVM de kosten van de vaccinaties dekt. Het Kabinet heeft besloten om de vaccinatie tegen het rotavirus aan alle pasgeborenen aan te bieden en op te nemen in het programma vanaf begin 2024. De vaccinaties tegen meningokokken B en tegen het RS-virus zullen ook in de toekomst worden beoordeeld, en er blijft aandacht voor andere vaccinaties. Voortschrijdende kennis maakt het mogelijk om tegen steeds meer ziekten te vaccineren. Zo kunnen infectieziekten en de gevolgen hiervan nog verder worden teruggedrongen. Het Nationaal Preventieakkoord en de Landelijke Nota Gezondheidsbeleid Het Nationaal Preventieakkoord richt zich op een gezonder Nederland.
Met dit akkoord, dat eind 2018 gesloten is met circa 70 partijen, werken maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven, zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten en sportverenigingen aan een integrale en samenhangende aanpak. Het akkoord heeft als doel dat over ruim twintig jaar roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik drastisch zijn teruggedrongen. Op basis van het Nationaal Preventieakkoord wordt gestimuleerd en ondersteund dat er bij (samenwerkende) gemeenten een lokale of regionale aanpak op preventie komt. Dit stelt ons in staat om het gezondheidspotentieel maximaal te benutten door rekening te houden met de lokale situatie. Elke vier jaar wordt de lokale nota gezondheidsbeleid vastgesteld door gemeenten in samenwerking met de GGD. De landelijke nota Gezondheidsbeleid is hierin richtinggevend voor de invulling van het lokale gezondheidsbeleid in gemeenten, als onderdeel van de vierjarige beleidscyclus volksgezondheid. Deze cyclus start met de Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV). Hiermee geeft het RIVM elke vier jaar een vooruitblik op ontwikkelingen op het gebied van gezondheid en zorg. De VTV vormt een basis voor landelijk en lokaal gezondheidsbeleid. De eerstvolgende VTV verschijnt in juni 2024. Vanwege de vervroegde verkiezingen in november 2023 en de kabinetsformatie, heeft het RIVM alvast een vooruitblik gegeven op deze eerstvolgende VTV.
In deze vooruitblik worden 3 opgaven benoemd, te weten: (1) Hoe de gezondheid van alle Nederlanders kan worden verbeterd, met name gericht bevordering van gezonde leefstijl (waaronder bewegen en gezonde voeding), (2) Hoe goede zorg en ondersteuning (voorzieningen) mogelijk wordt gemaakt, mede in relatie tot de dubbele vergrijzing en tekort aan zorgpersoneel en mantelzorgers en (3) Hoe de (fysieke en sociale) leefomgeving de gezondheid kan verbeteren, mede in relatie tot de klimaatverandering. Hoogstwaarschijnlijk komen deze opgaven terug in de (komende) landelijke nota Gezondheidsbeleid 2024-2027. Belangrijke punten in de huidige landelijke nota 2020-2024 zijn: (1) de invloed van achterliggende problemen zoals armoede, laaggeletterdheid en eenzaamheid op de gezondheid, (2) het concept van positieve gezondheid, en (3) samenwerking waarbij gezondheid een verbindend thema is bij alle beleidsvelden. De nota richt zich op vier actuele gezondheidsvraagstukken: het verbeteren van de fysieke en sociale leefomgeving, het verminderen van gezondheidsachterstanden, het verlichten van druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen, en het bevorderen van vitaal ouder worden. Deze vraagstukken zijn gekozen omdat deze gezondheidsvraagstukken een grote ziektelast veroorzaken.
