RV2024-127-paragraaf-weerstandsvermogen.pdf

Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Doel In de paragraaf over weerstandsvermogen en risicobeheersing geven we aan in hoeverre de gemeente West Betuwe binnen de eigen middelen financiële risico's kan opvangen. En op welke wijze de gemeente risicomanagement inzet voor het beheersen en terugdringen van risico's.

Beleidskaders Op het gebied van weerstandsvermogen en risicobeheersing is de nota Risicomanagement het beleidskader. De gemeenteraad stelde deze nota op 24 november 2020 vast. In de nota beschrijven we hoe we risico's kunnen identificeren en beheersen en welke middelen we rekenen tot de weerstandscapaciteit. Ook geven we in de nota aan hoe we omgaan met incidentele en structurele risico's en hoe we het risicomanagementproces inrichten. In 2025 actualiseren we de nota Risicomanagement.

Samenvatting De gemeente West Betuwe acht het wenselijk risico's die van invloed op de bedrijfsvoering zijn, beheersbaar te maken. Inzicht in de risico's stelt de organisatie in staat op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de huidige risico’s en de aan toekomstige investeringen gerelateerde risico’s in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen krijgen, is een risico-inventarisatie uitgevoerd en op basis daarvan is het weerstandsvermogen berekend. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

30.480.000 22.675.686

= 1,34

De ratio van 1,34 valt volgens de norm in klasse C. Dit duidt op een voldoende weerstandsvermogen om de risico's te kunnen afdekken.

Financiële kengetallen Om tot een beter inzicht te komen van de financiële positie van de gemeente is in het BBV een standaard set van financiële kengetallen voorgeschreven. De kengetallen geven gezamenlijk op eenvoudige wijze inzicht over de financiële positie van de gemeente.

Kengetallen

Realisatie 2023

1a. Netto schuldquote 1b. Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2. Solvabiliteitsratio 3. Grondexploitatie 4. Structurele exploitatieruimte 5. Gemeentelijke belastingcapaciteit

45% 38% 50% 19% 10,1%

130%

Begroting 2024

2025

2026

2027

2028

84% 77% 35% 12% 0,2% 130%

81% 74% 35% 12% 0,9% 130%

87% 80% 34% 15% -3,0%

80% 73% 33% 12% -3,2%

84% 77% 31% 9% -3,6%

130%

130%

130%

In het Gemeenschappelijk financieel toezichtskader van de provincies zijn voor de financiële kengetallen signaleringswaarden opgenomen die door de provinciaal toezichthouder gebruikt wordt voor het inzicht in de financiële situatie en risicopositie van de gemeente. Dit betreft de onderstaande signaleringswaarden. Kengetal Netto schuldquote

Categorie A Categorie B Categorie C < 90% 90 - 130% > 130%

Netto schulquote gecorrigeerd

< 90%

90 - 130%

> 130%

Solvabiliteitsratio

> 50%

20 - 50%

< 20%

Grondexploitatie

< 20%

20- 35%

> 35%

Structurele exploitatieruimte

> 0%

> 0%

< 0%

Belastingscapaciteit

< 95%

95 - 105%

> 105%

1a Netto schuldquote 1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Dit cijfer geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig. De VNG adviseert om 130 procent als maximum norm te hanteren en daarboven de schuld af te bouwen. De score van West Betuwe valt in de provinciale categorie A (minst risicovol). We verwachten dat de netto schuldquote de komende jaren daalt doordat we minder geld hoeven te lenen voor onze investeringen. 2 Solvabiliteitsratio Dit cijfer drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dit cijfer geeft dus een soort toekomstvisie weer. De score van West Betuwe valt in de provinciale categorie B (enigszins risicovol). We verwachten dat deze ratio de komende jaren nagenoeg op hetzelfde niveau blijft. 3 Grondexploitatie Dit cijfer geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop.

Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Een grondexploitatie van 10% of hoger wordt beschouwd als kwetsbaar. De score van West Betuwe valt in de provinciale categorie A (minst risicovol). Onze grondexploitatieratio daalt de komende jaren doordat een aantal grondexploitaties aflopen waaronder de Plantage waardoor het risico afneemt. 4 Structurele exploitatieruimte Dit cijfer helpt mee om te beoordelen welke structurele ruimte een gemeente heeft om de eigen lasten te dragen, of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. De meerjarenbegroting 2025 is voor 2025 sluitend en valt in de provinciale categorie A (minst risicovol), maar vanaf 2026 is deze niet structureel sluitend en de score van West Betuwe valt in de provinciale categorie C (meest risicovol). Met de maatregelen uit West Betuwe Financieel fit moet de begroting sluitend worden gemaakt. 5 Gemeentelijke belastingcapaciteit Dit cijfer geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde in het voorgaande jaar.

