RV2025-119-bijlage-2-programmabegroting-2026.pdf

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

1

Inhoudsopgave Programmabegroting 2026 Samen vooruit, met oog voor onze kernen ............................................................................................................................................................................... 6 Leeswijzer ............................................................................................................................................................................................................................... 7 Financiële hoofdlijnen.............................................................................................................................................................................................................. 9 Programma's ......................................................................................................................................................................................................................... 17 Besturen ................................................................................................................................................................................................................................

18 De ambitie van West Betuwe ......................................................................................................................................................................................................................... 18 Wat willen we bereiken ? ................................................................................................................................................................................................................................ 19 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................................... 21 Wonen ................................................................................................................................................................................................................................... 22 De ambitie van West Betuwe .........................................................................................................................................................................................................................

22 Wat willen we bereiken ? ................................................................................................................................................................................................................................ 23 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................................... 26 Werken .................................................................................................................................................................................................................................. 27 De ambitie van West Betuwe ......................................................................................................................................................................................................................... 27 Wat willen we bereiken ? ................................................................................................................................................................................................................................

28 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................................... 30 Leven ..................................................................................................................................................................................................................................... 31 De ambitie van West Betuwe ......................................................................................................................................................................................................................... 31 Wat willen we bereiken ? ................................................................................................................................................................................................................................ 32 Financiën ..........................................................................................................................................................................................................................................................

34 Omzien .................................................................................................................................................................................................................................. 35 De ambitie van West Betuwe ......................................................................................................................................................................................................................... 35 Wat willen we bereiken ? ................................................................................................................................................................................................................................ 36 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................................... 40 Algemene dekkingsmiddelen .................................................................................................................................................................................................

41 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................................... 41 Overhead ............................................................................................................................................................................................................................... 42 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................................... 42 Vennootschapsbelasting ....................................................................................................................................................................................................... 43 Financiën ..........................................................................................................................................................................................................................................................

43 Onvoorzien ............................................................................................................................................................................................................................ 44 Financiën .......................................................................................................................................................................................................................................................... 44

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

2

Paragrafen............................................................................................................................................................................................................................. 45 Lokale heffingen .................................................................................................................................................................................................................... 45 Algemeen ......................................................................................................................................................................................................................................................... 45 Samenvattend overzicht ................................................................................................................................................................................................................ 46 Beleidskader ...................................................................................................................................................................................................................................

47 Gemeentelijke belastingen ............................................................................................................................................................................................................................ 50 Vergelijking tarieven met regiogemeenten................................................................................................................................................................................... 51 OZB ................................................................................................................................................................................................................................................. 52 Rioolheffing .................................................................................................................................................................................................................................... 52 Parkeerbelasting ............................................................................................................................................................................................................................

53 Precariobelasting ........................................................................................................................................................................................................................... 55 Reclamebelasting .......................................................................................................................................................................................................................... 55 Toeristenbelasting ......................................................................................................................................................................................................................... 55 Gemeentelijke rechten ................................................................................................................................................................................................................................... 56 Leges ..............................................................................................................................................................................................................................................

56 Liggeld ............................................................................................................................................................................................................................................ 57 Lijkbezorgingsrechten ................................................................................................................................................................................................................... 58 Marktgeld ....................................................................................................................................................................................................................................... 60 Staangelden woonwagens ............................................................................................................................................................................................................ 60 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................................................................................................................

61 Doel ................................................................................................................................................................................................................................................................... 61 Beleidskaders .................................................................................................................................................................................................................................................. 61 Samenvatting .................................................................................................................................................................................................................................................. 61 Financiële kengetallen .................................................................................................................................................................................................................................... 63 Risicoprofiel .....................................................................................................................................................................................................................................................

64 Weerstandscapaciteit .................................................................................................................................................................................................................................... 70 Risicobeheersing ............................................................................................................................................................................................................................................. 72 Kapitaalgoederen .................................................................................................................................................................................................................. 73

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

3

Algemeen ......................................................................................................................................................................................................................................................... 73 Infrastructuur en gebouwen .......................................................................................................................................................................................................................... 74 Groen ................................................................................................................................................................................................................................................................ 77 Riolering en water ........................................................................................................................................................................................................................................... 80 Financiering ...........................................................................................................................................................................................................................

83 Algemeen ......................................................................................................................................................................................................................................................... 83 Beleidskaders .................................................................................................................................................................................................................................................. 83 Rentevisie en renterisicobeheer .................................................................................................................................................................................................................... 84 Financiering ..................................................................................................................................................................................................................................................... 89 Kasbeheer ........................................................................................................................................................................................................................................................

92 Bedrijfsvoering ...................................................................................................................................................................................................................... 93 Visie en organisatie-ontwikkeling ................................................................................................................................................................................................................. 93 Beleidskaders .................................................................................................................................................................................................................................................. 95 Thema's ............................................................................................................................................................................................................................................................ 95 Kengetallen ....................................................................................................................................................................................................................................................

