12 RES 1.0 FruitDelta Rivierenland

Voorstel aan de gemeenteraad

Onderwerp

RES 1.0 FruitDelta Rivierenland

Vergadering

Datum

Agendapunt

Rondetafelgesprek Raadsvergadering

20 april 2021 20 mei 2021

4 12

Registratienummer Datum collegebesluit Datum presidium Portefeuillehouder Behandelend ambtenaar Programma Fatale termijn Openbaarheid Voorstel genodigden rondetafelgesprek:

Z.051702 / 51702 13-4-2021 30-3-2021 H.J. Peters mw. S. van Santen de Hoog Fysieke leefomgeving Openbaar

Rondetafelgesprek Conclusie Openstaande vragen Toezeggingen Overige opmerkingen Bijlagen bij dit voorstel

Stukken ter inzage

 Afgedaan

x Naar raad

 Extra RTG

 Terug naar college

T 2021-022 verhouding TWh tov CO² reductie

-

Bijlage 1 RES 1.0 Rivierenland (6 april 2021) Bijlage 2 Ambitie RES 1.0 per gemeente Bijlage 3 Impact van RES1.0 op het energienet Bijlage 4 Ruimteateliers RES 1.0 Landschappelijk perspectief Concept Raadsbesluit

Voorgesteld besluit 1. 2.

3.

Onderwerp

In te stemmen met een regionale bijdrage van 1,2 TWh duurzame elektriciteit uit wind en zon als bijdrage aan de landelijke doelstelling van 35 TWh in 2030. In te stemmen met het indienen van de Regionale Energiestrategie 1.0 van FruitDelta Rivierenland door de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland bij het Nationaal Programma RES op 1 juli 2021. Kennis te nemen van de vooruitblik richting RES 2.0 (2023) en de Samenwerkingsagenda.

RES 1.0 FruitDelta Rivierenland

Toelichting 1. Aanleiding Op 28 juni 2019 publiceerde het kabinet het Klimaatakkoord: de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken van Parijs (2015). We gaan met elkaar de CO2-uitstoot sterk verminderen: in 2030 met de helft ten opzichte van 1990.

Eén van de afspraken is dat 30 energieregio’s in Nederland onderzoeken waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land (wind en zon) opgewekt kan worden. Maar ook welke warmtebronnen te gebruiken zijn zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Waar is ruimte en hoeveel? Zijn de plekken maatschappelijk gezien acceptabel en financieel haalbaar? In een Regionale Energiestrategie (RES) beschrijft elke regio haar eigen keuzes. Op 1 juli 2021 moet elke RES regio het RES 1.0 bod gereed hebben, waarin kansrijke gebieden omschreven worden als ook de hoeveelheid TWh de regio denkt op deze locaties op te kunnen wekken. De 30 RES regio’s is gevraagd samen minimaal 35 TWh op te wekken op land. Dit is ongeveer het elektriciteitsverbruik van 10 miljoen huishoudens. Concept RES Op 28 mei 2020 stemde u in met de concept RES van FruitDelta Rivierenland. Hierin was als tussenstap een concept bod van 0,632 TWh opgenomen, bestaande uit gerealiseerde en geplande projecten. Het streven was om in de RES 1.0 tot een verdubbeling van dit concept bod te komen. RES 1.0 bod Voorliggende RES 1.0 bestaat uit drie delen. In het eerste deel beschrijft het RES 1.0 bod van FruitDelta Rivierenland van 1,2 TWh, bestaande uit: • 0,301 TWh uit zon op dak: 191 hectare in 2030. • 0,283 TWh uit zonnevelden: 249 hectare in 2030. • 0,750 TWh uit windturbines: 49 turbines in 2030.

