RV2025-108-bijlage-1-beleidsplan-kunst-en-cultuur-definitief.pdf

24 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

Cultuureducatie Met Kwaliteit (CMK) Gemeente West Betuwe neemt ook deel aan het programma Cultuureducatie met Kwaliteit. In 2025 is CMK 4 gestart. De uitvoering van CMK wordt verzorgd door de cultuurcoaches. In het programma Cultuureducatie met Kwaliteit werken scholen en culturele instellingen in het hele land samen om kunst en cultuur een vast onderdeel van het lesprogramma te maken. Doordat leerlingen in aanraking komen met verschillende vormen zoals muziek, dans, beeldende kunst, theater, hiphop en erfgoed ontwikkelen ze hun creatieve en culturele vaardigheden en groeien ze ook in persoonlijk en sociaal opzicht. Met het programma zetten deskundige leerkrachten en vakdocenten cultuureducatie in om de verbeeldingskracht, het waarnemingsvermogen en de communicatieve vaardigheden van leerlingen te vergroten. Het uitgangspunt is integraal cultuuronderwijs en kansengelijkheid. Speerpunt 3 Jongeren cultuurparticipatie Verbinding van het speerpunt aan de doelen van het cultuurbeleid Dit speerpunt heeft een sterke impact op alle drie de beleidsdoelen, met nadruk op talentontwikkeling, sociale cohesie en het welzijn van jongeren. Ontwikkeling van creativiteit en talent • Door jongeren actief te betrekken bij kunst en cultuur krijgen zij de kans hun creativiteit te ontdekken, te ontwikkelen en te versterken.

• Talentontwikkeling wordt gestimuleerd door een breed cultureel aanbod waarin jongeren niet alleen consumeren, maar ook zelf creëren en experimenteren met diverse kunstvormen. Bevorderen van de sociale cohesie tussen inwoners en tussen alle 26 kernen • Jongeren worden aangemoedigd deel te nemen aan culturele activiteiten, waardoor zij met elkaar en met verschillende gemeenschappen in verbinding komen. • Door kern overstijgende samenwerkingen tussen scholen, verenigingen en cultuurmakers kan de culturele uitwisseling tussen jongeren uit verschillende kernen bevorderd worden. Vergroten van het welbevinden en de gezondheid van inwoners • Actieve cultuurparticipatie draagt bij aan het mentale welzijn van jongeren door hen de ruimte te geven zich te uiten en te ontwikkelen. • Kunst en cultuur kunnen sociale vaardigheden en zelfvertrouwen versterken, waardoor jongeren zich beter kunnen positioneren binnen de samenleving. Missie Gemeente West Betuwe zet zich in om jongeren actief te betrekken bij kunst en cultuur, zodat zij de ruimte krijgen om hun creativiteit te ontdekken, ontwikkelen en delen. Door een toegankelijk en inspirerend aanbod willen we hen stimuleren om cultuur niet alleen te beleven, maar ook zelf te creëren, zodat kunst en cultuur een blijvende en betekenisvolle rol spelen in hun leven en onze gemeenschap.

Visie Wij streven naar een toekomst waarin kunst en cultuur voor jongeren vanzelfsprekend en laagdrempelig toegankelijk zijn. Door samenwerkingen met scholen, verenigingen en cultuurmakers willen we een breed palet aan mogelijkheden bieden, van muziek, theater en

