2023-131 3 Collegevoorstel implementatie Wgr Rivierenland

Aan Vergadering Agendapunt Van

Onderwerp

: Colleges van burgemeesters en wethouders : : : Procesbegeleidingsgroep Regionale aanpak implementatie Wet gemeenschappelijke regelingen : Regionale aanpak implementatie Wgr Rivierenland

Voorstel • •

•

Kennis te nemen van de Startnotitie regionale aanpak implementatie Wgr Rivierenland en voor zover gewenst input voor het proces mee te geven aan de procesbegeleidingsgroep; In te stemmen met het (integrale) proces zoals voorgesteld in de startnotitie. o Doelstelling en uitgangspunten van het regionale proces (hoofdstuk 2 van de startnotitie); o Governance van het proces en samenstelling van de gremia (hoofdstuk 5 van de startnotitie); o Fasering van het proces en planning (hoofdstukken 4 en 6 van de startnotitie); o Samenhang met het Plan van Aanpak Regionale Samenwerking (hoofdstuk 3 van de startnotitie) De raad door doorzending van de startnotitie en bijbehorende raadsnotitie te informeren over de bovengenoemde instemming met het regionale proces.

Inleiding Op 1 juli 2022 is de Wet gemeenschappelijke regeling (Wgr) gewijzigd. Doel van de wetswijziging is om de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen (GR-en) en de kaderstellende en controlerende rol van raden te versterken. Gevolg van de wijziging is dat alle GR-en op 1 juli 2024 gewijzigd dienen te zijn. De voorgestelde aanpak is uniek omdat hierbij een gezamenlijk regionaal proces wordt doorlopen voor elf samenwerkingsverbanden, te weten de AVRI, BSR, BWB, BVEB, GGD-GZ, ODR, RAR, Regio Rivierenland, UBR, Werkzaak en VRGZ. Ook zal geprobeerd worden aansluiting te vinden met Industrieschap Medel, Natuur- en Recreatieschap Lingegebied en met Recreatieschap Nederrijn, Lek en Waal. Ook aan die GR-en nemen de gemeenten in de regio deel en ook zij moeten de gewijzigde Wgr implementeren. Het ligt voor de hand de samenwerkingsverbanden zo veel mogelijk te laten profiteren van het regionale proces. Binnen dit proces is er ook volop ruimte voor maatwerk dat recht doet aan iedere GR tekst op zich. Hierbij is van belang dat het bij de GR-en die in dit traject worden meegenomen in de meerderheid om collegeregelingen gaat. Dat wil zeggen het college deelnemer is en de raden moeten aan de colleges toestemming geven om de regeling te kunnen wijzigen.

Sommige gemeenschappelijke regelingen zijn echter ook gemengd, dat wil zeggen, de raden zijn naast de colleges deelnemer. In dat geval moeten de raden naast toestemming geven aan het college, zelf ook instemmen. Het regionale traject doet in geen enkel opzicht af aan de mogelijkheid voor colleges en raden om conform hun bevoegdheden per GR-tekst te besluiten. Het regionale traject maakt wel mogelijk dat dit in samenhang en gecoördineerd gebeurt, om te borgen dat alle GR-teksten op 1 juli 2024 zijn aangepast. Ook borgt het traject dat er inhoudelijke samenhang is tussen de GR teksten als het gaat om de nieuwe instrumenten uit de Wgr. Opzet regionale aanpak De kring van burgemeesters, de kring van griffiers, de bestuurders van de samenwerkingsverbanden in de regio en de kring van gemeentesecretarissen hebben ten behoeve van de raden en colleges van de acht gemeenten in de regio Rivierenland de handen ineengeslagen en Pagina 1 van 4

de directeuren van elf samenwerkingsverbanden in de regio Rivierenland gevraagd een gezamenlijk regionaal proces te laten ontwerpen voor het implementeren van de gewijzigde Wgr. Doel van het regionale traject is om te zorgen voor een efficiënt implementatieproces waarin voor alle stakeholders en in het bijzonder de raden, maximaal overzicht en inzicht ontstaat. Het proces doet recht aan het feit dat het voor het merendeel om collegeregelingen gaat en dat de instrumenten die de wetgever heeft geïntroduceerd vooral zien op het versterken van de democratische legitimiteit van samenwerking. Het proces is uniek in Nederland omdat voor de wijziging van elf GR teksten een gezamenlijk proces binnen meer dan acht gemeenten en overige deelnemers wordt doorlopen. Het proces in zijn huidige opzet is afhankelijk van de vrijwillige medewerking van de betrokken gemeenten en samenwerkingsverbanden. In een aantal samenwerkingsverbanden is door het bestuur reeds ingestemd met dit proces (zie onder communicatie). Insteek van dit collegevoorstel is de unanieme instemming ermee door de colleges. Naast het regionale proces voor de implementatie van de Wgr loopt er momenteel ook een traject van de kring van griffiers in de regio Rivierenland voor het versterken van de regionale samenwerking. Hiervoor zijn in verschillende gemeenteraden raadsvoorstellen ingediend.