Dit RES bod is een proces van 2 jaar tot stand gekomen en gebaseerd op een integrale regionale afweging van ruimte/landschap, draagvlak, kwantiteit, technische haalbaarheid en netcapaciteit. Voor zon zijn geen kansrijke gebieden benoemd maar wordt uitgegaan van een voorkeursvolgorde en een aantal ontwerpprincipes. Voor wind is gekozen voor een concentratie langs infrastructuur (snelwegen, provinciale wegen). De gemeenteraad van West Maas en Waal besloot op 11 maart 2020 een bijdrage te leveren aan RES 1.0 van een (meer dan) evenredig deel zon op dak en 20 hectare grondgebonden zon. Om te komen tot uitvoering ontwikkelen we op dit moment een lokale visie op zon (en wind) en een uitvoeringsplan voor zon op dak. Wij vragen u nu om in te stemmen met het RES 1.0 bod als onze regionale bijdrage aan de landelijke doelstelling van 35 TWh. Het indienen van RES 1.0 wordt conform de afspraken in de notitie uitgangspunten RES Rivierenland gedaan door de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland. Deze stuurgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de regiogemeenten, provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland, Samenwerkende Woningcorporaties Rivierenland, Greenport Gelderland, Liander, Gebiedscoöperatie Rivierenland en VNO NCW Rivierenland. Vooruitblik RES 2.0 De RES 1.0 is een tussenstap op weg naar 2030 en 2050.

De RES 2.0 die in 2023 gereed moet zijn is een herijking op basis van hoe het staat met de uitvoering van de RES 1.0. In het tweede deel wordt daarom vooruit gekeken richting RES 2.0 en de stappen die hiervoor in de periode 2021 – 2023 worden gezet. Wij vragen u kennis te nemen van de route richting 2.0 en hiervoor uw aanbevelingen mee te geven. Samenwerkingsagenda In deel 3 beschrijven we de samenwerkingsagenda voor de RES. Want ook met het indienen van de RES 1.0 zijn we er nog niet. Ook is het gesprek met inwoners nog lang niet klaar. Daarnaast biedt de RES kansen, bijvoorbeeld voor brede samenwerking, arbeidsmarkt & onderwijs en innovatie. Dat vraagt continue om vernieuwing en aanpassing, waarbij we veel partijen nodig hebben. Besluitvorming en informatie

Ons college vindt het van belang om u bij de totstandkoming en uitvoering van de RES te betrekken. Daarom is eerst de notitie uitgangspunten RES Rivierenland ter besluitvorming aan u voorgelegd. Daarna is de concept RES voor besluitvorming aan u voorgelegd en nu de RES 1.0. In 2023 volgt de RES 2.0. Lokaal beleid wordt altijd ter besluitvorming aan u voorgelegd. Tijdens de 5 regionale raadsinformatiebijeenkomsten in 2019 en 2020 zijn de concept RES en de route naar RES 1.0 toegelicht en was er gelegenheid om met andere regiogemeenten in gesprek te gaan. Op 14 april 2021 was er een regionale opiniërende raad over de RES 1.0. Sinds begin 2021 is een klankbordgroep van raadsleden voor de RES opgericht. Deze klankbordgroep richt zich op het betrokkenheid van raadsleden bij het RES proces. Namens onze gemeente nemen de raadsleden Ronald Orlemans en Cees Roffelsen deel aan deze klankbordgroep. 2. Beoogd effect Het indienen van een RES 1.0 bod van 1,2 TWh namens FruitDelta Rivierenland bij het Nationaal Programma RES, waarmee onze regio haar bijdrage levert aan de landelijke opgave van 35 TWh in 2030. Het bieden van inzicht in het vervolgproces naar de RES 2.0 en de rol van de samenwerkingsagenda. 3.

