12 Raadsvoorstel Aanpak beleid windenergie

Voorstel aan de gemeenteraad

Onderwerp

Aanpak beleid windenergie

Vergadering Rondetafelgesprek Raadsvergadering

Datum 8 februari 2022 24 februari 2022

Registratienummer Datum collegebesluit Datum presidium Portefeuillehouder Behandelend ambtenaar Programma Fatale termijn Openbaarheid Voorstel genodigden rondetafelgesprek:

Agendapunt 4 12 Z.066367 / 66367 18-1-2022 25-1-2022 H.J. Peters dhr. B. Teunissen Fysieke leefomgeving Openbaar

Rondetafelgesprek Conclusie Openstaande vragen Toezeggingen Overige opmerkingen Bijlagen bij dit voorstel Stukken ter inzage

 Afgedaan

-

x Naar raad

 Extra RTG

 Terug naar college

Presentatie raad september 2021 Concept Raadsbesluit

Voorgesteld besluit 1. In te stemmen met scenario 4: geen medewerking verlenen aan initiatieven voor windparken tot 2030, wel instemmen met het opstarten van een zorgvuldig proces om tot windbeleid te komen. 2. In te stemmen met het opzetten van een startnotitie voor het te volgen gebiedsproces. Onderwerp

Aanpak beleid windenergie

Toelichting 1. Aanleiding In de Regionale Energie Strategie 1.0 FruitDelta Rivierenland is ingezet op aanleg van zon op daken in de gemeente West Maas en Waal. Bij de (ongewijzigde) vaststelling van de RES is een amendement1 aangenomen om kaders voor grootschalige elektriciteitsopwekking met zonne- en windenergie op te stellen en deze aan de raad voor te leggen ter besluitvorming. Naar aanleiding van dit amendement is de beleidsvisie zon opgesteld en door uw raad vastgesteld op 17 juni 2021. 1

Amendement behorende bij RES 1.0: Agendapunt 12 RES 1.0 Fruitdelta Rivierenland d.d. 20-5-2021

Tijdens de raadsvergadering van 11 maart 2021 is tevens gevraagd haast te maken met de ontwikkeling van zonbeleid. Hierna besloot het college voor zonne- en windenergie separate trajecten te doorlopen. “De regio Fruitdelta Rivierenland wil regie houden op de regionale strategische keuzes voor zon en wind. In de RES 1.0 is gekozen voor een haalbare en afgewogen ambitie (bod) om 1,2 TWh duurzame elektriciteit op te wekken via zon en wind. Gemeente West Maas en Waal maakt vooral werk van (grootschalige) zon op daken en 20 hectare zonneparken. Daarnaast is de inzet om te zorgen dat ook de lokale gemeenschap kan profiteren van de financiële opbrengsten van wind- en zonneparken.” In de RES 1.0 is de ambitie gesteld om voor 2030 de kansrijke gebieden te verkennen binnen het komgebied van gemeente West Maas en Waal. Deze locatie biedt veel ruimte voor wind en zon, maar maakt geen onderdeel uit van het RES-1.0-bod. Momenteel ontbreken de kaders voor windbeleid binnen de gemeente. Inkomende verzoeken2 kunnen niet aan de hand van beleid worden beoordeeld. Adviesbureau Bosch & van Rijn heeft verschillende mogelijkheden onderzocht waarop beleid kan worden gevormd. Met dit onderzoek en bijbehorende informele presentatie d.d. 21 september 2021 is de raad geïnformeerd over de mogelijkheden voor het opstellen van windbeleid en de mogelijke routes. 2.

Beoogd effect Met het volgen van een transparant en zorgvuldig proces kan, net zoals voor zonne-energie, ook voor windenergie een beleidskader worden opgesteld. Met dit beleidskader neemt de gemeente de regie op het te ontwikkelen windbeleid. De RES is nog maar kortgeleden (geamendeerd) vastgesteld door de raad. Het is logisch om bij het nadenken over kaders voor grootschalige opwek de uitgangspunten van de RES voorop te stellen. De gemeente richt zich tot 2030 op het uitvoeren van de RES én het verkennen van de kansrijke gebieden voor zon en wind in 2030. Met de doorontwikkeling naar de RES 2.0 stelt de provincie 3 als doel deze RES 2.0 te zien als juridische basis om projecten toe te staan én om projecten buiten de RES te kunnen weigeren. Momenteel is RES 1.0 hier niet toe in staat. Gezien de ambitie om gebieden te verkennen voor windenergie heeft de gemeente beleidskaders nodig. Deze kaders voorkomen dat er in de tussentijd adhoc ingediende voorstellen worden beoordeeld. Om draagvlak voor duurzame energie te versterken en te verbreden is het van belang een transparant gebiedsproces op te zetten waarin inwoners en belanghebbenden worden betrokken bij de beleidsontwikkeling. Met deze transparantie, ook in de richting van de provincie, wordt beoogd dat de provincie haar bevoegdheid niet gebruikt voor het mogelijk maken van windparken in de gemeente West Maas en Waal. 3.