De inzet is gericht op het realiseren van gezondheidswinst voor kwetsbare groepen en kostenbeheersing van de zorguitgaven. Integraal Zorg Akkoord (IZA) en Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) In september 2022 ondertekende het Kabinet met zorgverzekeraars en zorgpartijen het Integraal Zorg Akkoord (IZA) om de zorg goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. In het IZA is vastgelegd dat gemeenten en zorgverzekeraars een regiobeeld en -plan opstellen. GGD Gelderland-Zuid heeft zowel van Regio Rijk van Nijmegen als van Regio Rivierenland een opdracht gekregen om te ondersteunen bij de activiteiten samenhangend met de ontwikkelingen IZA/GALA. Hiertoe heeft de
Programmabegroting 2025
pagina 12 van 112
GGD in 2023 samengewerkt aan de totstandkoming van de twee regiobeelden (zie ook www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/regio/regiobeelden-/). Ook zijn in het kader van het IZA, met medewerking van de GGD, regioplannen tot stand gekomen, die voorstellen bevatten om knelpunten die in het regiobeeld zijn gesignaleerd, aan te pakken. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) is in februari 2023 ondertekend en omvat afspraken over hoe het preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd ten behoeve van een gezonde generatie in 2040. Gemeenschappelijke doelen in het GALA zijn onder andere het verminderen van gezondheidsachterstanden, het creëren van een gezonde fysieke leefomgeving, het versterken van de sociale basis en het bevorderen van een gezonde leefstijl. Het GALA benadrukt de rol van GGD als kennispartner en coördinator van regionale samenwerking. Ten aanzien van GALA heeft GGD Gelderland-Zuid medio 2023 aan de gemeenten adviezen opgeleverd m.b.t. 5 ketenaanpakken, te weten op het terrein van 1. Overgewicht jeugd, 2. Overgewicht volwassenen, 3. Valpreventie, 4. Kansrijke Start en 5. Welzijn op recept. De gezondheidsmakelaars van de GGD zijn in nauw contact met de verschillende gemeentelijke beleidsambtenaren over een invulling hiervan en eventuele GGD-ondersteuning hierbij.
Forensische geneeskunde Er is een groot tekort aan forensisch geneeskundigen ontstaan door hoge uitstroom wegens pensionering en lage instroom van nieuwe artsen. Om de taken van de GGD toekomstbestendig te maken, werkt GGD Gelderland-Zuid bovenregionaal samen met andere GGD'en in de regio OostNederland, en met name met de Veiligheids- en gezondheidsregio Gelderland-Midden. Gezondheid in de fysieke en sociale woonomgeving / Omgevingswet De Omgevingswet, die vanaf 1 januari 2024 van kracht is, streeft naar een gezonde en veilige leefomgeving. Het combineert een groot aantal wetten en brengt het fysieke en sociale domein samen. Participatie van stakeholders is belangrijk om tot een evenwichtige en gezonde inrichting van de omgeving te komen. De landelijke gezondheidsnota geeft prioriteit aan het verbeteren van de leefomgeving in wijken/gebieden met gezondheidsachterstanden. Doordecentralisatie Beschermd wonen / beschermd thuis Per 1 januari 2025 is het de bedoeling dat de doordecentralisatie Beschermd wonen / beschermd thuis een feit is. Het doel van de doordecentralisatie is de ondersteuning zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de situatie van de inwoner. Het gaat ervan uit dat regiogemeenten hier beter zicht op hebben dan de huidige 44 centrumgemeenten, waaronder centrumgemeente Nijmegen.
Het kan zijn dat de regiogemeenten Beschermd wonen / beschermd thuis op termijn lokaal in plaats van regionaal willen organiseren. Afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt door de individuele 14 gemeenten, kan dit gevolgen hebben voor de Centrale toegang Beschermd Wonen / Maatschappelijke Opvang van de GGD. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming In opdracht van de VNG, de Ministeries van J&V en VWS is in 2021 een toekomstscenario voor een nieuwe inrichting voor de Nederlandse jeugd en gezinsbescherming ontwikkeld. Het plan is dat over vijf tot tien jaar: a) het Lokaal Team hulpverleent aan kind en gezin, b) functies van de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming zijn samengebracht in het Regionaal Veiligheidsteam, en c) dat er één vaste vertrouwde professional is die de gezinnen helpt. Het scenario betekent een grote innovatie en verandering in de jeugdbeschermingsketen, waarbij wordt overgestapt naar een gezinsgerichte benadering en een teammodel tussen organisaties. De uitgangspunten en realisatie van dit scenario kunnen grote organisatorische consequenties hebben voor de lokale sociale wijkteams, Raad voor de Kinderbescherming, Gecertificeerde Instellingen en ook voor (de organisatorische inbedding van) Veilig Thuis binnen de GGD.
In Gelderland wordt ervaring opgedaan met het werken volgens het toekomstscenario in twee proeftuinen in Nijmegen Dukenburg en Zaltbommel, waarbij Veilig Thuis ook betrokken is.
