2024-125.2 Uitvoeringsplan dementievriendelijk West Maas en Waal 2024-2026

Uitvoeringsplan dementie vriendelijk West Maas en Waal 2024-2026 Op naar een dementievriendelijke gemeente!

Afbeelding 1 Logo dementie vriendelijk West Maas en Waal

Inhoudsopgave 1. Inleiding ............................................................................................................................................... 3 1.1 Voorwaarden dementievriendelijke gemeente .............................................................................. 3 1.2 Waar kun je als gemeente aan werken? ....................................................................................... 4 1.3 Opdracht welzijnsorganisatie Sociom ........................................................................................... 4 2. Uitvoeringsplan: op naar een dementie vriendelijk West Maas en Waal! ........................................... 5 2.1 Kennis vergroten ........................................................................................................................... 5 2.2 Actief samenwerken ...................................................................................................................... 6 2.3 Stimuleren...................................................................................................................................... 7 2.4 In jouw buurt ..................................................................................................................................

8 Bijlagen .................................................................................................................................................... 9 Bijlage 1: Voorwaarden dementievriendelijke gemeente .................................................................... 9 Bijlage 2: dementiescan 2023 en dementiescan 2024 ...................................................................... 11

2

1. Inleiding Mensen met dementie verliezen hun cognitieve vaardigheden in een toenemende mate. Dat heeft vervolgens een grote invloed op het leven van de persoon, en zijn naasten. Een persoon met dementie heeft meer ondersteuning en begeleiding nodig, terwijl hij/zij fysiek vaak nog tot veel in staat is. Landelijk waren er in 2020 ongeveer 280.000 mensen met dementie. De prognoses laten zien dat dit aantal stijgt naar 520.000 in 2040. Deze situatie speelt zich ook af in West Maas en Waal. Er is een prognose gemaakt door ABF Research over de voorspelling van het aantal mensen met dementie per gemeente. Dit is gedaan op basis van de toekomstige bevolkingsopbouw. Uit de prognose komt naar voren dat in 2023 er 350 mensen met dementie in de gemeente West Maas en Waal zijn en dit aantal oploopt tot 870 in 2050 (Zie afbeelding 2). Dit betekent dat steeds meer inwoners, organisaties en verenigingen in West Maas en Waal dagelijks te maken (gaan) krijgen met dementie. De aantallen zijn lager of vergelijkbaar met gemeenten in de regio Nijmegen (Druten, Beuningen, Wijchen). Vergeleken met de regio Rivierenland (Tiel, West-Betuwe, Geldermalsen etc.) stijgt West Maas en Waal er bovenuit. Dat het aantal mensen met dementie toeneemt is zeker. Daarom is in het coalitieakkoord 2022-2026 opgenomen dat de gemeente West Maas en Waal een dementievriendelijke gemeente wil worden.

Dit om ervoor te zorgen dat iedereen met dementie zo lang mogelijk mee kan doen in de samenleving. Afbeelding 2: Prognose aantal mensen met dementie in Nederland en per gemeente

Bron: Alzheimer Nederland (2023)

Een dementievriendelijke gemeente is volgens Alzheimer Nederland een gemeente die burgers, bedrijven en organisaties stimuleert en faciliteert om zich actief in te zetten voor een dementievriendelijke samenleving. Zo ontstaat er een gemeenschap waarin iedereen dementie accepteert. Van bakker en buurman tot sportclub en wijkagent. Een gemeenschap waarin mensen met dementie ‘gewoon’ boodschappen doen, hun bankzaken regelen, naar hun vereniging gaan en de bibliotheek of een museum bezoeken. Een gemeenschap waarin de gemeenschap hen een handje toesteekt wanneer zij het even niet meer weten. Hierdoor is er sprake van een gemeenschap waarin mensen met dementie en hun mantelzorgers zo lang mogelijk mee kunnen doen in de samenleving. 1.1 Voorwaarden dementievriendelijke gemeente Alzheimer Nederland heeft in september 2023 enkele voorwaarden opgesteld waar een gemeente aan moet voldoen om een certificaat ‘dementievriendelijke gemeente’ te kunnen ontvangen. Bijlage 1 laat deze voorwaarden zien. Een van de voorwaarden is dat je als gemeente op ten minste 4 van de thema’s in de dementiescan op (of boven) het landelijk gemiddelde scoort. Het thema ‘kennis van omgang dementie’ in de gemeente is hiervan uitgezonderd. Om te bepalen wat de score is wordt er jaarlijks een dementiescan ingevuld samen met het lokale netwerk dementie.

