20.1 1e Voortgangsrapportage Regio Deal FruitDelta

Regio Deal FruitDelta Rivierenland TUSSEN KRACHT EN KWETSBAARHEID

Voortgangsrapportage

Voortgangsrapportage Juli 2020 t/m 2e kwartaal 2021

Inhoud 1. Regio Deal FruitDelta Rivierenland

3

Inleiding Ambitie Regio Deal Hoe pakken we dit aan? Terugblikken en vooruitkijken 2. Programmalijnen

1

V R

6

Programmalijn inclusief

Ju

Programmalijn fruit Programmalijn delta Programmalijn samen 3. Dashboard en monitoring

19

Dashboard Monitoring Regio Deal Indicatoren 4. Governance en projectorganisatie

22

Governance Overlegvormen Communicatie 5. Financieel overzicht

24

6. Leren, innoveren en (samen)werken

26

Bijlage 1: Voortgang projecten Bijlage 2: Voortgang beoogde resultaten Regio Deal

1. Regio Deal FruitDelta Rivierenland Inleiding Regio Deals hebben tot doel om de regionale opgave – het bevorderen van de brede welvaart, leefbaarheid, vestigingsklimaat en economische kracht – aan te pakken. Elke regio in Nederland kent zijn eigen kansen en kwetsbaarheden en daarmee is elke Regio Deal in het land toegespitst op de eigen opgaves uit het gebied. FruitDelta Rivierenland is een ongekend vruchtbare delta. Het DNA wordt gevormd door tuinbouw, logistiek, het unieke landschap, een rijke cultuurhistorie en een prettig woonklimaat. Het is een veerkrachtige, maar ook kwetsbare regio. Verdroging bedreigt het gebied en het is de grootste energieslurper van Gelderland. Door het zeer gefragmenteerde dijkenlandschap en dito woonkernen kunnen verbindingen, circulaire ketens en grote oppervlakten (voor bijvoorbeeld zonne-energie) moeilijk tot stand komen. Daarnaast telt de regio veel laagopgeleiden en -geletterden en arbeidsmigranten. Meekomen in de nieuwe (technologische) ontwikkelingen wordt moeilijker. De maatschappelijke welvaart van de rivierenlanders staat onder druk. Van oudsher zijn de inwoners harde werkers. Ondernemerschap zit in het bloed!

FRUITDELTA RIVIERENLAND IS KANSRIJK! • kwart miljoen inwoners: uiteenlopende

• grote instroom van veel (hoger opgeleide)

diversiteit, sterke ondernemersgeest

buitenstaanders: pendelen tussen regio en

• cruciale schakel in de Nederlandse delta: ge-

Randstad of Brabant

domineerd door de Maas, de Rijn en de Waal

• toegevoegde waarde tuinbouwcluster =

• nauwe banden met aangrenzende provincies/

€ 700 - 800 miljoen, 13.900 fulltime arbeids-

regio’s door economie en via het Waterschap

plaatsen

• doorkruising van A2 en A15: belangrijke ken-

• kerngebied voor Greenport Gelderland, de

nis as Amsterdam-Eindhoven en belangrijkste

tweede Greenport van Nederland: inzet op de

vervoercorridor voor de regio

sterk veranderende maatschappij en omge-

• aantrekkelijke logistieke hotspot wegens

ving Vanuit. Er zijn verbindingen te leggen

ligging op kruispunt van snelwegen

met bijvoorbeeld de ontwikkelingen in Food

• uniek landschap met afwisseling tussen

Valley en Agrofood Capital op het gebied van

de kleinschaligheid van oeverwallen en de

kennis(uitwisseling), innovatie en (nieuwe)

karakteristieke vergezichten van de kom­

toepassingen in de voedselketen en productie,

gebieden

in het bijzonder in de tuinbouw.

• centrale ligging met bebouwing verspreid over meer dan 80 stedelijke en dorpskernen: aantrekkelijke woonomgeving

3

... MAAR OOK KWETSBAAR De regio beschikt over veel veerkracht en zelfop-

Gelderland zijn. Ons economisch kapitaal is

lossend vermogen. Maar de uitdagingen die nu

daardoor nog niet toekomstbestendig. Onze

en in de toekomst op ons afkomen, kunnen wij

regio kent veel laagopgeleiden en arbeidsmi-

niet alleen oplossen. Zij bedreigen ons sociaal,

granten en dit vraagt een extra investering in

ecologisch en economisch kapitaal en zetten

ons sociaal kapitaal om mee te kunnen komen

onze brede welvaart onder druk. Verdroging is

in de technologische ontwikkelingen. Het

een groeiend probleem voor ons deltagebied

zeer gefragmenteerde dijkenlandschap en dito

en maakt ons ruimtelijk en ecologisch kapitaal

woonkernen bemoeilijken bovendien de verbin-

kwetsbaar. Onze economische topsectoren

dingen, circulaire ketens en grote oppervlakten

agribusiness en transport en logistiek zorgen

(voor bijvoorbeeld zonne-energie).

ervoor dat we de grootste energieslurper van

Met de Regio Deal FruitDelta Rivierenland hebben we van het Rijk een financiële bijdrage, experimenteer- en leerruimte en toegang tot (inter)nationale kennis- en beleidsnetwerken verkregen. De centrale opgave van de Regio Deal FruitDelta Rivierenland is om het ecologisch, sociaal en economisch kapitaal van FruitDelta Rivierenland de komende jaren in samenhang en gericht te versterken. We doen dit in partnerschap met Rijk, Provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland, Gebiedscoöperatie Rivierenland, RW-POA (Regionaal Werkbedrijf en Platform Onderwijs en Arbeid) en de Regio Rivierenland (GR samenwerkende gemeenten Rivierenland). We versterken hierbij onze pentahelix samenwerking.

Ambitie Regio Deal Wij willen een slimme, duurzame en inclusieve regio zijn die op basis van de samenwerking in de pentahelix FruitDelta Rivierenland zelfredzaam, weerbaarder en toekomstbestendig is.

Sociaal kapitaal versterken

Economisch kapitaal versterken

• Rivierenlanders beter voorbereiden op de

• Verslimmen en verduurzamen van de

arbeidsmarkt van de toekomst

tuinbouwsector

• Goede huisvesting voor alle Rivierenlanders,

• Verslimmen en verduurzamen van de (agri)

inclusief arbeidsmigranten

logistiek

Ecologisch kapitaal versterken

Regionale samenwerking versterken

• Aanpakken van de verdroging van de bodem

• Verhogen betrokkenheid Rivierenlanders bij

• Versnellen van de energietransitie (in de

maatschappelijke opgaven

tuinbouwsector)

• Doorontwikkelen van de regionale bestuurlij-

• Behoud van cultuurhistorisch dijk- en

ke samenwerking en governance

rivierenlandschap als erfgoed en duurzame versterking van de toeristisch-recreatieve aantrekkelijkheid

4

Hoe pakken wij dit aan? We pakken deze ambitie aan met een integrale aanpak langs vier programmalijnen. We streven hierbij naar het realiseren van een maximaal haalbaar maatschappelijk effect. Een effectieve governance voor en door alle relevante en betrokken organisaties is hierbij noodzakelijk. We hebben vier samenhangende programmalijnen inclusief, fruit, delta en samen om de ambitie te realiseren. Binnen deze programmalijnen realiseren we 31 concrete projecten.

Terugblikken en vooruitkijken Deze Regio Deal FruitDelta Rivierenland is midden in coronatijd tot stand gekomen. Dit heeft een extra uitdaging opgeleverd, omdat we bijeenkomsten en overleggen niet op fysieke wijze hebben kunnen organiseren. Ook hebben we gezien dat sommige instellingen, ondernemers en partners het zwaar hebben (gehad). Desondanks zijn we in 2020 in fors tempo aan de slag gegaan om een mooie projectportfolio samen te stellen, passend bij de opgaves uit de Regio Deal. Het jaar 2020 stond daarmee vooral in het teken van het opstellen van en opstarten van de projectportfolio; opstellen van een subsidieverordening, het selecteren en beoordelen van projecten die bijdragen aan de doelstellingen van de verschillende programmalijnen. De projecten zijn allemaal getoetst op de volgende criteria: regionaal, breed partnerschap, uitvoerbaar, meervoudige opgave, langjarig effect, robuuste samenwerking pentahelix, eigen financiële inbreng en urgentie. We zijn er trots op dat we een projectportefeuille hebben van 31 prachtige projecten die bijdragen aan de doelstellingen van de programmalijnen! Binnen de Regio Deal FruitDelta willen we vooral ook gaan doen en aan de slag! De eerst helft van 2021 is daarom gericht geweest op het zo snel mogelijk starten met de uitvoering van de projecten, het opstarten van een programmastructuur en programmateam.

