RV2026-002-subsidieverordening-instandhouding-maalvaardige-molens-gemeente-wb-2026.pdf

Raadsvoorstel Datum vergadering Registratie nummer Voorstelnummer Portefeuillehouder Onderwerp Bijlagen

27 januari 2026 GZDGWB/Zaaknummer1698934/2302864 RV2026-002 Rutger van Stappershoef Subsidieverordening instandhouding maalvaardige molens gemeente West Betuwe 2026 1. Subsidieverordening instandhouding maalvaardige molens gemeente West Betuwe 2026 (djumanummer 2302863) 2. Collegevoorstel vaststellen Subsidieverordening instandhouding maalvaardige molens gemeente West Betuwe 2026 (djumanummer 2302865).

Onderwerp Vaststellen van een aparte subsidieverordening voor het onderhoud en de instandhouding van de historische maalvaardige molens in West Betuwe Beslispunten 1. De Subsidieverordening instandhouding maalvaardige molens gemeente West Betuwe 2026 vast te stellen. Inleiding Na een brandbrief aan de gemeenteraad van de Molenstichting voor het Gelderse Rivierengebied (die vijf molens in de gemeente hebben) van augustus 2024, ontstond er in de gemeenteraad een raadsbrede discussie over de kostbare instandhoudingskosten van de 11 rijksmonumentale, maalvaardige molens in de gemeente. Daarbij werd eveneens gesproken over de mogelijkheid van bevoorschotting van de subsidie en het subsidiëren van de hoge instandhoudingskosten, anders dan de jaarlijkse subsidieverordening voor het onderhoud van monumenten, waarbij de eigenaren van molens eens per jaar een subsidie kunnen aanvragen van 3.000 euro per molen per jaar. Eigenaren van historische molens teren steeds verder in op hun vermogen, de reserves zijn uitgeput ondanks een verhoging van 50% naar 60% subsidie van het rijk. Ook hogere materiaal-, en loonkosten en brandverzekeringskosten leiden tot een steeds hogere last aan regulier en groot onderhoud.

Het vervangen van een rieten kap (de molen in Ophemert bijvoorbeeld) kost tegenwoordig 35.000 euro, terwijl het rijk rekent met een gemiddelde onderhoudslast per molen per jaar van 15.000 euro. De brandverzekering alleen al kost 2000 euro per jaar per molen. Het zijn deze kosten en kosten voor het onderhouden van sloten en taluds van sloten die de instandhouding van monumentale molens steeds duurder maken. Daarmee behoren de molens tot de zogenaamde onrendabele top van rijksmonumenten. Ter vergelijking: een kerk is in dat opzicht makkelijker te onderhouden qua kosten, alleen al omdat de kerk wind en waterdicht is en vooral bestaat uit steen en steenachtige dakbedekking, dit zijn duurzamere materialen dan riet en hout. Het rijk en de provincie subsidiëren de eigenaren van de molens ook, maar toch is een aanvullende bijdrage van de gemeente meer dan nodig. De gemiddelde jaarlijkse

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/1698934 Documentnummer Pagina 2 van 5

onderhoudskosten van een maalvaardige molen bedragen ongeveer 12.000 a 15.000 euro per jaar. Het rijk subsidieert de helft van de onderhoudskosten, de provincie geeft jaarlijks een subsidie van 2.000 euro per molen per jaar. De eigenaren hebben in toenemende mate onvoldoende eigen middelen om de onderhoudskosten te bekostigen. De gemeenteraad stelde daarom voor om te onderzoeken of er een aparte subsidieverordening kan komen voor de 11 maalvaardige molens. Daarnaast besloot de gemeenteraad in november 2024 het subsidiebedrag voor het onderhoud van molens te verhogen van 1000 euro naar 3.000 euro per jaar per molen. Dit vooruitlopend op een aparte subsidieverordening voor de 11 maalvaardige molens.