Programmabegroting 2025
pagina 13 van 112
Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 De Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 heeft als doel om knelpunten in de jeugdzorg structureel aan te pakken. Daarnaast heeft de agenda tot doel om het jeugdzorgstelsel financieel houdbaar te maken voor de toekomst. De Hervormingsagenda Jeugd bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. Er zal structureel worden geïnvesteerd in de landelijke kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp. Ook komt er een aanpassing van de Jeugdwet, waardoor duidelijker wordt waarvoor kinderen en ouders hulp kunnen krijgen. Gemeenten worden verplicht bepaalde specialistische zorg regionaal in te kopen om beschikbaarheid en continuïteit van zorg beter te organiseren. Daarnaast zullen wijkteams worden versterkt en moet betere samenwerking met bijvoorbeeld het onderwijs ervoor zorgen dat kinderen en jongeren meer met collectieve voorzieningen worden ondersteund en dat uithuisplaatsingen zoveel mogelijk worden voorkomen. Kansrijke Start Kansrijke Start is een landelijk actieprogramma, waarin gemeenten en het Rijk samen met medewerkers van wijkteams, welzijnswerk, volwassen-ggz, geboortezorg en GGD’en werken aan een kansrijke start voor zoveel mogelijk kinderen.
Kansrijke Start doet een beroep op gemeenten en alle professionals in het sociale en medische domein om het belang van de eerste 1000 dagen uit te dragen en er actief op in te zetten. Inmiddels werken alle gemeenten in de regio Gelderland-Zuid - samen met de GGD en andere partners uit het medische en sociale domein - aan een Kansrijke Start. Kansrijke Start maakt onderdeel uit van het GALA (zie boven). Binnen Kansrijke Start kunnen allerlei interventies worden ingezet om (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie te helpen. Interventies, zoals Voorzorg, Nu Niet Zwanger, Rookvrije Start, Prenataal Huisbezoek, groepsconsulten met zwangeren, oudercafé’s etc. Nieuwkomers Door de inval van Rusland in Oekraïne kwam een grote vluchtelingenstroom op gang. Daarnaast steeg ook het aantal asielzoekers. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de opvang van de (Oekraïense) vluchtelingen. De GGD verzorgt de publieke gezondheidszorg voor de vluchtelingen en asielzoekers.
Programmabegroting 2025
pagina 14 van 112
3 Programma GGD
Programmabegroting 2025
pagina 15 van 112
3 3.1
Programma GGD Overzicht programma
Programmabegroting 2025
pagina 16 van 112
Vier pijlers van betrouwbare publieke gezondheid De minister van VWS heeft in 2014 verschillende pijlers van de GGD benoemd voor een robuuste vormgeving van de publieke gezondheid. Deze vier taken acht de minister “voor het fundament van de publieke gezondheid van zo essentieel belang, dat zij op een uniforme wijze moeten worden geborgd. Ze vragen een gespecialiseerde deskundigheid met een hoge mate van continuïteit en duidelijke aanspreekpunten (zowel voor de lokale als de landelijke overheid). Deze taken dienen daarom bij de GGD’en te worden belegd en vormen de vier pijlers van iedere GGD. Rijk en gemeenten moeten, vanuit ieders eigen verantwoordelijkheid, de kwaliteit van deze pijlers gezamenlijk verankeren”. De vier pijlers zijn in de brief van de minister in onderstaande figuur verbeeld.
Deze vier pijlers komen in de begroting van de GGD terug bij de uniforme taken (professioneel geborgde uitvoering van wettelijke taken), maar kennen ook een facultatieve component die per gemeente (of groep van gemeenten) wordt afgenomen.
Programmabegroting 2025
pagina 17 van 112
3.2
Wettelijke taken opgedragen aan de GGD
3.2.1
Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA)
Wat houdt het in? Binnen het Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) verzamelen, bestuderen en vergelijken wij gegevens over de gezondheid en veiligheid van inwoners uit Gelderland-Zuid. We analyseren ook de factoren die hiermee kunnen samenhangen. Het programma OIA wordt ingezet om data uit o.a. registratiesystemen, gezondheidsmonitoren en/of openbare data beschikbaar te maken, te verwerken tot informatie en verder te verdiepen. Hiermee maken we inzichtelijk wat we vanuit de GGD voor welke groepen inwoners doen. Door samen met inhoudsdeskundigen de cijfers te duiden, versterken we onze advisering en uitvoering binnen de gezondheidspreventie. In onze rol als proactieve kennispartner geeft informatiegestuurd werken beter inzicht in samenhangende gezondheidsgegevens. Bij inwoners in een kwetsbare situatie stapelen de gezondheidsproblemen zich vaak op. Informatiegestuurd werken biedt ons mogelijkheden om te begrijpen wie wel of niet bepaalde ondersteuning/zorg van de GGD nodig heeft en helpt de aandacht op de juiste groepen te richten. Dit helpt de gezondheidsmakelaars bij het adviseren van gemeenten en het organiseren van preventie in het sociale domein. Het ondersteunt de gemeenten bij het maken van keuzes in het lokale (preventieve) gezond- en veiligheidsbeleid. Ook gemeenten zijn bezig met data- en informatiegestuurd werken.