Daarnaast zijn we aan de slag gegaan met het opstellen van een gebiedsagenda voor Regio Rivierenland en het ontwikkelen van een Dashboard om de brede welvaart voor Rivierenland te meten. Na 1 jaar Regio Deal kunnen we zeggen dat de meeste projecten van start zijn gegaan en de programmastructuur staat. We komen hierbij de nodige kansen en uitdagingen tegen die we in het kader van de Regio Deal lerend kunnen aan- en oppakken. Komend jaar gaan we ons nadrukkelijker richten op de programmalijn samen, het versterken van de samenwerking in Rivierenland, samen met al onze ‘streekholders’.

In deze voortgangsrapportage leest u de eerste ervaringen en resultaten op de programmalijnen, krijgt u inzicht in de programmastructuur en uitvoering van de Regio Deal van onze prachtige FruitDelta Rivierenland. In de steigers en nu verder bouwen aan samenwerking! 5

2. Programmalijnen De Regio Deal FruitDelta Rivierenland kent 4 programmalijnen, inclusief, fruit, delta en samen. De programmalijn samen versterkt de randvoorwaarde ‘een optimale samenwerking’ die nodig is om bij te dragen aan de doelstellingen van de eerste 3 programmalijnen. Door de samenwerking te versterken in Rivierenland kunnen we de inhoudelijke opgaves van de andere 3 programmalijnen integraler oppakken. In dit hoofdstuk zijn de eerste resultaten op de 4 programmalijnen weergegeven. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een aantal mooie resultaten en projecten uitgelicht. Uiteraard is dit geen totale weergave van de projectport­ folio, maar het geeft wel een mooi beeld van de Regio Deal Fruitdelta.

Programmalijn - Inclusief De Regio Deal FruitDelta Rivierenland beoogt met programmalijn inclusief haar inwoners voor te bereiden op de arbeidsmarkt van de toekomst. De mismatch op de arbeidsmarkt is aan het einde van de Regio Deal verkleind en er is actief ingezet op het verder ontwikkelen van laagopgeleiden en leven lang ontwikkelen. In samenwerking met de onderwijsinstellingen in de regio wordt gewerkt aan de aansluiting van vaardigheden van de toekomstige werknemers op de arbeidsmarkt van de toekomst. Technisch, maar ook ondernemend talent is ontdekt, doorontwikkeld en behouden voor de regio. Behoeftes van bedrijven en aanbod binnen het (technisch) onderwijs sluiten na afronding van de Regio Deal beter op elkaar aan. Er zijn hybride leeromgevingen (zogenaamde smarthub, experience-centra, techcampus) gecreëerd. Jongeren verlaten het onderwijs met een startkwalificatie. Rivierenlanders zijn financieel zelfredzamer, waardoor ze productiever zijn en werkgevers minder belast zijn met verzuim. Bij de aanpak van financiële problemen is aandacht voor laaggeletterdheid. Tot slot is duurzame huisvesting voor kwetsbare groepen, waaronder arbeidsmigranten, versterkt.

DOELSTELLING Het realiseren van een inclusieve regio door de ontwikkeling van een toekomstbestendige arbeidsmarkt voor inwoners van regio Rivierenland en versterking van inclusie op het gebied van financiële zelfredzaamheid en huisvesting.

6

Stand van zaken programmalijn INCLUSIEF Sinds de start van de Regio Deal zijn de verschillende projecten voortvarend van start gegaan. De programmalijn bevat een uiteenlopende verzameling van projecten. De mix aan projecten zorgt voor balans ten aanzien van de gezamenlijke ambitie om de brede welvaart te stimuleren op het terrein van het sociaal kapitaal. Ieder project kent hierin zijn of haar eigen proces met eigen uitdagingen, knelpunten maar ook successen. De projecten in de programmalijn inclusief werken samen in een community of practice (Cop). Op 1 april 2021 heeft de eerste bijeenkomst van de Cop van de pijler Inclusief plaatsgevonden. De Cop is een praktijkgerichte gemeenschap van projecten en personen die aanverwante vraagstukken en opgaven met elkaar uitwisselen om hiervan te leren. Tijdens de startbijeenkomst hebben de verschillende projectleiders nader kennis gemaakt met elkaar en elkaars projecten. De eerste ervaringen en knelpunten in de projectuitvoering zijn uitgewisseld en er zijn waardevolle contacten gelegd voor nieuwe samenwerkingen. De aanwezigen hebben de bijeenkomst als zeer zinvol ervaren. De betrokkenen willen de Cop graag voorzetten en kijken hoe men vanuit de Regio Deal een zo groot mogelijk toegevoegde waarde kan creëren voor Rivierenland (1 + 1 =3). In 2021 staan er nog twee bijeenkomsten van de Cop op de planning.

In de programmalijn inclusief zijn 9 projecten geselecteerd. 2 projecten zijn nog voorwaardelijk toegekend. Alle projecten zijn in de uitvoering gestart.

PROJECT UITGELICHT

HUB Rivierenland HUB Rivierenland richt zich op het structureel

een geschikte stage te vinden en zo de juiste

verbinden van bedrijven in de regio met meer-

praktijkervaring op te doen. Daarom is Brasserie

dere scholen – in het bijzonder het voortgezet

Lekkers aan de Lek in Culemborg tijdelijk,

onderwijs en het MBO – en het samen organise-

vanwege corona, omgetoverd tot een HUB

ren van activiteiten voor docent en leerling. De

locatie waar activiteiten voor leerlingen in het

HUB zet daarmee ook regionale (mkb-)bedrijven

voorgezet onderwijs georganiseerd worden.

in de kijker bij middelbare scholieren en stu-

Studenten van ROC Rivor voeren op deze locatie

denten. In het kader van de Regio Deal wordt

praktijkopdrachten uit en doen de benodigde

de Hub Rivierenland doorontwikkeld naar hét

praktijkervaring op. Deze nieuwe samenwerking

platform waarmee scholen bedrijven worden

bevalt zo goed dat Lekkers aan de Lek het

ondersteund om jonge mensen in het voortge-

tijdelijke hoofdkwartier van HUB Rivierenland is

zet onderwijs kennis te laten maken met toe-

geworden.

komstmogelijkheden. De Hub wordt verbreed

Binnen de projectenportfolio van de Regio Deal

naar alle gemeenten in de regio Rivierenland.

zijn er 3 projecten waarin een Hub wordt gere-

Ondanks dat het niet gemakkelijk is om (fysiek)

aliseerd of doorontwikkeld (fruit Tech Campus,

te verbinden in tijden van COVID-19 / het vele

Hub Rivierenland en S-Tec). Door de Regio Deal

thuiswerken, is HUB Rivierenland samen met

is een mooi contact ontstaan tussen de 3 hubs.

ROC Rivor begin 2021 een mooie uitdaging

Naar aanleiding van de Cop bijeenkomst zijn

aangegaan. In de huidige tijden is het lastig voor

zij in gesprek gegaan om te kijken waar in de

een aantal studenten van het MBO om

samenwerking de versterking kan liggen.