25 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

beeldende kunst tot digitale en experimentele cultuurvormen. We ondersteunen talentontwikkeling, geven jongeren een actieve stem in het culturele aanbod en zorgen dat cultuur een verbindend element wordt in hun sociale en persoonlijke ontwikkeling. Zo bouwen we aan een generatie die kunst en cultuur niet alleen waardeert, maar er ook actief aan deelneemt. Dit gaan we doen We gaan actief aan de slag met jongeren op de middelbare scholen, onderzoeken de mogelijkheid van een broedplaats waar jonge makers zich kunnen ontwikkelen. We gaan hierbij uit van de wensen van de jongeren zelf. Kunstbende In september 2025 zijn we gestart met Kunstbende. Via dit tweejarige project krijgen de jongeren alle kansen en mogelijkheden om zichzelf in een veilige, stimulerende omgeving op creatief vlak te ontdekken en hun talent te ontplooien. Voor veel jongeren is dit een uitlaatklep en een plek vol creatieve uitdaging. Zonder dat het moet, zonder druk, maar omdat ze zelf willen maken. Met Kunstbende helpen we de jongeren om hun talent te ontdekken en ontplooien. Iedere jongere kan deelnemen. Vanwege het landelijke netwerk van Kunstbende krijgen de jongeren de kans andere jonge makers te ontmoeten. Kunstbende wordt begeleid door jongeren die werkzaam zijn bij Cultuur Oost. De ingang om met de jongeren aan de slag te gaan in gemeente West Betuwe zijn onze twee middelbare scholen.

De cultuurcoaches gaan hierin samenwerken met de begeleiders van Cultuur Oost. Kunstuitleenproject op de Lingeborgh Op scholengemeenschap de Lingeborgh bestond de wens om leerlingen kennis te laten maken met lokale kunstenaars en hun werk. Dit wilde de school bereiken door werk van beeldend kunstenaars uit West Betuwe in de school te exposeren. Daarnaast zijn er lessen/workshops verzorgd in de school en in de ateliers van kunstenaars. Het Collectief West Betuwe heeft het project Kunst in de School (KidS) gerealiseerd. Dit project is zo succesvol gebleken dat er met ingang van schooljaar 2025-2026 een 3-jarig contract is afgesloten tussen beide partijen om dit project voort te zetten. Broedplaats In het regioplan ‘Culturele Infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie 2025-2027’ staat onder het speerpunt ‘inclusieve jongerencultuurparticipatie’ als actie opgenomen om een regionale broedplaats voor jongeren te creëren: ‘Maak een plan voor een regionale culturele broedplaats voor jongeren. Momenteel ontbreekt er een traject of plek voor jongeren met talent die willen doorgroeien of professionaliseren. In het algemeen willen we meer aansluiten bij de belevingswereld van jongeren.

Online platforms en sociale media spelen hierbij een belangrijke rol; deze willen we verder ontwikkelen.’ Deze actie uit het regioplan matcht één op één met dit speerpunt uit het lokale cultuurbeleid van gemeente West Betuwe. Jongerenadviesraad Onze jongerenadviesraad, die bestaat uit jongeren in de leeftijd van 12-21 jaar, brengt adviezen uit over thema’s die jongeren aangaan. De jongeren uit deze raad kunnen ook input ophalen bij hun achterban. We zullen dan ook de jongerenadviesraad betrekken bij nieuwe

26 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

acties die vallen onder het speerpunt jongeren cultuurparticipatie, zodat de acties aansluiten bij de behoefte van de jongeren zelf. Maatschappelijke Diensttijd Maatschappelijke Diensttijd (MDT) in onze gemeente biedt jongeren (12-27 jaar)de kans om gedurende een aantal weken hun talenten te ontdekken, iets te betekenen voor de samenleving en nieuwe mensen te ontmoeten. Jongerenwerkorganisaties en Welzijnswerk voeren MDT uit in samenwerking met onder andere scholen en verenigingen. Door deze samenwerking ontstaat een waardevol traject waarin jongeren zich persoonlijk ontwikkelen én bijdragen aan een sterkere gemeenschap. Speerpunt 4 Cultuur als middel voor maatschappelijke vraagstukken Verbinding van het speerpunt aan de doelen van het cultuurbeleid Dit speerpunt legt nadruk op verbinding en welzijn, wat direct aansluit bij de sociale cohesie en het welbevinden van inwoners. Bevorderen van de sociale cohesie tussen inwoners en tussen alle 26 kernen • Kunst en cultuur worden actief ingezet om verbindingen tussen mensen te versterken, zowel binnen gemeenschappen als tussen de verschillende kernen. • Door intergenerationele en interculturele samenwerkingen ontstaat er meer begrip en betrokkenheid tussen diverse groepen inwoners.