Voor onder andere gemeenten levert de GGD voor veel gezondheidsthema’s cijfers uit de gezondheidsmonitors. Deze informatie wordt vanuit OIA verder geanalyseerd en verrijkt met andere data. Hiervoor worden open data verwerkt, maar ook kunnen registratiedata vanuit de Jeugdgezondheidszorg, Bijzondere Zorg, Veilig Thuis, of data van gemeenten ontsloten worden. Door samen met gemeenten en/of samenwerkingspartners op te trekken, kunnen we thematisch relevante data combineren. Denk bijvoorbeeld aan gegevens over de gezondheid/eenzaamheid van ouderen koppelen aan kenmerken van een wijk en aan de inzet van een casemanager dementie. Of door verwijzingen vanuit onze jeugdartsen te koppelen aan inzichten van jeugdhulpverlening en jeugdzorg en aan inkoopgegevens van de gemeente. Vanuit de GGD willen we met cijfers uit deze werkvelden aansluiten op de inzichten vanuit de gemeente(n) om kwetsbare groepen eerder in beeld te krijgen. Samenhang tussen verschillende factoren kunnen we ook op regionaal niveau met behulp van geavanceerde analysetechnieken bestuderen. Zo kunnen we bijvoorbeeld de relaties tussen gebiedstype/huishoudenstype en resultaten uit de gezondheidsmonitoren bestuderen, zoals we eerder een analyse hebben uitgewerkt gericht op kwetsbare gezinstypen en gericht op inwoners die aangeven moeite met rondkomen te ervaren.
Om data goed te kunnen benutten hebben we een goed ingerichte, veilige en overzichtelijke data infrastructuur nodig. Met dataspecialisten en gerichte data-tooling zetten we bestaande data om naar relevante inzichten (rapportages en dashboards). Deze zijn ondersteunend aan de ontwikkeling, uitvoering en monitoring van het gezondheids- en veiligheidsbeleid. De GGD en gemeenten krijgen hiermee structurele inzichten. Deze kunnen naar wens verder worden toegepast en verdiept. Met in achtneming van wetgeving gebruiken we data om de gezondheidssituatie van inwoners in Gelderland-Zuid steeds gedetailleerder voor iedereen in beeld te brengen op de website https://gezondheidincijfers.ggdgelderlandzuid.nl. 024-2027
Programmabegroting 2025
pagina 18 van 112
Samenhang met de Meerjarenstrategie 2024-2027 Het programma Onderzoek, informatie en advies geeft de eerste pijler uit de geactualiseerde meerjarenstrategie ‘Informatiegestuurde aanpak als basis voor betrouwbare advisering’ vorm. Dit is een toekomstbestendige, wendbare manier van werken. Dashboards geven informatie, overzicht en sturingsmogelijkheden en kunnen beleidsbeslissingen ondersteunen. In toenemende mate wordt binnen de verschillende werkvelden van de GGD gewerkt op basis van actuele informatie en onderzoek. Onze informatiegestuurde aanpak wordt op deze manier gezien als ondersteuning van het uitvoerende werk door professionals en stimuleert integraliteit. Het dient als basis voor de uitvoering van vraagstukken rondom (groepsgerichte) preventie (strategisch thema 2), de verbinding tussen de domeinen zorg en veiligheid (strategisch thema 3) en gezondheidsbescherming in het sociale en fysieke domein (strategisch thema 4). Informatiegestuurd werken helpt ons om een speerpunt als 'verkleinen van de kansenongelijkheid op gezondheid' te monitoren en om handelingsperspectieven te signaleren om vanuit ons netwerk verbeteracties/interventies in te zetten. Hetzelfde geldt voor het verbinden van de domeinen ‘Zorg en Veiligheid’. Juist door de verschillen en overeenkomsten inzichtelijk te maken, kunnen we betere keuzes maken.