7

PROJECT UITGELICHT

PROJECT UITGELICHT

Regionale agenda Onderwijs &

Fruit techcampus

Arbeidsmarkt

Eén van de grotere projecten binnen de

In het kader van de Regio Deal zijn de

programmalijn inclusief is de realisatie van

partners van het Regionaal Werkbedrijf en

de Fruit Tech Campus. Er wordt gewerkt aan

Platform Onderwijs & Arbeidsmarkt (RW-

het realiseren van een unieke combinatie van

POA) Rivierenland hard aan de slag gegaan

MBO en HBO in groen onderwijs, inzet van

om een regionale agenda op het gebied

programma’s uit onderwijs als innovatie voor

van Onderwijs & Arbeidsmarkt te realise-

de fruit(teelt) o.a. lectoren, ontwikkeling van

ren. Binnen RW-POA Rivierenland werken

HBO Minors etc. voor fruit, tech en data. De

verschillende partners reeds verschillende

Fruit Tech campus is goed ‘op weg’ om de

jaren intensief met elkaar samen. De vol-

positie van de Nederlandse fruitteelt voor

gende partners hebben zich verbonden aan

langere termijn te garanderen door een

RW-POA: de gemeente Buren, Culemborg,

samenwerking met innovatieve ondernemers

Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe,

en het opleiden van goed gekwalificeerd

West Maas en Waal en Zaltbommel, onder-

personeel.

wijsinstellingen (vanuit het MBO, voortgezet speciaal onderwijs (VSO) en Praktijkonderwijs (PrO)), werkgeversorganisaties (Greenport, VNO-NCW), werknemersorganisaties (FNV, CNV), sectornetwerken, UWV en Werkzaak Rivierenland. Met de ontwikkeling van een regionale agenda versterken de partners de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Dit doet men door verdere versterking, aansluiting, vernieuwing of verbinding van verschillende programma’s zoals Perspectief op Werk, PPS Ondernemend Rivierenland en het marktbewerkingsplan én door de samenwerking tussen partners onderling te versterken en verbinden. Door een betere aansluiting worden er meer kansen gecreëerd voor een duurzame plaatsing op de arbeidsmarkt voor alle inwoners van Rivierenland. De regionale agenda is middels een intensief traject in samenwerking met alle huidige en nieuwe partners ontwikkeld en wordt naar verwachting eind juni bestuurlijk goedgekeurd. De uitdaging is nu om de agenda om te zetten in een uitvoeringsagenda, waar we slagvaardig

Project Fruit Tech Campus: Where #fruit meets #data

mee aan de slag kunnen gaan.

and #technology

8

Programmalijn - Fruit De regio FruitDelta Rivierenland, het land van Flipje, is een vruchtbare delta waarvan het (economisch) DNA wordt gevormd door tuinbouw, logistiek, het unieke (dijken)landschap, een rijke cultuurhistorie en een prettig woonklimaat. Fruit staat in brede zin voor tuinbouw, agrologistiek en toerisme. Met de programmalijn fruit beogen we met name het midden- en kleinbedrijf voor te bereiden op een toekomstbestendige economie. De regionale economie is na afronding van de Regio Deal versneld verduurzaamd, waarmee de internationale concurrentiepositie van Nederland wordt versterkt en robuuster wordt. De verschillende technische maar juist ook sociale innovaties in de agribusiness, recreatie en toerisme en transport & logistiek hebben een gerichte impuls gekregen met de Regio Deal. Ook de technologische kennis en kennis over duurzaamheid in deze sectoren is toegenomen. De energie infrastructuur is op weg naar toekomstbestendigheid. ‘Think global, act local’ krijgt een impuls als gevolg van de inzet op meer regionale beleving van onder meer rivieren, recreatieplassen, agro-toerisme, en bijbehorende, veelal duurzaam geproduceerde regionale producten.

DOELSTELLING Het realiseren van een slimme regio, door het (economisch) verslimmen, versterken en verduurzamen van de tuinbouwsector, (agro)logistiek en de sector recreatie en toerisme.

Stand van zaken programmalijn FRUIT Programmalijn fruit is dit jaar voortvarend van start gegaan. De programmalijn bevat een uiteenlopende verzameling van projecten die zich (in)direct richten op het versterken van het economisch kapitaal van de regio en/of het versterken van de toeristische sector. Waar sommige projecten een grootschalig karakter kennen met een forse investering, zijn andere projecten bij uitstek bottom-up van aard en worden gekenmerkt door pro-actieve inwoners die in coöperatieve vorm zelf de mouwen opstropen, weer erg kenmerkend voor de mentaliteit dit gebied. Of alle projecten zoals opgenomen in de programmalijn ook daadwerkelijk doorgang kunnen vinden (gedurende de looptijd van de Regio Deal) wordt later dit jaar duidelijk. Als gevolg van de Covid-19 situatie is voor een aantal partijen -na de indiening van de Regio Deal- de wereld er een stuk complexer uit komen te zien. Ook zijn er projecten met voortschrijdend inzicht of waarvoor nog haalbaarheidstudies moeten worden afgerond. Er zijn op dit moment nog geen projecten waarvan definitief is gebleken dat zij geen doorgang kunnen vinden. In de programmalijn fruit zijn 11 projecten geselecteerd. 2 projecten zijn nog voorwaardelijk toegekend en 2 projecten zijn in afwachting van een haalbaarheidsstudie. 9

PROJECT UITGELICHT

PROJECT UITGELICHT

Regionaal investeringsfonds 2021

Opening Streeckerij de Betuwe

Het RIF is het financiële instrument om

Om de toeristische sector in onze regio

innovaties binnen en tussen de speerpunts-

een broodnodige economische impuls

ectoren Agribusiness, Economie & Logistiek

te geven, is het nodig dat het toeristisch

en Recreatie & Toerisme te stimuleren. In

aanbod toeneemt. In project Streeckerij de

het kader van de Regio Deal kent het RIF dit

Betuwe wordt de koppeling gelegd tussen

jaar een bonusjaar. Extra subsidies kunnen

‘beleving’ en de hedendaagse agribusiness

worden toegekend door de Regio Deal en

en kennisontwikkeling. Het concept wordt

daardoor kunnen we extra ondernemers en

gebaseerd op vier pijlers: retail, gastrono-

burgers in de regio extra ondersteunen en

mie, dagrecreatie en evenementen. In het

stimuleren tot innovatie, verduurzaming en

fruitattractiepark kunnen de bezoekers zien

intensievere samenwerking. Gelet op het

hoe streekproducten worden gemaakt. Het

stimuleren van de innovatiekracht is het

is de ideale invulling van het streekbele-

daarmee een belangrijk project van deze

vingsconcept; iets dat heel erg van de streek

programmalijn, zeker in de huidige corona

zelf is en het jaar rond een magneetwerking

tijd.

heeft. Het fruitbelevingscentrum aan de A15

Gemiddeld levert elke geïnvesteerde euro

moet jaarlijks zo’n 225.000 bezoekers kunnen

ruim vier keer zoveel op aan totaalbudget

trekken.

om de projecten te realiseren in het RIF.

Met behulp van de Regio Deal wordt een

Cofinanciering van andere partijen zoals

impuls gegeven aan de opstart Streeckerij de

provincie, andere fondsen en eigen uren

Betuwe. Op dit moment is de initiatiefnemer

leverde hieraan een belangrijke bijdrage. Het

nog in afwachting van een bouwvergunning.

is daarmee een mooi voorbeeld van hoe bin-

De gemeenteraad van Tiel heeft al wel

nen FruitDelta Rivierenland overheid (Regio

ingestemd met de bestemmingsplanwijzi-

Rivierenland), ondernemers, onderwijs/

ging. Toch is er nu al volop beweging in de

onderzoek, organisaties en ondernemende

kersenboomgaard met het kersenseizoen

inwoners samen werken om het Rivierenland

voor de deur. Zo wordt vrijdag 11 juni traditi-

te ontwikkelen en te versterken. De uitslag

oneel weer het eerste kistje kersen geveild.

van de 1e ronde RIF projecten wordt medio

Mits de reguliere

juli 2021 verwacht. In september volgt de

procedures geen

2e ronde van het RIF; beide zijn mogelijk

vertraging oplopen

gemaakt dankzij de Regio Deal.

is het vervolgens de verwachting dat in april 2022 het nieuwe belevingspark in de regio daadwerkelijk open gaat.

10

PROJECT UITGELICHT

Project SMART GRID De tuinbouw, logistiek en toeristische dienstver-

Op dit moment wordt er gewerkt aan een

lening zorgen voor veel toegevoegde waarde en

uitvoeringstudie. Op basis van de resultaten

werkgelegenheid in het gehele rivierengebied.

moet inzichtelijk worden of het beoogde Smart

Onderdeel van het tuinbouwcluster is het

Grid haalbaar is. Er is een klankbordgroep van

glastuinbouwgebied in de Bommelerwaard, met

ondernemers die reeds commitment hebben

circa 350 ha netto glas. Een groot deel hiervan

uitgesproken voor de gezamenlijke aanpak

wordt benut voor chrysantenteelt. FruitDelta

en voor de collectieve organisatievorm wordt

Rivierenland vormt het kerngebied voor

gezocht naar mogelijkheden. Als het Smart Grid

Greenport Gelderland (GG), het tuinbouwpro-

haalbaar is, dan wordt vanuit de Regio Deal

gramma voor het Gelderse Rivierengebied en de

een impuls gegeven aan de eerste opzet voor

tweede Greenport van Nederland. De Greenport

uitvoering van het Smart Grid.

zet in op de sterk veranderende maatschappij en omgeving zoals de toenemende vraag naar

En dat zijn niet de enige ambities van het cluster

voedsel en groen, de schaarste aan grondstof-

in de glastuinbouw. Voor de groei van planten

fen, klimaatverandering, energietransitie en een

is CO2 een onontbeerlijke grondstof. In een

toenemende (internationale) concurrentie.

klimaatneutrale glastuinbouw zonder aardgas moet deze CO2 uit andere bronnen komen dan

Het project smart Grid is een mooi voorbeeld.

uit aardgas. Hiervoor gaat het cluster graag in

Hiermee wordt op clusterniveau (12-18 bedrij-

over gesprek met departementen van het Rijk,

ven in Brakel) ingezet op het realiseren van ener-

omdat mogelijk nog meekoppelkansen onbenut

giebesparing en vermijding van CO2 uitstoot in

blijven! De Regio Deal biedt hiervoor middels

de glastuinbouw door een onderlinge uitwisse-

programmalijn fruit een mooi platform.

ling van energiestromen en het realiseren van een gemeenschappelijke basis om innovaties toe te passen. Onderdelen van de innovaties zijn het balanceren van het gebruik en onderzoek naar de opslag van energie (accu’s).

