RV2025-123-wegenbeheerprogramma-2026-2030.pdf

Raadsvoorstel Datum vergadering Registratienummer Voorstelnummer Portefeuillehouder Onderwerp: Bijlagen:

: 25 november 2025 : GZDGWB/2208044/2208125 : RV2025-123 : Jacoline Hartman : Vaststellen van het wegenbeheerprogramma 2026-2030 : 1 Beheerprogramma wegen West Betuwe 2026-2030, documentnummer 2208126, : 2 Leeswijzer beheerprogramma wegen 2026-2030, documentnummer 2208314, : 3 Overzicht gerealiseerde resultaten beheerplan 2021-2025, documentnummer 2208349.

Onderwerp Vaststellen van het Beheerprogramma wegen West Betuwe 2026-2030

Beslispunten 1. Het beheerprogramma Wegen West Betuwe 2026–2030 conform scenario 1 voor het onderhoud (zoals omschreven in het beheerprogramma) vast te stellen. Waarmee het onderhoud aan wegen plaatsvindt op: • Kwaliteitsniveau Basis voor asfaltverhardingen; • Kwaliteitsniveau Laag voor elementenverhardingen, waarbij voet- en fietspaden op kwaliteitsniveau basis worden onderhouden 2. Het beheerplan Wegen West Betuwe 2021–2025 in te trekken.

Inleiding Wegbeheer is een essentieel onderdeel van het beheer van de openbare ruimte in de gemeente West Betuwe. De gemeente heeft op basis van de Wegenwet een zorgplicht voor het in stand houden van de kwaliteit en veiligheid van de wegen. Het nieuwe Wegenbeheerprogramma 2026–2030 biedt een geactualiseerd kader voor het onderhoud en de vervanging van wegen, met aandacht voor duurzaamheid, klimaatadaptatie en kerngericht werken. Om het beheer en onderhoud van het gemeentelijk areaal op doelmatige en (kosten) efficiënte wijze uit te voeren werken stellen we beheerprogramma’s en maatregelenplannen op. Vanuit de Koepelnota zijn de uitgangspunten en ambities overgenomen voor het op orde houden van de openbare ruimte (o.a. een basisniveau). Deze nota beschrijft de visie, strategie en uitvoeringskaders van de openbare ruimte en vormt het kader voor onderliggende beheerprogramma’s, zoals het wegenbeheerprogramma, en zorgt voor samenhang tussen verschillende beleidsvelden. Verder is het beheerprogramma gebaseerd op de landelijk toegepaste wegbeheersystematiek van het CROW, het kennisplatform voor infrastructuur verkeer vervoer en openbare ruimte. De kwaliteit van het wegenareaal is de afgelopen jaren gedaald, ondanks extra beschikbare middelen. Dit komt doordat niet alle geplande onderhoudsmaatregelen zijn uitgevoerd.

Oorzaken hiervan zijn een combinatie aan omstandigheden onder andere netcongestie, dijkverzwaringen, personele wisselingen en integrale projecten. Hierdoor zijn niet alle reserveringen uit de vorige beheerperiode besteed. Deze middelen en maatregelen zijn

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/2208044/2208215 Documentnummer Pagina 2 van 8

opnieuw opgenomen in dit beheerprogramma. Om herhaling te voorkomen, wordt ingezet op een robuustere planning, betere afstemming met externe partijen en het tijdig signaleren van knelpunten. Daarnaast wordt de voortgang van het onderhoud structureel gemonitord en waar nodig bijgestuurd. Naast de genoemde knelpunten zijn er ook positieve resultaten geboekt. Diverse wegen zijn succesvol gerenoveerd, de samenwerking met aannemers is verbeterd en de monitoring van de wegkwaliteit is geprofessionaliseerd. Hierdoor is de basis gelegd voor een toekomstbestendig beheer.

Samenvatting Wij bieden het beheerprogramma Wegen ter vaststelling aan, waarin scenario’s voor wegbeheer zijn uitgewerkt en doorgerekend. Met het Wegenbeheerprogramma 2026–2030 legt de gemeente West Betuwe een solide en toekomstbestendige basis voor het beheer van haar wegen. Het programma is opgesteld vanuit de visie en kaders van de Koepelnota en sluit aan bij landelijke standaarden (CROW). Door te kiezen voor scenario 1 wordt ingezet op duurzaam, veilig en efficiënt onderhoud, met extra aandacht voor voet- en fietspaden. Het programma biedt niet alleen een antwoord op de uitdagingen van de afgelopen jaren, maar bouwt voort op de positieve resultaten die zijn behaald: succesvolle renovaties, verbeterde samenwerking en geprofessionaliseerde monitoring. Hiermee wordt de continuïteit en kwaliteit van het wegenbeheer geborgd, en ontstaat ruimte voor verdere optimalisatie en participatie van inwoners in de toekomst.