Argumenten 1.1 Het besluit sluit aan op RES 1.0 Met het ontwikkelen van windbeleid wordt aangesloten op de afspraken in de RES 1.0. De gemeente werkt niet mee aan windenergieprojecten tot 2030. In de RES is ook de verkenning benoemd die zich richt op mogelijke zon- en windenergieprojecten in 2030. Hiermee blijft de huidige communicatielijn in stand: het vol inzetten op zonne-energie. 1.2 Heldere beleidslijn creëert duidelijkheid richting stakeholders Alle belanghebbenden zijn geholpen met een heldere beleidslijn. Dit geldt ook voor het onderzoek naar de mogelijkheden voor windenergie die de gemeente na 2030 eventueel biedt. 1.3 Windbeleid helpt bij het bepalen van het bod voor RES 2.0 2

Een principeverzoek van Arcadis/ Vitaal West Maas en Waal voor duurzame opwek van windenergie is ingediend op 7 juli 2021. 3 Statenbrief met zaaknummer: 2021-013269 d.d. 10 november 2021

Met het ontwikkelen van windbeleid sluit de gemeente aan op de afspraken in de RES en anticipeert de gemeente op de toekomstige verkenningen. Met het toekomstige windbeleid is beter een inschatting te maken welke impact windenergie zal hebben binnen het kommenlandschap van de gemeente. 1.4 Het opstellen van beleidskader windbeleid zorgt voor duidelijkheid na 2030 In het soms roerige maatschappelijke debat over windenergie is het van belang om voor inwoners, ontwikkelaars van duurzame energie en andere belanghebbenden een duidelijk speelveld te creëren. 1.5 Verschillende opties zijn open om nader te onderzoeken Recent is onderzocht welke mogelijke stappen gezet kunnen worden voor het opstellen van beleid voor de gemeente West Maas en Waal. In de raadsvergadering van 21 september 2021 heeft de gemeenteraad vier scenario’s besproken voor de mogelijke routes voor het opstellen van windbeleid. De route behorende bij scenario 4, zie bijlage, willen we nader uitwerken als transparant beleidskader voor windenergie. 1.6 Samenhang andere beleidsterreinen Windbeleid raakt aan verschillende andere beleidsterreinen: ruimtelijk, landschappelijk, etc. Dit moet worden afgestemd met andere beleidsstukken, waaronder de ‘beleidsvisie zon’ en de omgevingsvisie. Daarnaast staat onze gemeente bekend als militair laagvlieggebied voor Defensie.

Tevens is onze omgeving door de Rijksdienst voor Cultuur en Wetenschappen aangewezen als wederopbouwgebied. Ons gebied heeft bijzondere kenmerken. Deze kenmerken zijn de indeling van het landschap en dan denken we aan het wegenpatroon, beplanting en wederopbouwboerderijen. 1.7 Landelijke normeringen kunnen worden meegenomen in het beleid Door de uitspraak van de RvS gelden de landelijke milieunormen voor geluid, slagschaduw en externe veiligheid op dit moment niet. Het Rijk is gestart met het uitvoeren van een planMER op het Activiteitenbesluit Milieubeheer (Abm), waarin deze normen zijn opgenomen. Deze zijn naar verwachting binnen 2 jaar gereed. De nieuwe normen naar aanleiding van deze planMER kunnen worden meegenomen in het windbeleid. 2.1 Het opstellen van een gebiedsproces zorgt ervoor dat de aanpak helder is Het opstellen van een startnotitie zorgt ervoor dat het helder is op welke onderwerpen stakeholders worden betrokken. Door het zorgvuldig opzetten van een gebiedsproces wordt inzichtelijk wanneer stakeholders input kunnen leveren. De provincie is momenteel bevoegd gezag voor windenergie bij opwekking van 5-100MW4. Wanneer de gemeente kenbaar maakt welke beleidslijn en welk proces zij wil volgen, is de kans kleiner dat provincie zal interveniëren.