11

Programmalijn - Delta Delta staat voor het bijzondere rivierenlandschap en de logistieke kansen die het biedt. Rivierenland heeft echter steeds vaker te maken met effecten van klimaatverandering. Voor de regio en vooral het tuinbouwcluster zijn waterbeschikbaarheid, schommelende waterstanden en in het bijzonder verdroging steeds groter wordende problemen. In de programmalijn delta ligt de focus van waterbeschikbaarheid enerzijds op het op korte termijn realiseren van een goede aansluiting tussen de beschikbare hoeveelheid water en de waterbehoefte van bestaande functies (met name tuinbouw). Dit gebeurt door het realiseren van een goede afstemming van de watervraag vanuit deze functies op de waterbeschikbaarheid, en door de samenwerking tussen, en het waterbewustzijn van, alle betrokkenen te verbeteren. Anderzijds worden de kwetsbaarheden in het watersysteem in beeld gebracht en worden oplossingen verkend om op de middellange en lange termijn de inrichting en watervraag van functies (met name tuinbouw) beter te laten aansluiten op het beschikbare watersysteem. Voor de energietransitie focust de Regio Deal zich bij programmalijn delta zich op versterkte samenwerking van de betrokken partijen en het vergroten van het maatschappelijke draagvlak, met speciale aandacht voor inclusiviteit van alle bevolkingsgroepen.

Daarnaast richt de Regio Deal zich op het invullen van de 55% CO2reductie, met name via ‘extra’ thema’s en sectoren.

DOELSTELLING Het realiseren van een duurzame klimaatbestendige regio op het gebied van waterbeschikbaarheid en energietransitie, door het versnellen van innovatie op het gebied van duurzame energie en CO2-reductie, betere samenwerking tussen alle betrokkenen, een optimale waterinrichting, het vergroten van het maatschappelijk draagvlak en het voorkomen van energie armoede.

12

Stand van zaken programmalijn DELTA De programmalijn bevat een uiteenlopende verzameling van projecten die zich (in)direct richten op het klimaatbestendig en energieneutraal maken van het Rivierengebied. Voor klimaat onder andere door de aanleg van klimaatbuffers, innovatieve maatregelen om de watervraag te verminderen en versterken van de biodiversiteit. Naast de concrete projecten is in deze programmalijn ook vooral bewustwording, het creëren van een sterk netwerk en het leggen van verbindingen een belangrijke opgave. Als gevolg van de Covid-19 situatie zijn we heel anders van start gegaan dan we natuurlijk binnen de samenwerking voor ogen hadden. Veelal zijn de bijeenkomsten en participatiesessies online gehouden. Hierbij is echter veel creativiteit gebruikt en zijn de online participatie middelen zoals een enquête en projectwebsite (project Boven-Linge) goed tot hun recht gekomen. In algemene zin maakt het de uitvoering en voortgang een stuk ingewikkelder en zijn bijvoorbeeld verkennende gesprekken met bewoners en agrariërs minder snel en intensief opgepakt dan gewenst. De verwachting is dat dit in een later stadium mogelijk tot wat vertraging kan zorgen. Er zijn op

Project zorg voor Bloemen van de Fruitmotor:

dit moment nog geen projecten waarvan blijkt dat

Aanleg van bloemrijke stroken langs de akkers

ze ernstige hinder ondervinden en het einddoel in gevaar komt. We merken dat binnen een aantal projecten de capaciteit onder druk staat en dat de samenwerking nog versterkt kan worden. Daarnaast zien we ook mooie initiatieven ontstaan, doordat o.a. met hulp van de Regio Deal projecten en thema’s bij elkaar worden gebracht vanuit energietransitie, landschappelijke waarden en klimaatthema’s. In de programmalijn delta zijn 6 projecten geselecteerd. 1 project is nog voorwaardelijk toegekend. Alle projecten zijn in de uitvoering gestart.

13

PROJECT UITGELICHT

PROJECT UITGELICHT

Samenwerkingsagenda Boven-Linge

Versnelling klimaatadaptatie

De Linge is één van de vele prachtige rivie-

gemeenten

ren die Nederland rijk is. Van oudsher is de

Samen met de provincie Gelderland, de

Boven-Linge belangrijk voor de afwatering

gemeenten, waterschap Rivierenland

in het Rivierengebied. Tegenwoordig

en tal van belanghebbenden wordt er

is de Boven-Linge ook belangrijk voor

toegewerkt naar een klimaatbestendig en

de aanvoer van water voor peilbeheer,

waterrobuust Rivierenland. In de zomer

nachtvorstbestrijding, hittestress bij fruit-

van 2020 is in Rivierenland de Regionale

en laanboomteelt en bluswater voor de

Adaptatie Strategie (RAS) tot stand ge-

Betuwelijn. Dit belang neemt alleen maar

komen. De RAS geeft de gezamenlijke

toe met langere perioden van droogte en

ambities, strategie en opgaven aan van de

hoge temperaturen. De Linge dient echter

werkregio Rivierenland met betrekking tot

meer functies. Het fungeert als ecologi-

klimaatadaptatie. De inhoud van de RAS is

sche (verbindings)zone, viswater en heeft

in de afgelopen periode verder uitgewerkt

verschillende recreatieve functies. Er zijn

naar een Samenwerkingsagenda met negen

mogelijkheden om te kanoën en er liggen

speerpunten waar we de komende drie jaar

diverse wandel- en fietsroutes langs de

(2021-2023) als regio samen mee aan de slag

Linge.

gaan. Het document ligt nu voor bij partijen

Waterschap Rivierenland, de provincie

ter vaststelling.

Gelderland en de vijf langs de Linge gelegen gemeenten zijn met elkaar in gesprek gegaan over de Boven-Linge. Geconstateerd is dat er diverse ontwikkelingen spelen rond de Boven-Linge maar dat de samenhang ontbreekt. Diverse partners investeren in de Lingezone, maar dit gebeurt niet altijd synchroon, waardoor er kansen om samen te werken worden gemist. Ook mist een gezamenlijke stip

Via de Regio Deal kunnen gemeenten een

op de horizon. De Regio Deal levert een

aantal projecten op het gebied van klimaat-

bijdrage in de ontwikkeling van een werve-

adaptatie versnellen en nu al uitvoeren. Er

lend en beeldend plan en een gezamenlijke

is in 2021 gewerkt aan een collectief pakket

regionale ambitie. Ook de verbinding met

van 7 projecten uit de verschillende gemeen-

andere projecten uit de Regio Deal zoals

ten, waarbij voorop staat dat gemeenten

Rivierbeleving, een kanoroute op de Linge

van elkaar leren en waarbij verschillende

en een Betuwe wandelpad worden gelegd.

resultaten moeten worden behaald op het gebied van robuuster watersysteem, aanpak hittestress en verduurzaming bedrijventerrein. Een deel van de projecten is al in de uitvoering gestart.

14

PROJECT UITGELICHT

Versterking netwerk Aan de doelstellingen van de programmalijn

Tijdens de sessie waren vertegenwoordigd: de

delta wordt op verschillende manier gewerkt,

fruitsector, een gemeente, het waterschap en

door o.a. de processen in de energiestrategie

het Rijk. Waterbeschikbaarheid loopt tegen zijn

(RES), klimaatadaptatie (RAS) en vanuit ver-

grenzen aan. Het waterschap greep daarom de

schillende bestuurlijke (rijks)programma’s. De

kans die het Ministerie van LNV bood om de

Regio Deal werkt hierin als een verbindende

situatie in Tielerwaard-Oost te bespreken met

schakel. We zien dat de Regio Deal zorgt voor

gebiedspartners en de sector met beide handen

versterking van het netwerk. Vanuit de Regio

aan.