101 Verbonden partijen .............................................................................................................................................................................................................. 103 Doel ................................................................................................................................................................................................................................................................. 103 Verbonden partijen ....................................................................................................................................................................................................................................... 108 Grondbeleid ......................................................................................................................................................................................................................... 134 De ambitie van West Betuwe .......................................................................................................................................................................................................................

134 Beleidskaders ................................................................................................................................................................................................................................................ 134 Prognose van de resultaten van grondexploitaties .................................................................................................................................................................................. 135 Wet Open Overheid .............................................................................................................................................................................................................. 139 Algemeen ....................................................................................................................................................................................................................................................... 139 Taakstellingen en relevante stelposten ...............................................................................................................................................................................

143 Kerngericht begroten ........................................................................................................................................................................................................... 148 Inleiding .......................................................................................................................................................................................................................................................... 148 Acquoy............................................................................................................................................................................................................................................................ 149 Asperen .......................................................................................................................................................................................................................................................... 150 Beesd ..............................................................................................................................................................................................................................................................

151 Buurmalsen .................................................................................................................................................................................................................................................... 152 Deil .................................................................................................................................................................................................................................................................. 153 Enspijk ............................................................................................................................................................................................................................................................ 154 Est ................................................................................................................................................................................................................................................................... 155 Geldermalsen ................................................................................................................................................................................................................................................

156 Gellicum ......................................................................................................................................................................................................................................................... 157

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

4

Haaften ........................................................................................................................................................................................................................................................... 158 Heesselt ......................................................................................................................................................................................................................................................... 159 Hellouw........................................................................................................................................................................................................................................................... 160 Herwijnen ....................................................................................................................................................................................................................................................... 161 Heukelum .......................................................................................................................................................................................................................................................

162 Meteren .......................................................................................................................................................................................................................................................... 163 Neerijnen ........................................................................................................................................................................................................................................................ 164 Ophemert ....................................................................................................................................................................................................................................................... 165 Opijnen ........................................................................................................................................................................................................................................................... 166 Rhenoy ............................................................................................................................................................................................................................................................

167 Rumpt ............................................................................................................................................................................................................................................................. 168 Spijk ................................................................................................................................................................................................................................................................ 169 Tricht............................................................................................................................................................................................................................................................... 170 Tuil .................................................................................................................................................................................................................................................................. 171 Varik ................................................................................................................................................................................................................................................................

172 Vuren .............................................................................................................................................................................................................................................................. 173 Waardenburg ................................................................................................................................................................................................................................................. 174 Financiën ............................................................................................................................................................................................................................. 175 Grondslagen en uitgangspunten voor de begroting .............................................................................................................................................................. 175 Incidentele baten en lasten ..................................................................................................................................................................................................

178 Structurele mutaties reserves .............................................................................................................................................................................................. 190 Baten en lasten op programmaniveau .................................................................................................................................................................................. 198 Overhead ............................................................................................................................................................................................................................. 199 Onvoorzien .......................................................................................................................................................................................................................... 201 Vennootschapsbelasting ..................................................................................................................................................................................................... 202 Taakveld totaal ....................................................................................................................................................................................................................

203 Taakveld per programma ..................................................................................................................................................................................................... 207 Geprognosticeerde balans ................................................................................................................................................................................................... 215 EMU-saldo ........................................................................................................................................................................................................................... 218 Mutaties reserves per programma ....................................................................................................................................................................................... 219 Bijlage 1 .............................................................................................................................................................................................................................. 223 Indicatoren ..........................................................................................................................................................................................................................

223 Bijlage 2 .............................................................................................................................................................................................................................. 227 Beleidskaders ...................................................................................................................................................................................................................... 227

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

5

Samen vooruit, met oog voor onze kernen Ook in 2026 blijven we als gemeente in beweging. We staan voor stevige uitdagingen: minder geld vanuit het Rijk, stijgende kosten en een samenleving die steeds meer van ons vraagt. Tegelijkertijd staan we aan de vooravond van gemeenteraadsverkiezingen. Daarom kiezen we ervoor om geen nieuw beleid te starten, maar vooral te doen wat we hebben beloofd. Daarbinnen schakelen we bij, maken scherpe keuzes en blijven investeren in wat er écht toe doet voor onze inwoners. In deze begroting zetten we onze koers voort: we houden West Betuwe financieel gezond én toekomstbestendig. Dat doen we door kritisch te kijken naar onze uitgaven, reserves slim in te zetten en taken kostendekkend uit te voeren. Zo houden we ruimte om te blijven investeren in onze 26 kernen. We blijven bouwen aan leefbare en veilige dorpen. In 2026 investeren we in toezicht en handhaving, pakken we ondermijning aan en zetten we extra in op jongerenwerk en leerplicht. We versterken de woonzorgcombinatie en maken werk van preventie, zodat inwoners langer zelfstandig kunnen wonen. Verder zetten we stappen in woningbouw, infrastructuur en vergroening. We maken onze kernen klimaatbestendiger en prettiger om in te leven. We voeren de nota evenementen uit, versterken het muziekonderwijs en blijven investeren in goede schoolgebouwen. We zien dat financiële zorgen bij inwoners toenemen.

