RV2025-119-bijlage-2-programmabegroting-2026.pdf
Tekst van het document
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
Resultaat/KPI
23
2.1 We realiseren minimaal 220 nieuwe woningen in 2026. Dit is onderdeel van het langetermijndoel om in 2030 2600 te realiseren
2.1.1. Het aantal gerealiseerde woningen (inclusief tijdelijk wonen)
Als onderdeel van de regionale woondeal realiseren we minimaal 220 nieuwe woningen in 2026. We voeren het woningbouwprogramma uit, monitoren de voortgang en sturen bij op nieuwe ontwikkelingen waar dat nodig is. Met de woningbouwmonitor informeren we de raad periodiek over de voortgang. We maken ontwikkelafspraken met grondeigenaren/ projectontwikkelaars om diverse woningbouwlocaties te ontwikkelen. We voegen extra plancapaciteit toe bovenop de al bekende harde en zachte bouwplannen. Dit doen we mede op basis van de uitkomsten van de kansenkaarten. In iedere kern kunnen daardoor woningen gebouwd worden.
2.1.2. Minimaal 10 pilotprojecten met inwoners en ondernemers zijn afgerond met meetbare impact op vergroening, waterberging of hittestress.
Pilots uitvoeren via kernagenda’s. Daarbij werken we samen met corporaties en instellingen, en monitoren we de resultaten.
2 Versnelling van de woningbouw
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
24
Op alle plannen >10 passen we de criteria toe uit de Nationale Woon- en Bouwagenda voor sociale huur en betaalbare (koop)woningen. Bij kleinere plannen passen we maatwerk toe. Op basis van de woonzorgvisie passen we het afwegingskader woonzorgvoorzieningen toe en monitoren 2.2 We zorgen ervoor dat inwoners in 2.2.1 Evenwichtige spreiding van we de spreiding van woon2026 meer kansen hebben op een woningbouw over de verschillende zorgvoorzieningen. We starten een passende woning in de eigen kern kernen communicatiecampagne voor particulieren. Daarmee wijzen we hen op de (juridische) mogelijkheden voor woningsplitsing, (pre)mantelzorg, microwoningen, tiny houses en woningdelen. We monitoren de realisatie en effecten van de diverse instrumenten. Voor de kernen Beesd, Haaften en 3.1 We treffen maatregelen om sluipWe starten en geven uitvoering aan het Waardenburg werken we, met onze verkeer te ontmoedigen en de kernen (door de raad) vastgestelde pakket betrokken partners, aan de realisatie bereikbaar te houden. Daardoor aan maatregelen van het (vastgestelde) 3 In West Betuwe zorgen we ervoor dat houden we de kernen bereikbaar.
maatregelenpakket onze kernen goed fysiek en digitaal bereikbaar zijn en onze inwoners We bereiden verkeersmaatregelen 3.2 Wij werken vooruitstrevend aan de mobiel blijven en kunnen meedoen in voor en voeren die uit volgens de uitvoering van de verkeersmaatregelen de samenleving We voeren minimaal 25 maatregelen meerjarenplanning. Daarmee zoals opgenomen in SPV-3 uit. verbeteren we de verkeersveiligheid. (Stimulering Programma Hiervoor gebruiken we de subsidie Verkeersveiligheid) zoals afgegeven door het Rijk (SPV-3)
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
25
Financiën Bedragen x € 1.000
Wonen (exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
-30.096
-38.635
-40.216
-42.334
-34.236
-30.525
Baten
26.436
33.623
36.456
39.584
31.873
29.049
-3.660
-5.012
-3.760
-2.750
-2.362
-1.476
Toevoegingen aan reserves
-864
-2.166
-1.514
-2.036
-1.158
0
Onttrekkingen van reserves
601
2.039
1.814
1.593
885
100
-3.923
-5.139
-3.460
-3.193
-2.636
-1.376
Waarvan nieuw beleid
-450
0
0
0
Specificatie nieuw beleid
2026
2027
2028
2029
Verbeteren dienstverlening VTH-taken
-450
0
0
0
Totaal
-450
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
26
Werken De ambitie van West Betuwe In de gemeente staan ongeveer 5.500 bedrijven waar 27.800 personen werken. Veel bedrijven staan op de 29 bedrijventerreinen binnen onze gemeente. Daarnaast is er een flink aantal agrarische ondernemers in ons buitengebied te vinden. Bedrijvigheid in West Betuwe vinden we vooral in de fruitsector, maakindustrie en logistiek. West Betuwe is daardoor de grootste fruitgemeente in Nederland. De gemeente heeft de ambitie om een aantrekkelijk ondernemersklimaat te ontwikkelen. Daarbij wordt ruimte voor ondernemerschap gecombineerd met verduurzaming en behoud en ontwikkeling van een aangenaam woon- en leefklimaat. We willen dat iedere inwoner uit West Betuwe gelijke kansen heeft in de samenleving. Ons doel is om de kansen van onze inwoners te vergroten. Dat doen we door het aantal inwoners met een laag inkomen dat problematische schulden heeft en/of moeite heeft om rond te komen te verkleinen. We geven uitzicht en we verzachten de armoede. Dat doen we met regelingen voor inwoners met weinig geld. Voor kinderen en jongeren bieden we een pakket aan regelingen, gericht op meedoen en kansengelijkheid. Er is aandacht voor laaggeletterdheid en voor inwoners die digitaal minder vaardig zijn. Want meedoen met de samenleving brengt je zelfvertrouwen, zelfstandigheid en sociale contacten.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
27
Wat willen we bereiken ? Wat gaan we ervoor doen? (activiteiten) We begeleiden inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, zodat zij kunnen participeren, zelfredzamer 1.1.1 Inwoners met een grote afstand 1.1 We ondersteunen inwoners met worden/blijven en zo mogelijk aan het tot de arbeidsmarkt krijgen passende een grote afstand tot de arbeidsmarkt werk kunnen. We verstevigen hierbij de ondersteuning samenwerking tussen Team Sociaal en Werkzaak en monitoren de effectiviteit. 1. Meer inwoners doen actief mee aan We onderzoeken hoe we financiële de samenleving ondersteuning kunnen geven op een 1.2.1 Onze meest kwetsbare inwoners 1.2 We versterken de toegang tot snelle en laagdrempelige manier aan ontvangen snel en eenvoudig noodfinanciële ondersteuning. de meest kwetsbare inwoners. zakelijke financiële ondersteuning. Dit vertalen we door in onze gemeentelijke systemen en processen. 1.3 We zien een dalend aantal aanWe informeren jongeren over de 1.3 We helpen jongeren op weg naar vragen voor jongeren bij budgetfinanciële veranderingen die op hen een schuldenvrije toekomst coaching en schuldhulpverlening. afkomen. 2.1.1 We hebben 2 kennissessies op het gebied van duurzaamheid 2.1 We maken een start met de We organiseren kennissessies op het uitvoering aan het toekomstplan voor georganiseerd. gebied van duurzaamheid en 2.
Het ondernemers- en vestigingsrevitalisering van bedrijventerrein stimuleren ondernemers om hun klimaat meer weerbaar, toekomstZeiving Zuid. Dit doen we samen met percelen en daken te vergroenen. bestendig en duurzaam maken en ondernemers en andere partners, met onze dienstverlening verbeteren. als doel een toekomstbestendig, duurzaam en aantrekkelijk We starten een mobiliteitsonderzoek 2.1.2. We beschikken over een bedrijventerrein. om knelpunten in bereikbaarheid en afgerond mobiliteitsonderzoek. parkeren aan te pakken. 4-jaar doel
Jaardoel 2026
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
Resultaat/KPI
28
We ondersteunen ondernemers bij verduurzaming en circulair ondernemen, onder andere door kennisdeling en inzicht in reststromen. 2.1.4. We hebben het proces voor het We werken aan het behalen van het behalen van het KVO-B keurmerk KVO-B keurmerk en onderzoeken de gestart mogelijkheden voor cameratoezicht en een toegangspoort. 2.1.3. De reststromen zijn in kaart gebracht.
2.2 We informeren ondernemers regelmatig over relevante onderwerpen en we werken samen met de ondernemersverenigingen bij relevante actiepunten en thema's.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
Vergaren van relevante input uit de 2.2.1 We hebben tenminste 3 maal een organisatie en nieuwsbrieven en nieuwsbrief uitgebracht. formele publicaties. We nodigen jaarlijks de besturen van 2.2.2 We hebben tenminste 2 keer per de ondernemersverenigingen uit voor jaar overleg met de besturen van de een overleg met de portefeuillehouder ondernemersverenigingen. EZ.