Deal zijn er twee alliantiemakelaars voor de programmalijn delta aangesteld; de projectleider

Maatschappelijke opgaven integraal

van de RES en de gebiedscoördinator van het

benaderd tijdens digitaal Werkbezoek

waterschap. Hiermee kan de nodige kruisbestui-

College van Gedeputeerde Staten

ving op de thema’s RES, RAS, landschappelijke

Op 30 maart 2021 heeft het College van gede-

thema’s en biodiversiteit worden versterkt.

puteerden de regio Rivierenland bezocht. In een

Ook zijn diverse deelprojecten van de RES en

deelsessie is ook gesproken over de maatschap-

de RAS opgenomen in de programmalijn delta

pelijke opgaven in relatie tot het ruimtegebruik.

om deze te kunnen versnellen en realiseren.

In de regio Rivierenland zijn de opgaven rondom

Hiermee kunnen we snel schakelen op de beide

klimaatadaptatie, energietransitie en het

thema’s en vooral ook op de samenhang. Vanuit

economisch toekomstbestendig maken van de

de contacten in de Regio Deal hebben we al

tuinbouwsector sterk met elkaar verweven. Dat

verschillende sessies in samenhang kunnen

creëert kansen maar ook dillema’s voor bijvoor-

vormgeven, o.a. de ‘verbindingssessie Fruitteelt

beeld het gebruik van ruimte en landschap. Juist

en droogte’ en het ‘bezoek van gedeputeerde

dan zijn meervoudige oplossingen noodzakelijk.

staten van de provincie Gelderland’ (zie ook

Hoe gaat de regio hiervoor integrale keuzes

programmalijn samen).

maken en de juiste voorwaarden creëren voor het combineren van deze opgaven met behoud van kwaliteit van de leefomgeving? Kunnen zonnepanelen of water vasthouden ook een bijverdienste worden van de fruittelers, als een verdienmodel?

Verbindingssessie Fruitteelt en droogte: zorgen voor morgen? Ruim dertig mensen namen op 2 juni 2021 deel aan de verbindingssessie ‘Fruitteelt en droogte: zorgen voor morgen?’. Centraal stond de vraag hoe in een gebied als Tielerwaard-Oost een groeiende fruitteelt ook in de toekomst voorzien kan worden van voldoende goed water.

15

Programmalijn Samen We willen een regio zijn en blijven die zelfredzaam en weerbaar is. Versterking is hiervoor nodig in de samenwerking vanwege versnippering; de regio Rivierenland kent zo’n honderd dorpen of kernen en veelal sectorale samenwerkingsverbanden. De regio zelf kent geen HBO- of WO-instellingen, waardoor samenwerking met nabij gelegen instellingen nodig is. Het beter verbinden van de inwoners en ondernemers met elkaar en met de kennis-, onderzoek- en onderwijsinstellingen in de omgeving, zijn belangrijke aandachtspunten. Evenals een grotere bewustwording van inwoners van de maatschappelijke opgaven, zoals inspelen op klimaatveranderingen in het gebied en een betere democratische legitimatie van taken van GR-en. De Regio Deal FruitDelta Rivierenland beoogt met programmalijn samen, vernieuwende manieren van samenwerking en verbindingen binnen de pentahelix samenwerking in regio Rivierenland te stimuleren. Via het samen met partners opstellen van een FruitDelta stragische agenda voor 2030, zetten we in op versterking van de samenwerking. Het versterken van de aansluiting tussen kennis-, onderzoek- en onderwijsinstellingen is hierbij bijvoorbeeld van belang voor mkb-bedrijven in de kernsectoren agribusiness en logistiek.

Maar ook het betrekken van meer partners bij het bestaande economische gerichte Regionaal Investeringsfonds en het verbreden ervan naar een regionaal Toekomstfonds voor bredere maatschappelijke opgaven wordt beoogd. Het programma beoogt tevens het versterken van burgerparticipatie bij de maatschappelijke opgaven en intergemeentelijke samenwerking, bewustwording en de invloed van gemeenteraden op gemeenschappelijke regelingen te vergroten.

DOELSTELLING Een regio te zijn en te blijven die zelfredzaam en weerbaarder is, door het ondersteunen en versterken van de bestaande pentahelix governance en samenwerking.

Stand van zaken programmalijn samen Het doel van programmalijn samen is vertaald naar 5 projecten. Drie projecten (Gebiedsagenda, Toekomstfonds, Samenwerking Gemeenteraden) zijn gestart, twee projecten (Burgerparticipatie en Governance) starten in september. Er is in samenwerking met de ‘pentahelix partners’ gestart om de strategische opgaven voor de toekomst te benoemen in een Gebiedsagenda. Op basis van deze gebiedsagenda onderzoeken we welke governance optimaal is om deze opgaves komende jaren aan en op te pakken. In het project Toekomstfonds is een evaluatie van het huidige regionaal Investeringsfonds uitgevoerd wat als input dient voor de haalbaarheidsstudie Toekomstfonds. Dit fonds is een belangrijk instrument om uitvoering te kunnen geven aan de strategische opgaven van de Gebiedsagenda. Als derde project is een werkgroep, met een afvaardiging van raadsleden, griffiers en directeuren GR-en aan de slag om na te gaan hoe de samenwerking tussen gemeenteraden en de democratische legitimatie te versterken is.

16

Het is een zoektocht om de strategische opgaven goed te verwoorden en te vertalen in een uitvoeringsprogramma inclusief financiële paragraaf en tegelijkertijd draagvlak in de regio te houden. De samenhang met lopende processen, zoals het Economische ambitiedocument, RES en RAS, maar ook bestaande structuren als GR-en en sectorale samenwerkingplatforms vraagt aandacht. Ook de penta-helix besluitvorming van overheid, GR-en en overige besturen is een uitdaging. Via de geplande vijf projecten zal de komende jaren steeds meer in beeld komen hoe de samenwerking te versterken is.

PROJECT UITGELICHT

Proces strategische FruitDelta Gebiedsagenda als opmaat naar versterking Governance Na een aftrap van gedeputeerde Staten en het AB van GR Regio Rivierenland en partners op 30 maart 2021 is het proces om te komen tot een Gebiedsagenda van start gegaan. Doel van het werkbezoek was om samen te bespreken welke resultaten al geboekt zijn en wat er aanvullend nog mogelijk en wenselijk is voor een gezamen-

Gebiedsagenda

lijke Strategische Fruitdelta Gebiedsagenda

Een ‘’pentahelix’’ begeleidingsgroep is meer-

2030. De regionale processen zijn de bouwste-

dere keren bijeengekomen om mee te denken

nen voor deze gebiedsagenda, waarmee provin-

over de strategische opgaven van de toekomst.

cie en regio in samenhang aan maatschappelijke

De groep bestaat uit een mix van de partners:

vraagstukken werkten.

Voorzitter GR Regio Rivierenland/Economic Board, gedeputeerde Provincie, bestuurslid Waterschap, voorzitter stuurgroep Regiodeal, bestuurslid VNO-NCW/lid Economic Board, ROC-Rivor, samenwerkingsplatforms rondom arbeidsmarkt, tuinbouw en logistiek, de Gelderse Milieufederatie, Gebiedscoöperatie Rivierenland en een ondernemer in de techsector. Ook vond een regionale bijeenkomst voor raden en statenleden plaats evenals drie meedenksessie voor betrokken stakeholders in de regio. Zij dachten mee over een beleidsanalyse van lopende beleidsprocessen, bouwstenen voor de maatschappelijke opgaven, data-analyse van het gebied, visie 2030 en de strategische agenda en het bijbehorende uitvoeringsprogramma. De gebiedsagenda wordt in 2021 vastgesteld.