Daarom intensiveren we onze inzet op schuldpreventie en nazorg. We willen dat iedereen mee kan doen: jong en oud, nu en in de toekomst. Daarnaast richten we een nieuw ontwikkelfonds in: het Ontwikkelfonds Grote Opgaven (OGO). Hiermee maken we het mogelijk om te investeren in de grote maatschappelijke uitdagingen van deze tijd, zoals woningbouw, energietransitie, klimaatadaptatie en leefbaarheid. Het fonds zorgt ervoor dat we onze ambities waar kunnen maken en onze gemeente toekomstbestendig kunnen houden, ook op de lange termijn. Door een strakke financiële koers te varen, kunnen we blijven investeren in wat telt. We doen dat met trots, betrokkenheid en in verbinding met onze inwoners. Want juist in tijden van tegenwind, kiezen we ervoor om vooruit te blijven gaan. West Betuwe, oktober 2025 College van burgemeester en wethouders

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

6

Leeswijzer Dit is de begroting 2026 van de gemeente West Betuwe. Volgens de Gemeentewet moet iedere gemeente jaarlijks een begroting en een jaarrekening opstellen. De regelgeving daarvoor staat in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). In grote lijnen is de begroting hetzelfde opgezet als de begroting 2025. In deze leeswijzer behandelen we alle onderdelen van de begroting. De begroting begint met de inleiding, leeswijzer en de financiële hoofdlijnen. De begroting bestaat uit de programma's, de paragrafen en de financiële begroting. Programma's Deze begroting bestaat uit 5 programma’s. Deze programma’s zijn onderverdeeld in taakvelden. Bij het benoemen van de taakvelden hebben we ons in beginsel gebaseerd op het BBV. Hiermee vergroten we de transparantie en is het eenvoudiger om gemeenten onderling te vergelijken. De taakvelden gebruiken we ook om informatie te leveren aan andere partijen zoals het Rijk, toezichthouders en CBS. De begroting kent de volgende programma's: Programma 1 Besturen Programma 2 Wonen Programma 3 Werken Programma 4 Leven Programma 5 Omzien Alle programma’s bestaan uit een inleiding, de belangrijkste doelen in 2026 en een toelichting op activiteiten. In de inleiding geven we beknopt de ambitie van West Betuwe weer. Bij de beleidsprogramma's beschrijven we de belangrijkste doelen voor 2026 voor het programma.

Wat we daarvoor gaan doen staat beschreven in de toelichting op activiteiten en prestaties die bij onze doelen horen. Verder presenteren we bij elk programma de lasten en baten ervan. De gemeenteraad stelt de begroting en de toelichting vast op het niveau van de programmaonderdelen voor het jaar 2026. Bij deze begroting presenteren we ook meerjarenramingen voor de overige jaren (dus voor 2027 en de jaren daarna). Die zijn (wettelijk) geen onderdeel van de voorliggende autorisatie. De cijfers 2024 in de tabellen zijn de cijfers vanuit de jaarrekening 2024. De cijfers 2025 zijn de cijfers zonder de cijfers uit de tweede bestuursrapportage 2025.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

7

Paragrafen De paragrafen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente, de beheersmatige aspecten en de risico's. Het BBV schrijft de volgende paragrafen voor: 1. Lokale heffingen 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 3. Onderhoud kapitaalgoederen 4. Financiering 5. Bedrijfsvoering 6. Verbonden partijen 7. Grondbeleid 8. Wet Open Overheid Daarnaast hebben we nog twee extra paragrafen: 9. Taakstellingen en relevante stelposten 10. Kerngericht begroten Financiële begroting In het laatste deel van de begroting staat onder andere informatie over financiële specificaties (baten en lasten per taakveld), de voorspelde balans, EMUsaldo, mutaties, reserves en een overzicht van de incidentele baten en lasten.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

8

Financiële hoofdlijnen De begroting 2026 is de vierde en laatste begroting van het huidige college van West Betuwe. In deze begroting presenteren we de uitgaven en inkomsten voor het volgende jaar, maar ook voor de drie daarop volgende jaren. De effecten van de Perspectiefnota 2026 bestaan uit enkele voorstellen, zoals besloten bij de behandeling van de perspectiefnota. Verder zijn de effecten van de Meicirculaire 2025 in de begroting verwerkt. In 2026 geven wij naar verwachting ongeveer 191,7 miljoen euro uit om de ambities voor West Betuwe te realiseren. Tegenover deze uitgaven staan 192,2 miljoen euro aan inkomsten, waardoor de begroting 2026 sluitend is. Het financiële beeld In de begroting staat wat we volgend jaar willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat dit ons gaat kosten. Deze begroting gaat vooral over 2026. Wanneer de gemeenteraad de begroting vaststelt, wordt daarmee formele goedkeuring gegeven tot het doen van uitgaven in het jaar 2026. De begroting bevat naast informatie over het jaar 2026 ook informatie over de jaren 2027 tot en met 2029. De informatie over de jaren 2027 tot en met 2029 noemen we de ‘meerjarenbegroting’. De meerjarenbegroting gaat ter kennisname naar de gemeenteraad en geeft context voor de gemeenteraad bij de vaststelling van de Begroting 2026.