29
Financiën Bedragen x € 1.000
Werken (exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
-17.702
-19.198
-19.408
-18.980
-37.194
-36.946
Baten
10.875
13.239
12.034
11.505
30.223
29.526
-6.826
-5.958
-7.374
-7.475
-6.971
-7.420
Toevoegingen aan reserves
-98
-98
-99
-99
-99
-99
Onttrekkingen van reserves
214
322
396
362
215
234
-6.710
-5.734
-7.077
-7.212
-6.855
-7.286
Waarvan nieuw beleid
-525
-25
-25
-25
Specificatie nieuw beleid
2026
2027
2028
2029
Sloop Van Dam van Isseltweg 10 (vm politiebureau)
-500
0
0
0
Impulsbijdrage Bloesemtocht
-25
-25
-25
-25
Totaal
-525
-25
-25
-25
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
30
Leven De ambitie van West Betuwe De gemeente West Betuwe zet zich in voor een leefbare omgeving en levendige kernen. Daarbij liggen onze cultuur(historie) en tradities ons na aan het hart. We willen dat het leuk en prettig leven is voor al onze inwoners in alle 26 kernen. Dat gaat niet vanzelf. Daarom gebruiken we de kracht van de samenleving en werken we samen met inwoners en maatschappelijke organisaties. Vanuit het participatiebeleid geven we veel ruimte voor inspraak en initiatief van inwoners. Samen werken we aan een West Betuwe waar inwoners de kans krijgen om elkaar te ontmoeten, te recreëren, te ontwikkelen, hun talenten te gebruiken en samen te sporten in een nette en groene omgeving. De ontwikkeling vanuit onderwijs maken we mogelijk door een compleet en zo uitgebreid mogelijk aanbod van onderwijs in de gemeente. Basisscholen en peuterspeelzalen willen we behouden. Ze zijn dichtbij, toegankelijk en bereikbaar. We helpen scholen om te verduurzamen en er is een gezond binnenklimaat door ventilatie. Het is belangrijk dat onze inwoners mobiel blijven, kunnen meedoen in de samenleving en voorzieningen binnen bereik zijn. Het is hierbij ook belangrijk dat de onderlinge kernen goed en veilig verbonden en bereikbaar zijn.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
31
Wat willen we bereiken ? 4-jaar doel
Jaardoel 2026
1. De leefbaarheid in de kernen verbetert door concrete maatregelen. Die ontwikkelen we samen met de inwoner.
We gebruiken de ervaringen van de eerste twee kernen. Daarmee kunnen we het communicatie- en participatie1.1.1 In de testfase ontwikkelen we het platform versneld en gefaseerd uitroldigitale communicatie- en participatielen in andere kernen. Samen met de platform. Dat doen we samen met de inwonersgroepen in Beesd en Heukelum kernen Beesd en Heukelum. werken we het fysieke deel van het Zij gebruiken het platform als eerste. hybride platform verder uit. We leiden 1.1 De samenwerking met inwoners- In 2026 gebruiken 5 andere kernen het onze collega's op zodat zij meer en digitale communicatie- en (groepen) uit de kernen is versterkt. beter kunnen communiceren en participatieplatform. Daarvoor zijn fysieke en digitale participeren met inwoners-(groepen), instrumenten en processen ingevoerd onder andere via het digitale die we samen ontwikkelden. participatieplatform. We gebruiken de ervaringen van de zes kernen. Daarmee kunnen we het 1.1.2 In minimaal 6 kernen is het vernieuwde proces continu verbeteren vernieuwde kernagendaproces getest en waar dat kan verder uitrollen. in gezamenlijkheid met We maken samenwerkingsafspraken inwoners(groepen). met inwonersgroepen over het vernieuwde kernagendaproces. We doen een onderzoek dat de basis vormt voor een stappenplan.
Samen met de verenigingen kunnen we daar1.2 Sportaccommodaties worden 1.2.1 We weten bij minstens 3 sport- mee duidelijk maken hoe we hen in breed en effectief ingezet dankzij accommodaties hoe we ze breder in staat kunnen stellen om hun duidelijke afspraken met verenigingen kunnen zetten. accommodaties breder in te zetten. Dit stappenplan voeren we daarna uit bij minstens 3 verschillende buitensportaccommodaties.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
Resultaat/KPI
Wat gaan we ervoor doen? (activiteiten)
32
2 Meer inwoners hebben een goede basis. Daardoor kunnen ze meedoen, zich ontwikkelen en een zinvolle bijdrage leveren aan de samenleving
2.1.1 In het onderzoek naar inactieve We gaan aan de slag met de resultaten jongeren in Geldermalsen leverden van het leeflabonderzoek naar inactieve jongeren input. We realiseren minimaal jongeren. Dat doen we samen met onze één actie die daaruit voortkomt. maatschappelijke partners. 2.1 Jongeren groeien gezond, veilig en 2.1.2 Op basis van de uitkomsten van kansrijk op dankzij een goede basis de monitor en duidingscessies met We voeren het lokale uitvoeringsplan lokale partners, selecteren we minivoor Opgroeien in een Kansrijke maal twee interventies. Die moeten Omgeving (OKO) uit. bijdragen aan kansrijk opgroeien van jongeren. We evalueren de resultaten van de bestaande inclusieagenda. Op basis daarvan herijken we de inclusieagenda. Daarnaast verbreden we de inclusie2.2.1 Er is een herijkte inclusieagenda agenda op basis van maatschappelijke ontwikkelingen. In dit proces is er 2.2 Gemeente West Betuwe is een aandacht voor inclusie, zowel buiten als inclusieve samenleving waarin ruimte binnen de gemeentelijke organisatie. is voor diversiteit en gelijkheid
2.2.2 Samen met het Platform Met Platform Toegankelijk West Betuwe Toegankelijk West Betuwe stellen we maken we procesafspraken. Daarmee een samenwerkingsovereenkomst op. komen we tot een goede samenwerking.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
33
Financiën Bedragen x € 1.000
Leven
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
(exclusief reserves) Lasten
-51.262
-42.809
-41.373
-42.456
-41.885
-40.620
Baten
22.748
6.350
4.687
6.824
4.367
4.369
-28.514
-36.459
-36.687
-35.632
-37.518
-36.251
Toevoegingen aan reserves
-21.826
-8.554
-8.179
-8.502
-7.019
-7.908
Onttrekkingen van reserves
10.469
14.618
10.256
8.730
8.616
7.522
-39.871
-30.396
-34.610
-35.405
-35.921
-36.637
Waarvan nieuw beleid
-933
-527
-893
-415
Specificatie nieuw beleid
2026
2027
2028
2029
-50
0
0
0
Fietsknelpunt Zeiving N848/Zuiderlingedijk
0
0
-500
-18
Wegenbeheerplan 2026-2030
0
0
-75
-100
Vervangen glazen panelen spoorbrug
-334
0
0
0
Bijdrage iLab
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen
Mobiliteitsmaatregelen 2026
-17
-17
0
0
Onderhoudssubsidies molens (groot onderhoud)
0
-165
0
0
Onderhoudssubsidies molens (regulier onderhoud)
-55
-55
-55
-55
Digitaal platform Bloei!