17

PROJECT UITGELICHT

FruitDelta Webinar In de reeks ‘Naar een toekomstperspectief voor FruitDelta Rivierenland’ organiseerde FruitDelta Rivierenland, in samenwerking met de stuurgroep Regio Deal, vrijdag 9 april het derde FruitDelta webinar ‘Samenwerken aan maatschappelijke opgaven van de toekomst’. Met diverse gasten werd gesproken over belangrijke maatschappelijke opgaven voor onze regio. Gerdo van Grootheest voorzitter van de stuurgroep Regiodeal en burgemeester

Interdepartementale overleggen

van Culemborg: “Wij moeten het in onze regio

In het kader van de Regio Deal zijn we gestart

hebben van de kracht van het collectief, we heb-

om samen met het Rijk interdepartementale

ben namelijk relatief veel MKB ondernemers en

overleggen te organiseren via de programma-

coöperaties. We hebben provincie en rijk daarbij

lijnen. Deze overleggen ervaren we als zeer

nodig, maar ook universiteiten om ons heen.”

zinvol. Door de versterkte samenwerking en de

Twee Regio Deal projecten werden uitgelicht in

snelle contacten via de Dealmakers van het Rijk

het webinar: Walter Brouwer, directeur van Avri

kunnen we op interdepartementaal niveau de

en David Baars van familiebedrijf OFN lieten zien

ontwikkelingen uit de regio en de knelpunten in

hoe samengewerkt wordt aan circulariteit in de

de praktijk delen en ervaringen uitwisselen. De

grondstofketen. Én hoe afval daarin grondstof

eerste interdepartementale overleggen hebben

kan zijn; zo gebruikt OFN grondstoffen van

in 2021 plaats gevonden voor ontwikkeling van

Avri voor inrichtingselementen, zoals bankjes

de gebiedsagenda en governance en voor de

en bushokjes in de openbare buitenruimte.

programmalijn inclusief (onderwerpen: draag-

Voorwaarde is wel dat de overheid ruimte geeft

vlak voor (arbeids)migranten en PPS samenwer-

voor innovatie op dit thema en niet onnodig

king).

belemmert door regelgeving. Elise Gerritsen van Logistics Valley Rivierenland deed een oproep -aan regionale ondernemers- om te kiezen voor transport over water. Sommige vervoerstromen kunnen beter over het water dan over de weg, vanwege geluidshinder, file en luchtvervuiling. Het is de uitdaging om kleine bedrijven te overtuigen hun goederen te laten vervoeren over water. Met behulp van scans door HAN studenten worden bedrijven geholpen om deze optie in kaart te brengen.

18

3.

Dashboard en monitoring

Dashboard De Regio Rivierenland zet in op het ontwikkelen van een Dashboard om de brede welvaart te meten. We ontwikkelen een Dashboard die indicatoren in beeld brengt die passen bij de opgaves van de toekomst voor Rivierenland. Het Dashboard moet toekomstbestendig zijn in beheer en relevant voor diverse stakeholders in Rivierenland. We gaan onderzoeken hoe we informatie zo kunnen ontsluiten dat dit bijdraagt aan de gezamenlijkheid van het meten van de opgaves die we met elkaar formuleren in Rivierenland. In juni 2021 wordt een eerste versie van het Dashboard opgeleverd die ontwikkeld is langs de programmalijnen van de Regio Deal. Hierin zijn de indicatoren opgenomen die te vinden zijn in openbare databronnen. In het najaar van 2021 gaan we het Dashboard door ontwikkelen naar een Dashboard 2.0 op basis van de opgaves die we hebben geformuleerd in de gebiedsagenda voor Rivierenland. We voeren daarvoor ook een verkenning uit naar indicatoren die verkregen kunnen worden uit andere bronnen dan openbare data bronnen (bv. data van organisaties, instellingen zelf). Ook willen we extra aandacht voor het opnemen van indicatoren voor het meten van de samenwerking en governance binnen Rivierenland. In bijlage 2 zijn alle indicatoren opgenomen die worden opgenomen in het Dashboard voor de 4 programmalijnen.

De data van Rivierenland is in het dashboard afgezet tegen Gelderland en Nederland. Sommige data zijn beschikbaar op gemeente niveau, andere data alleen op niveau van Rivierenland (Zuidwest Gelderland.).

Monitoring Regio Deal In de Regio Deal FruitDelta Rivierenland zijn afspraken gemaakt over de monitoring van de Regio deal. De monitoring vindt plaats op 2 niveaus. Op het niveau van de concrete initiatieven en projecten én op het niveau van de genoemde beoogde resultaten en beleidsindicatoren. In bijlage 1 is een overzicht opgenomen van de projecten en de tot nu toe gerealiseerde projectresultaten, in bijlage 2 zijn de indicatoren en de nulmeting opgenomen.

Indicatoren In deze rapportage lichten we een aantal indicatoren uit, om een beeld te geven van de verkregen data en informatie. In het dashboard is meer en uitgebreidere informatie te vinden.

19

Programmalijn inclusief

Programmalijn fruit

20

Programmalijn delta

Programmalijn samen Voor het meten van Samenwerking en Governance zijn geen openbare data gevonden op regio niveau. In de ontwikkeling van Dashboard 2.0 gaan we onderzoeken hoe we deze data zo optimaal mogelijk kunnen aanvullen vanuit andere databronnen.

21

4. Governance en Projectorganisatie Governance Voor de uitvoering van de Regio Deal FruitDelta Rivierenland is een bestuurlijke stuurgroep opgericht. Deze stuurgroep bestaat uit de bestuurlijke vertegenwoordiging van de 5 alliantie partners; Regio Rivierenland (dhr. Van Grootheest), Waterschap Rivierenland (dhr. Gremmen), RW-POW (dhr. Brink), Gebiedscoöperatie Rivierenland (dhr. Kerkhoven) en de Provincie Gelderland (gedeputeerde C. van der Wal). Daarnaast is er een ambtelijke regiegroep waarin ook de dealmakers van het Rijk aansluiten. De kassiersfunctie van de Regio Deal is belegd bij het DB van de Regio Rivierenland. Doorontwikkeling governance In het kader van de programmalijn samen wordt onderzocht op welke wijze de pentahelix governance versterkt en geborgd kan worden voor de toekomst. De gebiedsagenda is hierbij leidend in de opgave. Hiervoor is een begeleidingsgroep opgestart waarin een bredere vertegenwoordiging zit van stakeholders uit de regio (ook aansluiting VNO-NCW, samenwerkingsplatforms rondom tuinbouw en logistiek en de Gelderse milieufederatie). We werken hiermee samen toe naar een nieuwe versterkte governance voor de regio.

Mandaat Besluiten voorleggen in eigen gremia +

BESTUURLIJKE STUURGROEP AB-lid, voorzitter RW-POA Rivierenland, dijkgraaf Waterschap Rivierenland, Gebiedscoöperatie Rivierenland, (gebieds)gedeputeerde Gelderland

Voorbereiden besluitvorming controleren afspraken (proces)

REGIEGROEP (Ambtelijke) Vertegenwoordigers van Regio Rivierenland, provincie Gelderland, RW-POA Rivierenland, Waterschap Rivierenland en Gebiedscoöperatie Rivierenland

Bewaken uitvoering projecten van partners, planning, financieel beheer

PROGRAMMATEAM Directielid Regio Rivierenland Programmamanager Bedrijfsvoering + Communicatie

Per project hoofdindiener/ aanspreekpunt: uitvoering, afstemming partners onderling

KLANKBORD MOMENT Bestuurlijk. Vanuit colleges. EB?

KLANKBORD MOMENT Overige regionale partners Maximaal leereffect

1. INCLUSIEF

2. FRUIT

3. DELTA

4. SAMEN

-

-

-

-

Programmateam en uitvoering Er is een klein slagvaardig programmateam bestaande uit een programmamanager, financiële en juridische ondersteuning en een verbinding naar beleid. Het programmateam borgt de juridische en financiële uitvoering van de Regio Deal. Daarnaast is er gekozen voor het aanstellen van alliantiemakelaars per programmalijn. De alliantiemakelaars zorgen voor verbinding tussen de projecten en bewaken de samenhang. Er is een maandelijks alliantiemakelaarsoverleg om de samenwerking en samenhang te bespreken. Communicatie maakt hier onderdeel van uit.

22

Overlegvormen Er zijn verschillende vaste overlegvormen binnen de Regio Deal, maar ook experimenteren we met verschillende overlegvormen om de samenwerking te verstevigen. Overleggen met het Rijk Voor de gezamenlijke sturing op de Regio Deal hebben er in 2021 periode 2 cockpitoverleggen met het Rijk plaats gevonden. Het Rijk- Regio overleg vindt plaats in oktober 2021. We zien dat de aanhaking van de Dealmakers van het Rijk aan de Regiegroep leidt tot een vruchtbare uitwisseling van kennis, best practices, ondersteuning en samenwerking. In 2021 hebben er 2 interdepartementale overleggen plaats gevonden rondom de gebiedsagenda en de programmalijn inclusief. We zien dat dit mooie overleggen zijn waarbij we knelpunten en vraagstukken uit de praktijk kunnen voorleggen aan het Rijk en onze (beleids)ambities kunnen afstemmen. Community of practice We bouwen aan samenwerking in de vorm van Cop’s (community of practice). We experimenteren hiermee op verschillende manieren. Vanuit het programmateam zijn we gestart met het organiseren van Cop’s op de programmalijn inclusief, dit gaan we het komend jaar uitbreiden met Cop’s op de andere programmalijnen. Ook hebben we diverse Cop’s gehouden rondom monitoring.

