RV2024-129-transitievisie-warmte-2.0.pdf

Raadsvoorstel Datum raadsvergadering Registratienummer Voorstelnummer Portefeuillehouder Bijlage(n) Onderwerp

26 november 2024 GZDGWB/ 1672639 RV2024-129 Joke van Vrouwerff Transitievisie Warmte 2.0 Transitievisie Warmte 2.0

Onderwerp Transitievisie Warmte 2.0 Beslispunten De raad wordt gevraagd om: 1. De Transitievisie Warmte 2.0 inclusief financieel scenario 1 met bijbehorende inhoud en maatregelen vast te stellen.

Beoogd effect De Transitievisie Warmte 2.0 geeft de gemeente de regie over de warmtetransitie en biedt de raad een instrument om richting te geven aan het college en de ambtelijke organisatie. Dit helpt de raad om prioriteiten te stellen en voorkomt dat zij door snelle ontwikkelingen in de warmtetransitie worden overvallen. Een van de belangrijkste doelen is het aanzienlijk verminderen van het aardgasverbruik in de gemeente tegen 2030, wat aansluit bij de landelijke CO2-reductiedoelstellingen en bijdraagt aan een klimaat neutrale gemeente. Dit beoogde effect vormt een stevig fundament voor de realisatie van een aardgasvrije toekomst, waarin duurzaamheid, leefbaarheid en economische haalbaarheid hand in hand gaan.

Inleiding In het kader van de mondiale en nationale klimaatdoelstellingen heeft onze gemeente zich met het programma duurzaamheid gecommitteerd aan een ambitieuze energietransitie. Een belangrijk onderdeel in deze transitie is het verminderen van de afhankelijkheid van aardgas. De Transitievisie Warmte 2.0 (TVW 2.0) is ontwikkeld als een strategisch beleidsdocument om onze gemeente richting een duurzame, aardgasvrije toekomst te leiden. Dit raadsvoorstel vraagt om de vaststelling van de TVW 2.0, het financiële scenario en de vaststelling van het warmteprogramma door het college. De Transitievisie Warmte 2.0 is een actualisatie en herziening van de oorspronkelijke Transitievisie Warmte, die in februari 2022 door de gemeenteraad werd vastgesteld.

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/ Pagina 2 van 11

Sindsdien hebben technologische ontwikkelingen, marktdynamiek en beleidskaders zich verder ontwikkeld, wat aanleiding geeft tot een herijking van onze strategie. De TVW 2.0 biedt een vernieuwd en gedetailleerd plan om de afhankelijkheid van aardgas te reduceren, met een doelstelling voor 2030. Deze visie omvat niet alleen technische oplossingen, maar ook sociale en financiële instrumenten om de transitie breed te ondersteunen. Dit voorstel is bedoeld om de gemeente te positioneren als een regisseur in de warmtetransitie, met een sterk gefaseerd plan dat haalbare doelen koppelt aan concrete acties, ondersteund door een robuuste financieringsstrategie en een breed participatietraject. Dit doen we door middel van het uitvoeren van een door het college op te stellen uitvoeringsagenda.

Samenvatting De gemeente heeft zich gecommitteerd aan een ambitieuze energietransitie, met als een van de doelen de afhankelijkheid van aardgas te verminderen. De Transitievisie Warmte 2.0 (TVW 2.0) is ontwikkeld als strategisch beleidsdocument om deze doelstelling te realiseren, met concrete stappen en investeringen tot 2030. Dit voorstel vraagt om vaststelling van de TVW 2.0, die zowel technische, sociale en financiële oplossingen biedt om de warmtetransitie te ondersteunen en te komen tot aardgasvrije gebieden in West Betuwe.