Met als uitkomst dat we kwetsbare doelgroepen beter in beeld krijgen, zorg en advisering op maat te kunnen leveren en efficiënt het werk kunnen organiseren. Ontwikkelingen Externe ontwikkelingen, zoals het Integraal Zorg Akkoord (IZA), Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Nationaal Preventieakkoord tonen aan dat de GGD een belangrijke rol heeft als proactieve kennispartner. Om deze rol goed te kunnen vervullen, is informatiegestuurd werken essentieel waarmee we beter inzicht in samenhangende regionale en lokale gezondheidsgegevens kunnen realiseren. We hebben bijgedragen aan de regiobeelden die vanuit het IZA zijn opgesteld. Deze regiobeelden tonen de belangrijkste opgaven voor de regio om van zorgvraag naar leefvraag te komen. Deze transitie benadrukt het belang van een preventieve infrastructuur, waarbinnen we data als middel kunnen inzetten om gesprekken te voeren, voortgang op GALA en IZA monitoren en de verbinding tussen het sociale domein met het zorg domein kunnen opzetten. Naast een betrouwbare en gestructureerde dataverzameling wordt het toegangsniveau en de presentatievorm van data steeds belangrijker. We werken toe naar een single point of truth, en digitoegankelijke informatie. Iedere werknemer, bestuurder, ambtenaar en burger zou de mogelijkheid moeten hebben om (afhankelijk van het autorisatieniveau) gebruik te maken van actuele data.
Buiten de GGD biedt dit de mogelijkheid om op gedetailleerd niveau informatie in te winnen. Binnen de GGD zorgt het voor ‘spiegelinformatie’ t.b.v. eenduidige registratie en registratiekwaliteit en kan het de bewustwording van het nut van data en de data-volwassenheid van de organisatie laten groeien. Er zijn een aantal relevante ontwikkelingen op het gebied van informatievoorziening waar het programma OIA op anticipeert. Er gaat in 2025 meer ingezet worden op digitale dienstverlening, en we krijgen te maken met de implementatie van de Wet digitale overheid (Wdo) en de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz). Dit maakt de verplichting onder de AVG ”juistheid van gegevens” belangrijk, waarin we de plicht hebben om redelijke maatregelen te treffen om de juistheid van de gegevens van de cliënten te controleren en zo nodig te actualiseren.
Programmabegroting 2025
pagina 19 van 112
Wat willen we bereiken?
Wat gaan we ervoor doen?
Strategisch doel Operationeel doel
Prestatie / Resultaat 2025
Meer verdieping brengen aan inzichten over publieke gezondheid.
Vindplaats (op de website binnen het platform “Gezondheid in Gelderland Zuid”) met informatie over gezondheid en veiligheid in Gelderland-Zuid voor GGDprofessionals, beleidsmakers en inwoners realiseren.
Inzichten realiseren om een thema of (kwetsbare) doelgroep beter in beeld te krijgen. Prioritering in afstemming met afdelingen, samenwerkingspartners en/of de werkgroep informatiegestuurd werken (vanuit het RAO).
Verdiepende statistische analyses t.b.v. inzichten op wijk/gemeente of doelgroep niveau. Dashboards op afdelingsniveau (door)ontwikkelen t.b.v. onderbouwing/evaluatie beleid, uitbreiding informatie, optimaliseren datakwaliteit en vaststellen definities.
(Door)ontwikkeling van de dashboards, zodat data, relevante informatie en verdiepende statistische analyses beschikbaar komen voor afdeling, samenwerkende partijen en gemeenten.
Samenwerking met andere GGD’en en Coördinatie en uitvoering van één Academische Werkplaatsen Publieke panelonderzoek i.s.m. andere GGD’en Gezondheid (AWPG) vanuit een en Academische Werkplaatsen. gezamenlijke onderzoeksagenda Participatie in andere panelonderzoeken. Uitvoering en actualisering van de gezamenlijke onderzoeksagenda. Toewerken naar een meer datagedreven GGD
Een structurele en veilige datainfrastructuur opzetten t.b.v. data opslag, data verwerking, data analyse en publicatie van informatie.
Optimalisatie gegevensmanagement zodat beschikbare data t.b.v. onderbouwing beleid en voor verdiepend onderzoek beschikbaar is.
Groei in datavaardigheid: Dashboards Binnen de lijnafdelingen geborgde maken deel uit van leer- en producten, die worden geraadpleegd verbetercyclus van de lijnafdelingen. voor accurate cijfers en/of verbeteringen in de datakwaliteit.