Wel is het bij de meerjarenbegroting van belang dat we meerjarig een reëel en structureel evenwicht presenteren, zoals volgt uit de voorschriften van het BBV. Van Perspectiefnota 2026 naar Begroting 2026 Onderstaand financieel perspectief is het resultaat van de Perspectiefnota 2026. Bedragen x 1.000 euro 2026 Financieel vertrekpunt Begroting 2026 voor Perspectiefnota 2025

2027

2028

2029

887

-234

-350

--882

Structureel nieuw beleid 2026

-385

-550

-598

-603

Dekkingsplan perspectiefnota

0

400

1.100

1.500

502

-384

152

15

Mutaties Perspectiefnota 2026

Saldo Begroting 2026 Structureel nieuw beleid 2026 In de Perspectiefnota 2026 is het volgende nieuw beleid structureel vastgesteld:

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

9

Omschrijving nieuw beleid (structureel) Vervangingsinvesteringen wegenbeheerplan 2025 - 2030 Onderhoudssubsidie molens Adviseur crisisbeheersing en rampenbestrijding Meedenkfunctionaris/klantencoördinator Van zorg naar preventie Inclusie en diversiteit Totaal lasten structureel nieuw beleid

2026 0 -55 -73 -117 -125 -15 -385

2027 0 -55 -73 -117 -125 -15 -550

Bedragen x 1.000 euro 2028 2029 -75 -100 -55 -55 -73 -73 -117 -117 -125 -125 -15 -15 -598 -603

Naast het structurele nieuwe beleid waarvoor is besloten bij de Perspectiefnota 2026, is nog het volgende nieuw beleid incidenteel vastgesteld: Bedragen x 1.000 euro Omschrijving nieuw beleid (incidenteel) Incidenteel nieuw beleid Mobiliteitsmaatregelen 2026 Onderhoudssubsidie molens (groot onderhoud) Fietsknelpunt Zeiving N848 / Zuiderlingedijk Bloesemtocht impuls Dienstverlening / Kerngericht Werken Vervanging glazen panelen spoorbrug Sloop van Dam Isseltweg 10 en voorlopig gebruik als parkeerplaats Verbetering dienstverlening VTH-taken Programma Wonen, Zorg en Leven Gebiedsmakelaar 2026 Verkiezingen 2026 (incidentele lasten nieuwe raad) Bijdrage I-lab

2026

2027

2028

2029

-50

0

0

0

0

-165

0

0

0

0

-500

0

-25

-25

-25

-25

-530

-546

0

0

-334

0

0

0

-500

0

0

0

-490

0

0

0

-189

0

0

0

-103

0

0

0

-52

0

0

0

-17

-17

0

0

Totaal lasten incidenteel nieuw beleid Incidenteel nieuw beleid ten laste van algemene reserve Totaal lasten incidenteel nieuw beleid

-2.290 2.290 0

-753 753 0

-525 525 0

-25 25 0

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

10

Voortgang financieel fit In 2024 doorliepen we samen met de gemeenteraad het traject Financieel Fit West Betuwe om tot een sluitende meerjarenbegroting. In dit traject zochten we naar oplossingen om de meerjarenbegroting sluitend te krijgen en de algemene reserve op peil te houden. We inventariseerden in totaal 55 maatregelen, gericht op het verlagen of voorkómen van uitgaven, verhogen van inkomsten, inzet van subsidies en vrijval van reserves en incidentele budgetten. Deze maatregelen werden getoetst aan een afwegingskader, waarna de gemeenteraad besloot om 20 maatregelen als dekkingsplan in de begroting op te nemen. Over de voortgang rapporteren we in de 2e bestuursrapportage 2025. Hierbij zien we dat al veel gedaan is, maar ook dat we er nog niet zijn. Taakstellingen in de begroting Naast financieel fit zijn er ook nog andere taakstellingen in de begroting opgenomen. Hieronder presenteren we een overzicht van de belangrijkste taakstellingen. Bedragen x 1.000 euro Taakstellingen in de begroting 2026 Verdeelsleutel Veiligheidsregio

2026

2027

2028

2029

0

422

422

422

Verkoop vastgoed

500

0

0

0

Subsidioloog

166

0

0

0

WMO/Jeugd

0

200

600

1.300

Scherper begroten

378

1.296

1.295

1.294

VNG Risicofonds

0

118

118

118

Openbare ruimte

0

0

0

500

400

600

750

750

Gemeenschappelijke regelingen

0

44

373

351

Eigen bijdrage WMO

0

486

486

486

Stelpost Jeugd

0

0

700

700

Kaasschaaf

0

0

0

400

1.444

3.166

4.744

6.321

Capaciteit- en portfoliomanagement

Totaal

Een uitgebreide toelichting van de taakstellingen vindt u in de paragraaf Taakstellingen en belangrijke stelposten.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