Besluitgeschiedenis 28-05 -2024: Collegebesluit Voortgang Transitievisie Warmte 2.0 (TVW 2.0) en de Lokale Aanpak Isolatie 23-04-2024: Collegebesluit voortgang Lokale Aanpak Isolatie 26-03-2024: Collegebesluit ondersteuning Duurzame Warmte Enspijk (DWE) door RINVER 23-05-2023: Collegebesluit Lokale Aanpak Isolatie 11-04-2023: Collegebesluit ondersteuning DWE 29-03-2022: Raadsbesluit Energieloket aanwijzen als Dienst Algemeen Economisch Belang 1-02-2022: Raadsbesluit Transitievisie Warmte 2022

Argumenten 1.1 De Transitievisie warmte 2.0 geeft duidelijkheid en grip op de warmtetransitie. Het vaststellen van de transitievisie warmte 2.0 zorgt ervoor dat de gemeente West Betuwe controle houdt over de warmtetransitie. Dit biedt niet alleen intern overzicht, maar versterkt ook de transparantie en communicatie richting inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden. Zo weten alle betrokkenen welke plannen worden uitgevoerd en wat hun rol hierin is, wat het draagvlak en de effectiviteit vergroot. Dit biedt de betrokken partijen handelingsperspectief. 1.2 De Transitievisie warmte 2.0 geeft een ambitieuze, maar realistische reductiedoelstelling voor 2030. De keuze voor een reductiedoelstelling tegen 2030 onderstreept de urgentie van de klimaatcrisis en de noodzaak om snel te handelen. Door een heldere, meetbare doelstelling te formuleren, gebaseerd op technologische vooruitgang en steun vanuit nationale en BEZOEKADRES Kuipershof 2 - 4191 KH Geldermalsen

0345 – 72 88 00 Algemeen

Postbus 112 - 4190 CC Geldermalsen gemeente@westbetuwe.nl www.westbetuwe.nl

0345 – 72 88 01 Team sociaal

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/ Pagina 3 van 11

Europese beleidskaders, kan de voortgang gemonitord worden en waar nodig bijgestuurd. Dit biedt een concrete route naar een duurzame toekomst. 1.3 De Transitievisie Warmte 2.0 geeft een strategische selectie van wijken en warmteoplossingen. De selectie van de meest kansrijke warmteoplossingen en pilotwijken is gebaseerd op gedegen onderzoek naar de lokale context. Criteria zoals technische haalbaarheid, kostenefficiëntie en de urgentie van verduurzaming zijn zorgvuldig afgewogen. Dit gefaseerde en doelgerichte plan zorgt ervoor dat middelen optimaal worden benut en de uitvoering soepel verloopt, waardoor de warmtetransitie stapsgewijs kan worden gerealiseerd. Ook is deze selectie gericht op lastenverlichting van doelgroepen die kampen met energiearmoede. 1.4 Financieel scenario 1 is de meest geschikte keuze voor gemeente West Betuwe omdat het nauw aansluit op de landelijke doelstellingen en de lokale context, zoals de bestaande infrastructuur en sociaaleconomische situatie. Bij keuze voor een ander financieel scenario wijzigt de inhoud van de TVW 2.0 en kunnen een aantal wensen uit kernen niet worden opgepakt. Scenario 1 biedt een haalbare aanpak voor de huidige fase van de transitie en zorgt voor een integrale en proactieve ondersteuning van bestaande beleidsprogramma’s.

Daarnaast is het essentieel om met dit scenario de financiële dekking voor de nieuwe verantwoordelijkheden te waarborgen, voorbereidende activiteiten te financieren, extra capaciteit aan te trekken en eerder gemaakte beloftes aan inwoners na te komen. Scenario 1 geeft hiermee recht aan wensen van inwoners. 1.5 De maatregelen in Scenario 1 stimuleren de lokale economie door banen te creëren, energiekosten te verlagen en investeringen in groen technologieën aan trekken. Dit biedt mogelijke economische voordelen voor zowel de gemeente als haar inwoners op lange termijn. Door nu te investeren, ontstaan er meer subsidiemogelijkheden in de toekomst. Door tijdig te onderzoeken en uitsluitsel te geven in wat de energie-/warmte-infrastructuur van de toekomst wordt per gebied, wordt voorkomen dat de financiële haalbaarheid van de collectieve warmteoplossing wordt ondermijnd doordat men door onduidelijkheid hierover voor de individuele aardgasvrije oplossing kiest.