Bijlage 2 geeft de dementiescans weer die in 2023 en in 2024 zijn ingevuld. Vanaf 2024 is het onderwerp ‘Wonen met dementie’ toegevoegd aan de dementiescan. De dementiescan van 2024 laat zien dat we op 5 onderdelen (die meetellen in de score) op of boven het landelijk gemiddelde scoren. Echter, voldoen we nog niet aan alle voorwaarden. Om dat te bewerkstelligen en te behouden is dit uitvoeringsplan geschreven.

3

1.2 Waar kun je als gemeente aan werken? Er zijn door Alzheimer Nederland vier onderdelen beschreven waar je als gemeente aan kan werken om een dementievriendelijke gemeente te worden (zie figuur 1). Deze elementen zijn als uitgangspunt genomen voor de structuur van dit uitvoeringsplan. Hiermee wordt voortgebouwd op het uitvoeringsplan van 2023 waar dezelfde opbouw is gebruikt. In dit uitvoeringsplan is het element ‘zorg op maat’ vervangen door het element ‘in jouw buurt’. De inhoudelijke betekenis van dit element is hetzelfde gebleven. Alleen de titel is veranderd.

Figuur 1. Onderdelen ‘hoe werk je als gemeente aan een dementievriendelijke gemeente?’ volgens Alzheimer Nederland.

1.3 Opdracht welzijnsorganisatie Sociom In 2024 heeft de welzijnsorganisatie Sociom een opdracht gekregen in de ontwikkeling naar een dementie vriendelijk West Maas en Waal. Dit omdat de welzijnsorganisatie dicht bij de inwoners (met dementie), verenigingen en mantelzorgers staat en hierdoor een groot netwerk heeft in de gemeente. Met hun kennis en expertise zijn zij in staat om acties in de praktijk uit te voeren die bijdragen aan de dementievriendelijke gemeente. De opdracht aan Sociom bevat de volgende onderdelen: •

Informeren

Het informeren van inwoners, vrijwilligers, mantelzorgers, verenigingen en organisaties over (het herkennen en omgaan met) dementie. Dit bijvoorbeeld door het organiseren van trainingen, informatiebijeenkomsten of het verspreiden van informatie(folders) over dementie. Het logo van dementie vriendelijk West Maas en Waal zal hierbij gebruikt worden. •

Actief stimuleren

Organisaties, verenigingen en bedrijven in de gemeente stimuleren en faciliteren om dementievriendelijk te worden. Op die manier dragen zij hun steentje bij, zodat inwoners met dementie zo lang mogelijk mee kunnen doen in de samenleving. Zo kunnen inwoners met dementie boodschappen blijven doen en deelnemen aan activiteiten van verenigingen. •

Vrijwilligers werven/ koppelen

Het voorliggend veld versterken met voldoende (opgeleide) vrijwilligers die mensen met dementie en hun mantelzorgers ondersteunen. Dit sluit aan op de basisopdracht die Sociom heeft voor vrijwilligerscoördinatie. •

Organiseren van activiteiten voor (thuiswonende) mensen met dementie

Sociom oriënteert zich op het organiseren en uitvoeren van activiteiten waar (thuiswonende) mensen met dementie en eventueel hun mantelzorgers aan kunnen deelnemen. Deze activiteiten moeten ook toegankelijk zijn voor inwoners zonder indicatie en dienen als een voorliggende algemene voorziening.