Komend jaar gaan we nog meer experimenteren met het ophalen van behoeftes van de projecteigenaren, uitbreiding naar het bredere veld van stakeholders, maar ook door ontwikkelen op samenwerking op inhoudelijke thema’s. We hebben een online Teams omgeving gemaakt waarin we met de projecteigenaren kennis en best practices kunnen uitwisselen.

Communicatie Het afgelopen jaar is er vooral gecommuniceerd over de totstandkoming en ondertekening van de Regio Deal. Ook communiceerden we over het opzetten van de projectenportfolio. Nu is het tijd voor een strategisch communicatieplan. We willen een community creëren waarin stakeholders elkaar informeren en inspireren. Mijlpalen en successen belichten. Kennis delen en ontmoeten, vanuit een trots ‘wij’-gevoel. Achter elk project zit een goed verhaal. Door structurele communicatie via verschillende kanalen gaan we de kracht van onze Regio Deal en de Fruitdelta Rivierenland blijvend onder de aandacht brengen en bijdragen aan het realiseren van onze ambitie.

23

5. Financieel overzicht Voor Regio Deal FruitDelta Rivierenland stelt het Rijk 7,5 miljoen euro uit de regio envelop beschikbaar. Daarnaast investeert de Provincie Gelderland 3 miljoen euro. Deze bedragen vormen samen de subsidie van de Regio Deal die wordt verstrekt aan de verschillende projecten. Bedragen die ontvangen worden door projecteigenaren kunnen daarmee bestaan uit een bijdrage vanuit de Rijksmiddelen en/of middelen die door de Provincie Gelderland beschikbaar zijn gesteld. De bijdrage van de provincie vormt samen met de overige regionale publieke cofinanciering de totale publieke cofinanciering. Conform de afspraken in het convenant moet er tegenover de besteding van de rijksmiddelen minimaal 7,5 miljoen publieke cofinanciering besteed worden gedurende de looptijd van de Regio Deal. De prognoses hiervoor zijn nu ongeveer 12 miljoen. De regio heeft van het Rijk een voorschot eerste tranche ontvangen. In het eerste kwartaal van 2021 is er een eerste termijnbetaling aan de projecten voor de bevoorschotting uitgevoerd voor een bedrag van 465.000 euro. In het derde kwartaal staat de volgende betaling van voorschotten gepland aan projecten. Het Rijk betaalt voor het einde van het jaar het tweede (en laatste) voorschot uit. Hieronder zijn vier financiële overzichten weergeven * •

Overzicht 1 geeft totale opbouw van de Regio Deal middelen weer.

•

Overzicht 2 laat de verdeling van de middelen over de vier programmalijnen zien.

•

Overzicht 3 brengt in beeld hoeveel van de middelen inmiddels toegekend/beschikt zijn en welk gedeelte nog voorwaardelijk is.

•

Overzicht 4 laat het percentage betaalde voorschotten zien.

Overzicht 1: Totale verdeling Opbouw Middelen Regio Deal Rijksmiddelen Provincie Gelderland Projecten

€ 6.939.824

Uitname BCF t.b.v. projecten Monitoring (integraal onderdelen van projecten) Uitname BCF t.b.v. monitoring Uitvoeringskosten

Totaal

€ 132.216

€ 165.289

€ 165.289

€ 34.711

€ 34.711 € 90.000

€ 38.983

Reservering

€ 9.825.816

€ 132.216

€ 186.017

Uitname BCF t.b.v. uitvoeringkosten

€ 2.885.992

Totaal

€ 276.017 € 38.983

€ 2.960

€ 24.008

€ 26.968

€ 7.500.000

€ 3.000.000

€ 10.500.000

* Tabellen zijn gebaseerd op de gegevens op 1 juni 2021 Gegevens over realisatie zijn tijdens de voortgangsrapportage nog niet beschikbaar. Bij de volgende voortgangsrapportage wordt ook gerapporteerd over de realisatie.

24

Overzicht 2: Totaal verdeling per pijler

Overzicht 3: Toegekende en voorwaardelijk bijdragen aan projecten Toegekende bijdragen Rijksmiddelen

Provincie Gelderland

Regionale Publieke Cofinanciering

Programmalijn € 714.841

€ 497.292

€ 849.052

fruit

€ 1.200.000

€ 850.500

€ 2.544.700

delta

€ 1.320.000

€ 80.000

€ 2.031.795

samen

€ 394.700

€ 394.700

€0

Totaal

€ 3.629.541

€ 1.822.492

€ 5.425.547

inclusief

Voorwaardelijke bijdragen Rijksmiddelen

Provincie Gelderland

Regionale Publieke Cofinanciering

Programmalijn € 1.491.850

€ 493.500

€ 2.008.860

fruit

€ 938.433

€ 570.000

€ 666.225

delta

€ 880.000

€0

€ 970.000

samen

€0

€0

€0

Totaal

€ 3.310.283

€ 1.063.500

€ 3.645.085

inclusief

Overzicht 4: Status betaling voorschotten Totale middelen Regio Deal (bijdrage Rijk en Provincie) Absoluut

%

€ 464.720

4,7%

Nog te gaan

€ 9.361.096

95,3%

Gepland

€ 9.825.816

100%

Programmalijn Voorschot betaald

25

6. Leren, innoveren en samenwerken De rode draad door de Regio Deal FruitDelta Rivierenland is samenwerking en innoveren. Op verschillende niveaus komen we hierbij vraagstukken tegen. Op het niveau van de projecten, op het niveau van doelstellingen en ambities. Een greep uit de thema’s waarop we met elkaar aan het pionieren en leren zijn: Online een community bouwen De Regio Deal FruitDelta Rivierenland is ondertekend midden in coronatijd. Dit betekent dat we niet, of heel beperkt, zoals gebruikelijk fysieke bijeenkomsten en werkbezoeken hebben kunnen organiseren. We zijn daarom aan het leren en experimenteren hoe je ook online met elkaar een Community kan bouwen en de verbinding kan blijven houden. Online bijeenkomsten vragen een andere voorbereiding en technische kennis dan fysieke bijeenkomsten. We hebben gezien dat het voordelen op kan leveren om met elkaar digitaal te gaan ontwikkelen, maar dat het ook de nodige uitdagingen en hobbels met zich meebrengt. Komend jaar zullen we hopelijk meer bijeenkomsten fysiek kunnen organiseren. Een hybride vorm van digitale en fysieke samenwerking belooft een mooie toekomst.

Project Geofort: Leren over klimaat, grondstoffen en duurzaamheid Publiek private samenwerking In de regio Rivierenland moeten we het echt hebben van de samenwerking. Samenwerking tussen overheid, inwoners, ondernemers. Dit leidt tot nieuwe innovatieve en creatieve samenwerkingsvormen in de publiek private samenwerking. De bestaande financieringsinstrumenten, beleidskaders en juridische samenwerkingsconstructies zijn echter nog niet altijd op deze nieuwe samenwerkingsvormen ingericht. We moeten met elkaar bouwen aan nieuwe manieren om deze samenwerking vorm te geven en te ondersteunen.

26

PROJECT UITGELICHT

Lentefeest laat Rivierenland gonzen

en schwung.

20 mei was het Lentefeest van Gonzend Rivierenland. Gonzend Rivierenland is een

In de sessie lieten we ons inspireren door

landschapsinitiatief voor meer biodiversiteit

de prachtige plekken die we al hebben in

in Rivierenland en wordt mogelijk gemaakt

Rivierenland. We bespraken wat we, ieder vanuit

door de Regio Deal Fruitdelta Rivierenland.

zijn/haar eigen rol, kunnen doen om meer biodi-

Het lentefeest was de eerste bijeenkomst met

versiteit te creëren. Maar ook ontdekken wat we

alle ‘streekholders’ bij elkaar. Waterschap,

van elkaar nodig hebben. Hoe kunnen we elkaar

gemeenten, particulieren, bedrijven, natuur-

helpen? Wat beklijft: laten we groot dromen, en

organisaties en boerenorganisaties kwamen

ook klein beginnen. Slim gebruiken van wat er al

samen. Online natuurlijk, maar daarmee niet

is: tools, financiering en onze ervaringen. Samen

minder energiek. Sprekers Sonja van Kampen

laten we Rivierenland gonzen. Samen met alle

(programma­manager Regio Deal), Lyda Dik

‘streekholders’ gaan we door.