-10
-165
-138
-118
Dienstverlening/kerngericht werken
-50
0
0
0
Programma Wonen, zorg en leven
-189
0
0
0
Visie 2025-2028 Van zorg naar preventie
-125
-125
-125
-125
Visie sociaal domein (Opgroeien in een Kansrijke Omgeving)
-173
-123
-123
0
Visie sociaal domein t.l.v. BR Herstelplan Sociaal Domein
173
123
123
0
Totaal
-933
-527
-893
-415
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
34
Omzien De ambitie van West Betuwe Gezondheid is voor iedereen heel belangrijk. Ons uitgangspunt is dat er voor iedereen passende, toegankelijke en betaalbare zorg en ondersteuning moet zijn: jong of oud, nu en in de toekomst. Dit is steeds minder logisch door de toenemende vergrijzing en de krappe personele bezetting in de zorg. In West Betuwe bereiden we ons voor op de maatschappelijke opgaven die daardoor op ons pad komen. We zetten actief in op gezondheidsbevordering en preventie voor alle generaties. Een sterke, leefbare samenleving heeft een positief effect op de gezondheid. We werken aan een stevige basisinfrastructuur die is gericht op gezondheidsbevordering. De GGD, Team Sociaal, informele organisaties en zorg- en welzijnsinstellingen vormen hierbij de basis. We werken door aan preventieve aanpakken. Denk daarbij aan een gezonde kansrijke start van kinderen tijdens de eerste 1000 dagen na de geboorte en jongeren op gezond gewicht. Om de hulpverlening te verbeteren en om wachtlijsten te voorkomen en terug te dringen werken we nauw samen met onze regionale partners op het gebied van jeugdzorg. We bouwen verder aan een sterke lokale toegang. We spelen in op ontwikkelingen in zorg en ondersteuning. We gaan concreet aan de slag met mogelijkheden om inwoners langer zelfstandig te laten wonen.
Dat doen we door de woonzorgvisie uit te werken in een uitvoeringsprogramma wonen, zorg en leven. Samen met de regiogemeenten zetten we in op de beweging om beschermd wonen en maatschappelijke opvang te veranderen. Samen met het Rijk werken we aan de opvang, begeleiding en huisvesting van nieuwkomers. We organiseren dit lokaal, samen met onze partners in de sociale basisinfrastructuur.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
35
Wat willen we bereiken ? 4-jaar doel
Jaardoel 2026
1.1 Doorontwikkeling lokale toegang naar Stevig Lokaal Team.
1. Meer kansengelijkheid in het bereiken van een goede gezondheid.
1.2 We stimuleren dat inwoners (jong en oud) gezond leven.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
Wat gaan we ervoor doen? (activiteiten) We beschrijven processen voor en afspraken over AVE . Keuzes zijn 1.1.1 De Aanpak Voorkomen Escalatie gemaakt over de inrichting. (AVE) is ingevoerd. Medewerkers van Team sociaal worden getraind in casus- en procesregie. 1.1.2 We hebben inzicht in de We doen mee met het regionale ondermogelijke scenario's om de lokale zoek naar de vormen van de lokale toegang in te richten. toegang. We schrijven in samenwerking met de 1.2.1 We stelden een aanvullend regio- zes regiogemeenten Rivierenland dit plan op dat gericht is op gezondheids- aanvullend regioplan Rivierenland bevordering. Ook is het gericht op de AZWA. We dragen hierbij zorg voor zorg ontlasten binnen de richtlijnen aansluiting op lopend beleid en van het Aanvullend Zorg- en Welzijns- programma's binnen gemeente West akkoord (AZWA). Betuwe (Samen sterk en in Beweging; Wonen, zorg en leven). 1.2.2 We selecteren en implementeren een interventie. Die moet vapen bij We verkennen bestaande interventies jongeren voorkomen of laten stoppen. en kiezen een passende aanpak voor Dit doen we vanuit het Preventie- en onze doelgroep. Handhavingsplan middelengebruik. We maken afspraken over de uitvoering met lokale partners zoals scholen, jongerenwerk en GGD . Resultaat/KPI
36
2.1 We willen informele zorgverleners beter ondersteunen en waarderen
We vertalen de resultaten van de 2.1.1 Geactualiseerd mantelzorgbeleid evaluatie mantelzorgbeleid uit 2025 met specifieke aandacht voor naar passend beleid om waardering en ondersteuning van mantelzorgers te ondersteunen en mantelzorgers. waarderen. We ontwikkelen eenduidig beleid om 2.1.2. Eenduidige vorm van waardering vrijwilligers te waarderen en vast te van vrijwilligers door verenigingen en houden. gemeente. We verkennen de wens en mogelijkheid om een kernoverstijgende 2.1.3. Advies over het opstarten van vrijwilligerspool op te richten. Dit doen een kernoverstijgende vrijwilligerspool. we met Welzijn West Betuwe.
2. Meer inwoners doen actief mee aan de samenleving
2.2.1. De taakstelling huisvesting statushouders is ingevuld. 2.2 We voeren de wettelijke taak voor de opvang van nieuwkomers uit
2.2.2 We voldoen aan de opgave opvang ontheemden Oekraïne.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
In samenwerking met Welzijn West Betuwe en andere partners wordt voor statushouders een basis aangeboden. Daarmee kunnen ze zo snel mogelijk inburgeren in de maatschappij. We volgen de wijzigingen in de huisvestingswet en bepalen de impact op lokaal beleid en uitvoering. We zetten de bestaande opvang van ontheemden Oekraïne voort volgens de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB). Ook maken we beleid voor de periode na 2027 (einde RTB).
37
3. Meer inwoners wonen langer passend thuis
De gemeente stelt zich afwachtend op als het gaat om de ontwikkelingen 2.2.3.We volgen de ontwikkelingen rondom de Spreidingswet. Zij zet geen rondom intrekking van de spreidingsonomkeerbare stappen. Een volgende wet. stap bepalen we op basis van wetgeving en een mogelijk nieuw verdeelbesluit 2026. 3.1.1 De informatie over mogelijkMogelijkheden voor flexibele woonheden voor doorstroming, flexibele vormen, doorstroming en woning3.1 We maken inwoners bewust van de woonvormen en woningaanpassingen aanpassingen brengen we begrijpelijk mogelijkheden om op tijd is zichtbaar, vindbaar en toegankelijk en toegankelijk in beeld voor inwoners. verantwoordelijkheid te nemen voor voor inwoners. Inwoners kunnen de We onderzoeken de mogelijkheden om hun toekomstige woonsituatie informatie vinden en kunnen hier doorstroming te stimuleren. zelfstandig mee aan de slag. We ontwikkelen een actieve bewust3.1.2. We benaderen inwoners actief wordingscampagne. De focus ligt op over de mogelijkheden voor doorouderen en jongeren en gaat over de stroming, flexibele woonvormen en eigen verantwoordelijkheid om te woningaanpassingen. vooruit te kijken naar een passende toekomstige woonsituatie. We maken het mogelijk dat de zorg3.2.1 Binnen de kernen is er een actief 3.2 Er is in minimaal 2 kernen voortzame buurten worden ontwikkeld.
We netwerk van inwoners en (in)formele gang in de ontwikkeling van een doen mee in het ontwikkelproces van organisaties. Dit is gericht op het zorgzame buurt. Daardoor kunnen de Zorgzaam Haaften, samen met lokale inrichten van een woonomgeving inwoners daarvan langer zelfstandig partners. We verkennen de mogelijkwaarin inwoners passend worden blijven wonen. heden om in Ophemert een zelfde ondersteund om zelfstandig te wonen. beweging op gang te brengen.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
38
3.3 Terugdringen van dak- en thuisloosheid
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
3.3.1 Er is een regionaal en lokaal uitvoeringsplan dak- en thuisloosheid
Via regionale werkgroepen brengen we in beeld hoe we invulling geven aan (financiële) bestaanszekerheid, preventie, Wonen eerst en versterking uitvoering voor dak- en thuislozen. We vertalen het regionale actieplan naar een lokaal uitvoeringsplan.
39
Financiën Bedragen x € 1.000
Omzien (exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
-39.803
-39.056
-39.267
-39.043
-37.433
-37.552
Baten
1.408
563
464
679
1.211
1.219
-38.395
-38.494
-38.803
-38.364
-36.223
-36.333
Toevoegingen aan reserves
0
0
0
0
0
0
Onttrekkingen van reserves
0
0
0
0
0
0
-38.395
-38.494
-38.803
-38.364
-36.223
-36.333
0
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
40
Algemene dekkingsmiddelen Financiën Bedragen x € 1.000
Algemene dekkingsmiddelen (exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
-2.227
-5.383
-6.709
-4.822
-5.101
-4.990
Baten
110.274
116.785
117.960
117.617
116.210
116.288
108.047
111.402
111.251
112.796
111.109
111.299
Toevoegingen aan reserves
-2.672
-5.793
-419
-579
-1.047
-6
Onttrekkingen van reserves
18.322
6.103
5.201
2.310
1.310
25
123.697
111.711
116.034
114.527
111.372
111.318
Waarvan nieuw beleid
2.250
753
525
42
Specificatie nieuw beleid
2026
2027
2028
2029
0
0
0
17
Algemene reserve (dekking incidenteel nieuw beleid)
2.250
753
525
25
Totaal
2.250
753
525
42
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen
Stelpost LPO (rentelasten nieuw beleid)
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
41
Overhead Financiën Bedragen x € 1.000
Overhead (exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
-19.126
-20.611
-19.857
-19.572
-18.717
-18.795
Baten
201
37
28
22
22
22
-18.926
-20.573
-19.829
-19.551
-18.696
-18.773
Toevoegingen aan reserves
-1.408
-1.463
-497
-497
-497
-497
Onttrekkingen van reserves
2.090
2.038
1.063
710
703
703
-18.244
-19.999
-19.263
-19.337
-18.489
-18.567
-587
-663
-117
-117
Specificatie nieuw beleid BR Egalisatie lasten ICT (Digitaal platform Bloei!)