11

De begroting structureel en reëel in evenwicht In de Gemeentewet staat dat onze begroting structureel en reëel in evenwicht moet zijn. Artikel 189 (tweede lid) zegt: “De raad ziet erop toe dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Hiervan kan hij afwijken indien aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende jaren tot stand zal worden gebracht.” Structureel evenwicht Onze begroting is structureel in evenwicht als we de structurele lasten dekken door structurele baten. Er is een structureel tekort als het niet lukt om de structurele lasten te dekken met de structurele baten maar wel met incidentele baten. In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is deze bepaling verder uitgewerkt. Zo staat in het BBV hoe gemeenten (en provincies) het structurele saldo moeten berekenen. Ook staat er hoe we het structurele saldo moeten toelichten in de begroting en in het jaarverslag. In het algemeen geldt dat een gemeente structurele taken uitvoert en daarvoor structurele baten en lasten raamt in de begroting. Structurele lasten en baten zijn dus de regel. Incidentele lasten en baten zijn een uitzondering. Dat zijn b, bijvoorbeeld voor eenmalige zaken of (meerjarige) projecten of subsidies met een tijdelijk karakter, zijn de uitzondering.

Het BBV bepaalt dat de uitzonderingen (dus de incidentele baten en lasten) in beeld worden gebracht en worden toegelicht. Het BBV schrijft voor dat we een structureel saldo moeten berekenen voor alle jaren van onze meerjarenbegroting. In deze begroting is dat dus voor de jaren 2026 tot en met 2029. Voor het jaar 2025 moet het begrip ‘structureel evenwicht’ hierbij altijd worden bekeken in samenhang met de meerjarige ontwikkeling. Dat staat ook in de Gemeentewet. Een structureel tekort in 2025 is meestal niet erg, zolang er aan het eind van de meerjarentermijn wel een structureel evenwicht (of overschot) is. Het structurele saldo wordt hier uitgedrukt in euro’s. We kunnen dit ook uitdrukken als percentage van de batenkant van de begroting (de batenkant exclusief reserves). Dan noemen we dat de ‘structurele exploitatieruimte’. De structurele exploitatieruimte is een verplicht kengetal vanuit het BBV. Dit vindt u terug in, en is opgenomen in de paragraaf over het Weerstandsvermogen.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

12

In onderstaande tabel laat de opbouw zien van begrotingssaldo en het structurele saldo. Bedragen x 1.000 euro 2026

2027

2028

2029

Saldo van baten en lasten

-7.578

-2.468

-1.679

-116

Toevoeging en onttrekkingen aan reserves

8.080

2.084

1.831

131

502

-384

152

15

Begrotingssaldo na bestemming Waarvan incidentele baten en lasten

1.641

586

-905

-359

Structureel begrotingssaldo

-1.139

-970

1.057

374

Uit de tabel blijkt dat onze begroting voor 2028 en 2029 structureel sluitend is. Dit betekent dat de structurele baten de structurele lasten kunnen opvangen. De incidentele baten en lasten lichten we toe in een aparte bijlage. Reëel evenwicht Voor het bepalen van het reëel evenwicht is het verder belangrijk om inzicht te hebben in de volgende onderwerpen: Wijze raming van algemene uitkering uit het gemeentefonds De financiële effecten van de septembercirculaire 2025 zijn niet in de begroting verwerkt.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

13

Overzicht baten en lasten jaarschijf 2026 (inclusief reservemutaties) uitgesplitst naar programma Bedragen x 1.000 euro Programma

Baten

Lasten

Saldo

1. Besturen

1.775

13.994

-12.219

2. Wonen

38.270

41.730

-3.460

3. Werken

12.430

19.507

-7.076

4. Leven

14.943

49.553

-34.610

464

39.267

-38.803

123.161

7.127

116.034

1.091

20.354

-19.263

5. Omzien Algemene dekkingsmiddelen Overhead Vennootschapsbelasting

0

0

0

Onvoorzien

0

100

-100

192.134

191.632

502

Totaal

Instellen reserve ontwikkelfonds grote opgaven In de raadsvergadering van 8 juli 2025 besloot de gemeenteraad om een ontwikkelfonds grote opgaven (OGO) te realiseren. Hij vroeg om de spelregels en procedures van het fonds verder uit te werken. Aanleiding Nederland en daarmee ook onze gemeente, staan voor grote maatschappelijke uitdagingen die ons allen raken. Denk daarbij aan de volgende vijf thema’s: • wonen: de krapte op de woningmarkt maakt het nodig om de komende jaren veel woningen te bouwen; • energietransitie en de daarmee samenhangende netcongestie; • klimaatadaptatie; • het op peil houden van voorzieningen kernen; • het op peil houden / verhogen van de leefbaarheid kernen.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

