RV2024-103-Programma-bomen-2025-2034.pdf

Raadsvoorstel Datum vergadering

: 24 september 2024

Registratie nummer Voorstelnummer

: GZDGWB1132112/1448977 : RV2024-103

Portefeuillehouder

: Jacoline Hartman

Bijlage(n)

: 1 Programma bomen 2025-2034

Onderwerp

: Programma bomen 2025 - 2034

Onderwerp Programma bomen 2025-2034 Beslispunten 1. Het Programma bomen 2025-2034 inclusief scenario 2A voor klimaatadaptatie en vergroening vast te stellen Inleiding Gemeente West Betuwe heeft zo’n 38.000 bomen in eigendom. Ongeveer 20.000 bomen staan in het buitengebied en 18.000 bomen zijn verdeeld over onze kernen. Daarnaast staan er ongeveer 50.000 bomen in bosplantsoenen. Het huidige bomenbeleid is opgenomen in het Groenbeleidsplan 20212025. Bij de vaststelling van dit Groenbeleidsplan is door de raad een bezuiniging doorgevoerd met betrekking tot de budgetten voor beheer van de bomen. Het gevolg hiervan is dat we bomen moeten verwijderen. De laatste jaren is door klimaatverandering het belang van bomen toegenomen. Bomen hebben een positief effect op een gezonde leefomgeving voor mens en dier. Bomen matigen de effecten van klimaatverandering, zoals hittestress, dragen bij aan het herstel van de bodem en zijn belangrijk voor de biodiversiteit. https://bomenzijnbelangrijk.nl/film/ De ambities en opgaven van gemeente West Betuwe zijn veranderd en de omgevingswet is sinds januari 2024 van kracht. In 2022 is de motie “boombeheer” aangenomen waarin de bezuinig op het boombeheer en het verwijderen van bomen zijn teruggedraaid.

In 2023 is het amendement aangenomen waarin we gericht naar locaties gaan kijken voor het (terug)planten van (extra) bomen die van betekenis kunnen zijn bij toenemende hittestress. Met het huidige beleid en de beschikbare budgetten kunnen wij hier geen uitvoering aan geven. Daarvoor is een andere visie voor bomen nodig. Deze nieuwe visie en werkwijze voor onze bomen is uitgewerkt in het Programma bomen 2034 en draagt bij aan de opgaves en ambities uit onze Omgevingsvisie en de Lokale Adaptatie Strategie (LAS). Het Programma bomen heeft een looptijd tot 2035. Onze strategie reikt echter verder, soms wel tot 2050. In 2029 wordt het plan geëvalueerd en kijken we of én waar we moeten bijsturen. Besluitgeschiedenis 7 juli 2020: “raad stelt het Groenbeleidsplan 2021 t/m 2025 vast” 22 februari 2022: “raad stelt de Omgevingsvisie West Betuwe 1.0” 4 juli 2022: “raad neemt Motie boombeheer aan”

24 september 2024 Kenmerk GZDGWB1132112/1448977 Pagina 2 van 6

9 augustus 2022: “raad stelt de Lokale (Klimaat) Adaptatie Strategie en Maatregelenprogramma klimaatadaptatie vast” 29 juni 2023: raad neemt Amendement: “We kijken voor het (terug)planten van bomen gericht naar locaties met groeimogelijkheden voor extra bomen die van betekenis kunnen zijn bij toenemende hittestress.” aan Beoogd effect Het vaststellen van het Programma bomen 2025 – 2029 is essentieel voor het waarborgen van een gezonde en leefbare leefomgeving in gemeente West Betuwe. Het plan sluit aan bij de Omgevingsvisie en de Lokale Adaptatie Strategie (LAS). Dit plan zorgt ervoor dat wij onze bomen zorgvuldig kunnen beheren en zo lang mogelijk behouden. Daarnaast biedt het concrete maatregelen om de uitdagingen van het veranderende klimaat het hoofd te bieden. Om dat te bereiken is er wel wat nodig. Daarvoor gebruiken we de volgende uitgangspunten: - We beheren onze bomen zorgvuldig, en behouden bestaande bomen zo lang mogelijk, ook als er sprake is van ruimtelijke ontwikkeling. - We versterken en beschermen onze belangrijke boomstructuren. We gaan nieuwe groene corridors aanleggen en meer koele verblijfplekken realiseren. - We investeren in kwalitatief betere bomen: liever bomen in een ruime groeiplaats (kwaliteit) dan focus op het aantal bomen (kwantiteit). - We communiceren over de functie en waarde van bomen.