Kanttekeningen 1.1 In de warmtetransitie kunnen financiële onzekerheden ontstaan terwijl er in scenario 1 om een grote investering van middelen wordt gevraagd. De uitvoering van de TVW 2.0 vereist aanzienlijke investeringen, zowel vanuit de gemeente als vanuit externe bronnen. Hoewel het voorgestelde financieel scenario 1 is ontworpen om deze uitdagingen het hoofd te bieden, blijven er risico’s bestaan met betrekking tot de beschikbaarheid en toewijzing van subsidies, fluctuaties in energieprijzen, en mogelijke extra kosten door onvoorziene omstandigheden. Daarom worden in de uitvoer van de TVW 2.0 waar mogelijk financiële reserves opgebouwd. Door niet voor scenario 1 te kiezen loopt de gemeente op langere termijn het risico planfinanciering mis te lopen. Daarom kan nu investeren in de toekomst de financiering en dekking opleveren. 1.2 Er zijn nog een aantal technologische onzekerheden in de warmtetransitie. De ontwikkeling van warmteoplossingen staat niet stil, en nieuwe technologieën kunnen de BEZOEKADRES Kuipershof 2 - 4191 KH Geldermalsen

0345 – 72 88 00 Algemeen

Postbus 112 - 4190 CC Geldermalsen gemeente@westbetuwe.nl www.westbetuwe.nl

0345 – 72 88 01 Team sociaal

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/ Pagina 4 van 11

huidige plannen beïnvloeden. Dit brengt zowel kansen als risico’s met zich mee. Enerzijds kunnen nieuwe innovaties de efficiëntie en kosteneffectiviteit van de transitie vergroten, anderzijds kunnen ze leiden tot wijzigingen in reeds goedgekeurde plannen, wat vertragingen of extra kosten kan veroorzaken. Daarom monitoren we technologische ontwikkelingen en creëren we de ruimte om snel te kunnen schakelen. 1.3 Het draagvlak en sociale acceptatie voor aardgasvrije oplossingen kan tegenvallen. Ondanks een uitgebreide participatie- en communicatiestrategie kan er weerstand bestaan onder bepaalde groepen inwoners. Dit kan variëren van zorgen over de kosten van de maatregelen tot angst voor veranderingen in de leefomgeving. Sociale acceptatie is een kritische factor voor het succes van de transitie. Het is daarom belangrijk om niet alleen te informeren. Daarom gaan we in de uitvoer ook actief in gesprek met alle betrokkenen, en nemen we waar nodig maatregelen om gemaakte plannen te heroverwegen. Dit met als doel om het draagvlak te behouden of te vergroten. Verder zal samenwerking met lokale partijen zoals energiecoöperaties bijdragen aan draagvlak. 1.4 De Transitievisie Warmte 2.0 bevat geen concrete regels of normen die aan externen worden opgelegd.

Hoewel de Transitievisie Warmte 2.0 geen dwingende regels of normen voor externe partijen bevat, dient het vooral als strategisch kader en richtinggevend document. Dit biedt de flexibiliteit om per wijk of situatie maatwerkoplossingen te ontwikkelen, die beter aansluiten bij de lokale context en specifieke uitdagingen. Door geen rigide regels op te leggen, kunnen innovaties en nieuwe technologieën worden benut, en kunnen oplossingen worden afgestemd op de behoeften en mogelijkheden van bewoners en bedrijven. Deze flexibiliteit kan juist leiden tot een breder draagvlak en een effectievere uitvoering van de warmtetransitie, omdat externe partijen zich betrokken en gehoord voelen bij het vormgeven van de uiteindelijke maatregelen. Door het vaststellen van het warmteprogramma door het college krijgt de visie een meer zelfbindend karakter. 1.5 De warmteoplossing kan voor sommige huishoudens duurder uitvallen. Voor sommige huishoudens kunnen de kosten van de voorgestelde warmteoplossingen hoger uitvallen dan de huidige kosten van verwarming met aardgas. Dit kan met name problematisch zijn voor huishoudens met beperkte financiële middelen. Het is cruciaal om rekening te houden met de sociale impact en om passende compensatiemechanismen of steunmaatregelen te overwegen om de financiële druk op kwetsbare groepen te verlichten.