14

Dit zijn allemaal grote opgaven die grote investeringen vragen. Ze zijn grootschalig en zijn ten behoeve van meer dan één kern of wijk. Dat noemen we bovenwijkse kosten. Normaal gesproken gaan we ervan uit dat de kosten van uitgaven betaald worden uit al bestaande bestemmingsreserves. Het OGO komt hier bovenop: daar waar nodig betaalt OGO een deel van de bovenwijkse kosten. Voorbeelden van projecten Voorbeelden van projecten die in de toekomst mogelijk aan de voorwaarden voldoen om een bijdrage te ontvangen uit het fonds: • Masterplan Waardenburg • Procesbegeleiding en herinrichting sportpark Boutenstein • Huis Meteren en herinrichten Achtersteweg • Woningbouwopgave • Dorpendeals Let op: dit zijn slechts voorbeelden. Procedure en spelregels Het gaat om doelstelling van het fonds, regels om het fonds te vullen en geld uit het fonds te halen, criteria waaraan doel-bestedingen moeten voldoen en wie besluit of geld uit het fonds gehaald mag worden. Karakter: bestemmingsreserve De nieuw in te stellen reserve is een bestemmingsreserve. Een bestemmingsreserve is gericht is op het realiseren van een bepaalde doelstelling. Deze reserve valt dus niet in de categorie algemene reserves. Dit omdat een algemene reserve bedoeld is om tegenvallers in de exploitatie op te vangen binnen het weerstandsvermogen.

Besteding reserve De nieuw in te stellen reserve is bedoeld om aanvullende, eenmalige kosten van opgaven te dekken. Daarbij gaan we ervan uit dat al bestaande reserves/budgetten zoveel mogelijk de reguliere kosten dekken van projecten.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

15

Doel: grote opgaven De nieuw in te stellen reserve heeft een langetermijnhorizon. Het dekt een ingreep met grote gevolgen en is bedoeld als grote stap om de opgave te realiseren. Dit kan gaan om bovenwijkse voorzieningen te realiseren zoals wegen, nutsvoorzieningen en riolering of investeringen in de leefbaarheid van kernen. De opgaven vallen binnen één of meerdere van onderstaande thema’s: • wonen: de krapte op de woningmarkt leidt tot noodzaak om de komende jaren veel woningen te bouwen; • energietransitie en de daarmee samenhangende netcongestie; • klimaatadaptatie; • het op peil houden van voorzieningen kernen; • het op peil houden / verhogen van de leefbaarheid kernen Deze reserve kan ook proceskosten en kosten voor onderzoek dekken, als ze onderdeel zijn van de te realiseren opgaven. Keuze projecten Via onderstaande uitgangspunten maakt de gemeenteraad keuzes over de besteding van het OGO: -

Bij de start van OGO stellen we een bestedingsplan op voor de komende vier jaar; Jaarlijks actualiseren we dit plan bij de perspectiefnota op basis van langetermijnontwikkelingen en eventueel kleinere zaken; De gemeenteraad monitort de werking van het OGO via de reguliere P&C-producten (begroting, bestuursrapportages); De gemeenteraad besluit jaarlijks over eventuele extra voeding van de reserve als zij de begroting vaststellen; De raad maakt ieder jaar een keuze voor projecten en bedragen per project. Deze keuze wordt gemaakt op basis van een onderbouwd collegevoorstel; Later in het jaar neemt de raad een afzonderlijk realisatiebesluit per project. De uitgewerkte voorstellen zijn hiervoor de basis.

Voeding reserve De reserve moet de eerstkomende jaren worden gevoed. Wat nodig is voor deze reserve hangt af van de aangedragen projecten, het aandeel van de reserve, en de planning van de uitvoering. Dit overzicht actualiseren we jaarlijks bij de perspectiefnota. Het benodigd vermogen wordt bereikt door de volgende saldi over te hevelen naar de reserve gedurende de komende jaren: · de vrij beschikbare algemene reserve bij de jaarrekening; · jaarrekeningresultaten; · jaarlijks te storten bedrag (nog nader te bepalen).

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

16

Naast de middelen die de gemeente in dit fonds gaat reserveren, kunnen ook middelen uit bijv. Regiodeals en subsidies worden gereserveerd voor de projecten die uit de reserve worden gerealiseerd. Een voorbeeld van de uitwerking zou kunnen zijn Bij de jaarrekening 2025 blijkt dat de vrij besteedbare algemene 5.000.000 euro bedraagt. Dit is dan de beginstand van het fonds. De realisatie van een nieuw sportcomplex (zwembad/sporthal) bedraagt 20 miljoen euro; dit kan voor 10 miljoen euro worden opgevangen uit reguliere budgetten en door de komende jaren de exploitatielasten te laten stijgen resteert een tekort van 5 miljoen euro. Dit bedrag is nodig in 2034. Voor het realiseren van de woningbouwopgave is jaarlijks 1 miljoen nodig. Vanuit grondexploitaties, reserves en bijdrage derden is jaarlijks 0,7 miljoen beschikbaar. Dit betekent de komende jaren een bijdrage van 0,3 miljoen per jaar. De aanpak van het sluipverkeer vraagt 8 miljoen euro, via het rijk is hiervoor 4,0 miljoen beschikbaar, van de Provincie Gelderland is 1,0 beschikbaar en uit bestaande reserves 1,0 miljoen. Dit vraagt over de periode van de komende 4 jaar een bijdrage van 0,5 miljoen euro. Verloop OGO