2026
2027
2028
2029
10
0
0
0
Dienstverlening/kerngericht werken
-480
-546
0
0
Meedenkfunctionaris/klachtencoördinator
-117
-117
-117
-117
Totaal
-587
-663
-117
-117
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
42
Vennootschapsbelasting Financiën Bedragen x € 1.000
Vennootschapsbelasting (exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
25
0
0
0
0
0
Baten
0
0
0
0
0
0
25
0
0
0
0
0
Toevoegingen aan reserves
0
0
0
0
0
0
Onttrekkingen van reserves
0
0
0
0
0
0
25
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
43
Onvoorzien Financiën Bedragen x € 1.000
Onvoorzien (exclusief reserves)
Rekening
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
Lasten
0
-100
-100
-100
-100
-100
Baten
0
0
0
0
0
0
0
-100
-100
-100
-100
-100
Toevoegingen aan reserves
0
0
0
0
0
0
Onttrekkingen van reserves
0
0
0
0
0
0
0
-100
-100
-100
-100
-100
0
0
0
0
Resultaat voor bestemmen
Resultaat na bestemmen Waarvan nieuw beleid
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
44
Paragrafen Lokale heffingen Algemeen De gemeentelijke belastingen bedragen landelijk circa 17 procent van de totale inkomsten. De mogelijkheden voor gemeenten om belastingen te heffen, zijn wettelijk geregeld. Ze mogen alleen belastingen heffen die in de wet worden genoemd. Er geldt geen verplichting om belastingen te heffen. De gemeente bepaalt zelf of een lokale belasting wel of niet binnen de gemeente wordt ingevoerd. In deze paragraaf gaan wij in op de lokale heffingen en onze voornemens voor 2026 op dit gebied. De effecten van Financieel Fit en de integrale beoordeling van het nieuw beleid 2026 zijn verwerkt in deze paragraaf.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
45
Samenvattend overzicht Geraamde opbrengsten (bedragen x 1.000 euro)
Rekening 2024
Begroting 2025 *
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Onroerende zaakbelastingen
16.344
16.922
17.770
18.089
18.057
18.226
Rioolheffingen
9.761
10.847
12.081
12.886
13.113
13.366
Parkeergelden
145
140
176
176
176
176
Naheffingsaanslagen parkeergelden
0
12
12
12
12
32
Parkeervergunningen
12
10
10
10
10
10
Invalideparkeerkaarten
27
21
21
21
21
21
Precariobelasting (standplaatsen (mini)markten, kermissen en reclamebakken)
64
70
70
70
70
70
Reclamebelasting
54
43
43
43
43
43
Toeristenbelasting
386
543
543
657
657
657
1.418
2.272
2.272
2.272
2.272
2.272
Leges burgerlijke stand
114
116
120
125
130
130
Leges reisdocumenten
748
612
705
724
724
724
Leges rijbewijzen
263
291
357
399
406
406
1.034
789
684
684
684
684
Leges omgevingsvergunningen
Overige legesopbrengsten Liggelden
0
4
4
4
4
4
Lijkbezorgingsrechten
842
825
818
812
806
800
Marktgelden (algemene markt kern Geldermalsen)
43
41
41
41
41
41
31.255
33.557
35.692
37.026
37.328
37.643
Totaal (inclusief oninbaar / exclusief kwijtscheldingen) * inclusief begrotingswijzigingen
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
46
Beleidskader Belastingen en rechten Lokale heffingen bestaan uit belastingen en rechten (retributies). Volgens de Gemeentewet worden aangemerkt als gemeentelijke belastingen. Wat belastingen herkenbaar maakt, is dat er geen direct aanwijsbare tegenprestatie tegenover staat. De burger betaalt geld aan de algemene middelen van de gemeente. Daaruit betaalt zij een gedeelte van de uitgaven. Wat rechten herkenbaar maakt is dat er wel een directe relatie is tussen de heffing en de gemeentelijke taak. Het gaat om een specifieke dienst die de gemeente verleent. Er zijn drie typen gemeentelijke belastingen met eigen spelregels: algemene belastingen, bestemmingsbelastingen en rechten. Algemene belastingen De inkomsten uit de algemene belastingen gaan naar de algemene middelen van de gemeente. De inkomsten zijn niet geoormerkt en kunnen vrij worden ingezet voor alle taken en voorzieningen. De gemeenteraad bepaalt waar de gemeente de algemene middelen voor gebruikt. Dit zijn algemene belastingen: − onroerendezaakbelasting (OZB), − toeristenbelasting, − precariobelasting op kabels en leidingen, − precariobelasting op standplaatsen, − parkeerbelasting, − reclamebelasting. De algemene belastingen hebben een onbeperkte tariefstelling. Bestemmingsbelastingen De inkomsten uit de bestemmingsbelastingen zijn bedoeld voor specifieke taken of voorzieningen met een algemeen belang.
Dit zijn bestemmingsbelastingen: − rioolheffing, − afvalstoffenheffing. De opbrengsten van bestemmingsbelastingen mogen nooit hoger zijn dan de kosten van de taak of voorziening waar het om gaat. In de begroting mogen ze niet meer dan 100 procent kostendekkend zijn. In West Betuwe proberen we een 100 procent kostendekking te behalen bij de rioolheffing.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
47
Rechten Bij de heffing van rechten is er een aanwijsbare tegenprestatie van de gemeente. De volgende belastingen zijn rechten: − leges, − liggeld, − lijkbezorgingsrechten, − marktgelden, − staangeld voor woonwagens. De opbrengsten van rechten mogen nooit hoger zijn dan de kosten van de taak of voorziening waar het om gaat. Ze mogen ook niet meer dan kostendekkend zijn. Toepassing indexering (inflatiecorrectie) De gemeente West Betuwe wil de toename van de lastendruk voor de burgers beperken in 2026. In de begroting 2026 zijn de belastingopbrengsten trendmatig verhoogd met een inflatiepercentage van 4,61%. Berekening 2026 o.b.v. de huidige systematiek Op basis van het Centraal Economisch Plan (CEP) 2025 berekenen we het (voorlopige) inflatiepercentage 2026 zo: Berekening indexering 2026 Wegings Act. Act. Act. Voorlopig Totaal Stand: Voorjaarsnota Rijk 2025 factor 2023 2024 2025 2026 2026 Ontwikkeling van de loonkosten (loonvoet sector Overheid) 70% 5,90% 5,20% 6,00% 2,00% Ontwikkeling van de materiële kosten (prijs overheidsconsumptie) 30% 5,80% 7,70% 2,90% 2,10% Gemiddeld Reeds doorberekend
5,87% 5,22%
5,95% 5,35%
5,07% 3,74%
2,03% 18,92% 0,00% 14,31%
Totaal
0,65%
0,60%
1,33%
2,03%
4,61%
Het totale percentage van 4,61% is bepaald op basis van de bestaande systematiek van enkelvoudige indexering (optellen van de jaarlijkse percentages). Op basis van dit percentage verhogen we de belastingen en heffingen in de begroting 2026. Indexering op indexering zou een percentage van 5,25% opleveren voor 2026.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
48
Afronding legestarieven Bij de berekening van de legestarieven worden deze vanaf 2023 rekenkundig afgerond zodat de tarieven praktisch werkbaar zijn. Uitzondering zijn de tarieven die door het rijk worden vastgesteld. De afronding is op 5 eurocent bij bedragen onder de 100 euro, op 50 eurocent bij bedragen boven de 100 euro en op gehele euro's boven de 200 euro. Kwijtscheldingsbeleid In artikel 255 van de Gemeentewet is de mogelijkheid geregeld om lokale heffingen kwijt te schelden. Hoofdregel is dat gemeenten het kwijtscheldingsbeleid van de rijksoverheid volgen, zoals dat in de Uitvoeringsregeling is geregeld. Een uitzondering is dat gemeenten mogen uitgaan van 100 procent van de bijstandsnorm als zij het kwijtscheldingsverzoek berekenen. Het Rijk gebruikt 90 procent. De gemeenschappelijke regeling Belastingsamenwerking Rivierenland (BSR) behandelt kwijtscheldingsverzoeken. We verlenen kwijtschelding voor OZB en rioolheffing op grond van de belastingverordeningen. Voor de overige belastingen en rechten verlenen we geen kwijtschelding.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
49
Gemeentelijke belastingen De gemeente West Betuwe heft de volgende belastingen: • • • • • •
onroerendezaakbelasting (OZB) * rioolheffing * parkeerbelasting precariobelasting op standplaatsen reclamebelasting * toeristenbelasting
De heffingen met een * verzorgt BSR. BSR voert ook de Wet waardering onroerende zaken (Wet WOZ) uit. Het gemeentelijk samenwerkingsverband Afvalverwijdering Rivierenland (Avri) haalt huishoudelijke afvalstoffen op in gemeente West Betuwe. De belangrijkste taken van Avri zijn: huishoudelijk afval en grondstoffen inzamelen en verwerken, openbare ruimte beheren en handhaven. Het algemeen bestuur van de Avri stelt ieder jaar de tarieven afvalstoffenheffing vast.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
50
Vergelijking tarieven met regiogemeenten Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) stelt ieder jaarl de Atlas van de lokale lasten op. Een onderdeel van deze publicatie geeft inzicht in de woonlasten lokale belastingen per gemeente. Hierdoor kunnen we gemeente West Betuwe vergelijken met andere gemeenten. De gemeente met rangnummer 1 heeft gemiddeld de laagste aanslag van het land, terwijl rangnummer 342 (2025: 342) gemiddeld de hoogste aanslag heeft.