Warmteoplossingen die op korte termijn duurder uit lijken te vallen kunnen op lange termijn juist goedkoper zijn ten opzichte van het gebruik van aardgas. 1.6 De aanleg collectieve oplossingen is alleen in zijn geheel te realiseren of helemaal niet. Wanneer een gemeente zich committeert aan collectieve warmteoplossingen, zoals een warmtenet is het lastig om hier later van af te stappen. De aanleg van een warmtenet vereist doorgaans grote initiële investeringen en moet in één keer worden uitgevoerd om financieel haalbaar te zijn. Ondanks de initiële complexiteit en financiële inzet, biedt een warmtenet aanzienlijke voordelen op de lange termijn. Een collectief systeem kan efficiënter zijn en maakt het mogelijk om duurzame energiebronnen op grote schaal in te zetten. Daarnaast kan een goed ontworpen warmtenet in de toekomst uitbreiden en aanpasbaar zijn, bijvoorbeeld door aansluiting op nieuwe duurzame warmtebronnen zoals geothermie of restwarmte. Tot slot kan een warmtenet een positieve bijdrage leveren aan netcongestie en BEZOEKADRES Kuipershof 2 - 4191 KH Geldermalsen

0345 – 72 88 00 Algemeen

Postbus 112 - 4190 CC Geldermalsen gemeente@westbetuwe.nl www.westbetuwe.nl

0345 – 72 88 01 Team sociaal

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/ Pagina 5 van 11

zijn aanleg van collectieve systemen in lijn met regionale doelstelleningen. Door van tevoren gedegen onderzoek te doen naar de meest kansrijke oplossingen en flexibel ontwerp, kan het warmtenet meegroeien met technologische ontwikkelingen, waardoor het ondanks het commitment toch toekomstbestendig blijft.

Financiën In de TVW 2.0 zijn 3 financiële scenario’s opgenomen. Voor elk scenario is een berekening gemaakt hoeveel de gemeente uit eigen middelen wordt gevraagd te investeren in de warmtetransitie. Voor de drie scenario’s zijn de gemiddelde kosten van 2025 tot en met 2029 de volgende: Scenario 1: 677.978 euro per jaar Scenario 2: 435.246 euro per jaar Scenario 3: 44.514 euro per jaar De Minister heeft onze gemeente, per beschikking, uitvoeringsmiddelen toegewezen voor het klimaatakkoord. Het betreffen uitsluitend incidentele middelen. Op 1 januari 2024 bedraagt daarvan het saldo 3,1 miljoen. In 2024 ontvangen we aanvullend 853.000 euro en in 2025 861.000 euro. Deze middelen zijn bedoeld voor alle maatregelen en doelstellingen in de energietransitie waar de warmtetransitie een onderdeel van is. Volgens de onderliggende beschikkingen moeten deze middelen uiterlijk 2 kalenderjaren na uitkering zijn besteed en verantwoord. Een deel van de kosten uit scenario 1,2, en 3 worden ten laste gelegd van de middelen van het Rijk (200.000 euro). Dit gaat over periode tot en met 2025. Dit betekent dat er vanaf 2026 structurele dekking ontbreekt voor de structurele lasten van de scenario’s 1, 2 en 3. Er moet door het Rijk nog worden besloten of de uitvoeringsmiddelen voor de energietransitie ook na 2025 beschikbaar worden gesteld.