Bedragen x 1.000 euro

2026

2027

2028

2029

2030

2031-2035

Toevoegingen Beginstand

5.000

Voeding uit exploitatie

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

Onttrekkingen Nieuw sportcomplex Realisatie woningbouwopgave Aanpak sluipverkeer

5.000 300

300

300

300

500

500

500

500

Totaal onttrekkingen

800

800

800

Saldo 31 december

4.200

3.400

2.600

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

300

1.500

800

300

6.500

1.800

1.500

-5.000

17

Programma's Besturen De ambitie van West Betuwe De gemeente is er voor de inwoners en niet andersom. En daar zijn we op aanspreekbaar. Dat betekent dat onze dienstverlening dichtbij en op maat is. We zetten in op verdere verbetering van onze processen (‘Lean’) en zetten de inwoner hierin centraal. West Betuwe wil graag samen met de samenleving haar ambities waarmaken. Dat vraagt om een betrokken manier van besturen, in verbinding met de samenleving. Raad, college en organisatie zijn zichtbaar en benaderbaar voor en in de kernen. Onze gemeente kenmerkt zich door 26 kernen met een eigen identiteit en karakter. Deze moeten behouden blijven. Daarnaast moet West Betuwe de komende jaren veilig blijven, zijn en voelen. We hebben een proactieve veiligheidsaanpak, waarbij we vooruitkijken en ontwikkelingen monitoren. Dit doen we samen met onze partners (politie, brandweer etc.), maar uiteraard ook met onze inwoners. Veiligheid raakt namelijk direct aan de leefbaarheid. In buurten waar bewoners zich thuis voelen en contact met elkaar hebben, is de veiligheid groter. Daarnaast sluiten we onze ogen niet voor ondermijning en cybercriminaliteit. Dat begint bij bewustwording door communicatie, ook voor persoonlijke veiligheid, zoals gebruik van AED’s en buurtpreventie.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

18

Wat willen we bereiken ? 4-jaar doel

Jaardoel 2026

1. Onze dienstverlening verbetert door 1.1 Continu verbeteren op basis van het dichtbij en op maat aanbieden van klantervaringen. keuzemogelijkheden voor inwoners

Resultaat/KPI

1.1.1 We sturen tevredenheidsmetingen uit op 3 uitgekozen klantprocessen en contactkanalen.

1.1.2 We verbeteren de efficiëntie en klantgerichtheid van minimaal 5 uitgekozen klantprocessen.

1.2 Inzet op digitalisering van de dienstverlening.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

Wat gaan we ervoor doen? (activiteiten) We richten doorlopende tevredenheidsmetingen in. We richten een proces in om continu te leren van klantervaringen. Daarin gebruiken we de opgehaalde feedback uit klantmetingen, klantcontacten en klachten. We leren teams om hiermee aan de slag te gaan. Op de geselecteerde processen voeren we LEAN-procesverbetering uit.

We innoveren de dienstverlening door artificial intelligence (AI) en 1.2.1 Op geselecteerde klantprocessen robotisering in te zetten. Dit is een zetten we Aritificial Intelligence en/of hulpmiddel waarmee we efficiënter robots in. kunnen werken en de administratieve lasten verlagen. We optimaliseren de gemeentelijke website op het gebied van gebruiks1.2.2 We vragen inwoners naar hun vriendelijkheid en (digitale) gebruikerservaringen met onze toegankelijkheid. We vergroten de website en voeren verbeteringen door. vindbaarheid van informatie op onze website.

19

2. Een veilige woon- en leefomgeving voor inwoners, ondernemers, maatschappelijke instellingen en bezoekers in de gemeente West Betuwe.

3. We werken aan een toekomstbestendige en wendbare gemeente

2.1 Ondermijning voorkomen en verminderen.

2.1.1 De acties uit het Ondermijningsplan 2026 uitvoeren.

2.2 Problematiek voorkomen en verminderen op het gebied van mensenhandel, jeugdgroepen, zorgmijders en maatschappelijke onrust.

2.2.1 De acties uitvoeren uit het Uitvoeringsplan Zorg en Veiligheid 2025-2026.

3.1 We spelen een actieve rol in regionale verbanden, richting provincie 3.1.1 Meedoen aan regionale en het Rijk en we benutten onze verbanden, provinciale tafels en P10. netwerkorganisaties.

