2024-105 Brief college aan inwoners over Oekraiense vluchtelingen

Beste inwoners van West Maas en Waal, Graag willen wij u meenemen in een kwestie die u en ons college van burgemeester en wethouders al enige tijd zeer bezig houdt. In 2022 werd de wereld opgeschrikt door de aanval van Rusland op Oekraïne en de oorlog die daar losbarstte. Als gevolg van deze oorlog kwam een enorme vluchtelingenstroom op gang. Met een omvang die Europa sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer heeft gezien. Kort na de Russische invasie leek het om kortdurende en tijdelijke opvang te gaan. Er was geen wettelijk kader om deze opvang snel te realiseren. Daarom werd door de regering het Staatsnoodrecht ingezet. Hiermee werd de verantwoordelijkheid voor de opvang bij de burgemeester onderbracht. Inmiddels is duidelijk dat ook op langere termijn opvang nodig zal zijn. Alle landen van de EU nemen een rol in het opvangen van zo'n 6 miljoen Oekraïners die door de oorlog op de vlucht slaan. Ook alle gemeenten in Nederland dragen bij aan deze opvang. In onze gemeente werd snel opvang georganiseerd in Altforst en Wamel. West Maas en Waal vangt momenteel 130 Oekraïense vluchtelingen op in deze twee locaties. De opvang in West Maas en Waal wordt voor een belangrijk deel uitgevoerd door de Jasmin Group. Zij zorgt op eigen locatie in Altforst voor de opvang van 75 mensen. En verzorgt de 55 mensen in ’t Veerhuis in Wamel. De opvang bleek van langdurige aard te zijn.

En we werden naast de opvang van Oekraïners ook verantwoordelijk voor de opvang van asielzoekers. Daarom hebben wij in april 2023 besloten om de verantwoordelijkheid voor het huisvesten van vluchtelingen bij het college neer te leggen. En de wethouder Ruimte de taak te geven om dit uit te voeren. Dit ook vanwege de aankondiging van de Tijdelijke wet opvang ontheemden Oekraïne. Deze wet bepaalt dat de opvang een collegebevoegdheid wordt. Vanwege de aanhoudende vluchtelingenstroom werd door de Rijksoverheid nogmaals verzocht aan gemeenten om meer opvangplaatsen te realiseren. Vanuit de goede samenwerking met de Jasmin Group heeft voor de zomer van 2023 een gesprek plaatsgevonden over uitbreiding van de opvang met 30 opvangplaatsen. Op 22 augustus 2023 besprak het college de voorwaarden waaronder de uitbreiding tot stand zou komen. Het toenmalige college vond twee zaken van groot belang. Allereerst, met betrekking tot Maasbommel, dat de leegstaande locatie De Dijkgraaf de voorkeur genoot. Deze was niet beschikbaar – zo werd ons gemeld. Het tweede had te maken met de te sluiten overeenkomst en de verwezenlijking hiervan. Er moest een voorbehoud in opgenomen worden. Dat het een en ander niet door zou gaan wanneer onze gemeenteraad er niet mee in zou stemmen. De gemeenteraad is niet betrokken geweest bij de ontwikkeling en uitvoering van plannen rond de uitbreiding van de opvang.

Half september 2023 is de gemeenteraad in beslotenheid op hoofdlijnen geïnformeerd. Kort voor de inwonersavond in Maasbommel. In oktober 2023 was deze inwonersavond in Maasbommel. Daarna besloot het college om de gemeenteraad te verzoeken om niet met de beoogde uitbreiding op de Raadhuisdijk in Maasbommel in te stemmen. De Jasmin Group werd de volgende dag geïnformeerd. In december 2023 spande de Jasmin Group een kort geding tegen de gemeente aan. Ze eiste uitvoering van het contract. Pas vlak daarvoor bleek dat er een tweede contact was. De dag voor de collegevergadering van 22 augustus was er al een overeenkomst verzonden vanuit de gemeente. Hierin was de instemming van de gemeenteraad niet opgenomen. Deze eerdere of eerste versie van de uiteindelijk getekende overeenkomst was niet bekend bij het college. Kortom, een fout, zo oordeelde ook de rechtbank. Maar wel één met mogelijk verstrekkende gevolgen van financiële aard. Wij vinden deze fout heel erg en hebben hier ook passende maatregelen op genomen. Onze gemeente is op dit moment gebonden aan drie locaties waar 160 mensen moeten worden opgevangen. In Altforst blijven we de Oekraïense vluchtelingen opvangen. Dit staat ook niet ter discussie. De twee nieuwe locaties Raadhuisdijk 18 in Maasbommel en Wilhelminastraat 9 in Wamel staan leeg.

Maar de huur moet volgens de rechtbank betaald worden vanaf respectievelijk 1 december 2023 en 1 februari 2024. ’t Veerhuis in Wamel, de oude locatie waar de mensen nu verblijven, is gehuurd tot 1 oktober 2024. Wij kijken met spijt en frustratie terug op de achter ons liggende periode. Er is in het afgelopen half jaar hard gewerkt aan mogelijke oplossingsscenario’s. Dit om uit deze ongewenste impasse te komen. Onze gemeenteraad heeft het college de opdracht gegeven om uiterlijk in juni een definitieve oplossing aan de raad voor te leggen. Wij zien dat velen van u open staan voor opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Dat geldt natuurlijk niet voor iedereen. Maar het bewijs daarvan wordt sinds het uitbreken van de oorlog door veel van onze inwoners in de hele gemeente geleverd. Zoals op dit moment in Altforst en Wamel. Maar ook in de andere dorpen bieden mensen een helpende hand. Of hebben zelf hun huis opengesteld voor deze oorlogsvluchtelingen. De condities en voorwaarden waaronder we mensen opvangen moeten menselijk en draaglijk zijn, ook voor de omgeving. Dit laatste is en blijft ook voor ons college het uitgangspunt. Een excuus aan de inwoners van Maasbommel en Wamel vinden wij op zijn plaats. Zij zijn ongewild betrokken geraakt in deze huisvestingskwestie. Het is goed om te ervaren dat omwonenden met ons in gesprek zijn. Zo denken we samen na over een oplossing.

Dit wil niet zeggen dat zij het met een uiteindelijke keuze eens zullen of moeten zijn. Of dat zij daar op aanspreekbaar zijn. Het toont wel hun goede wil. Wij weten geen van allen welke uitdagingen de komende tijd precies gaat brengen. Niet voor onze gemeente als gevolg van de oorlog in Oekraïne. En ook niet voor wat betreft de zorgwekkende spanning in de rest van de wereld. Maar wij weten wel dat we deze uitdagingen met open vizier, een kritische blik en vooral in volledige transparantie samen aan zullen pakken.

Het college van burgemeester en wethouders, namens deze V.M. (Vincent) van Neerbos burgemeester van West Maas en Waal