Besluitgeschiedenis • •

7 juli 2020: Gemeenteraad West Betuwe stelt het beheerplan wegen 2021-2025 vast. Op 4 maart 2025 beantwoording raadsvragen met betrekking tot de voortgang van het wegenbeheerprogramma.

Beoogd effect Het realiseren van duurzaam en financieel verantwoord wegbeheer met veilige en goed begaanbare wegen, fietspaden en voetpaden voor alle gebruikers. Het beheerprogramma biedt inzicht in onderhoudsniveaus, budgetscenario’s en een meerjarenplanning.

Argumenten 1.1 Het actualiseren en vaststellen van de beleids- en beheerprogramma's is noodzakelijk Vanuit het oogpunt van risicobeheersing en toetsing van de realiteit van de raming in de begroting en meerjarenraming, is het noodzakelijk te beschikken over een actueel beheerprogramma. Het leggen van een directe verbinding tussen de beheerprogramma's en de concreet in de begroting en meerjarenraming opgenomen onderhoudsramingen geeft inzicht in het realiteitsgehalte van de begroting en kan de informatiewaarde van de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen in de begroting en jaarrekening verbeteren. Ook wordt hiermee de omvang van achterstallig onderhoud dan inzichtelijk. 1.2 Kwaliteitsniveau Basis voor asfaltverharding betekent duurzaam én veilig wegbeheer Met dit kwaliteitsniveau wordt op het juiste moment, met de juiste middelen de

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/2208044/2208215 Documentnummer Pagina 3 van 8

juiste onderhoudsmaatregelen getroffen. Hierdoor treedt geen kapitaalvernietiging op en worden de toegepaste grondstoffen goed benut. De wegen blijven hierdoor ook heel én veilig. Met nauwelijks risico op aansprakelijkheidstellingen en kapitaalsvernietiging is dit veilig én duurzaam wegbeheer. 1.3 Vanuit budgettair oogpunt is een basisniveau voor elementenverharding niet mogelijk en is een lager niveau voor elementenverharding met uitzondering van de elementverharding voor voet- en fietspaden een acceptabel alternatief. Hoewel het kwaliteitsniveau Laag voor elementenverharding afbreuk doet aan de ambitie, het comfort en de uitstraling, is dit niveau voor elementenverharding wel een acceptabel niveau. Voet- en fietspaden worden echter op kwaliteitsniveau Basis onderhouden, waarmee extra aandacht wordt besteed aan de veiligheid en het comfort van langzaam verkeer. 1.4 Met het kiezen voor het basisniveau voor asfaltverhardingen en laag voor elementenverharding voldoen we aan de inhoudelijke toetsingscriteria van de provincie Gelderland De provincie toetst of het beleidskader voorziet in het voorkomen van onveilige wegen, oplopen van achterstallig onderhoud en optreden van kapitaalvernietiging. Met de keuze voor het basisniveau voor asfaltverhardingen en laag voor elementenverharding worden deze zaken voorkomen en wordt voldaan aan de toetsingscriteria van de provincie Gelderland.

2.1 Het intrekken van het beheerplan 2021-2025 is een logisch gevolg bij het vaststellen van een geactualiseerde beheerprogramma. Het intrekken van het beheerplan 2021-2025 is een direct gevolg van de vaststelling van het nieuwe beheerprogramma Wegen West Betuwe 2026–2030. Hiermee wordt voorkomen dat er sprake is van overlappende beleidskaders en ontstaat er duidelijkheid over de geldende richtlijnen voor wegbeheer.

Kanttekeningen 1.1 Actualiseren en vaststellen van beleids- en beheerprogramma’s waarborgen de huidige staat van onderhoud instandhouding) maar ambities op andere beleidsopgaven kunnen niet gerealiseerd worden binnen de gestelde kaders van het beheerprogramma. Het actualiseren van beheerprogramma’s draagt bij aan een effectieve beheersing van risico’s en een verhoogde transparantie. Het dient opgemerkt te worden dat in dit beheerplan uitsluitend rekening wordt gehouden met het waarborgen van de huidige staat van onderhoud (instandhouding). Het realiseren van ambities op andere beleidsopgaven, zoals kwaliteitsverbetering of uitbreiding, worden met een projectmatige aanpak voorgesteld en gerealiseerd. De huidige benadering biedt een solide basis voor continuïteit en stabiliteit ten aanzien van het bestaande areaal en zorgt voor realistische verwachtingen richting alle betrokken partijen. 1.2 Kwaliteitsniveau Basis voor asfaltverharding zorgt voor duurzaam en veilig wegbeheer maar is niet in alle situaties kostenefficiënt. Het gehanteerde basisniveau draagt bij aan duurzaam en veilig wegbeheer. Desondanks rijst de vraag of dit kwaliteitsniveau in alle situaties kostenefficiënt is. Afhankelijk van gebruiksintensiteit en locatie kan het zowel economisch als maatschappelijk voordeliger zijn om een hoger of lager kwaliteitsniveau toe te passen.