3.2 We hebben inzicht in de maatschappelijke opgaven voor de komende vier jaar.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

3.2.1 Uitvoeringsprogramma waarin opgaven vertaald zijn naar acties.

In het Ondermijningsplan 2026 zijn vijf pijlers opgenomen. Dit zijn: (1) Bewustwording en organisatieontwikkeling, (2) Informatiepositie, (3) Beleid, toezicht en handhaving, (4) Integere en veilige werkomgeving, (5) Communicatie. Voor elke pijler zijn acties opgenomen. Binnen elke pijler prioriteren we op basis van verwachte impact. In het Uitvoeringsplan Zorg en Veiligheid 2025-2026 zijn de prioriteiten mensenhandel, jeugdgroepen, zorgmijders en maatschappelijk onrust opgenomen. Binnen deze onderwerpen prioriteren we op basis van de verwachte impact. We zijn actief in een aantal dagelijkse besturen. Ook participeren we in regionale programma's en in de P10. In 2026 voeren we de Regio Deal Fruit Delta Rivierenland uit. We maken een langetermijnagenda voor de nieuwe bestuursperiode. We verkennen samen met de gemeenten in regio Gelderland-Zuid wat er nodig is om de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten en de bedrijfscontinuïteit te garanderen tijdens en na crisis.

20

Financiën Bedragen x € 1.000

Besturen (exclusief reserves)

Rekening

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2024

2025

2026

2027

2028

2029

Lasten

-14.030

-13.854

-13.849

-13.070

-12.608

-12.751

Baten

1.568

1.379

1.573

1.677

1.690

1.690

-12.462

-12.476

-12.276

-11.393

-10.918

-11.061

Toevoegingen aan reserves

-171

-134

-144

-144

-144

-144

Onttrekkingen van reserves

736

135

201

238

66

201

-11.896

-12.475

-12.219

-11.299

-10.996

-11.004

Waarvan nieuw beleid

-140

-88

-88

-88

Specificatie nieuw beleid

Resultaat voor bestemmen

Resultaat na bestemmen

2026

2027

2028

2029

Incidentele kosten nieuwe raad

-52

0

0

0

Adviseur crisisbeheersing en rampen

-73

-73

-73

-73

Inclusie

-15

-15

-15

-15

Totaal

-140

-88

-88

-88

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

21

Wonen De ambitie van West Betuwe De gemeente West Betuwe zet in op toekomstbestendige en leefbare kernen. Dit betekent goed wonen en leven voor alle inwoners. Of iemand nu bijvoorbeeld starter, doorstromer of zorgbehoevend is. Elke levensfase kent zijn eigen woonbehoefte. We zorgen voor een passend woningaanbod voor alle woningzoekenden, bereikbare (gebundelde) voorzieningen en een ontmoetingsplek in iedere kern. We richten ons op het versneld bouwen van voldoende woningen en staan, in de geest van de Omgevingswet, open voor nieuwe vormen van huisvesting. Al dan niet door dit tijdelijk mogelijk te maken. Hierbij hebben we oog een aangename woonomgeving. Met oog voor milieuzorg, toegankelijke en betaalbare energievoorziening, klimaatadaptatie, goed toegankelijke openbare ruimte en een fijnmazige bereikbaarheid van de kernen. We vinden het belangrijk dat alle inwoners wonen in een schone, groene, gezonde en veilige leefomgeving, die de samenredzaamheid en onderlinge verbondenheid ondersteunt. Iedereen moet mee kunnen doen in de maatschappij en daarom zetten we in op voor iedereen toegankelijke openbare ruimte en infrastructuur.

Begroting 2026 – gemeente West Betuwe

22

Wat willen we bereiken ? 4-jaar doel

1 We werken aan wettelijke milieutaken en verduurzaming om: in 2030 55% minder CO2 uitstoot te hebben, om kwetsbare locaties tijdens weersextremen te herkennen/beschermen en een circulaire economie in 2050 te zijn.

Wat gaan we ervoor doen? (activiteiten) We stellen wijkuitvoeringsplannen op 1.1.1 Minimaal 2 voor prioritaire wijken. Dat doen we wijkuitvoeringsplannen opgesteld en samen met bewoners, stakeholders, vastgesteld. netbeheerder en projectpartners. We starten met de uitvoering. 1.1 We voeren het warmteprogramma uit volgens de doelstellingen zoals die We voeren samen met het Energiegepland staan voor 2026 in de loket een warmte- en isolatieuitvoeringsagenda. 1.1.2. Monitoringsrapportage warmte- campagne uit, monitoren voortgang programma opgeleverd met voortgang van projecten en subsidies, onderisolatie, onderzoeken en pilots. zoeken collectieve en individuele warmteoplossingen en warmtebedrijf. Hiervan leveren we een rapportage op. 1.2 We werken aan een klimaat1.2.1. In Q4 2026 zijn de nieuwe bestendige gemeente door strategie te Actualiseren stresstesten, monitoren stresstestrapportage en de actualiseren, stresstesten uit te voeren projecten en nieuwe strategie met geactualiseerde strategie met en projecten en pilots uit te voeren met maatregelenpakket opstellen. maatregelenpakket beschikbaar. inwoners en ondernemers. Jaardoel 2026