Er wordt vanuit gegaan dat deze middelen door worden gezet ook na 2025. In overleg met de ministeries van EZK, BZK en de provincies (in het Vakberaad gemeentefinanciën) hebben de provinciale toezichthouders besloten dat gemeenten het bedrag dat zij in 2023 ontvangen voor de klimaat- en energiegelden mogen opnemen als structurele baat in de begroting 2024 voor de jaren 2024 tot en met 2027 Niet alle kosten die de komende jaren moeten worden gemaakt zijn meegenomen in het onderstaande overzicht. Wanneer de gemeente bijvoorbeeld besluit om een warmtebedrijf op te zetten en te investeren in warmtenetten kan dit meer kosten met zich meebrengen. Ook is er over sommige kostenposten nog onduidelijkheid over bijvoorbeeld dekking door subsidies. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het opstellen van een soorten management plan (SMP). Op de volgende pagina zijn de kosten voor scenario 1 in beeld gebracht.

BEZOEKADRES Kuipershof 2 - 4191 KH Geldermalsen

0345 – 72 88 00 Algemeen

Postbus 112 - 4190 CC Geldermalsen gemeente@westbetuwe.nl www.westbetuwe.nl

0345 – 72 88 01 Team sociaal

Scenario 2 en 3 zijn opgenomen in het financiële hoofdstuk van de TVW 2.0. In deze scenario’s worden een aantal plannen niet uitgevoerd. Op hoofdlijnen zijn dit de volgende: Scenario 2 Uitvoer Enspijk/ Geldermalsen Wat niet : 2 nieuwe pilots Individuele oplossingen in wijken Bronnenonderzoek collectieve warmte Asperen Uitvoeringplan Asperen Onderzoek en ontwikkeling groengas Scenario 3 Wat niet : 2 nieuwe pilots Individuele oplossingen in wijken Bronnenonderzoek collectieve warmte Asperen Uitvoeringplan Asperen Verdiepend onderzoek Geldermalsen Uitvoeringsplannen warmtenet Geldermalsen Onderzoek en ontwikkeling groengas Dekking opzetten warmtebedrijf gemeente

Communicatie en Participatie Na het vaststellen van de Transitievisie warmte 2.0 zal deze door het college worden vastgesteld als warmteprogramma onder de omgevingswet. Om het warmteprogramma vast te stellen krijgen inwoners, ondernemers en belanghebbenden in West Betuwe zoals vastgelegd in de Omgevingswet 6 weken de tijd om te reageren op het document en feedback te geven. Verder wordt er in het uitvoeren van warmteprogramma uitgebreid gewerkt aan de communicatie en participatiestrategie zoals beschreven in de Transitievisie Warmte 2.0 Daarbij maken we gebruik van bestaande participatiegroepen in de gemeente zoals West Betuwe Spreekt. We hebben inwoners gevraagd met een enquête waar zij nu staan en waar hun behoefte ligt. Dit is verwerkt in de visie. Ook werken we, omdat we de stappen in deze transitie zetten met belanghebbenden samen in het Platform Warmte waar belangrijke belanghebbende partijen in de gemeente in zijn vertegenwoordigd. Over de visie communiceren we via de kanalen van de gemeente. We zetten een mix van middelen in om zo veel mogelijk doelgroepen aan te spreken. Ook communiceren we met en via de kanalen van onze stakeholders.

Uitvoering/ Planning Na de vaststelling van de TVW 2.0 zal het college de visie laten vaststellen als warmteprogramma onder de omgevingswet. Dit zorgt voor een juridische en zelfbindende werking. Het college stelt na de vaststelling van de raad een uitvoeringsagenda op om de doelen uit deze visie te realiseren en hierop te monitoren. Het college heeft hier op 8 oktober onder voorbehoud van het vaststellen van de TVW 2.0 mee ingestemd. De planning voor het

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/ Pagina 8 van 11

uitvoeren van de visie (met middelen uit scenario 1) is hieronder weergegeven. Scenario 2 en 3 hebben overigens een andere planning.