(Provincie Gelderland) en Willem Ferwerda

Hoe nu verder? We gaan op inspiratiebezoek in

(Commonland) deelden hun blik op het project

de regio (eerste is 2 juli), bestaande en nieuwe

van De Fruitmotor en de kansen voor meer

initiatieven uitlichten, pilots identificeren en

samenwerking in het landschap. Samen met de

toewerken naar een gezamenlijke visie besten-

25 deelnemers genoten we van spoken word

digd in een ‘Manifeest’.

artiest De Droominee en zijn prachtige woorden

Een prachtig voorbeeld van samenwerking met ondernemers, overheid en inwoners georganiseerd door het project de Fruitmotor

27

Samenwerken in de Pentahelix met het Rijk In de regio Rivierenland ligt de ambitie hoog als het gaat over de samenwerking. Daar waar triple helix samenwerkingen steeds meer gemeengoed zijn, zetten we in Rivierenland in op het versterken van een pentahelix samenwerking. Dit is voor onze regio geen wens, maar een noodzaak. We moeten leren op een andere manier met elkaar samen te werken, vanuit gelijkwaardigheid partnerschap, met oog voor de kracht van ieders eigenheid en inbreng. Dit samenwerken moeten we structureel borgen. Sturen op doelstellingen De Regio Doel is een instrument dat stuurt op ambities en doelstellingen. De vertaling van concrete projecten naar doelstellingenniveau en indicatoren om de doelstellingen en ambities te meten is een uitdagende opgave. Het werken op doelstellingenniveau en het data gedreven werken zijn onderwerpen waar we nog lerend in zijn. Niet alleen voor Rivierenland, maar voor meerdere regio’s is het een uitdaging om dit op een goede manier vorm te geven. De Regio Deal biedt een mooi platform om hierop met de verschillende regio’s uit te wisselen. Data gedreven werken Data gedreven werken biedt kansen om vanuit gezamenlijkheid te kijken naar opgaves en om ambities te benoemen vertaald in concrete gekwantificeerde opgaves.

We zien een spanningsveld op het gebied van het meten van Brede Welvaart, gericht op de toekomstige opgaves in combinatie met de focus in de Regio deal. De opgaves voor Rivierenland voor de komende jaren en de indicatoren die relevant zijn voor de Brede Welvaart in Rivierenland zijn niet allemaal ‘te vangen’ binnen de doelstellingen van de Regio Deal. Ook is niet alle data voorhanden die we zouden willen meten in de vorm van openbare databronnen. In het najaar 2021 gaan we daarom aan de slag met de doorontwikkeling van het Dashboard, waarbij de focus ligt op het maken van een Dashboard waarin de opgaves terug komen uit de gebiedsagenda. Het Dashboard moet hiermee toekomstbestendig zijn en interessant voor stakeholders in Rivierenland. Een Dashboard waarmee we gezamenlijk richting geven en monitoren hoe Rivierenland er op de grote opgaves van de toekomst voor staat. We beschouwen de Regio Deal als een mooie aanzet en een vliegwiel om deze monitor te bouwen. 28

Flexibel kansen zien en bijstellen De opgaves voor de toekomst en daarmee de Regio Deal zijn geen statisch gegeven. Komende jaren zullen inzichten veranderen, kansen voorbijkomen en zullen we onze ideeën, visies en ambities moeten bijstellen. Belangrijk is om hierbij met elkaar flexibel te zijn, om ook daadwerkelijk nieuwe inzichten te omarmen en te durven bijstellen. Zolang we ons hierin lerend en kwetsbaar kunnen blijven opstellen, met het oog op de samenwerking en de nodige trots voor onze FruitDelta Rivierenland, kunnen we komende jaren nog veel mooie resultaten gaan zien van de Regio Deal!

Project Toeristisch-recreatieve doorontwikkeling Slot Loevestein en Munnikenland

29

Bijlage 1 Voortgang projecten

Bijlage 2 Indicatoren programmalijnen nulmeting

Colofon Aan deze voortgangsrapportage werkten mee: Jeroen Haas, alliantiemakelaar Delta Niels Huijbers, alliantiemakelaar Fruit Nicole Westerterp, alliantiemakelaar Inclusief Annoesjka Wintjes, alliantiemakelaar Samen Annemieke Spit, alliantiemakelaar Delta Sonja van Kampen, programmamanager Regio Deal Fruitdelta Rivierenland Bestuurlijke stuurgroep Gerdo van Grootheest, voorzitter stuurgroep Regio Deal, AB lid Rivierenland Christianne van der Wal, gedeputeerde provincie Gelderland Mathieu Gremmen, Waterschap Rivierenland Dennis Kerkhoven, Gebiedscoöperatie Rivierenland Ben Brink, RW-POA Regiegroep Natalie Bremmer-Ursinus, RW-POA Jeroen Haas, Waterschap Rivierenland Arjan Gerritsen, Gebiedscoöperatie Rivierenland Janneke Hakkert, Manager Regio Rivierenland Guido Laman, Provincie Gelderland Jaap Docter, Dealmaker Regio Deal (Rijk) Johanneke Henstra, Dealmaker Regio Deal, (Rijk) Met dank aan alle betrokkenen bij de Regio Deal: Projecteigenaren, stakeholders, beleidsmedewerkers, DB en AB leden Regio Rivierenland. Kijk voor meer informatie over onze Regio Deal op www.fruitdelta.nl/regiodeal Rivierenland, juni 2021 30

Bijlage 1: Voortgang projecten

Programmalijn inclusief Project

Gestart?

Planning

Groen = Ja

Op schema of

Rood = Nee

afgerond Niet op schema, maar einddoel is niet in gevaar Niet op schema en einddoel is in gevaar

1.1 Regionale Agenda Onderwijs en arbeidsmarkt De ontwikkeling en uitvoering van een regionale agenda onderwijs & arbeidsmarkt voor de komende jaren. Hierin worden de verschillende lopende programma’s, publiek-private samenwerkingen en (sub)regionale, maar ook provinciale en landelijke ontwikkeling samengebracht. 1.2

Voorwaardelijk

Er is uitstel van de

S-TEC

toegekend

opleiding i.v.m. te

Een nieuw platform waar inwoners en bedrijven die stappen

weinig aanmel-

willen zetten in de energietransitie terecht kunnen voor

dingen. Hierdoor

advies, opleiding van vakmensen, voorlichting over actuele

wordt mogelijk het

bouwoplossingen en contact met lokale technische dienstver-

aantal opgeleide

leners.

leerlingen aan het eind van de looptijd niet gehaald.

1.3 Hub Rivierenland Het structureel verbinden van bedrijven in de regio met scholen, in het bijzonder het voortgezet onderwijs. De activiteiten dragen bij aan een beter beeld bij docenten en studenten over de ontwikkelingen in het regionale bedrijfsleven en krijgen daarbij advies over samenwerkingsmogelijkheden in het snel veranderende onderwijs. Kansen bij regionale bedrijven gericht op duurzaamheid, zorg, logistiek en IT komen nadrukkelijk aan bod.

Bijlage 1 / 1

1.4

Voorwaardelijk

Bijgestelde be-

Fruit Tech Campus

toegekend

groting moet nog

Ontwikkelingsprogramma voor educatie (combinatie van MBO

goedgekeurd.

en HBO) en innovatie, van bedrijfsleven & onderwijs gericht op (met name) fruitteelt, tech en data. Het innovatie- en opleidingsprogramma van Fruit Tech Campus verbetert de verbinding tussen beschikbare arbeid en de vraag naar steeds meer fruit(technisch) geschoolde arbeid. De Fruit Tech Campus versterkt de positie van de Regio Rivierenland in de Noordwest Europese Fruitteelt als ook het hart van fruit in Nederland. 1.5 Toekomstbestendige arbeidsmarkttoeleiding Een structureel aanbod aan toekomstbestendige, adaptieve (technische) leerwerkroutes voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hierbij wordt geëxperimenteerd met nieuwe technologieën, het beter borgen van de leerwerkroutes in het cliëntvolgsysteem en het verder integreren van taalbeheersing in de routes. 1.6

Vanwege COVID-19

Ouderbetrokkenheid en preventie voortijdig schoolverla-

zijn een aantal van