Programmabegroting 2025
pagina 20 van 112
Wat kost het? Bedragen x € 1.000,Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Programma Onderzoek, Informatie en Advies
Realisatie 2023
Gewijzigde begroting 2024
Begroting
Raming
Raming
Raming
2025
2026
2027
2028
Lasten
583
644
683
683
683
683
Baten
-604
-644
-683
-683
-683
-683
Resultaat na belasting
-20
0
0
0
0
0
3.2.2
Algemene Gezondheidszorg (AGZ)
3.2.2.1 Gezondheidsbescherming Wat houdt het in? Gezondheidsbescherming richt zich op het beschermen van de gezondheid van inwoners van Gelderland-Zuid tegen infectieziekten in binnen- en buitenland, ongunstige milieufactoren en seksuele gezondheidsrisico’s. Doel is onder andere om te voldoen aan de eisen die wet- en regelgeving stelt aan gemeenten (Wet publieke gezondheid, Wet veiligheidsregio’s en subsidieregeling publieke gezondheidszorg). Gezondheidsbescherming is één van de pijlers van de publieke gezondheidszorg. Samenhang met de Meerjarenstrategie 2024-2027 Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein is één van de vier strategische thema’s in de Meerjarenstrategie 2024-2027. Gezondheidsbeschermende maatregelen, zoals vaccineren en het voorkomen van infecties door preventie, zijn van groot belang voor de volksgezondheid. Gezondheidsbescherming is één van de belangrijkste wettelijk verplichte taken in de Wet publieke gezondheid. Belangrijke aandachtspunten in dit kader zijn:
•
Integrale advisering gezonde leefomgeving: hierdoor levert de GGD een betrouwbare bijdrage aan een veilige en gezonde leefomgeving. Infectiepreventie en bestrijding antibiotica-resistentie: aandacht voor kwetsbare groepen en het voorkomen dat één van de grootste bedreigingen binnen de gezondheidszorg in Nederland onbeheersbaar wordt. Integrale organisatie seksuele gezondheidszorg: hierbij focust de GGD nog meer op preventie en sluit zo goed als mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners.
•
•
Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen betreffen:
• • • •
Aanhoudende dreiging en onvoorspelbaarheid van infectieziekten, opkomende zoönosen en gevaar van infecties door bacteriën die (multi)resistent zijn tegen antibiotica. Pandemische paraatheid, inclusief extra inzet infectieziektebestrijding mede op het terrein van testen, vaccineren, bron- en contractonderzoek, etc. Implementatie van de Omgevingswet, die op 1 januari 2024 van start is gegaan. Dit zal ook in 2025 doorlopen. Zorg over groepen die relatief grote seksuele gezondheidsrisico’s lopen en de noodzaak tot netwerksamenwerking, extra preventie en inzet eHealth hiervoor.
Programmabegroting 2025
pagina 21 van 112
•
•
•
• •
•
In (een deel van) de samenleving zien we weerstand rond het thema seksuele vorming, terwijl tegelijkertijd de kwaliteit van seksuele vorming verbetering nodig heeft (jongeren waarderen de seksuele vorming op school gemiddeld met een 5,6). Daarnaast is er toenemende aandacht voor het onderwerp seksueel grensoverschrijdend gedrag in de samenleving, de netwerkaanpak seksueel geweld blijft hierop aansluiten. Ontoereikende en veranderende organisatie van de financiering voor Aanvullende Seksuele Gezondheid (ASG) en PrEP vanuit het Rijk. Veranderingen zullen vanaf augustus 2024 stapsgewijs doorgevoerd worden. Een toenemende en complexere vraag van burgers, gemeenten en instellingen op het gebied van milieuthema’s, zoals luchtkwaliteit, geluidshinder en geurhinder. Daarnaast wordt er ook meer kennis en adviezen gevraagd op het gebied van de grote maatschappelijke opgaven vanuit klimaatadaptatie, de energietransitie en de woningbouwopgave. De landelijke opdracht om te komen tot een vaccinatievoorziening per GGD. Een blijvende toename in reizigersconsulten. Voorheen waren pieken waar te nemen in de maanden april, mei en juni. Nu zien we door het jaar heen een constante drukte en wachttijd. Verwachting is dat deze trend zich doorzet.
Verwachting is opnieuw een najaarscampagne coronavaccinaties in 2025 en in het gehele jaar de mogelijkheid om een coronavaccinatie te halen bij aanwezigheid hoog medisch risico met verwijsbrief specialist.
Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel Gezondheidsbescherming van inwoners tegen infectieziekten in binnenen buitenland, ongunstige milieufactoren en seksuele gezondheidsrisico’s (Wpg).