Samenvatting De onderhoudskosten van de 11 maalvaardige, rijksmonumentale molens zijn in de afgelopen jaren flink gestegen door onder andere stijgende loon- en materiaalkosten. De eigenaren - waaronder de Molenstichting voor het Gelderse rivierengebied - hebben steeds vaker onvoldoende eigen middelen om de 50% eigen bijdrage op te brengen, nadat ze subsidies voor onderhoud hebben ontvangen van zowel de provincie als het rijk. Molens behoren tot de zogenaamde onrendabele top van rijksmonumenten. De instandhouding en exploitatie van molens is niet dekkend te krijgen zonder vrijwilligers, zonder overheidssubsidies en zonder giften van derden (zoals burgers en bedrijven). Besluitgeschiedenis 1. Raadsbesluit Subsidieverordening onderhoud monumenten gemeente West Betuwe 2024 d.d. 26 november 2024 (waarin 3.000 euro subsidie per jaar per molen voor onderhoud aan molens). 2. Raadsbesluit Perspectiefnota d.d. 8 juli 2025: a. vooruitlopend op de nieuwe subsidieverordening voor molens wordt voor het reguliere, jaarlijkse onderhoud structureel 55.000 euro beschikbaar gesteld voor de jaren 2026 tot en met 2029; b. incidenteel bedrag voor groot onderhoud van molens a 165.000 euro voor drie jaren, beschikbaar vanaf 2027. 3. Raadsbesluit Programmabegroting 2026 vastgesteld op 6 november 2025, waarin bovengenoemde bedragen zijn opgenomen. Beoogd effect Het doel van dit voorstel is: a.

om de eigenaren van de 11 rijksmonumentale maalvaardige molens te ondersteunen met een structurele subsidie a 5.000 euro per jaar per molen bij het jaarlijkse onderhoud van de molens; b. om de eigenaren van de 11 rijksmonumentale maalvaardige molens te ondersteunen met een incidentele subsidie a 15.000 euro per drie jaar per molen bij het kostbare grote onderhoud van de molens. Maatschappelijk (neven)effect Het maatschappelijke effect is de duurzame instandhouding van de eeuwenoude maalvaardige molens die beeldbepalend zijn voor het West Betuwse landschap, die onderdeel zijn van het industriële verleden en die onderdeel uitmaken van ons beschermde erfgoed. Daarbij stelt de gemeente de voorwaarde dat de molens minstens twee dagen per jaar voor het publiek worden opengesteld, zoals bijvoorbeeld op de landelijke molendagen en/of de

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/1698934 Documentnummer Pagina 3 van 5

Open Monumentendagen. Zo kan het publiek de molens bezoeken en zien hoe ze werken en kunnen jongeren gemotiveerd worden om vrijwillig molenaar te worden.

Argumenten 1.1. Voor een duurzame instandhouding van de molens is een structurele bijdrage van de gemeente nodig De gemeente wil de eigenaren van de rijksmonumentale maalvaardige molens ondersteunen met een structurele subsidie a 5.000 euro per jaar per molen bij het reguliere jaarlijkse onderhoud , van de molens. Met als doel een duurzame instandhouding van de molens. 1.2 Voor een duurzame instandhouding van de molens is ook een incidentele bijdrage van de gemeente nodig De gemeente wil de eigenaren van de rijksmonumentale maalvaardige molens ondersteunen met een incidentele subsidie a 15.000 euro per drie jaar per molen voor het groot onderhoud van de molens. Met als doel een duurzame instandhouding van de molens. 1.3 Door het verlenen van subsidie stellen we de voorwaarde dat de molens twee dagen per jaar opengesteld worden voor het publiek Met de instandhoudingssubsidie (zowel structureel als incidenteel) kunnen de eigenaren van de molens dit industriële erfgoed duurzaam in stand houden en ook openstellen voor het publiek. Deze openstelling kan een positief effect hebben op het draagvlak voor het duurzame behoud van de molens en kan jongeren enthousiasmeren voor het vak van (vrijwillig) molenaarschap, wat nodig is om de molens maalvaardig te houden.

1.4 Een aanvullende bijdrage van de gemeente is noodzakelijk, ondanks rijks- en provinciale subsidies Het rijk en de provincie subsidiëren de eigenaren van de molens ook, maar toch is een aanvullende bijdrage van de gemeente meer dan nodig. De gemiddelde jaarlijkse onderhoudskosten van een maalvaardige molen bedragen ongeveer 12.000 a 15.000 euro per jaar. Het rijk subsidieert de helft van de subsidiabele onderhoudskosten, de provincie geeft jaarlijks een subsidie van 2.000 euro per molen per jaar. De eigenaren hebben steeds meer moeite om de eigen bijdrage van het onderhoud te bekostigen. Dit komt onder andere door gestegen prijzen voor materialen, uurloon en verzekeringen. 1.5 Bevoorschotting van de incidentele subsidie Door het voorgestelde systeem van bevoorschotting van de incidentele subsidie hoeven de moleneigenaren de kosten niet eerst voor te schieten en te declareren, maar kunnen ze de gemaakte instandhoudingskosten direct voldoen. Er dient dan alleen jaarlijks een financiële verantwoording te worden ingediend. 1.6 De aparte subsidieverordening voor historische molens biedt kansen om gemeente West Betuwe in positieve zin te profileren op het gebied van erfgoed Er zijn slechts enkele gemeenten in Nederland die een aparte subsidieverordening voor historische molens hebben. Dit biedt kansen om de gemeente in positieve zin te profileren in de (social) media.