Als dit percentage laag ligt, betekent het dat de gemeente meer inkomsten uit belastingen zou kunnen verwerven. Of dit wel of niet gebeurt is een beleidskeuze. De belastingdruk van West Betuwe ligt boven het landelijk gemiddelde. Een hoge belastingcapaciteit beperkt de mogelijkheden om financiële tegenvallers op te vangen met een verhoging van de tarieven. De score van West Betuwe valt in de hoogste provinciale categorie C (meest risicovol).

Risicoprofiel Voor het kwantificeren van de risico 's maken we gebruik van bandbreedtes zodat het gebruik van PM wordt voorkomen. In totaal identificeerden we 40 risico's. Voor de leesbaarheid van deze paragraaf beschrijven we in het risicoprofiel alleen de risico's waarvan het financiële effect groot en de kans dat het risico zich voordoet ook groot of zeer groot is. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen rekenen we wel alle risico's door. Dit doen we met behulp van een Monte Carlo simulatie, die we ook gebruiken voor het bepalen van de benodigde risicoreserve voor de grondexploitatie. De uitkomst van de Monte Carlo simulatie voor de risico's, exclusief grondexploitatie, is 15.563.686 euro. Het risicoprofiel van de grondexploitatie is 7.112.000 euro, waardoor het totale risicoprofiel van de gemeente 22.675.686 euro bedraagt.

Geïdentificeerde grote risico's: Omschrijving Sanering geluidswal en “afbouw” golfbaan worden niet meer uitgevoerd door initiatiefnemer/eigenaar Hogere kosten open einde regelingen Jeugd en Wmo Verlofstuwmeer personeel Hogere kosten DVO Avri IBORtaken Hogere lasten als gevolg van de risico-analyse van de VRGZ Hack van de gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Niet of vertraagd realiseren taakstellingen uit de begroting Hogere proceskosten als gevolg van toename WOZ bezwaren door No Cure No Pay bureaus Naheffing energiebelasting Subtotaal aandeel in weerstandsvermogen 27 overige risico's

Netto-risico score

Kans van optreden 50 %

Maximaal financieel gevolg € 19.000.000

Invloed op WV

70 %

€ 1.300.000

6,7225 %

50 % 70 % 50 %

€ 1200000 € 500000 € 500.000

3,4209 % 2,5547 % 2,1083 %

50 %

€ 500.000

1,7067 %

50 %

€ 500.000

1,7420 %

50 %

€ 500.000

1,7300 %

70 %

€ 250.000

1,2206 %

70 %

€ 250.000

1,2249 % 88,0% 12,0%

65,4316%

Toelichting risico's Sanering staalslakken wordt niet meer uitgevoerd door initiatiefnemer/eigenaar Bij de milieusanering in Spijk was en is er een risico dat de gemeente probleemeigenaar wordt. De kosten voor het uitvoeren van de sanering kunnen dan hoog voor de gemeente zijn. Dat heeft impact op het weerstandsvermogen van de gemeente. De gemeenteraad besloot mede daarom op 27 juni 2023 om een tijdelijke impuls in de vorm van een lening voor de toekomstige gebiedsontwikkeling op het gebied van sport, toerisme en recreatie en energietransitie in combinatie met het oplossen milieuprobleem in Spijk aan te merken als een publieke taak. Op grond hiervan heeft het college besloten om een samenwerkingsovereenkomst met The Dutch en ESG aan te gaan waarin nadere afspraken zijn gemaakt over de doelen, de samenwerking en de termijn van realisatie van de aangemerkte projecten waaronder het oplossen van het milieuprobleem. Voor het verstrekken van de lening is een overeenkomst tot geldlening vastgesteld met een aantal waarborgen indien de afspraken of terugbetaling niet nagekomen worden. Met het verstrekken van de lening en het sluiten van de samenwerkingsovereenkomst zijn er voor de gemeente zekerheden ingebouwd dat de partijen ESG en The Dutch het milieuprobleem gaan oplossen waardoor de maatschappelijke risico’s worden verminderd.