Ondanks deze kanttekeningen blijft maatwerk mogelijk en kunnen keuzes per situatie worden toegespitst.

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/2208044/2208215 Documentnummer Pagina 4 van 8

1.3 Laag kwaliteitsniveau voor elementenverharding is vanuit kostenbeheersing nu noodzakelijk maar kan op termijn resulteren in hogere onderhoudskosten en verminderde levensduur van elementenverharding. Het toepassen van een lager kwaliteitsniveau voor elementenverharding kan op termijn resulteren in hogere onderhoudskosten en een verminderde leefbaarheid. De veronderstelling dat gevaarlijke schades altijd tijdig worden gemeld of waargenomen brengt risico’s met zich mee, aangezien dit afhankelijk is van meldingsbereidheid en capaciteit toezicht. Echter, doordat er bestaande controles plaatsvinden en bewoners betrokken zijn, kan veel schade alsnog tijdig gesignaleerd worden. 1.4 Voldoen aan toetsingscriteria van provincie Gelderland is gericht op minimale eisen maar gaat mogelijk ten kosten aan lokale ambities, wensen en specifieke omstandigheden waar onder optimale kwaliteit en functionaliteit. Hoewel in het voorstel wordt gesteld dat de gekozen kwaliteitsniveaus voldoen aan de toetsingscriteria van de provincie, is het de vraag of deze criteria voldoende recht doen aan lokale ambities en specifieke omstandigheden. Er bestaat het risico dat het beleid primair gericht blijft op minimale eisen, ten koste van optimale kwaliteit en functionaliteit. Tegelijkertijd bieden de provinciale criteria houvast en kunnen lokaal aanvullende ambities worden nagestreefd.

2.1 Achtergebleven uitvoering van het huidige wegenbeheerplan wordt veroorzaakt door de toenemende complexiteit van organisatie in de openbare ruimte maar biedt tegelijkertijd kansen voor efficiëntere uitvoering in samenhang met andere ruimtelijke opgaven. In de afgelopen jaren is de uitvoering van het huidige wegenbeheerplan achtergebleven bij de oorspronkelijke planning. Hiervoor zijn meerdere, samenhangende oorzaken aan te wijzen. Allereerst heeft netcongestie in de regio geleid tot vertragingen in de uitvoering van geplande werkzaamheden, doordat afstemming met nutsbedrijven en andere infrapartijen complexer en tijdsintensiever werd. Daarnaast hebben grootschalige infrastructurele projecten zoals de dijkverzwaringen in het TiWa- en GoWa-gebied invloed gehad op het wegenbeheer, met name door de gekozen transportroutes en de overlap met wegen waar regulier onderhoud gepland stond. Deze routes zijn intensief gebruikt voor aan- en afvoer van materialen, waardoor onderhoudswerkzaamheden moesten worden uitgesteld of aangepast. Ook interne personele wijzigingen binnen het team wegbeheer hebben geleid tot verminderde continuïteit en vertraging in besluitvorming en uitvoering. Tot slot is een deel van het reguliere onderhoud opgegaan in integrale projecten, waarbij de scope breder was dan enkel wegenbeheer.

Ook in komende planperiode zal deze interne en externe factoren en de complexiteit in afstemming tot onzekerheid in uitvoering leiden. Met name grote opgaven als de netcongestie, buurtaanpakken en warmtenetten zullen de uitvoering van onderhoudswerkzaamheden gaan bepalen. Dit heeft geleid tot uitstel van specifieke onderhoudsmaatregelen, maar biedt tegelijkertijd kansen voor efficiëntere uitvoering in samenhang met andere ruimtelijke opgaven. Ondanks de genoemde kanttekeningen biedt het beheerprogramma een stabiele basis voor het behoud en de verdere verbetering van de wegen in West Betuwe.

Financiën Voor dit beheerprogramma is een scenario opgesteld om binnen de beschikbare financiële middelen het wegonderhoud op het voorgestelde kwaliteitsniveau te onderhouden.