2.2 Uitwerken van gebiedsproces maakt participatie inzichtelijk Door het uitwerken van het gebiedsproces weten belanghebbenden wanneer zij kunnen participeren. Op die manier kan bij uitvoering van het te volgen proces breder draagvlak ontstaan voor zon- en windenergieprojecten. 4. Kanttekeningen 1.1 Er kan tot 2030 geen duurzame opwek voor wind worden gerealiseerd Bij het besluit om geen windenergie mogelijk te maken, is er weinig ruimte voor uitzonderingen van goede wenselijke initiatieven. Door het bieden van een perspectief voor zon- en windenergieprojecten na 2030, blijven investeerders projecten binnen de gemeente als optie zien. 1.2 Provincie kan besluiten toch windenergie toe te staan voor 2030 De kans bestaat dat de provincie als bevoegd gezag een initiatief toch goedkeurt vóór 2030. Door helderheid te bieden aan de provincie over de koers van de gemeente na 2030 kan deze kans worden verkleind. 1.3 Nu beleid opstellen voor 2030 beantwoordt de vraag van de toekomst niet 4 Onder de Omgevingswet en de Energiewet wijzigt deze bevoegdheid naar 15-100MW.

In acht jaar verandert het maatschappelijk landschap. De inzichten van nu over windenergie kunnen veranderen bij het college, de raad, maar ook de bevolking. De verwachting is dat er met het volgen van een zorgvuldig gebiedsproces breder draagvlak vanuit de omgeving ontstaat voor windenergieprojecten. 1.4 Zonder kaders voor windenergie kunnen ook besluiten worden genomen In principe kan een gemeente ook geen beleid hanteren. De ervaring in andere gemeenten leert dat het zonder duidelijke criteria lastig is om (achteraf) minder gewenste ontwikkelingen, zoals windenergieprojecten, richting te geven. Het is beter om vooraf duidelijkheid te geven over de “spelregels”. Hoewel de spelregels niet altijd juridisch afdwingbaar zijn, geven ze wel duidelijk aan waar de gemeente wel of geen medewerking zal verlenen en daarmee initiatieven voor windenergie kan toelaten of afwijzen. 2.1 Gebiedsprocessen kunnen leiden tot andere koers of weerstand De opbrengsten van het gebiedsproces kunnen leiden tot een andere richting van het windbeleid dan de gemeente in eerste instantie voor ogen heeft. Het zorgvuldig uitdenken van een gebiedsproces in een startnotitie zorgt voor helderheid in het te volgen proces. De raad kan regie blijven voeren op de gemeentelijke uitgangspunten door deze vooraf op te stellen en later in het gebiedsproces, feedback bij op te halen. 5.

Financiën Dit voorstel heeft financiële consequenties. De gemeente is voornemens het opstellen van beleid extern uit te besteden. De kosten voor het extern laten opstellen van een beleidsdocument zijn ca. €15.000. De kosten kunnen ten laste komen van het reguliere budget duurzaamheid (kostenplaats 67050) en RO (kostenplaats 68400). Capaciteit voor het opstellen van een startnotitie voor het gebiedsproces alsmede het begeleiden van het participatietraject nemen we op in het jaarplan van het team Ruimte 2023. 6. Communicatie Na uw akkoord informeren wij stakeholders en in het bijzonder de initiatiefnemer(s) (Vitaal West Maas en Waal). We laten aan hen weten dat we geen medewerking verlenen aan initiatieven voor windparken tot 2030. Dit besluit ligt geheel in lijn met de RES. Hierbij biedt dit besluit ook helderheid voor de langere termijn door beleid voor windenergie op te stellen voor de periode vanaf 2030. 7. Aanpak en planning Als uitgangspunt hanteren we dat het beleidsproces eerder wordt gestart dan het gebiedsproces. Dat levert de volgende stappen in het proces: Start in 2022 met het proces om tot windbeleid te komen: o Het RES-bod incl. verkenningsgebieden, daarmee het helder krijgen van de belemmeringen in de gemeente. o De gemeentelijke uitgangspunten helder krijgen voor het beleidskader.