Ook geven we informatie over ons beheer zoals kap, snoei en herplant. Argumenten 1.1 Met het Programma bomen dragen we bij aan een gezonde en klimaatrobuuste leefomgeving Bomen hebben een positief effect op een gezonde leefomgeving voor mens en dier. Bomen matigen de effecten van klimaatverandering, zorgen voor verkoeling, dragen bij aan het herstel van de bodem en zijn belangrijk voor de biodiversiteit. De actiepunten uit het Programma bomen dragen bij aan een duurzaam en toekomstbestendig bomenbestand. We nemen maatregelen om hittestress te verminderen en verhogen de biodiversiteit. Met het vaststellen van het Programma bomen sluiten we aan op de omgevingsvisie en de lokale adaptatiestrategie en geven we invulling aan de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. 1.2 Gemeente kiest in de omgevingsvisie voor het realiseren van een klimaat- en waterrobuuste inrichting voor 2050. Voor de hittebestrijding in de kernen is het van belang dat we onze bestaande bomen zo lang mogelijk behouden. Het huidige areaal bomen levert 10,5 % aan kroonbedekking. Voor een gezonde leefomgeving is minimaal 30% kroonbedekking nodig. Deze richtlijn is opgenomen in de landelijke ‘Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving’. Dit percentage is een onderdeel van de 3-30300-regel van Cecil Konijnendijk.

De 3-30-300-regel stelt dat iedereen vanuit zijn huis 3 bomen van behoorlijke omvang moet kunnen zien, dat de kroonbedekking 30% moet zijn en dat de afstand tot een hoogwaardig park of groene ruimte niet meer dan 300 meter mag zijn, een wandeling van 5 tot 10 minuten. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt namelijk dat vanaf dit punt de gezondheid van bewoners sterk verbetert. 1.3 Belang van bomen borgen in West Betuwe Met de strategie en de actiepunten wordt het belang van belang van bomen in West Betuwe geborgd. Het is een programma op hoofdlijnen met uitgangspunten voor beheer, ruimtelijke ontwikkelingen en klimaatadaptatie. De strategie en actiepunten zijn uitgewerkt in verbeeldingen, waardoor het voor een

24 september 2024 Kenmerk GZDGWB1132112/1448977 Pagina 3 van 6

ieder duidelijk is hoe gemeente West Betuwe omgaat met haar bomen en invulling geeft aan de klimaatopgave. 1.4 In scenario 2A van het Programma bomen zijn maatregelen opgenomen om hittestress in de kernen te verminderen Ons doel is om in 2050 in iedere buurt een kroonbedekking van 30% te behalen. Deze richtlijn is opgenomen in de landelijke ‘Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving’. Dit percentage is een onderdeel van de 3-30-300-regel van Cecil Konijnendijk. Uit de uitgevoerde analyse blijkt dat het huidige boomareaal op buurtniveau 10,5 % kroonbedekking oplevert. Op gemeentelijk eigendom moeten er dan de komende jaren duizenden bomen worden bijgeplant. In het programma bomen zijn een aantal scenario’s uitgewerkt. In scenario 2A is een investering van 1.250.000 euro opgenomen. Dit zijn in totaal circa 1.750 nieuwe bomen die we verdeeld over 10 jaar gaan aanplanten. Binnen dit scenario zal de kroonbedekking op gemeentelijk eigendom ongeveer stijgen van 10,5% naar zo’n 20%. In 2029 wordt het behaalde resultaat geëvalueerd door opnieuw een analyse van de kroonbedekking uit te voeren. Op dat moment kunnen we beoordelen wat de werkelijke toename is van de genomen maatregelen en bepalen of bijsturing noodzakelijk is.

1.5 In scenario 2A wordt de bescherming van de bomen geharmoniseerd en geborgd conform de omgevingswet De boombescherming is sinds de fusie nog niet geharmoniseerd, maar geregeld door de waardevolle bomenlijst van de drie voormalige gemeenten samen te voegen. In het Programma bomen zijn nieuwe voorwaarden geformuleerd waarop de bomen worden getoetst. Hiermee worden de criteria gelijk getrokken voor de hele gemeente. We beschermen zowel gemeentelijke als particuliere bomen. Met het ingaan van de Omgevingswet per 1 januari 2024 moet iedere gemeente een ‘Bebouwingscontour houtkap’ vaststellen. We stellen de ‘Bebouwingscontour houtkap’ op bij het uitwerken van de Waardevolle Bomenlijst. De Bebouwingscontour wordt na vaststelling van het Programma bomen verwerkt in het Omgevingsplan. 1.6 Vergroening op plekken waar het nodig is Naast de beschermde structuren, zijn nieuwe structuren nodig voor vergroening en klimaatadaptatie, zie paragraaf 5.4 in het Programma bomen 2025-2034. In 2025 gaat team Duurzaamheid de stresstesten actualiseren en analyseren. We kunnen het opstellen van de vergroeningskaarten koppelen aan de activiteiten 6 en 11 uit het maatregelprogramma klimaatadaptatie. In samenwerking met de teams duurzaamheid, beleid en beheer en inwoners kan de vergroeningsopgave worden uitgewerkt.