4

2. Uitvoeringsplan: op naar een dementie vriendelijk West Maas en Waal! Het uitvoeringsplan dementie vriendelijk West Maas en Waal gaat in op acties die in 2023 en begin 2024 (tot en met Q1 2024) uitgevoerd zijn. Ook geeft het plan een doorkijk naar acties die op de planning staan tot en met 2026. De acties zijn onderverdeeld in de 4 elementen die Alzheimer Nederland heeft geformuleerd (Zie figuur 1). Ook zijn in dit uitvoeringsplan de voorwaarden voor het certificaat ‘dementievriendelijke gemeente’ verworven in de acties. 2.1 Kennis vergroten Het eerste element is kennis vergroten. Dit gaat specifiek over het vergroten van kennis over het herkennen van en omgaan met inwoners met dementie. Een toename in de kennis hierover creëert en bevordert begrip en acceptatie. De verwachting is dat meer begrip en acceptatie bijdraagt aan een inclusieve samenleving en daarmee ook een taboedoorbrekende werking heeft. Doelstelling: Inwoners, mantelzorgers, vrijwilligers, professionals, hulpverleners en ondernemers zijn zich in 2026 bewust van, en hebben inzicht in, het perspectief van mensen met dementie en hun mantelzorgers. Specifiek hebben zij kennis over het herkennen van, en omgaan met mensen met dementie en weten hoe daarmee om te gaan. Wat is er gedaan in 2023 en begin 2024? -

-

Er zijn in drie verschillende dorpen een trainingen georganiseerd over het herkennen en omgaan met dementie voor inwoners, mantelzorgers en algemeen publiek. Op 20 september heeft de theatervoorstelling ‘De wondere wereld van dementie’ plaatsgevonden voor inwoners, mantelzorgers en algemeen publiek. Via de Maas&Waler en socials van de gemeente is er meermaals verwezen naar de pagina over dementie vriendelijk West Maas en Waal. Het kringberaad (seniorenverenigingen) is geïnformeerd over de dementievriendelijke gemeente en het gratis trainingsaanbod van Samendementievriendelijk. Tijdens verschillende (informatie)bijeenkomsten zijn informatiefolders van Alzheimer Nederland verspreid. De website ‘Breinspoken’, waar informatie voor kinderen tot en met 18 jaar over dementie te vinden is, is toegevoegd aan de pagina van dementie vriendelijk West Maas en Waal. Aangesloten bij de zorgprisma van Vektis waar cijfers over dementie verzameld worden. Op de ‘Zo leef ik graag markt’ van 20 januari 2024 hebben Alzheimer Nederland en Samendementievriendelijk inwoners op een laagdrempelige manier geïnformeerd over dementie. In januari 2024 hebben medewerkers van het KCC en de buitendienst een training over het herkennen en omgaan met dementie gevolgd.

Wat staat er op de planning voor 2024-2026? De acties op het gebied van ‘kennis vergroten’ zullen grotendeels, en in samenwerking met, Sociom uitgevoerd worden. Denk hierbij aan bijvoorbeeld: - Trainingen organiseren over het herkennen en omgaan met dementie voor inwoners, mantelzorgers en algemeen publiek. - Oriënteren op het organiseren, stimuleren en/of faciliteren van voorlichtingsbijeenkomsten voor winkel- en horecapersoneel, beheerders publieke accommodaties en vrijwilligers van organisaties die veel in aanraking komen met ouderen en dementie. - Informeren over dementie vriendelijk West Maas en Waal via diverse communicatiekanalen en het verspreiden van informatiefolders op diverse locaties en bijeenkomsten in de gemeente. - Samen met het lokale netwerk dementie onderzoeken of er behoefte is aan een lokale dementiewijzer en deze eventueel gezamenlijk ontwikkelen. - Met het lokale netwerk dementie en Alzheimer Nederland informatiebijeenkomsten organiseren en onderzoeken of daar structurele behoefte aan is.

5

2.2 Actief samenwerken Het tweede element gaat over actief samenwerken. Samenwerking met partijen zoals Alzheimer Nederland, het lokale netwerk dementie en andere partijen uit de gemeente zijn van belang om een gemeente dementievriendelijk te maken. De kennis en ervaring rondom het onderwerp zit namelijk verspreid bij een tal van organisaties. Daarnaast zorgt samenwerking voor een integrale aanpak. Doelstelling: In 2026 is er een lokaal en actief netwerk dementie West Maas en Waal waar verschillende organisaties, mensen met dementie en mantelzorgers in vertegenwoordigd zijn. Dit netwerk denkt en werkt aan een dementievriendelijke gemeente. Dit doordat er regelmatig contact is tussen verschillende partijen en er jaarlijks een of meerdere netwerkbijeenkomsten en werkgroepen plaats vinden. Wat is er gedaan in 2023 en begin 2024? -