Vergelijking tarieven met regiogemeenten
Gemeente
Eenpersoonshuishouden Meerpersoonshuishouden 2024
2025
2024
Buren Culemborg Houten Maasdriel Neder-Betuwe Tiel Vijfheerenlanden West Betuwe
1.210 1.066 808 1.003 1.077 942 956 1.277
1.287 1.148 810 1.076 1.107 993
West Maas en Waal Zaltbommel Landelijk gemiddelde
2025
Rangnummer meerpersoons huishouden 2024
2025
1.384
1.232 1.090 1.023 1.031 1.096 1.021 1.046 1.289
1.309 1.172 1.026 1.111 1.127 1.073 1.073 1.402
340 270 214 227 272 209 243 327
322 278 167 250 260 216 217 333
963 1.096
1.050 1.164
974 1.121
1.069 1.189
162 283
211 287
911
964
994
1.053
Bron: COELO-Atlas van de lokale lasten 2024 en 2025
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
51
OZB De grondslag voor de heffing van onroerendezaakbelasting (OZB) is een percentage van de WOZ-waarde. De WOZ-waarde voor het belastingjaar 2026 is gelijk aan de waarde op waardepeildatum 1 januari 2025. Bij de samenstelling van deze paragraaf is de herwaardering naar waardepeildatum 1 januari 2025 nog in volle gang. Uit de voorlopige cijfers van BSR ontvangen op 19 september volgt de verwachting dat de gemiddelde waarde van woningen in de gemeente West Betuwe stijgt met 11,2 procent. Voor de niet-woningen verwacht BSR, op basis van de voorlopige cijfers dat de gemiddelde waarde stijgt met 2,0 procent. De definitieve cijfers worden begin december 2025 verwacht. Bij de OZB gaan we ervan uit dat de opbrengsten door eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen dezelfde verhouding laten zien als vorig jaar. In december 2025 bieden we de OZB-verordening met de definitieve tarieven aan de raad aan ter besluitvorming. In de opbrengstramingen is rekening gehouden met een indexering van 4,61 procent voor 2026.
Rioolheffing Binnen de gemeente West Betuwe geldt het aantal kubieke meters water dat is afgevoerd vanuit het perceel als standaard voor de heffing. De aanslag wordt opgelegd aan de gebruiker van een perceel. In de verordening is een vrijstelling opgenomen voor garages en volkstuinen. Voor de planperiode van het Water- en rioleringsbeleidsplan 2024 - 2028 (WRP) is bekeken welke investeringen nodig zijn voor afvalwaterinzameling, afvalwatertransport en afvoer van overtollig regen- en grondwater. In het WRP zijn alle financiële en personele aspecten verwerkt rondom de verbrede rioleringszorg, inclusief grondwater. De gemeenteraad van West Betuwe stelde het WRP West Betuwe 2024–2028 vast op 23 april 2024. Het basistarief voor de rioolheffing (tot 500 m 3 waterverbruik) is voor 2026 berekend op 542 euro per jaar per huishouden. Dit is inclusief een verhoging van 51 euro. Die wordt veroorzaakt door de jaarlijkse tariefstijging van 5,6 procent uit het WRP 2024 - 2028 (27 euro) en de indexering met 4,61 procent voor 2026 (24 euro). De rioolheffing mag maximaal kostendekkend zijn en de gemeente West Betuwe probeert vanaf het begin die maximale kostendekkendheid ook te behalen.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
52
Bedragen x € 1.000 Kostendekking rioolheffing Directe lasten (inclusief rente)
€
8.842
Directe baten (exclusief heffingen)
€
-
Netto lasten
€
8.842
Overhead
€
1.032
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
294
BTW
€
1.980
Totale lasten
€
12.148 100%
Opbrengst heffingen
€
12.148
-/-
Toe te rekenen lasten:
Dekking
100%
Parkeerbelasting In bepaalde gebieden van West Betuwe is het verplicht om parkeerbelasting te betalen. Deze belasting gebruikt de gemeente om de kosten van de parkeervoorzieningen te bestrijden en het parkeren te reguleren. Parkeergelden (betaling via parkeerautomaat) Het tarief voor 2026 is 0,75 euro per uur.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
53
Kosten naheffingsaanslag Als niet of niet voldoende wordt betaald bij parkeerapparatuur, volgt bij controle een naheffingsaanslag parkeerbelasting. Deze bestaat uit het tarief voor één uur verhoogd met kosten. Voor 2025 waren deze kosten € 78,80. De minister van BZK stelt jaarlijks het maximumbedrag vast dat de gemeente mag doorberekenen. Voor 2026 is dit bedrag vastgesteld op € 82,00. Dat betekent niet dat gemeenten automatisch het bedrag dat zij in rekening brengen verhogen tot het (nieuwe) maximumbedrag. Per gemeente zijn de kosten die zijn verbonden aan het opleggen en innen van een naheffingsaanslag parkeerbelasting namelijk verschillend. Advies is om het maximale tarief van € 82,00 in rekening te brengen. Bedragen x € 1.000 Kostendekking naheffingsaanslag Directe lasten (inclusief rente)
€
27
Directe baten (exclusief heffingen)
€
-
Netto lasten
€
27
Overhead
€
9
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
0
BTW
€
1
Totale lasten
€
37 100%
Opbrengst heffingen
€
12
-/-
Toe te rekenen lasten:
Dekking
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
33%
54
Precariobelasting Precario op standplaatsen Standplaatsen worden ingenomen door ondernemers met bijvoorbeeld een kraam of een verkoopwagen. Dit op plaatsen waar geen markt is volgens de marktgeldverordening. Voor standplaatsen kunnen verschillende heffingen naast elkaar worden geheven: een precariobelasting voor het gebruiken van gemeentegrond en leges voor de afgifte van een standplaatsvergunning, al dan niet naar tijdsduur. West Betuwe heft beide. Precariobelasting is een algemene belasting met een onbeperkte tariefstelling. Voor 2026 verhogen we de tarieven van de standplaatsen per jaar met het indexeringspercentage van 4,61%. De tarieven voor de seizoensgebonden verkoop verhogen we eens in de vijf jaar vanaf het belastingjaar 2024. Dat doen we via de opgetelde manier met de inflatiecorrectiepercentages van de afgelopen vijf jaren. Hier is voor gekozen omdat de verhoging maar klein is bij jaarlijkse verhoging met het inflatiepercentage en de afronding van de tarieven.