Vergroten van het welbevinden en de gezondheid van inwoners • Kunst en cultuur dragen bij aan inclusie en welzijn door kwetsbare groepen actief te betrekken en sociale interactie te bevorderen. • Culturele projecten helpen eenzaamheid te verminderen, geven mensen een stem en versterken hun sociale en mentale veerkracht. Missie Gemeente West Betuwe gelooft in de kracht van kunst en cultuur als verbindende en helende factoren binnen de samenleving. We zetten ons in om cultuur breed toegankelijk te maken en actief in te zetten bij maatschappelijke vraagstukken zoals eenzaamheid, inclusie, polarisatie en het bevorderen van welzijn. Kunst en cultuur moeten niet alleen worden beleefd, maar ook worden ervaren als een middel om mensen samen te brengen, persoonlijke groei te stimuleren en sociale cohesie te versterken. Visie Wij streven naar een samenleving waarin kunst en cultuur een vanzelfsprekende rol spelen bij het versterken van verbindingen tussen mensen. Door cultuur te integreren binnen het sociaal domein willen we bijdragen aan een inclusieve en gezonde gemeenschap waarin iedereen de kans krijgt om deel te nemen, zich te uiten en zich gehoord te voelen. We faciliteren initiatieven die cultuur toegankelijk maken voor kwetsbare groepen, stimuleren intergenerationele en interculturele samenwerkingen, en ondersteunen culturele projecten die het welzijn van inwoners vergroten.

Zo bouwen we aan een gemeente waarin cultuur niet alleen een uiting van creativiteit is, maar ook een krachtig middel om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken.

27 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

Dit gaan we doen Gemeente West Betuwe faciliteert en ondersteunt culturele initiatieven die bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken zoals eenzaamheid, inclusie, polarisatie en het bevorderen van welzijn. We brengen partijen samen, bieden ruimte voor samenwerking tussen culturele en sociale organisaties, en stimuleren projecten die sociale cohesie versterken. Daarnaast ondersteunen we intergenerationele en interculturele initiatieven die ontmoeting en verbinding bevorderen. Door cultuurmakers en maatschappelijke organisaties te verbinden, creëren we kansen om kunst en cultuur effectief in te zetten als middel voor een sterke, inclusieve gemeenschap. Verbinding cultuurbeoefening met zorg en welzijn – onderdeel van het regioplan Projecten voor specifieke doelgroepen (zoals kwetsbare inwoners en ouderen) die een verbinding vormen met zorg- en welzijnsorganisaties. Voorbeeld hiervan is Kunstgoed, waarbij de welzijnsorganisatie een laagdrempelig activiteitenaanbod in kunst en cultuur aanbiedt aan doelgroepen in hun gemeente. Cultuurorganisaties maken verbinding met de lokale welzijnsorganisatie. Voorbeeldprojecten vanuit Kunstgoed wat de laatste jaren ontwikkeld is, zijn de Zomertoer en laagdrempelige creatieve kennismakingscursussen waaronder 'Tekenen op de iPad'.

De zomertoer is een compact programma waarin onder andere voor senioren in een vakantieperiode aanbod wordt samengesteld om zelf bezig te zijn, kennis te maken met nieuwe creatieve activiteiten. Ook om elkaar te ontmoeten, even weg uit de eenzaamheid. Daarnaast worden er intergenerationele projecten ontwikkeld zoals 'Verhalen Verteld' en 'Jongeren portretteren ouderen'. In een samenleving die vergrijst en waarin mensen steeds langer zelfstandig thuis wonen, groeit ook de behoefte aan laagdrempelige, betekenisvolle daginvulling. Zeker voor mensen met geheugenproblematiek en hun naasten is het belangrijk om in de eigen omgeving actief te blijven, sociale contacten te onderhouden en zich onderdeel van de gemeenschap te voelen. Welzijn West Betuwe start met de Odensehuiskamers: een vertrouwde omgeving waar ontmoeting, activiteit en samen doen centraal staan. In deze Odensehuiskamers zal cultuurbeoefening een zinvolle bijdrage zijn aan de activiteiten. Speerpunt 5 Culturele infrastructuur Verbinding van het speerpunt aan de doelen van het cultuurbeleid Dit speerpunt legt de focus op verbinding en duurzaamheid, en draagt bij aan een robuuste culturele sector waarin bestaande voorzieningen worden versterkt en optimaal benut voor een breed cultureel aanbod.