-

Er zijn 5 netwerkbijeenkomsten georganiseerd met het lokale netwerk uit de gemeente West Maas en Waal. Hierin zijn professionals aangesloten vanuit het mantelzorgsteunpunt, welzijnsorganisatie, seniorenvereniging en zorgorganisaties. De woningbouwcoöperatie, De Kernen, is sinds 2023 aangesloten. Met het lokale netwerk de dementiescan van 2024 besproken en ingevuld. De kerngroep, bestaande uit Alzheimer Nederland, GGD en de gemeente, heeft regelmatig overleg gehad over de voortgang. De integraliteit tussen mantelzorgbeleid en de dementievriendelijke gemeente is gewaarborgd door interne afstemming en aan te sluiten bij de kerngroep mantelzorgondersteuning. Er hebben twee bestuurlijke overleggen plaatsgevonden. Eén met de regionale afdeling van Alzheimer Nederland en één met het Odensehuis Animi Vivere. Om regionale samenwerking te bevorderen is er contact gezocht met de gemeente Druten. Aangesloten bij regiobijeenkomsten (van o.a. netwerk 100) die georganiseerd zijn over het onderwerp dementie. Bijvoorbeeld begin 2024 over dementievriendelijke initiatieven.

Wat staat er op de planning voor 2024-2026? -

-

-

Samen met Sociom het lokale netwerk dementie voortzetten met netwerkbijeenkomsten. Dit om samen te werken en elkaar te informeren over de ontwikkelingen naar een dementievriendelijke gemeente. Samen met Sociom het lokale netwerk dementie uitbreidden met relevante partners, mantelzorgers en mensen met dementie. De kerngroep van het lokale netwerk dementie uitbreidden met Sociom en eventueel andere partijen. Dit zodat acties oppakt, uitzet en/of eventueel uitgevoerd kunnen worden. Met de kerngroep het uitvoeringsplan jaarlijks evalueren en/of bijsturen. Een intentieovereenkomst met verschillende partijen uit de gemeente opstellen en ondertekenen. Hierin staat het gemeenschappelijke doel om een dementievriendelijke gemeente te worden centraal. Aangehaakt blijven bij het regionale netwerk dementie, aansluiten bij regio bijeenkomsten en waar mogelijk samenwerken met gemeenten uit de regio. De samenwerking tussen zorg- en welzijnsprofessionals in de dementieketen in kaart brengen, versterken en optimaliseren. Met het lokale netwerk dementie jaarlijks de dementiescan invullen. Met het lokale netwerk dementie en Alzheimer Nederland informatiebijeenkomsten organiseren en onderzoeken of daar structurele behoefte aan is.

6

2.3 Stimuleren Het derde element volgens Alzheimer Nederland is stimuleren. Een dementievriendelijke gemeente stimuleert partijen, bedrijven, organisaties en inwoners om zich in te zetten voor een dementievriendelijke gemeente. Doelstelling: In 2026 zijn er meerdere organisaties, verenigingen, inwoners en ondernemers in West Maas en Waal die zich actief in zetten voor een dementie vriendelijk West Maas en Waal. Wat is er gedaan in 2023 en begin 2024? -

Aangesloten bij het sport- en preventiecafé en folders van Alzheimer Nederland onder de aandacht gebracht bij de aanwezigen waaronder (sport)verenigingen en fysiotherapeuten. De seniorenverenigingen zijn via het kringberaadoverleg gestimuleerd om een gratis training aan te vragen bij de organisatie Samendementievriendelijk. De ondernemersverenigingen, politie en brandweer zijn via de mail geïnformeerd en gestimuleerd om zich in te zetten voor een dementievriendelijke gemeente. De wijkagenten uit de gemeente zijn uitgenodigd om deel te nemen aan de training herkennen en omgaan met dementie.