Er zijn nu enkele actuele ontwikkelingen die een mogelijke impact hebben op het risico. Enerzijds zijn de ramingen van de oplossingsrichting voor een landmark recent geactualiseerd waarbij er vragen zijn of de initiatiefnemer de kosten voor het realiseren van de totaaloplossing van het milieuprobleem volgens de samenwerkingsovereenkomst financieel kan dragen. Voornaamste reden hiervoor zijn de gewijzigde marktomstandigheden. Anderzijds is er op dit moment een variantenonderzoek gaande met de betrokken andere overheden. Verschillende scenario’s zijn hierin opgenomen om tot een optimale variant te komen. Een van deze opties is de afvoer van de staalslakken. Dit zou tot onaanvaardbaar hoge kosten kunnen leiden. Landelijk heeft de Algemene Rekenkamer aan de minister en de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat gerapporteerd dat er maatregelen getroffen moeten worden voor een veilige en circulaire toepassing van afval (waaronder staalslakken). Volgens de huidige wet- en regelgeving voldoet de gekozen oplossing echter. Daarnaast is de recente uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van Raad van State helder over verwerking van de staalslakken op locatie. Daarom houden we in de waardering van het risico geen rekening met de hoge kosten van het afvoeren van de staalslakken.

De kans, dat het risico zich voordoet, hangt mede samen met de termijn waarop de discussie met de andere overheden eindigt. Daarnaast is het zo dat eventuele aanpassingen en wet- en regelgeving niet van toepassing zullen zijn op bestaande casussen. Onze inzet is er op gericht het risico zo laag mogelijk te houden. Omdat er nog geen zicht is op de uitkomst van de discussie, schatten we de kans echter op 50 procent. Hogere kosten open einde regelingen Jeugdwet en Wmo De uitvoering van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning betreft open einde regelingen. Dit betekent dat wij cliënten moeten ondersteunen en zorg moeten bieden wanneer zij dat nodig hebben. Ondanks de nieuwe manieren van werken vanuit het herstelplan is een autonome groei van het aantal cliënten of een toename van de zorgintensiteit mogelijk. In 2024 hebben wij daarnaast gezien dat voor sommige vormen van zorg door personeelstekorten bij

zorgaanbieders lange wachtlijsten bestaan, waardoor overbrugging met suboptimale vormen van zorg noodzakelijk is. Wij schatten de kans van optreden van dit risico op groot, 70%. Verlofstuwmeer personeel Vanwege de fusie en de hoge werkdruk heeft een aantal medewerkers een stuwmeer aan bovenwettelijke verlofuren opgebouwd. Hiervoor hebben we, met uitzondering van het aandeel dat actief gespaard wordt, geen voorziening of reserve opgenomen. In totaal bedraagt het stuwmeer aan het einde van 2022 in geld een bedrag van 1.200.000 euro. Niet alle medewerkers zullen dit stuwmeer in 2022 opnemen, daarom schatten we de kans dat dit risico zich voordoet op 25%. Hogere kosten DVO AVRI Ibortaken Avri voert in de openbare ruimte een aantal taken uit op basis van een dienstverleningsovereenkomst (DVO). Hiervoor is een werkbegroting opgesteld en op basis daarvan opdracht verstrekt. In september 2024 heeft Avri aangegeven een overschrijding van 300.000 euro te hebben op deze werkbegroting. De extra kosten worden volgens Avri veroorzaakt door: - fouten in de nieuw gehanteerde berekeningsmethodiek van Avri en het niet kunnen herleiden van de gehanteerde normen. - het niet doorberekenen van frictiekosten bij het terughalen door de gemeente van de taken onderhoud bomen buitengebied en reinigen kolken naar de gemeente.

Wij hebben bezwaar gemaakt tegen de hogere kosten en schatten het risico op mogelijke bijbetaling op 70%. Hogere lasten als gevolg van de risico analyse van de VRGZ De Veiligheidsregio Gelderland Zuid heeft in haar begroting 2025 een berekening van het weerstandsvermogen opgenomen. Hierbij kan zij niet alle risico's afdekken met de beschikbare weerstandscapacitit. De gemeenten moeten deze risico's dan opvangen, het gaat hier om het aandeel van West Betuwe in het restrisico. Het aandeel van de gemeente West Betuwe in dat bedrag is maximaal 500.000. De kans dat dit risico optreedt, schatten wij op gemiddeld, 50%. Hack van gemeentelijke systemen of onbevoegde toegang tot persoonsgegevens Gemeenten lopen een groot risico om gehackt te worden. De dreiging vanuit buitenlandse hackers neemt toe en de mens is de voornaamste risicofactor door onvoldoende bewustzijn van informatiebeveiligingsrisico's. Daarom zorgen wij voor een optimale beveiliging van de systemen en devices en trainen we medewerkers regelmatig op bewust worden van informatiebeveiligingsrisico's. Maar omdat de dreiging van buitenaf toeneemt, schatten wij de kans dat het risico zich voordoet op 70% en de omvang op 500.000 euro. Niet kunnen invullen openstaande vacatures noch kunnen inhuren Dit risico heeft te maken met de krapte op de arbeidsmarkt en behoud van personeel.