Bevorderen van de sociale cohesie tussen inwoners en tussen alle 26 kernen • Door bestaande culturele faciliteiten optimaal te benutten en samenwerking te stimuleren, worden ontmoetingen en verbindingen tussen inwoners en kernen bevorderd.

28 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

• Een goed georganiseerde infrastructuur maakt het mogelijk om kern overstijgende culturele activiteiten te faciliteren, waardoor de samenwerking tussen verschillende gemeenschappen versterkt wordt. Vergroten van het welbevinden en de gezondheid van inwoners • Een toegankelijke en goed functionerende culturele infrastructuur draagt bij aan het welzijn van inwoners door hen ruimte te bieden voor ontmoeting, creativiteit en participatie in kunst en cultuur. • Door culturele ruimtes flexibel en duurzaam in te zetten, worden meer inwoners gestimuleerd om actief deel te nemen aan culturele activiteiten, wat positieve effecten heeft op mentale gezondheid en sociale verbondenheid. Missie Gemeente West Betuwe zet zich in voor een sterke en duurzame culturele infrastructuur, waarbij bestaande faciliteiten optimaal worden benut en versterkt. We streven naar een levendige cultuursector waarin makers, verenigingen en inwoners ruimte krijgen om elkaar te ontmoeten, samen te werken en te inspireren. We stimuleren samenwerking tussen culturele aanbieders, maatschappelijke partners en lokale initiatieven om kunst en cultuur toegankelijk te maken voor iedereen, zonder dat grote nieuwe investeringen nodig zijn. Door slim gebruik te maken van bestaande ruimtes en middelen, zorgen we ervoor dat cultuur kan bloeien binnen onze gemeenschap.

Visie Gemeente West Betuwe bouwt aan een toekomst waarin kunst en cultuur stevig verankerd zijn in het dagelijks leven van haar inwoners. We streven naar een flexibele en veerkrachtige culturele infrastructuur die ruimte biedt voor groei, innovatie en samenwerking, zonder dat grote investeringen nodig zijn. Door bestaande voorzieningen beter te benutten, nieuwe verbindingen te leggen tussen culturele en maatschappelijke partijen en inwoners actief te betrekken bij het culturele aanbod, creëren we een duurzame en inclusieve cultuursector die meegaat met de tijd en inspeelt op de veranderende behoeften van de gemeenschap. Dit gaan we doen We ondersteunen met behulp van zowel structurele als incidentele subsidies veel culturele activiteiten en verenigingen. We hebben een aantal organisaties die overkoepelend opereren, die zorgen voor netwerken binnen het culturele veld en die op deze manier samen ervoor zorgen dat initiatieven ook daadwerkelijk gerealiseerd worden. We benutten de kansen uit het regioplan op het gebied van infrastructuur. Subsidies We zorgen er met structurele subsidies voor dat we culturele clubs zoals muziekverenigingen, koren, toneelverenigingen, diverse stichtingen en jaarlijkse evenementen ondersteunen. Daarnaast ondersteunen we met behulp van incidentele subsidies nieuwe culturele initiatieven.

Overkoepelende organisaties We beschikken binnen onze gemeente over drie organisaties die een overkoepelende functie hebben: Welzijn West Betuwe, Collectief West Betuwe en Stichting Kunst en Cultuur West Betuwe.