De gemeente kan zo laten zien dat ze duurzame instandhouding van historische monumentale molens van groot belang vindt en dat zij waarde hecht aan het behoud van dit industriële erfgoed

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/1698934 Documentnummer Pagina 4 van 5

Kanttekeningen 1.1. Risico van aanzuigende werking Aan dit voorstel kleeft het risico van aanzuigende werking. Als de subsidieverordening voor de molens wordt vastgesteld door de gemeenteraad, is er kans dat ook andere eigenaren van monumenten zich melden bij de gemeente voor een grotere onderhoudssubsidie; zoals de kerken (46), kastelen (37), landgoederen (minimaal 3), de forten (3) en grote boerderijcomplexen met hoofd- en bijgebouwen (tientallen). Maalvaardige rijksmonumentale molens zijn minder goed te exploiteren dan andere onrendabele monumenten, omdat zelfs met het malen van graan of koren er onvoldoende verdiend kan worden. Het levert bijna niks op, namelijk 20 eurocent per kilo meel terwijl er dan een vrijwillige molenaar elke dag moet malen tegen ook nog een vrijwilligersvergoeding van 1800 euro per jaar. Het verkopen van meel draagt alleen bij aan de toeristische openstelling van molens, waarbij de verkoop van meel een zeer marginale financiële rol speelt laat staan dat er kan worden gesproken van winst. Molens staan bloot aan weer en wind en slijten daarom sneller met als gevolg dat de instandhoudingskosten hoger zijn dan normaal.

1.2

De gemeenteraad zal zich goed moeten verantwoorden waarom deze groep moleneigenaren wel een aanvullende instandhoudingssubsidie kan aanvragen en andere groepen monumenteigenaren niet (bijvoorbeeld door aan te geven dat historische molens behoren tot de meest onrendabele monumenten met een hoge instandhoudingsopgave). Geen stapeling van gemeentelijke subsidies mogelijk Bij een beroep op zowel de geldende subsidieregeling voor onderhoud aan monumenten a 3.000 euro per molen per jaar gaat de nieuwe subsidieverordening voor molens voor, zodat er geen stapeling van gemeentelijke subsidies kan plaatsvinden. Eigenaren van rijksmonumentale molens kunnen wel de rijkssubsidie (SIM) en de provinciale subsidie voor onderhoud stapelen.

Financiën De voorgestelde subsidieverordening voor de 11 maalvaardige molens kost voor het structurele onderhoud 55.000 euro per jaar. Voor het incidentele (groot) onderhoud van de 11 maalvaardige molens kost dit 165.000 per drie jaar. Beide bedragen zijn opgenomen in de Perspectiefnota 2026 en in de Programmabegroting 2026. Communicatie • Via de reguliere kanalen (website, overheid.nl, Het Kontakt, De Gelderlander etc) • Het is van belang dat de moleneigenaren weten over dit onderwerp. Zij zullen apart geïnformeerd worden over de nieuwe subsidieverordening. Participatie Participatie heeft plaatsgevonden in de raadsvergaderingen met de bestuurders van de Molenstichting voor het Gelders Rivierengebied. Uitvoering en Planning De nieuwe subsidieverordening ter vaststelling voorleggen aan de gemeenteraad, op 27 januari 2026. Na vaststelling van de onderhavige subsidieverordening voor de molens, zal deze verordening gepubliceerd worden en met terug werkende kracht in werking treden per 1 januari 2026.

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/1698934 Documentnummer Pagina 5 van 5

Evaluatie De effectiviteit van de subsidieverordening na 2029 evalueren (worden de middelen in voldoende mate benut en zo ja wat is het effect daarvan?). Risicoparagraaf Risico omschrijving aanzuigende werking door andere groepen monumenteigenaren

Soort risico financieel

Kans matig

Effect andere groepen monumenten laten van zich horen

Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe de secretaris, Philip Bosman

de burgemeester, Servaas Stoop

Beheersingsmaatregel

communiceren over de bijzondere positie van molens. (meest onrendabele monumenten en de beperkte mogelijkheden eigen inkomsten te verwerven)