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/2208044/2208215 Documentnummer Pagina 5 van 8

Onderstaande tabellen tonen de financiële opbouw van scenario 1 zoals opgenomen in het beheerprogramma (blz. 37). De genoemde bedragen zijn taakstellend en vormen het uitgangspunt voor de jaarlijkse begroting. De budgetten opgebouwd uit exploitatielasten en reserveringen zijn noodzakelijk om het gewenste kwaliteitsniveau te realiseren. Type werkzaamheden

Benodigd budget

Klein onderhoud asfalt- en elementverhardingen

€ 645.000,-

Onderhoud bermen, uitvullen en afroven

€ 310.000,-

Onderhoud halfverharde wegen en paden

€ 60.000,-

Onderhoud markeringen

€ 45.000,-

Wensen en kansen leefomgeving

€ 50.000,-

Totaal Exploitatie:

€ 1.111.000

Tabel 1: Overzicht Exploitatieposten In bovenstaande tabel is inzicht gegeven in de benodigde en beschikbare jaarlijkse exploitatiebudgetten (per 2026). Deze kosten dienen direct op de exploitatie te worden doorbelast. Type kosten

2026

2027

2028

2029

2030

Stand reserve 1 januari

€ 10.688.455

€ 7.253.094

€ 5.010.885

€ 2.766.831

€ 1.522.277

Toevoeging

€ 4.038.047

€ 4.049.791

€ 4.047.946

€ 4.047.946

€ 4.047.946

Groot Onderhoud

€ 6.198.408

€ 5.017.000

€ 5.017.000

€ 5.017.000

€ 5.017.000

Hittestress & Klimaatadaptatie

€ 120.000

€ 120.000

€ 120.000

€ 120.000

€ 120.000

Vervangen oeverbescherming

€ 80.000

€ 80.000

€ 80.000

€ 80.000

€ 80.000

Planvorming en onderzoek

€ 75.000

€ 75.000

€ 75.000

€ 75.000

€ 75.000

West Betuwe, Financieel Fit

€ -1.000.000

€ -1.000.000

€ -1.000.000

Stand reserve 31 december

€ 7.253.094

€ 5.010.885

€ 2.766.831

€ 1.522.777

€ 278.723

Tabel 2: Overzicht verloop systeemreserve wegbeheer Hierboven is het verloop van de systeemreserve groot onderhoud weergegeven, op basis van de berekende/geraamde uitgaven. De achterstanden zal komende programmaperiode ingelopen gaan worden, waarmee de stand van de reserve zal gaan dalen. Uiteindelijk komt, met de verwerking van Financieel Fit en de onderhoudsopgave de stand van de reserve uit richting de ondergrens. De prijsstijgingen, taakstellingen, noodzakelijke formatie-uitbreiding en incidentele indexeringen van de afgelopen jaren zullen er na 2030 voor zorgen dat de structurele toevoeging aan de systeemreserve onvoldoende zal zijn voor het huidige ambitieniveau. Dit betekent dat er na 2030 extra middelen moeten worden vrijgemaakt om het huidige ambitieniveau vast te houden. Binnen de beheerplanperiode zijn bijdragen aan herinrichtingen, niet anders dan onderhoudsopgaven, niet voorzien. Voor klimaatadaptatie (120.000 euro per jaar), leefomgeving (50.000 euro per jaar) en oeverbescherming (80.000 euro per jaar) zijn als taakstellende budgetten opgenomen.

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/2208044/2208215 Documentnummer Pagina 6 van 8

Communicatie Bij uitvoering van onderhoud worden inwoners geïnformeerd en waar mogelijk betrokken. De uitvoering vindt plaats conform de meerjarenplanning en het werkproces zoals beschreven in het beheerprogramma. Bij het uitvoeren van rehabilitaties en herinrichting en ook integrale projecten zullen inwoners via participatie worden betrokken bij de plannen. De communicatie met inwoners is verbeterd, waardoor meldingen van schade sneller worden opgepakt en de betrokkenheid bij onderhoudsprojecten is toegenomen.