Wat staat er op de planning voor 2024-2026? De acties in het teken van stimuleren vallen voor een gedeelte onder de opdracht voor de welzijnsorganisatie Sociom. Denk hierbij aan acties zoals: -

-

Samen met het lokale netwerk dementie, de sport, muziek, dames- en seniorenverenigingen actief benaderen en hen stimuleren en/of faciliteren om dementievriendelijk te worden. Bijvoorbeeld door het volgen van een training door Samendementievriendelijk. Samen met het lokale netwerk dementie, winkeliers en supermarkten actief benaderen en hen faciliteren waar mogelijk om een dementievriendelijke onderneming te worden. Het basis- en voortgezet onderwijs informeren over dementie en hen activeren om dementie een plek te geven in het onderwijs/lesaanbod. Oriënteren op creatieve en nieuwe mogelijkheden om organisaties, partijen en verenigingen te stimuleren om dementievriendelijk te worden. Actief informatie over het (gratis) trainingsaanbod van de organisatie Samen dementie vriendelijk blijven verspreiden via diverse informatiekanalen en bijeenkomsten. Het onderwerp dementievriendelijke gemeente tijdens een sport- en preventiecafé aan bod laten komen.

7

2.4 In jouw buurt Een dementievriendelijke gemeente is tot slot een gemeente die begeleiding op maat mogelijk maakt voor inwoners met dementie en hun mantelzorgers. Dit is een vrij breed element waar ook passende zorg voor mantelzorgers van belang is. Doelstelling: In de gemeente West Maas en Waal is er in 2026 voldoende (zorg)aanbod voor mensen met dementie en mantelzorgers om hen te begeleiden, ondersteunen en/of te ontlasten. Wat is er gedaan in 2023 en begin 2024? -

Er zijn in drie verschillende dorpen een trainingen georganiseerd over het herkennen en omgaan met dementie voor inwoners, mantelzorgers en algemeen publiek. Op 20 september heeft de theatervoorstelling ‘De wondere wereld van dementie’ plaatsgevonden voor inwoners, mantelzorgers en algemeen publiek. Er is een nieuw lotgenotencontact voor mantelzorgers voor mensen met dementie opgestart in Dreumel. Er is een succesvolle dag voor de mantelzorgers georganiseerd in 2023 met verschillende activiteiten. De behoeftes van mantelzorgers zijn middels een lokale vragenlijst opgehaald en geanalyseerd. De organisatie MantelzorgNL heeft een onderzoek gedaan naar de mantelzorgondersteuning in de gemeente West Maas en Waal. Het mantelzorgsteunpunt heeft regelmatig overleg gehad om de mantelzorgondersteuning in de gemeente te bespreken. Begin 2024 aangesloten bij een webinar over dagactiviteiten voor thuiswonende mensen met dementie. Er is in 2023 een pilot Wmo-dagbesteding gestart met als doel inwoners sneller hulp te bieden en mantelzorgers te ontlasten.

Wat staat er op de planning voor 2024-2026? -

De lokale pilot Wmo-dagbesteding evalueren en indien mogelijk continueren. De mantelzorgondersteuning in de gemeente herijken, professionaliseren en optimaliseren. Met het lokale netwerk dementie en Alzheimer Nederland informatiebijeenkomsten organiseren en onderzoeken of daar structurele behoefte aan is. Bestaande ontmoetingsmogelijkheden voor mensen met dementie in kaart brengen en eventueel aanvullende ontmoetingsmogelijkheden creëren. Samen met Sociom oriënteren op het ontwikkelen van dagactiviteiten voor mensen met (een lichte vorm van) dementie waar zij zonder indicatie gebruik van kunnen maken. Oriënteren op inkoop of subsidie van een product tussen HO en individuele begeleiding/ tevens respijtzorg thuis (aanwezigheidszorg) voor mantelzorgers. Deelnemen aan het nationale dementie congres om informatie op te halen over zorg en ondersteuning voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Een woonzorgvisie ontwikkelen waar de woonbehoefte van mensen met dementie in opgenomen wordt. De beleidsregel over zorg-voor-elkaar-woningen implementeren waardoor het mogelijk is voor mantelzorgers om dicht bij huis mantelzorg te verlenen. Het project ‘Zorgzame Buurt’, waar dementievriendelijk een onderdeel vanuit maakt, verder ontwikkelen. In de regionale zorg- en Wmo-inkoop voldoende kwalitatieve en kwantitatieve zorg voor mensen met dementie en mantelzorgers inkopen waar mogelijk.

8

Bijlagen Bijlage 1: Voorwaarden dementievriendelijke gemeente

9

10

Bijlage 2: dementiescan 2023 en dementiescan 2024 Resultaten dementiescan gemeente West Maas en Waal 2023

Resultaten dementiescan gemeente West Maas en Waal 2024

11