Voorkomen en bestrijden van infectieziekten en TBC, vroegtijdig signaleren hiervan en adequaat voorbereid zijn op uitbraken.
Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2025
• • • • • • • • • • • • •
• •
Preventie en bestrijding
Surveillance. Monitoring RVP-vaccinatiegraad Gelderland-Zuid. Verwerking van meldingen conform Wpg. Beleidsadvisering. Preventie. Bron- en contactopsporing / screening. Epidemiologisch onderzoek. Netwerksamenwerking. Vangnet. Uitbraakmanagement. Onderzoek. Behandeling en begeleiding. Extra taken in het kader van de pandemische paraatheid (voorbereid zijn op grootschalig testen, vaccineren, bronen contactonderzoek, etc.) die door de Minister van VWS bij de GGD zijn of kunnen worden belegd. Opzetten van een GGD brede vaccinatievoorziening. Implementatie van landelijke traject Elektronisch Voorschrijven (EVS) voor zowel TBC, IZB, reizigers als SG.
• Adviesfunctie voor de uitvoering van de
Programmabegroting 2025
pagina 22 van 112
Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel
Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2025
van niet te behandelen infecties veroorzaakt door resistente bacteriën (Antibiotica Resistentie ABR).
aanpak ABR met de ketenpartners Gelderland-Zuid. • Deelname aan het Gelders Antibiotica & Infectiepreventie Netwerk (GAIN). • Deelname aan projecten en onderzoek.
Technische hygiënezorg bij risico-instellingen en evenementen (Wpg) en toezicht en vergunningverlening bij tattoo- en piercing-shops (Warenwet).
• Inspecties bij risicovolle situaties en instellingen waar meer risico’s op infecties te verwachten zijn zoals: o Grote evenementen. o Seksinrichtingen. o Opvangvoorzieningen.
Integrale seksuele gezondheidszorg (Wpg).
• Toezicht en vergunningverlening bij tattoo- en piercingshops. • Ontwikkeling van EPD voor seksuele gezondheidszorg (het betreft hier een landelijke ontwikkeling / systeem). • Uitgevoerde Wpg-taken seksuele gezondheidszorg (in samenhang georganiseerd met aanvullende seksuele gezondheidszorg Gelderland-Zuid): o Netwerksamenwerking en deskundigheidsbevordering seksuele gezondheid in de keten. o Preventie-activiteiten met betrekking tot onder andere: - Voorlichting aan kwetsbare groepen (preventie van soa, seksueel geweld en ongewenste zwangerschap). - Bevorderen van seksuele vorming. - Nu Niet Zwanger: bespreekbaar maken van kinderwens, seksualiteit en anticonceptie ter voorkoming van onbedoelde zwangerschap (onderdeel van het landelijke programma Kansrijke Start).
Programmabegroting 2025
pagina 23 van 112
Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel Voorkomen of beperken van gezondheidsschade ten gevolge van blootstelling aan ongunstige milieufactoren (MMK, Wpg).
Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2025 •
• •
• • •
Programmabegroting 2025
Advisering over de (negatieve) invloeden van milieufactoren op de gezondheid van inwoners. Te denken valt aan adviezen over houtstook, geuroverlast en koolmonoxide. Voorlichting aan gemeenten, instellingen en inwoners. (Oriënterend) onderzoek naar blootstelling aan milieufactoren en gezondheidsproblemen. Signalering van ongewenste ontwikkelingen. Verwerking van meldingen, vragen en klachten. Preventie.
pagina 24 van 112
3.2.2.2 Toezicht Kinderopvang Wat houdt het in? Toezicht Kinderopvang richt zich op het ondersteunen van gemeenten en het Rijk bij het borgen van de kwaliteit van de kinderopvang. Samenhang met de Meerjarenstrategie 2024-2027 Toezicht kinderopvang draagt bij aan veilige en kwalitatieve opvang voor alle kinderen in de regio Gelderland-Zuid. Dit sluit aan bij het strategische thema ‘Gezondheidsbescherming en -bevordering in het sociale en fysieke domein’. Ontwikkelingen Het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) is voornemens om toezicht op de proceskwaliteit en kwaliteitszorg van voorschoolse educatie in 2026 of 2027 over te dragen van de Onderwijsinspectie naar de gemeenten/GGD’en. Nu is dit toezicht nog signaalgestuurd, straks moet het structureel toezicht worden. Als deze ontwikkeling doorzet, dan betekent dit dat de GGD / team Toezicht Kinderopvang zich in 2025 moet voorbereiden op deze overname. Wat willen we bereiken?