Tot nu toe is tussen de raden nog geen gezamenlijke denkrichting ontstaan. De samenhang met de regionale implementatie van de gewijzigde Wgr biedt mogelijk een kans hiervoor. Hoofdlijnen regionale aanpak Het regionale proces is onderverdeeld in vijf fases, met de volgende eindproducten, die worden opgeleverd: 1. Start: Definitieve aanpak en instellen programma-gremia. Eindproduct: de voorliggende startnotitie. 2. Opstellen regionaal afwegingskader voor implementatie Wgr o.a. op basis van de inventarisatie en analyse van de regionale samenwerkingsafspraken en de twee brede raadsbijeenkomsten. Ook vindt in deze fase een brede college-bijeenkomst plaats. Eindproduct: het regionale afwegingskader op basis waarvan de samenwerkingsverbanden maatwerktrajecten doorlopen. 3. Maatwerk trajecten: Binnen elke samenwerkingsverband worden op basis van het regionale afwegingskader keuzes gemaakt voor het wijzigingen van de GR en daarmee implementatie van de Wgr. 4. Ontwerpen tekstvoorstellen: Voor elke GR wordt een wijzigingsvoorstel gemaakt dat ter besluitvorming aan colleges en raden wordt voorgelegd. Eindproduct: wijzigingsvoorstellen. 5. Besluitvorming: Nadat de besturen van de samenwerkingsverbanden een definitief tekstvoorstel hebben vastgesteld worden alle tekstvoorstellen in één pakket voorgelegd aan de colleges en gemeenteraden van de deelnemende gemeenten.

Besluitvorming valt uiteen in de zienswijzeprocedure en de vaststellingsprocedure. Eindproduct: gewijzigde GR-teksten van de elf samenwerkingsverbanden. Governance Er zijn vier programma gremia ingesteld: 1. Procesbegeleidingsgroep met vertegenwoordigers van de kring van burgemeesters, de besturen van de samenwerkingsverbanden, de kring van griffiers en de kring van gemeentesecretarissen. 2. Werkgroep met vertegenwoordigers van de regiocoördinatoren en juristen van samenwerkingsverbanden en gemeenten. 3. Klankbordgroep met vertegenwoordigers van de directeuren van de samenwerkingsverbanden. 4. Programmateam bestaande uit de externe adviseurs van PROOF Adviseurs die het proces begeleiden. Hiernaast worden de beleidsinhoudelijke adviseurs bij de gemeenten, de financials en controller, alsmede contactpersonen van deelnemers (gemeenten buiten de regio, waterschap, provincie) en stakeholders die niet vertegenwoordigd zijn in de governance regelmatig betrokken en bijgepraat, Zie ook onder kanttekeningen. Inhoud De wijziging van de Wgr kent twee soorten wijzigingen 1) zonder en 2) met keuzes. De wijzigingen zonder keuzes hebben betrekking op termijnen en (besluitvormings-)procedures en worden

Pagina 2 van 4

geïmplementeerd in alle GR teksten. De wijzigingen met keuzes betreffen instrumenten voor onder meer burgerparticipatie, controle door raden, evaluatie en uittreding. Duidelijk moet worden in welke mate een bepaald instrument ingezet gaat worden. Omdat er potentieel een ontelbare hoeveelheid van mogelijkheden is, worden in het afwegingskader ideaaltypische mogelijkheden opgenomen, met afwegingscriteria om tussen die mogelijkheden te kiezen. Daarbij gaat het onder meer om beleidsrijk vs.-arm, verplichte karakter, financiële impact etc.

Beoogd effect • • • • •

Alle GR-en zijn voor de gestelde termijn van 1 juli 2024 gewijzigd. Voor elke GR is en passende maatwerk wijziging doorgevoerd. Er is draagvlak voor alle wijzigingen onder raden, colleges, besturen van de samenwerkingsverbanden, griffies en alle andere stakeholders. Voor alle stakeholders is duidelijk waarom welke (optionele) keuzes per GR zijn gemaakt bij het implementeren van de gewijzigde Wgr. De democratische legitimiteit van de samenwerkingsverbanden is vanaf de wijziging versterkt doordat raad, college, en bestuur van het samenwerkingsverband in positie zijn gebracht wat bijdraagt bij de uitoefening van hun eigen taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden.