Wanneer we vacatures niet kunnen invullen noch kunnen inhuren, heeft dit consequenties voor de ambities van de gemeente inclusief het realiseren van de bezuinigingsopgave. Het risico wordt enigszins gemitigeerd door onze

inzet op arbeidsmarktcommunicatie en het nieuwe instrument Flexibele kern. We ramen het risico op 500.000 euro met een kans van 50% dat het risico zich voordoet. Niet of vertraagd realiseren van taakstellingen in de begroting In paragraaf 8 van deze begroting geven we aan welke taakstellingen in de begroting zijn opgenomen. Deze taakstellingen vinden voor een deel hun oorsprong in voorgaande begrotingen. Het risico dat we die taakstellingen niet realiseren ramen we op maxmaal 500.000 euro met een kans van 50% dat het risico zich voordoet. Hogere proceskosten door toename WOZ bezwaren door No Cure No Pay bureaus No Cure no pay bureaus maken in toenemende mate bezwaar tegen de vastgestelde WOZ waarde. Wanneer dit succesvol is. moet de gemeente (via de BSR de proceskosten betalen. We schatten het risico op maximaal 250.000 met een hoge kans dat het risico zich voordoet. Naheffing energiebelasting Uit controle is gebleken dat de clustering van netaansluitingen mogelijk niet juist is en leidt tot een nabetaling van de energiebelasting. We schatten het risico op maximaal 250.000 met een hoge kans dat het risico zich voordoet. Risico' s grondexploitatie Naast de risico’s in de tabel is voor de grondexploitatie berekend welke risicoreserve nodig is. Deze berekening is gemaakt op basis van een zogenoemde Monte Carlo simulatie, waarbij de risico's veelvuldig worden doorgerekend.

Op de uitkomst van die berekening passen we geen weging meer toe. In het meerjarenprogramma grondexploitatie (MPG) is hiervoor een bedrag berekend van in totaal 7.112.000 euro. Hiervan is een bedrag van 2.486.000 berekend voor de risico's van bedrijventerreinen, voornamelijk Hondsgemet noord. Met als uitgangspunt dat over de invulling van dit project begin 2025 een definitief besluit genomen wordt. Voor 4.626.000 zijn er risico's bij de woningbouwprojecten. Dit risicobedrag betreft voornamelijk De Plantage. Er is een algemene reserve grondexploitatie, die de risico’s in de grondexploitatie afdekt.

Weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente West Betuwe bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.

Tabel : Beschikbare weerstandscapaciteit Weerstand

Startcapaciteit

Algemene reserve

€ 24.300.000

Algemene reserve grondexploitatie

€ 6.180.000

Totale weerstandscapaciteit

€ 30.480.000

Relatie tussen de benodigde en de beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, moet de relatie worden gelegd tussen enerzijds de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en anderzijds de beschikbare weerstandscapaciteit. Deze relatie wordt in de figuur hieronder weergegeven.

De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit, kan tegen de beschikbare weerstandscapaciteit worden afgezet. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

30.480.000 22.675.686

= 1,34

De ratio van 1,34 valt volgens de norm in klasse C. Dit duidt op een voldoende weerstandsvermogen om de risico's te kunnen afdekken.

De normtabel is in samenwerking met de Universiteit Twente ontwikkeld en biedt een waardering van de berekende ratio.

Tabel : Weerstandsnorm Waarderingscijfer

Ratio

Betekenis

A

>2.0

uitstekend

B

1.4-2.0

ruim voldoende

C

1.0-1.4

voldoende

D

0.8-1.0

matig

E

0.6-0.8

onvoldoende

F

<0.6

ruim onvoldoende

Risicobeheersing Wij gaan ook in 2025 door met het tijdig identificeren van risico's en het inzetten van beheersingsmaatregelen. De in 2023 in gang gezette werkwijze om de geïdentificeerde risico's in teamverband te bespreken, zetten we voort. Er zijn vier vormen van beheersingsmaatregelen: vermijden, beheersen, overdragen of accepteren. Per risico zal bewust worden afgewogen welke beheersingsmaatregel het best passend is. We gaan vervolgens de maatregelen uitvoeren. De maatregelen zorgen ervoor dat het mogelijke effect van de risico’s verlaagd wordt. Van een bruto risico kom je tot een netto risico. Als het gaat om een financieel risico, dan blijft voor de bepaling van de benodigde weerstandscapaciteit alleen het netto risico over. In de planning & control documenten en projectrapportages rapporteren we over de financiële risico’s, alleen het netto risico telt hierbij mee in de inventarisatie van de benodigde weerstandscapaciteit.