29 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

Welzijn West Betuwe is onze uitvoerende partner op het gebied van cultuureducatie en participatie. De cultuurmakelaar en de cultuurcoaches zorgen voor de verbinding tussen vraag en aanbod en koppelen vraagstukken terug aan de gemeente. De cultuurcoaches hebben elk een eigen specialisme en werken gebiedsgericht. Op die manier komen alle disciplines en alle kernen goed aan bod. Collectief West Betuwe is een netwerk van kunstenaars en cultuurmakers en verbindt op een creatieve manier de zesentwintig kernen van de gemeente. Het doel van het Collectief is de leefbaarheid in de kernen te verhogen en het culturele klimaat te versterken. Verbinding van de kernen is de rode draad in de activiteiten van het Collectief. Collectief West Betuwe organiseert regelmatig bijeenkomsten voor en door kunstenaars en cultuurmakers. Hier delen de aanwezigen initiatieven, zoeken ze samenwerking en doen ze inspiratie op. Door middel van educatieve workshops en lezingen werkt Collectief West Betuwe aan deskundigheidsbevordering en expertise-uitwisseling. Stichting Kunst en Cultuur West Betuwe streeft ernaar zo veel mogelijk mensen in West Betuwe toegang te geven tot cultuur. De Stichting organiseert en ondersteunt activiteiten voor de regio. De Stichting maakt onder andere auto- en fietsroutes om het culturele, agrarische en toeristische erfgoed te promoten.

Zo zijn er kunstroutes, kastelenroutes en vloedschurenroutes. Podia Binnen gemeente West Betuwe beschikken we over een theaterzaal in multifunctioneel centrum de Pluk. Deze zaal met een capaciteit van 98 stoelen is onderdeel van het Podiumplan binnen het regioplan ‘Culturele Infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie 2025-2027’. De Pluk is hierin een ontwikkellocatie en kan hierdoor meeliften op de samenwerking tussen de zes podia in regio Rivierenland. Op het gebied van programmering levert dit interessant nieuw aanbod op voor gemeente West Betuwe. De scholen profiteren van deze samenwerking doordat we in gezamenlijkheid binnen Rivierenland schoolvoorstellingen programmeren. Door de regionale PR mogelijkheden brengen we de voorstellingen onder de aandacht van een veel groter publiek. Met de STIP voorstellingen bereiken we nieuw publiek, enerzijds door het pay what you can principe, anderzijds door de programmering van nog niet bekende namen en/of jonge makers. Daarnaast zorgt LingeFilm diverse keren per week voor de vertoning van interessante films in de Pluk. Musea De samenwerking tussen de regionale musea wordt versterkt door de acties uit het regioplan ‘Culturele Infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie 2025-2027’. De musea wisselen kennis uit, inspireren elkaar en leren van elkaar.

De kleine musea in de regio en het Regionaal Archief Rivierenland ondersteunen elkaar bij het verbeteren van hun presentatie en aansluiting bij het Verhaal van Gelderland. Dit kan gaan om aanpassingen in de vaste opstelling, het toegankelijker maken van collecties of het creëren van seizoen overstijgende presentaties. In het streven naar het behoud van erfgoed staat de wens centraal om de rijkdom aan erfgoedschatten toegankelijk te maken voor alle inwoners, maar ook voor de toerist die onze regio bezoekt. Bewust van het feit dat niet iedereen in staat is om vaste tentoonstellingslocaties te bezoeken, is de Mobiele Erfgoed Tentoonstelling (MET)