Reclamebelasting Binnen West Betuwe wordt alleen in de kern Geldermalsen reclamebelasting geheven. Deze reclamebelasting werd in 2017 ingevoerd, op verzoek van de ondernemers. Afgesproken is dat de opbrengsten via een aparte subsidieverordening in een ondernemersfonds worden gestort, na aftrek van de perceptiekosten. Vanuit dit fonds worden collectieve evenementen, promotie-activiteiten en feestverlichting gefinancierd. Ook activiteiten om het centrumgebied te versterken en het vestigingsklimaat verbeteren betalen zij uit dit fonds. Net als in 2025 is het tarief in 2026 minimaal 350 euro en maximaal 1.000 euro per vestiging.
Toeristenbelasting Eigenaren van campings, hotels, pensions enzovoort moeten toeristenbelasting betalen. Zij rekenen die door aan degenen die bij hen verblijven. Dit zijn nooit inwoners van de gemeente. West Betuwe heft toeristenbelasting voor een verblijf met overnachting. Tijdens de begrotingsbehandeling 2020 nam de raad een motie aan over toeristenbelasting. De motie riep het college op om in 2020 te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om de tarieven toeristenbelasting per 2021 te differentiëren. Daarnaast vroeg de motie om een categoriaal beeld van het aanbod van recreatieve en toerisme voorzieningen binnen de gemeente West Betuwe met de daarbij behorende gebruiksaantallen. Door COVID-19 bleef het tarief van 2019 gelijk in de jaren 2021 en 2022. Vanaf 2023 gebruiken we het tarief van 1,50 per persoon per nacht, zoals dat destijds door de raad werd vastgesteld. Dit tarief blijft gelijk in de periode 2023 tot en met 2026.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
55
Gemeentelijke rechten De gemeente West Betuwe heft de volgende rechten: − Leges − Liggeld − Lijkbezorgingsrechten − Marktgelden − Staangelden woonwagens
Leges Leges zijn de tarieven voor gemeentelijke dienstverlening. Het uitgangspunt is dat deze tarieven kostendekkend zijn. Bij de begroting 2019 is gecontroleerd of die niet tot een kostendekking van meer dan 100 procent leidt. Dit voor de harmonisatie ervan. Bij de Legesverordening hoort een Tarieventabel die bestaat uit 3 hoofdstukken. Hoofdstuk 1 gaat over de algemene dienstverlening zoals de Burgerlijke stand, reisdocumenten, rijbewijzen etc. Hoofdstuk 2 gaat over de omgevingsvergunningen, terwijl hoofdstuk 3 bestaat uit vergunningen die vallen onder de werking van de Europese Dienstenrichtlijn. Denk daarbij aan horecavergunningen, evenementen en markten, etc. De totale kostendekkendheid van de Legesverordening is ongeveer 75 procent. Overzicht van de kostendekkendheid van de Legesverordening en de daarbij behorende titels: Bedragen x € 1.000 Kostendekking leges Directe lasten (inclusief rente) € Directe baten (exclusief heffingen) € Netto lasten €
Titel 1 1.212 € -€ 966 €
Titel 2 2.731 € -€ 2.731 €
Titel 3 55 € -€ 55 €
Totaal 3.998 3.998
Toe te rekenen lasten: Overhead (inclusief rente) BTW
€ €
568 € 4€
385 € 476 €
45 € -€
998 480
Totale lasten
€
1.784 €
3.592 €
100 €
5.476
Opbrengst heffingen
€
1.584 €
2.530 €
16 €
4.130
89%
70%
Dekking
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
16%
75%
56
Toelichting: De tarieventabel bij de legesverordening zorgt niet voor een totale kostendekking. Voor een deel komt dit door wettelijk vastgestelde tarieven of gemaximeerde tarieven. In enkele gevallen is bewust gekozen voor gematigde tarieven, bijvoorbeeld voor het organiseren van evenementen.
Belangrijke ontwikkelingen Omgevingswet De nieuwe Omgevingswet trad op 1 januari 2024 in werking. De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) ging in op 1 januari 2024 voor nieuwe bouwwerken in gevolgklasse 1. Dat is de laagste risicoklasse en daar vallen bijvoorbeeld eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden onder. Eind 2023 is besloten om de Wkb voor verbouw niet in te laten gaan op 1 januari 2024. In 2024 was eerst een toets nodig om te bepalen wat een goede datum is voor verbouw. Verbouw zal in ieder geval niet op 1 januari 2026 onder de Wkb komen. Op basis van deze wetgeving onderging de legesheffing op dit punt een forse aanpassing voor 2024. Voor 2026 worden de tarieven voor Hoofdstuk 2 aangepast op basis van de uitgevoerde werkzaamheden voor de binnengekomen aanvragen en uitgegeven vergunningen in 2025.
Liggeld Voor het hebben van een ligplaats heft gemeente West Betuwe liggeld van de houders van een ligplaatsvergunning. In de praktijk betekent dit een heffing voor woonschepen. Eigenaren van woonschepen betalen geen onroerendezaakbelasting, omdat schepen roerende zaken zijn. Het liggeld is daarvoor een alternatief. Het liggeld mag niet meer dan kostendekkend zijn.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
57
Bedragen x € 1.000 Kostendekking liggelden Directe lasten (inclusief rente)
€
5
Directe baten (exclusief heffingen)
€
-
Netto lasten
€
5
€
-
BTW
€
1
Totale lasten
€
6 100%
Opbrengst heffingen
€
4
-/-
Toe te rekenen lasten: Overhead Rente inzet reserves en voorzieningen
Dekking
71%
De tarieven voor 2026 verhogen we met het indexeringspercentage.
Lijkbezorgingsrechten Lijkbezorgingsrechten worden geheven voor de dienstverlening zoals begraven en voor voorzieningengebruik op gemeentelijke begraafplaatsen. De lijkbezorgingsrechten mogen niet meer dan kostendekkend zijn. Met het vaststellen van de Beleids- en beheerprogramma begraafplaatsen 2025-2029 zorgen we voor verzorgde en goed onderhouden begraafplaatsen, een goede begraafplaatsadministratie en voldoende capaciteit voor begraven en asbestemmingen tot 2050, tegen een betaalbaar tarief. Er is besloten om de tarieven te verhogen met het inflatiecorrectiepercentage 2026 van 4,61%. Sinds 2012 kon het onderhoud ook jaarlijks worden betaald in Geldermalsen. Wie daarvoor koos, krijgt van West Betuwe jaarlijks een aanslag voor het onderhoud, tot het einde van de afgesproken termijn.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
58
Bedragen x € 1.000 Kostendekking lijkbezorgingsrechten Directe lasten (inclusief rente)
€
2.465
Directe baten (exclusief heffingen)
€
1.024
Netto lasten
€
1.440
Overhead
€
611
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
8
BTW
€
79
Totale lasten
€
2.137 100%
Opbrengst heffingen
€
-/-
Toe te rekenen lasten:
Dekking
818 38%
Toelichting: De lijkbezorgingsrechten leiden niet tot een totale kostendekking. Een bedrag van 1.319.000 euro komt ten laste van de algemene middelen. Dat deze taak niet kostendekkend is komt enerzijds door de in het verleden genomen besluiten uit de voorgaande gemeenten en anderzijds door de besluitvorming bij de vaststelling van het beheerplan Begraafplaatsen op 25 juni 2019.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
59
Marktgeld West Betuwe heft marktgeld voor het innemen van een standplaats op de markt. Ook de geraamde opbrengsten van marktgelden mogen niet hoger zijn dan de geraamde kosten.
Bedragen x € 1.000 Kostendekking marktgelden Directe lasten (inclusief rente)
€
100
Directe baten (exclusief heffingen)
€
39
Netto lasten
€
61
Overhead
€
30
Rente inzet reserves en voorzieningen
€
-
BTW
€
13
Totale lasten
€
104 100%
Opbrengst heffingen
€
41
-/-
Toe te rekenen lasten:
Dekking
39%
Staangelden woonwagens Gemeente West Betuwe heft staangeld voor het hebben van een standplaats voor een woonwagen en voor de diensten en voorzieningengebruik die verband houden met de standplaats. Er wordt alleen staangeld geheven als er geen privaatrechtelijke huurovereenkomst is afgesloten. De verordening voor woonwagenrechten is dus een vangnet voor de gevallen waarin geen huurovereenkomst is gesloten. De tarieven worden voor 2026 verhoogd met het indexeringspercentage van 4,61%.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
60
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Doel In de paragraaf over weerstandsvermogen en risicobeheersing geven we aan in hoeverre de gemeente West Betuwe financiële risico's kan opvangen binnen de eigen middelen. Ook staat hierin beschreven hoe de gemeente risicomanagement inzet om risico's te beheersen en terug te dringen.