Participatie Binnen het wegenbeheerprogramma 2026–2030 wordt participatie gedifferentieerd toegepast afhankelijk van het type onderhoud. Bij klein onderhoud, onderhoud aan elementenverhardingen en groot onderhoud aan asfalt worden belanghebbenden geïnformeerd over de aard en planning van de werkzaamheden, maar participatie blijft hier beperkt tot het informeren. Bij rehabilitatieprojecten hebben belanghebbenden een raadgevende functie, waarbij hun input wordt meegenomen in de besluitvorming. Bij herinrichtingsprojecten krijgen belanghebbenden een adviserende rol en worden zij actief betrokken bij het ontwerp en de uitvoering. Inwoners hebben via participatieprojecten actief bijgedragen aan het ontwerp en de uitvoering van herinrichtingen, wat heeft geleid tot breed gedragen oplossingen en een hogere tevredenheid. Het is van belang te benadrukken dat de financiële mogelijkheden voor participatie binnen het onderhoudsbudget beperkt zijn. Hierdoor is intensieve participatie alleen mogelijk bij multidisciplinaire of integrale projecten met een bredere scope en impact.

Uitvoering en Planning Personele paragraaf In het beheerprogramma is de personele paragraaf opgenomen. In deze paragraaf is de basisformatie beschreven die noodzakelijk is om het reguliere onderhoud uit te voeren. Deze basisformatie komt overeen met de formatie die is opgenomen in de detailstructuur van West Betuwe. Meerjarenplanning en integrale afstemming Na vaststelling van het beheerprogramma stellen we voor de te realiseren maatregelen een meerjarenplanning op. Hier vindt ook integrale afstemming plaats met andere disciplines zoals Verkeer, Riolering, Kabels en leidingen, Groen. Door veranderende omstandigheden en invloeden betreft dit een dynamische planning die we jaarlijks actualiseren en concretiseren. Deze planning stellen we beschikbaar aan de gebiedsmakelaars en -beheerders, mede als voeding voor het opstellen/actualiseren van de kernagenda's. De afgelopen beheerperiode heeft laten zien dat door nauwe samenwerking met aannemers en een efficiënte planning diverse projecten succesvol zijn afgerond. Deze werkwijze wordt voortgezet en verder geoptimaliseerd.

Evaluatie Om te controleren of de doelstelling van het beheerprogramma en genomen besluiten worden gehaald, wordt aan de hand van de tweejaarlijks uit te voeren weginspectie, de kwaliteitsontwikkeling gemonitord en waar nodig binnen de gestelde kaders bijgestuurd. De

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/2208044/2208215 Documentnummer Pagina 7 van 8

tweejaarlijkse weginspecties tonen aan dat de kwaliteit van het areaal op diverse punten is verbeterd. De resultaten van deze inspecties worden gebruikt om het beheerprogramma continu te verbeteren. Tegen het einde van de planperiode van het beheerprogramma wordt opnieuw een weginspectie uitgevoerd. In het dan op te stellen nieuwe beheerprogramma wordt ingegaan op het bereikte kwaliteitsniveau en andere gestelde doelen. De uitkomst kunnen we dan ook koppelen aan nieuw beleid.

Risicoparagraaf Het beheerprogramma richt zich uitsluitend op het in stand houden van bestaande wegen. Er is geen of zeer beperkte financiële ruimte voor: • Uitbreidingen van het areaal; • Herinrichtingen; • Inwonerswensen of participatieprojecten; • Integrale gebiedsontwikkelingen. Deze beperkingen zijn het gevolg van: • Bijdrage aan “Financieel Fit West Betuwe houdt in dat in de jaren 2025-2028 ieder jaar 1.000.000 euro bezuinigd op de reserve onderhoud wegen; • Beperkte investeringsruimte voor vervanging en rehabilitatie. Het plan biedt geen dekking voor nieuwe ambities of maatwerk per kern. Wensen vanuit de leefomgeving kunnen slechts incidenteel worden opgepakt, mits er aanvullende middelen beschikbaar komen via begroting of perspectiefnota.

Risico omschrijving Impact van netcongestie en externe projecten op planning.

Soort risico organisatorisch

Kans hoog

Effect hoog

Beperkte investeringsruimte voor vervanging.

financieel

middel

middel

Beperkte ruimte voor maatwerk per kern en participatie.

organisatorisch

hoog

hoog

Vertraging door afstemming met externe partijen.

organisatorisch

hoog

hoog

Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe

Beheersingsmaatregel Structureel monitoren van netcongestie en tijdig overleg om te kunnen bijsturen met alternatieve scenario’s Prioriteren van vervanging, alternatieve investeringsmogelijkhed en toepassen. Mogelijk opvangen door integrale samenwerking en opschalen naar een projectmatige uitvoering via het kernagenda proces Vroegtijdige afstemming, ruimte en benodigde doorlooptijd ruimer plannen

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/2208044/2208215 Documentnummer Pagina 8 van 8

de secretaris,

de burgemeester,

Philip Bosman

Servaas Stoop