Argumenten Doel van het regionale traject is om te zorgen voor een efficiënt implementatieproces waarin voor alle stakeholders en in het bijzonder de raden, maximaal overzicht en inzicht ontstaat. Het proces doet recht aan het feit dat het voor het merendeel om collegeregelingen gaat en dat de instrumenten die de wetgever heeft geïntroduceerd vooral zien op het versterken van de democratische legitimiteit van samenwerking. De belangrijkste argumenten voor een regionaal traject zijn als volgt: •

•

•

Alle samenwerkingsverbanden moeten dezelfde wetswijziging incorporeren in hun GR. Naast de verplichte onderdelen (termijnen/procedures) moeten er voor andere onderdelen keuzes worden gemaakt. Het bestuur van elk samenwerkingsverband moet dus voor tekstvoorstel voor wijziging hetzelfde keuzeproces doorlopen. De implementatie van de wetswijziging vergt hoe dan ook voor elk samenwerkingsverband afstemming met de raden, griffiers, colleges, gemeentesecretarissen, juristen van samenwerkingsverbanden en gemeenten, regio-coördinatoren, directeuren van de samenwerkingsverbanden. Een regionaal proces creëert overzicht en duidelijkheid voor raden en alle andere stakeholders, voorkomt bestuurlijke en administratieve drukte, draagt bij aan eenduidige uitgangspunten bij keuzemogelijkheden binnen de Wgr en zorgt overall proces efficiency.

Uitgangspunten van het regionale proces zijn: • Raden goed in positie brengen; • Maatwerk waar nodig; • Gezamenlijk waar kan; • Ieder loopt eigen traject, en op elkaar afgestemd. Communicatie Ten aanzien van communicatie gelden de volgende punten: • • •

De startnotitie brengt iedereen op de hoogte en geeft richting aan het proces voor de komende 1.5 jaar. De startnotitie is bijlage bij dit collegevoorstel. De colleges informeren de raden. De startnotitie wordt ook gedeeld met de besturen van de betrokken samenwerkingsverbanden.

Pagina 3 van 4

•

De startnotitie wordt via de deelnemers in de programmagremia ook gedeeld met de kring van burgemeesters, kring van griffiers, kring van gemeentesecretarissen, directeurenoverleg, regiocoördinatoren-overleg, juristenoverleg en de algemeen besturen van de samenwerkingsverbanden.

Binnen volgende besturen van samenwerkingsverbanden was het regionale proces eerder geagendeerd: • AVRI:

is geagendeerd voor mei 2023.

• BSR:

vastgesteld/besproken op 8 december 2022.

• BWB:

besproken op 24 november 2022.

• BVEB:

besproken bestuursvergadering niet bekend.

• GGD-GZ:

ter bespreking als mededeling geagendeerd (startnotitie) 22 maart 2023.

• ODR:

vastgesteld 3 oktober 2022/ verder besproken 5 december 2022.

• RAR:

vastgesteld op 24 november 2022.

Met opmerkingen [FT1]: Input Antoinette

• Regio Rivierenland: besproken op 12 oktober 2022. • UBR:

vastgesteld op 29 september 2022.

• Werkzaak:

besproken op 20 februari 2023.

• VRGZ:

wordt nog geagendeerd.

Gedurende proces loopt de communicatie via Procesbegeleidingsgroep, werkgroep en klankbordgroep, naar ‘hun achterban’. Na afronding van elke fase zal ook met alle hierboven genoemde gremia worden gecommuniceerd.

Financiën De elf samenwerkingsverbanden hebben met elkaar afgesproken ieder een gelijk aandeel van het regionale proces te bekostigen. Binnen elk algemeen bestuur zal de bijdrage aan het regionale proces bij behandeling van begroting/begrotingswijziging worden geagendeerd om te bepalen of het ten laste van de lopende begrotingen 2023 en 2024 dient te komen of dat hiervoor aanvullend een bijdrage wordt gevraagd van de deelnemers.

Uitvoering Zie boven onder opzet regionale aanpak, hoofdlijnen regionale aanpak en governance regionale aanpak. Voor externe begeleiding in de vorm van het programmateam zal door de Regio Rivierenland, mede namens de andere tien samenwerkingsverbanden een opdracht worden gegeven aan PROOF Adviseurs BV. Bestuurlijk opdrachtgever van het programmateam is de Procesbegeleidingsgroep. De Procesbegeleidingsgroep stuurt op proces en inhoud van het regionale proces.

Bijlagen Startnotitie regionale aanpak implementatie Wgr.

Pagina 4 van 4