Start in 2023 met het gebiedsproces: gebiedsproces opzetten, waarin input wordt opgehaald op het voorgestelde beleidskader. Afronden beleid en gebiedsproces (voor 2030) in 2023. Uw raad wordt actief betrokken bij het proces om te komen tot windbeleid, het gebiedsproces en de besluitvorming daaromtrent. Het beleid zal ingaan op 1 januari 2030. Burgemeester en wethouders van West Maas en Waal,

P.G. (Perry) Arissen gemeentesecretaris

V.M. (Vincent) van Neerbos burgemeester

Bijlage 1: beschrijving scenario’s Hieronder worden kort de vier scenario’s beschreven waar de raad eerder over heeft gesproken: Scenario 1. Gemeente stelt windbeleid op Dit scenario gaat uit van het direct opstellen van beleid voor de duurzame opwek van windenergie, onder de aanname dat windenergie ondergeschikt is aan het reeds opgestelde zonbeleid. Aan windenergie worden strikte randvoorwaarden gebonden. Het beleid bevat milieunormen voor geluid, slagschaduw en externe veiligheid, zolang er geen landelijke regelgeving op deze onderwerpen bestaat. Voordelen: Met het volgen van dit scenario is het voordeel dat er helderheid naar alle stakeholders komt. Daarnaast kan de gemeente de eigen normen in de hand houden. Verder kan de gemeente proactief inzetten op de RES 2.0. Een participatietraject kan als optie meegenomen worden in het traject voor het opstellen van beleid. Nadelen: Enkele nadelen hiervan zijn dat het momenteel een gevoelig onderwerp is, een te strenge norm kan worden gezien als liever geen windenergie. Er is op deze manier weinig ruimte voor het afwijken van het beleid omdat er strikte normen zijn om te volgen. Als risico is er de mogelijkheid dat ontwikkelaars naar de provincie kunnen om daar meer ruimte te krijgen voor ontwikkeling van windturbines. Scenario 2.

Gemeente wacht tot landelijke milieunorm is hersteld Dit scenario gaat uit van een korte pauze (ca 2 jaar) waarmee wordt gekozen een heldere pas op de plaats te maken. Reden hiervoor is dat de verwachting is dat er na deze periode nieuwe landelijke milieunormen geformuleerd zijn waarop de gemeente kan aansluiten. Voor het motiveren van deze normen kan samenwerking worden gezocht met de provincie. Zodoende wordt er gewacht tot het rijk een planMER heeft uitgevoerd voor het Activiteitenbesluit en de Activiteitenregeling. Er wordt hier duidelijk uitgedragen dat wind pas daarna weer in beeld komt. Dit standpunt wordt vastgelegd in raadsbesluit. Voordelen: Het wachten op de normstelling geeft gemeente meer tijd voor het tussentijds ontwikkelen van andere ruimtelijke vraagstukken. Door de keuze vast te stellen in een raadsbesluit is er wellicht minder kans dat provincie de gemeente zal ‘overrulen’. Nadelen: Minder vrijheid voor gemeente om eigen milieunormen te formuleren. De transitie voor windenergie zal worden vertraagd door het uitstellen van een besluit op de normen. Scenario 3. Tot 2030 geen windprojecten Dit scenario heeft het RES bod als uitgangspunt met alleen duurzame opwek van zonne-energie. Hierin wordt met een raadsbesluit vastgelegd dat er tot 2030 geen windenergieprojecten worden uitgevoerd.

Hierbij is een goede inhoudelijke onderbouwing nodig waarom geen windprojecten worden uitgevoerd. De waarden van het natuurlandschap kan hier een ingang bieden. Hiervoor is een mogelijkheid om aan te sluiten bij het Gelders Genootschap of de landschappelijke waardes goed vast te leggen in de omgevingsvisie of ander ruimtelijk beleid. Het vlieggebied kan hierin betrokken worden. Voordelen: Het geeft voor de ontwikkelingen een duidelijk standpunt. Het beschermt het landschap voor ongewenste aantasting. Nadelen: Dit geeft een vertraging in de energietransitie. Daarnaast blijft de mogelijkheid dat ontwikkelaars naar de provincie kunnen stappen.

Scenario 4. Wel beleid, geen wind tot 2030 Dit scenario gaat uit van een combinatie van scenario 1 en 3. Hierin wordt vastgelegd dat er tot 2030 geen windenergie ontwikkelingen worden gebouwd, wat aansluit op het huidige RES bod. Vooruitlopend op RES 2.0 kan wel worden ingezet op wind na 2030. Er wordt beleid opgesteld voor windenergie. Voor het verkrijgen van draagvlak bij omwonenden kan het worden aangevuld met een gebiedsproces/participatieproces. Tegen de tijd dat het beleid is vastgesteld zal duidelijk zijn welk nieuw landelijk normenkader wordt gehanteerd, zo kan dit direct worden meegenomen in de ontwikkeling. Voordelen: Bovenstaande geeft een heldere en transparante communicatielijn voor betrokkenen. De gemeente heeft de regie in handen om zelf de voorwaarden en het tempo te kiezen. Nadelen: Het geeft vertraging in de energietransitie. Het risico bestaat dat ontwikkelaars naar provincie kunnen stappen.