Argumenten 1.1 Met de RES 1.0 leveren wij een regionale bijdrage van 1,2 TWh aan de landelijke doelstelling van 35 TWh in 2030 Met een bod van 1,2 TWh levert regio FruitDelta Rivierenland een afgewogen bijdrage aan de landelijke doelstelling van 35 TWh duurzame elektriciteit met wind op land en zon. Landschap, ruimtegebruik, draagvlak, netcapaciteit en kwantiteit zijn hierbij zorgvuldig tegen elkaar afgewogen. Ook is rekening gehouden met (wettelijke) beperkingen zoals Natura2000, geluidsnormen, de mogelijke komst van een radarpost, weidevogelgebieden en laagvlieggebieden. 1.2 Met de RES 1.0 leveren we ook een bijdrage aan de doelstellingen van het GEA Met dit RES bod dragen we ook bij aan de doelstelling van het Gelders Energie Akkoord (GEA) om in 2030 55% CO2 reductie te bereiken ten opzichte van 1990. Gecombineerd met o.a. de effecten van energiebesparing wordt met het bod van 1,2 TWh een CO2 reductie van 34% bereikt. 1.3 Op 11 maart besloot de gemeenteraad over het aandeel van West Maas en Waal Op 11 maart 2021 besloot de gemeenteraad over de lokale bijdrage aan het RES 1.0 bod. Het aandeel van West Maas en Waal bedraagt 9,44 hectare zon op dak en 20 hectare grondgebonden zon. 2.

Indiening van de RES 1.0 bij NP RES door voorzitter Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland conform afspraken Notitie Uitgangpunten RES Rivierenland (2019) In de Notitie Uitgangspunten RES Rivierenland (2019) spraken we af dat de RES 1.0, na besluitvorming in de gemeenteraden, Provinciale Staten en AB van Waterschap Rivierenland wordt ingediend bij het NP RES door de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland. De RES 1.0 wordt uiterlijk 1 juli 2021 ingediend bij NP RES. 3.1 De RES wordt elke 2 jaar geactualiseerd De mijlpaal van de RES 1.0 op 1 juli 2021 is niet het einde van het traject. Hierna gaan alle regio’s stap voor stap de realisatiefase in. Het RES-traject kent een doorlooptijd tot 2030 en heeft een dynamisch karakter: de RES wordt elke 2 jaar geactualiseerd. De RES wordt juridisch geborgd via de instrumenten van de Omgevingswet/Wet Ruimtelijke Ordening. 3.2 Via de Samenwerkingsagenda geven we invulling aan de brede opgave De energietransitie is een brede en integrale opgave. In de RES staan duurzame elektriciteit en warmte centraal, maar deze onderwerpen kunnen niet los worden beschouwd van andere thema's en sectoren. Denk bijvoorbeeld aan mobiliteit of onderwijs en arbeidsmarkt. In de regio hebben partijen zich uitgesproken voor een samenwerking die is gericht op deze brede opgave en de

concrete kansen die zich daarbij voordoen. Om deze kansen te benutten wordt daarom Samenwerkingsagenda opgesteld. Deze agenda is uitvoeringsgericht en kijkt verder dan de in het kader van RES verplichte onderdelen. 4. Kanttekeningen 1.1 De RES 1.0 omvat onzekerheden en mogelijke belemmeringen Alle in ontwikkeling zijnde en ter verkenning opgenomen projecten in de RES zijn onderhevig aan een bepaalde mate van onzekerheid en hebben te maken met mogelijke belemmeringen. Voorbeelden hiervan zijn: Netwerk – Om de plannen uit de RES te kunnen realiseren moet het energienetwerk worden uitgebreid. We streven daarbij naar een optimale balans tussen kosten en tempo van de noodzakelijke netuitbreidingen. Om ervoor te zorgen dat plannen tijdig uitvoerbaar zijn tegen zo laag mogelijke maatschappelijke kosten is een gecoördineerde uitvoering in goede samenwerking tussen overheden, netbeheerders en marktpartijen belangrijk. Dit is een doorlopend proces. Defensie - De mogelijke komst van een nieuw radarstation kan bepalend zijn voor de ontwikkeling van windparken in de regio. Daarnaast is het beschikbaar houden van oefenruimte voor laagvliegen, hoewel geen wettelijke eis, een belang om rekening mee te houden. Daarom is en blijft goed overleg met Defensie belangrijk. 2.1 Ook wanneer één of enkele raden niet instemmen met het RES 1.0 bod wordt de RES 1.0 ingediend bij het NP RES.