BEZOEKADRES Kuipershof 2 - 4191 KH Geldermalsen

0345 – 72 88 00 Algemeen

Postbus 112 - 4190 CC Geldermalsen gemeente@westbetuwe.nl www.westbetuwe.nl

0345 – 72 88 01 Team sociaal

Evaluatie Om de beoogde effecten van de Transitievisie Warmte 2.0 te realiseren, wordt een uitgebreid evaluatieproces ingevoerd met meerdere lagen van monitoring en bijsturing: 1. Jaarlijkse voortgangsrapportages: Elk jaar wordt de voortgang van reductiedoelen voor aardgas, implementatie van warmteoplossingen, en wijkplannen geëvalueerd. Hierbij wordt gekeken naar cijfers over aardgasreductie en gerealiseerde warmteoplossingen, plus kwalitatieve beoordelingen van effectiviteit en draagvlak. 2. Midterm review 2026: Een evaluatie van de eerste twee jaar richt zich op strategieeffectiviteit, mogelijke verbeteringen, en heroverweging van doelen. Dit kan leiden tot beleidsaanpassing of nieuwe richtingen om de transitie te versnellen. 3. Participatie- en stakeholderevaluaties: Regelmatige enquêtes en focusgroepen verzamelen input van inwoners en ondernemers over participatie en communicatie. Dit dient ter verbetering van draagvlak en betrokkenheid. 4. Evaluatie pilotprojecten: Technische prestaties, kosten-batenverhoudingen, en ervaringen van betrokkenen worden geanalyseerd. De resultaten bepalen de schaalbaarheid en verdere uitrol. 5. Aanpassing en bijsturing: Evaluatie-uitkomsten worden gebruikt voor beleidsaanpassingen, variërend van doelstellingen en strategieën tot prioritering van wijken en invoering van nieuwe technologieën.

Door uitgebreide evaluatie wordt de uitvoering van de Transitievisie Warmte 2.0 effectief, efficiënt en flexibel, waardoor de gemeente koers kan houden naar een duurzame, aardgasvrije toekomst met ruimte voor innovatie.

Risicoparagraaf Risico Omschrijving

Soort Risico

Kans

Nieuwe technologieën kunnen bestaande plannen verouderen, wat Technologisch Hoog leidt tot herziening van plannen en extra kosten.

Effect Plannen moeten herzien worden, wat vertragingen en extra kosten kan veroorzaken

Beheersmaatregel Flexibele uitvoeringsstrategie met ruimte voor integratie van nieuwe technologieën en regelmatige evaluaties van de relevantie van gekozen oplossingen.

Intensieve en voortdurende participatie- en Vertragingen communicatiestrategie, of mislukken Middel inclusief actieve van bepaalde betrokkenheid van de maatregelen gemeenschap in besluitvormingsprocessen. Duidelijke Capaciteitsproblemen of Vertragingen samenwerkingsafspraken, gebrekkige samenwerking in de regelmatig overleg met alle kunnen leiden tot Organisatorisch uitvoering en Middel betrokkenen en waar nodig vertragingen of / Operationeel mogelijke het inhuren van extra suboptimale suboptimale expertise of capaciteit om oplossingen. oplossingen knelpunten op te lossen. Weerstand of wantrouwen onder de bevolking kan leiden tot vertragingen of Sociaal mislukken van maatregelen.

Gemeente West Betuwe Kenmerk GZDGWB/ Pagina 11 van 11

Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe de secretaris, de burgemeester, Philip Bosman Servaas Stoop

BEZOEKADRES Kuipershof 2 - 4191 KH Geldermalsen

0345 – 72 88 00 Algemeen

Postbus 112 - 4190 CC Geldermalsen gemeente@westbetuwe.nl www.westbetuwe.nl

0345 – 72 88 01 Team sociaal