Beleidskaders De nota Risicomanagement is het beleidskader op het gebied van weerstandsvermogen en risicobeheersing. De gemeenteraad stelde deze nota op 24 november 2020 vast. In de nota beschrijven we hoe we risico's kunnen identificeren en beheersen en welke middelen we rekenen tot de weerstandscapaciteit. In de nota geven we ook aan hoe we omgaan met incidentele en structurele risico's en hoe we het risicomanagementproces inrichten. In 2026 actualiseren we de nota Risicomanagement.
Samenvatting De gemeente West Betuwe vindt het wenselijk om de risico's die invloed hebben op de bedrijfsvoering of op de financiële positie, beheersbaar te maken. Inzicht in de risico's zorgt ervoor dat de organisatie besluiten kan nemen op verantwoorde manier, zodat de huidige risico’s en de risico's door toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht te kunnen krijgen in de risico’s van de gemeente, voerden we een risico-actualisatie uit. Op basis daarvan berekenden we het weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
=
€ 28.387.000 € 22.326.000
= 1,27
De ratio van de gemeente West Betuwe valt in klasse C. Dit duidt op een voldoende weerstandsvermogen. De verbetering van het weerstandsvermogen komt vooral door lagere risico's in de grondexploitatie.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
61
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
62
Financiële kengetallen In het Besluit begroting en verantwoording is bepaald dat een verplichte basisset van vijf financiële kengetallen moet worden opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. De kengetallen presenteren we meerjarig. Naast de kengetallen nemen we een beoordeling op van de onderlinge verhouding van de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Vanaf dit jaarverslag publiceren we de kengetallen afgerond op hele cijfers. De vergelijkende cijfers pasten we hierop aan. Kengetallen
Realisatie
Begroting
2024
2025
2026
2027
2028
2029
1a. Netto schuldquote
49%
63%
89%
92%
86%
75%
1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
42%
56%
82%
85%
79%
68%
2. Solvabiliteitsratio
44%
43%
34%
32%
32%
35%
3. Grondexploitatie
19%
19%
16%
22%
18%
11%
4. Structurele exploitatieruimte
2,5%
0,5%
-0,7%
-0,5%
0,6%
-0,2%
5. Gemeentelijke belastingcapaciteit
130%
133%
142%
145%
146%
146%
De provincie Gelderland gebruikt een classificering in drie categorieën bij de beoordeling van de kengetallen. Daarbij is categorie A het minst risicovol en categorie C het meest risicovol. Voor de begroting 2026 gaan wij per kengetal verder in op de vergelijking met deze classificatie. De provincie publiceert ook het ‘Gelderse gemiddelde’ van alle kengetallen bij de beoordeling van de begroting. Daarmee kunnen wij het kengetal van West Betuwe vergelijken. Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De netto schuldquote geeft de netto-schuld weer als onderdeel van de totale inkomsten. Dit kengetal geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. Daarnaast zegt het kengetal ook wat over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld, hoe meer kapitaallasten er zijn (rente en aflossing). Dat maakt een begroting minder flexibel. Volgens de classificatie van de provincie is een score tussen de 90 procent en 130 procent enigszins risicovol. en getal <90% geeft een minst risicovolle score. Voor 2026 behaalt West Betuwe de categorie 'minst risicovol'. De gecorrigeerde netto schuldquote geeft hetzelfde beeld. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen.
Een solvabiliteitsratio onder de 20 procent ziet de provincie als meest risicovol; een ratio van 50 procent en hoger is het minst risicovol. West Betuwe scoort in de begroting 2026 de classificatie B. Dat betekent een enigszins risicovolle score.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
63
Grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. De provincie classificeert een uitkomst >35 procent als meest risicovol. De uitkomsten van dit kengetal laten zien dat de grondexploitatie van West Betuwe enigszins risicovol is. Meerjarig zien we een verbetering van het kengetal. Structurele exploitatieruimte Het kengetal structurele exploitatieruimte geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte is binnen de vastgestelde begroting. Ook laat het zien of de gemeente structurele tegenvallers op kan vangen of dat er nog ruimte is voor nieuw beleid. Een positieve begroting én meerjarenraming ziet de provincie als minst risicovol. De kengetallen voor West Betuwe komen iets onder deze norm uit en krijgen daarom een kleine onvoldoende. Belastingcapaciteit Om dit kengetal te berekenen zetten we de woonlasten voor een gezin bij een gemiddelde WOZ-waarde af tegen het landelijk gemiddelde voor een gezin in het voorafgaande begrotingsjaar. De uitkomsten van dit kengetal laten zien dat de gemiddelde woonlasten in West Betuwe boven het landelijk gemiddelde liggen. De provinciale classificatie C bevestigt dit beeld. Meerjarig neemt het kengetal toe doordat in het vastgestelde WRP voor de rioolrechten een jaarlijkse stijging is voorzien.
Beoordeling financieel beeld in samenhang met de kengetallen De kengetallen van deze begroting laten zien dat de financiële positie van West Betuwe verbeterd is ten opzichte van de begroting 2025. Zowel de nettoschuldquote als de solvabiliteit vallen in de provinciale categorie 'minst risicovol’. Bij de grondexploitatie zijn er positieve ontwikkelingen en het kengetal scoort in die categorie 'enigszins risicovol'. Er zijn weinig mogelijkheden om de lokale lasten verder te verhogen. De begroting laat het ook niet toe om deze lasten te verlagen.
Risicoprofiel De vooruitblik gaat uit van de actualisatieslag die we deden op de risico's van de jaarrekening 2024. Een aantal risico's bleek inmiddels niet meer actueel. In totaal identificeerden we 29 risico's. Voor de leesbaarheid van deze paragraaf beschrijven we in het risicoprofiel alleen de 10 risico's met het grootste effect op het weerstandsvermogen. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen rekenen we wel alle risico's door. Dit doen we met behulp van een Monte Carlo simulatie, die we ook gebruiken voor het bepalen van de benodigde risicoreserve voor de grondexploitatie. De uitkomst van de Monte Carlo simulatie voor de risico's, exclusief grondexploitatie, is 15.613.000 euro. Het risicoprofiel van de grondexploitatie is 6.713.000 euro, waardoor het totale risicoprofiel van de gemeente 22.326.000 euro bedraagt.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
64
Top 10 financiële risico's Omschrijving
Netto-risico score
Kans van optreden
Maximaal financieel gevolg in euro
Invloed op Weerstandsvermogen
Sanering geluidswal en “afbouw” golfbaan worden niet meer uitgevoerd door initiatiefnemer/eigenaar
50 %
19.000.000
67,56 %
Niet volledig of vertraagd realiseren taakstellingen uit de begroting
50 %
1.000.000
5,10 %
Hogere kosten open-einderegelingen jeugd en wmo
50 %
1.300.000
4,86 %
Hogere kosten door mogelijke overdracht wethouderspensioenen naar ABP in 2028
25 %
1.850.000
4,00 %
Hogere kosten DVO AVRI Ibortaken
70 %
500.000
2,61 %
Hack van gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens
50 %
500.000
1,76 %
Algemeen risico van gestegen prijzen boven de compensatie door het Rijk
50 %
500.000
1,75 %
Verlofstuwmeer personeel
25 %
1.056.000
1,53 %
Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren
50 %
400.000
1,39 %
Ontdekken van drugslabs en hennepkwekerijen
50 %
250.000
1,21 %
19 overige risico's
3.275.000
9,44 %
Totaal
29.631.000
100,00 %
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
65
Toelichting risico's Sanering komt voor rekening van gemeente Bij de milieusanering in Spijk was en is er een risico dat de gemeente eigenaar wordt van het probleem. De kosten om de sanering uit te voeren kunnen dan hoog zijn voor de gemeente. Dat heeft gevolgen voor het weerstandsvermogen van de gemeente. Mede daarom besloot de gemeenteraad op 27 juni 2023 om een tijdelijke impuls in de vorm van een lening. Die was bedoeld voor de toekomstige gebiedsontwikkeling op het gebied van sport, toerisme en recreatie en energietransitie. Dit in combinatie met het oplossen milieuprobleem in Spijk aan te merken als een publieke taak. Op grond hiervan besloot het college om een samenwerkingsovereenkomst aan te gaan met The Dutch en ESG. Daarin zijn verdere afspraken gemaakt over de doelen, de samenwerking en de termijn van realisatie van de aangemerkte projecten. Daaronder valt het oplossen van het milieuprobleem. Er is een overeenkomst tot geldlening vastgesteld om de lening te verstrekken. Hierin zijn een aantal waarborgen opgenomen voor als de afspraken of terugbetaling niet worden nagekomen. Met het verstrekken van de lening en het sluiten van de samenwerkingsovereenkomst zijn er voor de gemeente zekerheden ingebouwd. Namelijk dat de partijen ESG en The Dutch het milieuprobleem gaan oplossen. Daardoor worden de maatschappelijke risico’s verminderd.