Wat gaan we ervoor doen?
Strategisch doel
Operationeel doel
Prestatie/ Resultaat 2025
Bijdragen aan veilige en kwalitatieve kinderopvang.
Toezicht houden op kwaliteit kinderopvang (Wet kinderopvang en Wet IKK).
• Inspectie bij 100% van alle locaties voor kinderopvang. • Inspectie bij 50% van alle gastouderlocaties.
3.2.2.3 Publieke gezondheid bij crises en rampen Wat houdt het in? De publieke gezondheidszorg bij crises en rampen richt zich op het borgen van de inzetcapaciteit van de GGD bij calamiteiten en crisis, zodat wordt voldaan aan de eisen die zowel de Wet publieke gezondheid als de Wet veiligheidsregio’s stelt. Publieke gezondheid bij incidenten, rampen en crises is benoemd als één van de vier pijlers van de GGD. Dit product is ondergebracht bij AGZ, desalniettemin blijft de inzet hiervan GGD-breed. Psychosociale hulp bij ingrijpende gebeurtenissen (PSHi) is als apart facultatief product opgenomen in de begroting van de GGD. De regie voor de PSHi is altijd een verantwoordelijkheid van gemeenten. Indien gemeenten GGD-inzet vragen voor PSHi wordt dit gezien als facultatieve taak en vindt verrekening op factuurbasis plaats (zie facultatieve producten). Samenhang met de Meerjarenstrategie 2024-2027 Eén van de belangrijkste GGD-rollen betreft die van crisisorganisatie. Met het subprogramma Publieke gezondheid bij crises en rampen, wordt deze rol ingevuld en wordt voldaan aan de wettelijke eisen op dit gebied. Het biedt het kader voor alle GGD-medewerkers om zich voor te bereiden op hun rol in een crisissituatie of ramp. Daarbij geven we extra aandacht aan kwetsbare groepen ten tijde van een crisis, ramp of ingrijpende gebeurtenis.
Programmabegroting 2025
pagina 25 van 112
Ontwikkelingen Belangrijke ontwikkelingen zijn:
•
Subsidiekaders van NZa/AZO voor OTO-middelen 2025.
Wat willen we bereiken? Strategisch doel Operationeel doel Borgen publieke (Kunnen) uitvoeren van gezondheid bij crisis en GGD-taken IZB, MMK, rampen (Wpg in relatie GZO en PSH in tot Wvr). opgeschaalde situaties.
Wat gaan we ervoor doen? Prestatie / Resultaat 2025 • Actueel GGD-crisisplan en GGD Rampen Opvang Plan (GROP) met daarin opgenomen de leerpunten uit de evaluatie van de coronacrises. • Oefenen, trainen en opleiden conform deze plannen. • Voorzien in piketfuncties publieke gezondheid voor VRGZ-/GHORcrisisorganisatie. • Borgen inzet GAGS voor de GHOR.
Wat kost het? Bedragen x € 1.000,Wettelijke taken opgedragen aan de GGD Algemene Gezondheidszorg
Realisatie
Gewijzigde begroting
Begroting
Raming
Raming
Raming
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Lasten
3.746
4.484
6.023
6.023
6.023
6.023
Baten
-3.906
-4.484
-6.023
-6.023
-6.023
-6.023
Resultaat na belasting
-159
0
0
0
0
0
3.2.3
Gezond Leven: Gezonde wijk/gemeente en Gezonde School
Wat houdt het in? Gezonde Kennis Team Gezonde Kennis is verantwoordelijk voor de epidemiologische taak zoals beschreven in de Wet publieke gezondheid (art. 2). Zij verwerven, op epidemiologische analyse gebaseerd, inzicht in de gezondheidssituatie van de bevolking in Gelderland-Zuid. Zij signaleren trends/ontwikkelingen in kansen en bedreigingen voor de gezondheid van onze inwoners en voeren periodiek GGDgezondheidsmonitors uit. Deze onderzoeksgegevens geven een beeld van de (ontwikkeling van) gezondheid van de inwoners in ons werkgebied. Het vormt de basis van preventieve acties, beleidsadvisering en gezondheidsbevordering. Het team Gezonde Kennis werkt nauw samen met gezondheidsmakelaars (zie onder) en draagt bij aan het Programma Onderzoek Informatie en Advies (OIA) van de GGD. De monitors worden in samenwerking met het RIVM, het CBS en andere GGD’en uitgevoerd.