30 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

ontwikkeld. De MET is een modulair systeem van elementen waarmee erfgoed-organisaties heel eenvoudig zelf een expositie kunnen opzetten, die op binnenlocaties getoond kan worden. Deze mobiele erfgoedpresentatie biedt niet alleen de mogelijkheid om lokale schatten te onthullen, maar ook om met meerdere instellingen samen het Verhaal van Gelderland te vertellen. Dit initiatief zorgt ervoor dat erfgoed levendig en toegankelijk is te maken voor een divers publiek. Dorpshuizen als plek voor cultuur Om ontmoetingen mogelijk te maken, zijn goede plekken nodig. Daarom willen we ontmoetingsplekken zoals dorpshuizen, en multifunctionele centra versterken. We kijken ook of andere locaties, zoals speelplekken en maatschappelijke gebouwen, breder kunnen worden gebruikt. De dorpshuizen en multifunctionele centra zijn veelal de basis voor de beoefening van cultuur. Veel verenigingen vinden hier hun plek als repetitielocatie. Daarnaast zijn het, naast kerken, de meest voor de hand liggende plekken in de kernen van gemeente West Betuwe voor vele culturele voorstellingen. Kunst in openbare ruimte We vinden het belangrijk dat kunst ook zichtbaar is in onze buitenruimte. Naast de kunstwerken die verdeeld over de diverse kernen in onze gemeente staan, willen we de komende periode gaan werken aan meer vormen van kunst in de openbare ruimte.

We gaan ons inzetten om muurschilderingen en/of poëzie een plek te geven in de openbare ruimte.

31 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

6. De uitvoering Uitvoeringsagenda’s Het beleidsplan kunst en cultuur schetst alleen de kaders van het cultuurbeleid van gemeente West Betuwe. De gemeenteraad stelt de kaders vast. Na vaststelling van het beleidsplan kunst en cultuur door de gemeenteraad zal er jaarlijks een uitvoeringsprogramma gemaakt worden. Het college van burgemeester en wethouders stelt ieder jaar het uitvoeringsprogramma vast. We houden de gemeenteraad op de hoogte van de uitvoering door jaarlijks een raadsinformatie notitie op te stellen over hetgeen er gerealiseerd is en hetgeen er voor het komende jaar op de planning staat om uit te voeren. In het uitvoeringsprogramma werken we per speerpunt de acties voor het komende jaar uit. Dit doen we in samenspraak met onze culturele partners.

32 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

7. Financieel kader Begrotingspost

2026

2027

2028

2029

Budget uitvoering cultuurbeleid

58.837

59.113

59.069

59.069

Cultuurmakelaar, cultuurcoaches en educatie*

248.000

248.000

248.000

248.000

Boerderij educatie

26.228

26.228

26.228

26.228

Structurele cultuursubsidies

123.000

123.000

123.000

123.00

Incidentele cultuursubsidies

28.407

28.407

28.407

28.407

Cofinanciering regioplan

15.000

15.000

15.000

15.000

*de financiering van de cultuurcoaches is afhankelijk van de doeluitkering van het Rijk (Brede Regeling Combinatiefuncties). De Brede Regeling Combinatiefuncties valt nu onder de Brede SPUK die loopt tot en met 2026. Het is op dit moment nog niet duidelijk hoe deze regeling er vanaf 2027 gaat uitzien.

33 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE

8. Bronvermelding • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Nota subsidieregels West Betuwe 2025 Startnotitie erfgoedbeleid West Betuwe Visie Samen sterk en in beweging 2025-2028 Beleid recreatie en toerisme in West Betuwe Gebiedsmarketing West Betuwe op de kaart Uitvoeringsplan gebiedsmarketing West Betuwe 2023-2026 Nota evenementen West Betuwe mei 2024 Beleidsplan Schuldhulpverlening gemeente West Betuwe 2025-2028 Kadernota dorpshuizen en multifunctionele centra Regioplan Culturele infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie 2025-2027 Vragenlijst over cultuur voor de inwoners en alle binnengekomen antwoorden Convenant cultuureducatie West Betuwe 2025-2028 Cultuurmagazine 2025-2026 – Welzijn West Betuwe Jongerenparticipatie en jongerenwaardering in West Betuwe www.collectiefwestbetuwe.nl www.skcwb.nl www.cultuureducatiemetkwaliteit.nl www.cultuurparticipatie.nl www.welzijnwestbetuwe.nl/het-jeudgfonds-sport-en-cultuur-helpt www.gelderland.nl www.rijksoverheid.nl www.lkca.nl

34 | BELEIDSPLAN KUNST EN CULTUUR WEST BETUWE