Er zijn nu enkele actuele ontwikkelingen die mogelijk impact hebben op het risico. Aan de ene kant zijn de ramingen van de oplossingsrichting voor een landmark laatst geactualiseerd. Daarbij zijn er vragen of de initiatiefnemer de kosten financieel kan dragen om de totaaloplossing van het milieuprobleem te realiseren volgens de samenwerkingsovereenkomst. De belangrijkste reden hiervoor zijn de veranderde marktomstandigheden. Aan de andere kant loopt op dit moment een variantenonderzoek met de betrokken andere overheden. Verschillende scenario’s zijn hierin opgenomen om tot een optimale variant te komen. Een van deze opties is de afvoer van de staalslakken. Dit kan tot onaanvaardbaar hoge kosten leiden. Landelijk rapporteerde de Algemene Rekenkamer aan de minister en de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat dat er maatregelen getroffen moeten worden voor een veilige en circulaire toepassing van afval (waaronder staalslakken). Volgens de huidige wet- en regelgeving voldoet de gekozen oplossing echter. Daarnaast deed de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State laatst uitspraak. Die is duidelijk over verwerking van de staalslakken op locatie. In de waardering van het risico houden we daarom geen rekening met de hoge kosten van het afvoeren van de staalslakken.
De kans dat het risico zich voordoet, hangt ook samen met de termijn waarop de discussie met de andere overheden stopt. Daarnaast zullen eventuele aanpassingen en wet- en regelgeving niet van toepassing zijn op bestaande casussen. Onze inzet is erop gericht het risico zo laag mogelijk te houden. Omdat er nog geen zicht is op de uitkomst van de discussie, schatten we de kans echter op 50 procent. Het bedrag stelden we bij op basis van de laatste ramingen van de acceptabele varianten, naar een verwachte waarde van 10 miljoen en een maximale waarde van 19 miljoen euro. Niet volledig of vertraagd realiseren taakstellingen uit de begroting In de begroting zijn taakstellingen opgenomen. Deze taakstellingen vinden voor een deel hun oorsprong in voorgaande begrotingen. Voor het grootste deel komen ze uit de besluitvorming over de Financieel Fit maatregelen bij de begroting 2025. Het risico dat we die taakstellingen niet realiseren, ramen we op maximaal 500.000 euro. De kans dat het risico zich voordoet is 50%.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
66
Hogere kosten open einde regelingen Jeugdwet en Wmo De uitvoering van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning betreft open einde regelingen. Dit betekent dat wij cliënten moeten ondersteunen en zorg moeten bieden wanneer zij dat nodig hebben. Ondanks de nieuwe manieren van werken vanuit het herstelplan is een autonome groei van het aantal cliënten of een toename van de zorgintensiteit mogelijk. In 2024 hebben wij daarnaast gezien dat voor sommige vormen van zorg door personeelstekorten bij zorgaanbieders lange wachtlijsten bestaan, waardoor overbrugging met suboptimale vormen van zorg noodzakelijk is. Door toename aantal, complexiteit en duur zorgtrajecten ontstaan er hogere kosten. Bij jeugd gaat het vooral om duur en complexiteit, bij Wmo om vergrijzing en deels nog aanzuigende werking als gevolg van het abonnementstarief. De verwachting is dat het Rijk de toename van de kosten voor een deel gaat compenseren op grond van de voorjaarsnota 2025, daarom schatten wij de kans op dit risico per saldo op 50%. Hogere kosten als gevolg van mogelijke overdracht van wethouderspensioenen naar het ABP in 2028 De wetgeving rondom de pensioenregelingen voor wethouders wijzigt mogelijk per 2028. Doordat ABP een andere rente hanteert moet mogelijk in 2028 wel (eenmalig) een fors bedrag worden bijgestort in de voorziening. Het verschil in rekenmethode is 1.850.000.
We nemen dit bedrag nu op als risico met een kleine kans van optreden, gelet op de termijn. Als er meer zekerheid over is, verwerken we het bedrag in de begroting. Hogere kosten DVO AVRI Ibor-taken Avri voert in de openbare ruimte een aantal taken uit op basis van een dienstverleningsovereenkomst (DVO). Hiervoor is een werkbegroting opgesteld en op basis daarvan opdracht verstrekt. In september 2024 heeft Avri aangegeven een overschrijding van 300.000 euro te hebben op deze werkbegroting. Daarnaast wil AVRI de tijdelijke frictiekosten als gevolg van het terughalen door de gemeente van de taken onderhoud bomen buitengebied en reinigen kolken alsnog doorberekenen. Wij hebben bezwaar gemaakt tegen de hogere kosten en schatten het risico op mogelijke bijbetaling op 70%. Hack van gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens Gemeenten lopen een groot risico om gehackt te worden. De dreiging vanuit buitenlandse hackers neemt toe en de mens is de voornaamste risicofactor door onvoldoende bewustzijn van informatiebeveiligingsrisico's. Daarom zorgen wij voor een optimale beveiliging van de systemen en devices en trainen we medewerkers regelmatig op bewust worden van informatiebeveiligingsrisico's. Maar omdat de dreiging van buitenaf toeneemt, schatten wij de kans dat het risico zich voordoet op 50% en de omvang op 500.000 euro.
Algemeen risico van gestegen prijzen boven de prijscompensatie door het Rijk Het gaat vooral om prijsstijgingen in de GWW sector en in het sociaal domein. Het uitvoeren van de begroting en de beheerplannen wordt hierdoor duurder. Het is bekend dat het Rijk niet alle prijsstijgingen compenseert, die door het Centraal Planbureau zijn berekend. Het verschil is gemiddeld 1%.
Begroting 2026 – gemeente West Betuwe
67
Verlofstuwmeer personeel Vanwege de fusie en de hoge werkdruk heeft een aantal medewerkers een stuwmeer aan bovenwettelijke verlofuren opgebouwd. Met de invoering van de nieuwe CAO gemeenten hebben medewerkers de mogelijkheid om bovenwettelijk verlof te sparen. Inmiddels wordt daar meer gebruik van gemaakt, maar constateren we wel dat de bovenwettelijke verlofsaldi ultimo 2024 een waarde vertegenwoordigden van 1.581.000. Hiervan betreft 525.000 een voorziening voor verlofsparen. Voor het overige kunnen wij geen reservering opnemen. In totaal bedraagt het niet gereserveerde stuwmeer aan het einde van 2024 in geld een bedrag van 1.056.000 euro. Niet alle medewerkers zullen dit stuwmeer in 2025 opnemen, daarom verwachten we een bedrag van 256.000 euro en schatten we de kans dat dit risico zich voordoet op 25%. Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Dit risico heeft te maken met de krapte op de arbeidsmarkt en behoud van personeel. Het risico wordt enigszins gemitigeerd door onze inzet op arbeidsmarktcommunicatie en het nieuwe instrument Flexibele kern en het werken met eigen recruiters. Het risico betreft de meerkosten als gevolg van inhuur op de vacatures. Mocht als gevolg van de niet ingevulde vacatures verzuim bij eigen personeel ontstaan door verhoogde werkdruk zal het verzuimpercentage stijgen. Het totale risico stelden we bij naar 400.000 euro.