Het opstellen van de RES is een gezamenlijk regionaal proces, leidend tot een regionaal bod van 1,2 TWh. In de notitie uitgangspunten RES Rivierenland zijn afspraken vastgelegd over de opgave, het proces, de op te leveren resultaten, de uitgangspunten en ‘spelregels’ die we hanteren. Voor het besluitvormingstraject is hierin opgenomen dat we consensus als uitgangspunt hanteren. Wanneer een overheidspartner niet instemt het regionale bod van 1,2 TWh zal hiervan bij het aanbieden van de RES 1.0 aan het NP RES - een aantekening worden gemaakt onder opgave van redenen. 3.1 Met de RES 1.0 zijn we er nog niet Zowel landelijk, regionaal als lokaal kunnen er nog allerlei invloeden zijn die een impact hebben op het bereiken van de landelijke doelstelling van 35 TWh. Zo kan uit de Regionale Structuur Warmte (onderdeel van de RES) en de transitievisies warmte blijken dat er landelijk in 2030 meer elektriciteit nodig is dan gedacht. Ook aannames rondom bijvoorbeeld energiebesparing en groei van zon op kleine daken moeten misschien wel worden bijgesteld. 3.2. Regionale samenwerking juist ook na de RES 1.0 van belang Het RES bod van 1,2 TWh is een regionale ambitie. Deze is tot stand gekomen op basis van een zorgvuldige afweging en kansrijke gebieden. De praktijk is echter weerbarstig. Projecten kunnen stranden, nieuwe initiatieven juist opkomen.

Gezamenlijk spannen we ons in om de 1,2 TWh ook daadwerkelijk te realiseren in 2030 en sturen we gezamenlijk bij waar dat nodig is, via de RES 2.0 en verder. 5. Financiën In het Klimaatakkoord is afgesproken de 30 regio’s op basis van een afgestemde verdeelsystematiek tussen de koepels van decentrale overheden en het Rijk een bijdrage voor de periode 2019 – 2021 ontvangen. Het RES-team van regio Rivierenland heeft met deze rijksbijdrage en een bijdrage van provincie Gelderland regiogemeenten en andere stuurgroeppartners ondersteund bij de totstandkoming van de RES op het gebied van proces, communicatie, participatie, kennisdeling en -ontwikkeling. Hierbij hebben ook de stuurgroeppartners en andere organisaties capaciteit ingezet. Op 12 februari jl. stuurde de minister van EZK een brief naar de kamer over de continuering van RES’en. Alle opdrachtgevers van NP RES hebben een sterk gezamenlijk bestuurlijk commitment uitgesproken om de ondersteuning te continueren, landelijk én in de regio’s. Het besluit hierover ligt bij het volgend kabinet in samenspraak met de decentrale overheden.

Het nieuwe kabinet gaat in gesprek met de koepels van decentrale overheden (VNG, IPO en Unie van Waterschappen) over financiering van de extra taken als gevolg van het Klimaatakkoord op grond van het artikel 2 rapport opgesteld door ROB. De kosten voor de regionale RESorganisaties zijn in dit onderzoek meegenomen. Voor de periode 2022 – 2023 betekent dit dat er nieuwe afspraken gemaakt worden met de provincie, waterschap en gemeenten over de continuering en bekostiging van de RES-organisatie. Deze worden meegenomen in de startnotitie voor de RES 2.0. 6. Communicatie • Lokaal communiceren we over de RES 1.0 via de nieuwsbrief Duurzaamheid, West Maas en Waler, gemeentelijke website en andere on- en offline kanalen. • De RES 1.0 wordt breed gecommuniceerd via een persgesprek met de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland, de nieuwsbrief van RES FruitDelta Rivierenland en de RES website. • U bent tijdens de totstandkoming van de RES 1.0 op verschillende manieren meegenomen in de ontwikkeling van de regionale energiestrategie. In 2021 worden in ieder geval de nieuwsbrief Regionale Energiestrategie Rivierenland en de speciale website voor de RES FruitDelta Rivierenland gecontinueerd. • De wijze waarop regionale communicatie na 2021 wordt vormgegeven is mede afhankelijk van de financiering van de RES in de periode 2022-2023.

• Via de website van NPRES vindt u veel achtergrondinformatie en het laatste nieuws over de landelijke ontwikkelingen van de RES Participatie Het klimaatvraagstuk heeft een grote impact op de leefomgeving van onze inwoners. Inwoners, organisaties en ondernemers praten daarom vanaf dag één mee. De lokaal en regionaal georganiseerde activiteiten werkten aanvullend en versterkend op elkaar. Naarmate de plannen concreter worden, praten ook steeds meer inwoners mee. Afgelopen periode hebben we de volgende participatiemogelijkheden ingezet: Adviseren De bouwstenen voor het RES 1.0-bod zijn voornamelijk verzameld via ruimteateliers. Deze bijeenkomsten vormen de kern van het proces. In vier rondes van ruimteateliers in alle acht gemeenten, is stapsgewijs de verkenning doorlopen. Van een eerste groep ‘verkenners’ is de groep betrokkenen op natuurlijke wijze gegroeid. In totaal hebben 600 personen tijdens deze bijeenkomsten meegedacht en gepraat (3e trede participatieladder). Raadplegen Met een regio brede enquête is getoetst of de uitgewerkte denkrichting in lijn is met de beleving van willekeurige inwoners. Een soort validatie bij mensen die niet noodzakelijkerwijs kennis hebben over het doorlopen proces of de RES.

Zo’n 2.350 inwoners van Rivierenland gaven hun mening over het opwekken van duurzame energie via wind en zon, waarvan 294 respondenten uit West Maas en Waal komen (2e trede participatieladder: raadplegen). Ook lokaal hebben we eind 2020 onderzoek gedaan naar de mening van inwoners over grootschalige zonne- en windenergie. In totaal hebben 487 mensen de enquêtevragen over grootschalige energie de beantwoord. Via een informatienota (D.165754) bent u geïnformeerd over de uitkomsten van dit onderzoek (ingekomen stuk raadsvergadering 1 april 2021). Informeren Gedurende het gehele proces is er via alle off- en online kanalen van RES Rivierenland, de acht deelnemende gemeenten en samenwerkingspartners geïnformeerd over het proces, de mogelijkheid tot deelname aan ruimteateliers en enquête en het doel van de RES (1e trede participatieladder: informeren). Brede vertegenwoordiging stuurgroep

Uniek in Nederland is de bijzonder brede vertegenwoordiging binnen de Stuurgroep FruitDelta Rivierenland. Naast de acht gemeenten (Buren, Culemborg, Maasdriel, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal, Zaltbommel), Waterschap Rivierenland en provincie Gelderland zitten hierin ook vertegenwoordigers van Greenport Gelderland, Samenwerkende Woningcorporaties Rivierenland, Liander, VNO-NCW Rivierenland en Gebiedscoöperatie Rivierenland 7. Aanpak en planning • Na besluitvorming over de RES 1.0 wordt deze door de voorzitter van de Stuurgroep RES FruitDelta Rivierenland voor 1 juli 2021 aangeboden aan het NPRES. • Eventuele moties of amendementen worden als oplegnotitie toegevoegd aan de RES 1.0 en aangeboden bij het indienen van de RES 1.0 op 1 juli. • Met een startnotitie wordt u in het najaar van 2021 geïnformeerd over het vervolgproces richting RES 2.0. • Juridische verankering vindt plaats via de instrumenten van de Wro/Omgevingswet in de lokale structuur- of omgevingsvisie van elke regiogemeente. Daarna wordt het geoperationaliseerd in provinciale verordeningen, bestemmings- of omgevingsplannen en toegepast bij het verlenen van vergunningen.

Burgemeester en wethouders van West Maas en Waal,

P.G. (Perry) Arissen gemeentesecretaris

V.M. (Vincent) van Neerbos burgemeester