Uit de enquête Bomenbeleid blijkt dat het merendeel van onze inwoners ook vindt dat er meer bomen moeten komen voor schaduw en verkoeling. Bij het inrichten van de boomstructuur is maatwerk per kern nodig. We betrekken de bewoners van de kernen bij het proces. 1.7 Inwoners vinden bomen belangrijk Uit de enquête bomenbeleid blijkt ook dat onze inwoners bomen belangrijk vinden voor hun leefomgeving. Onze bewoners hebben via een ‘flitspeiling’ met eenvoudige vragen en stellingen hun mening over bomen gegeven. De resultaten zijn meegenomen bij het opstellen van het Programma Bomen 2025-2034. Bewoners vinden dat de gemeente de laatste jaren minder groen is geworden en er zouden wel meer bomen en groen bij mogen. Ook is meer diversiteit in het bomenbestand gewenst. Een groot gedeelte van de inwoners is bereid om een parkeerplaats voor een boom in te ruilen. Schaduw van bomen is positief voor een prettige leefomgeving. Volgens de meeste inwoners hoeven bomen niet te wijken voor zonnepanelen.

24 september 2024 Kenmerk GZDGWB1132112/1448977 Pagina 4 van 6

1.8 We gaan vergroenen door samenwerking We gaan samen met bewoners aan de slag om tuinen groener te maken door het uitdelen van bomen. In scenario 2A zijn voor de komende 10 jaar jaarlijks 200 bomen opgenomen. Deze activiteit sluit aan op de principes uit de Lokale Adaptatie Strategie en kan gekoppeld worden aan het project NK tegelwippen. Kanttekeningen 1.1 Zonder Programma bomen 2025-2034 verdwijnt het belang van bomen naar de achtergrond Zonder duidelijke strategie met actiepunten voor onze bomen kunnen we niet werken aan klimaat- en toekomstbestendig bomenbestand. Hiervoor is een toekomstgerichte aanpak nodig. Zonder duidelijkheid en richting is het moeilijk om goede afwegingen te maken op het gebied van aanplant, beheer en kap en hoe om te gaan met bomen in projecten. Met het voorliggend Programma bomen zijn afwegingen en keuzes beter uit te leggen. 1.2 Scenario 2, draagt ook bij aan het realiseren van een klimaatrobuuste inrichting voor 2050 In scenario 2 is een investering van 450.000 euro opgenomen. Dit zijn in totaal circa 600 nieuwe bomen die we verdeeld over 10 jaar gaan aanplanten. Binnen dit scenario zal de kroonbedekking op gemeentelijk eigendom ongeveer stijgen van 10,5% naar zo’n 14%. Bij de keuze voor scenario 2 worden de klimaatdoelen ter voorkoming van hittestress en vergroening van West Betuwe minder snel gehaald.

1.3 In de omgevingswet zijn regels opgenomen voor de bescherming van houtopstanden Het rijk heeft in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) regels gesteld voor het vellen van houtopstanden. Dit zijn de instandhouding van het bosareaal, natuurbescherming en bescherming van landschappelijke waarden. De gemeente mag eigen regels opstellen voor het kappen van bomen. Hiervoor moet de gemeente de bebouwingscontour houtkap aanwijzen. De rijksregels over het vellen van houtopstanden gelden dan alleen buiten de bebouwingscontour. Met het aanwijzen van de bebouwingscontour heeft de gemeente dan volledige beleidsruimte om daarbinnen regels te stellen voor het kappen van bomen. 1.4 Inwoners zijn zelf verantwoordelijk voor de vergroening van hun tuin Niet iedere inwoner is zich bewust dat ze kunnen bijdragen aan klimaatadaptatie door het planten van een boom in hun tuin. Door voorlichting en het uitdelen van bomen stimuleren en ondersteunen we inwoners om klimaatbestendig te worden. Financiën Het Programma bomen 2025-2029 (met een doorkijk naar 2034) omvat hoge investeringen die nodig zijn om aan de vergroeningsopgave uit de omgevingsvisie en de lokale adaptatie strategie te voldoen.

Gezien het feit dat we vanaf 2025 (en verder) geconfronteerd worden met de ravijnjaren, is het voorstel om het restant omvormingsbudget in te zetten om een groot gedeelte van de kosten voor de komende 10 jaren te dekken. Het Programma bomen gaat in per begrotingsjaar 2025 en bestaat uit vier onderdelen, namelijk: • regulier bomenonderhoud • reguliere vervanging bomen • vergroening/ nieuwe bomen (klimaatadaptatie) • incidentele maatregelen

24 september 2024 Kenmerk GZDGWB1132112/1448977 Pagina 5 van 6

Regulier bomenonderhoud en reguliere vervanging Voor het regulier boom onderhoud is vanaf 2026 en verder een ophoging van 42.559 euro nodig. Voor de reguliere vervanging van de bomen is de komende 10 jaar een investering van 2.424.460 euro nodig. Het voorstel is om de totale extra benodigde afschrijvingskosten ad 2.424.460 euro te storten in de bestaande reserve dekking afschrijving bomen. Dit bedrag wordt in mindering gebracht op het omvormingsbudget. De rentekosten komen ten lasten van het begrotingssaldo 2025 ev. Kosten scenario 2A (klimaatadaptatie en incidentele maatregelen) Het voorstel van het college is om te kiezen voor scenario 2A. Voor de vergroeningsprojecten en klimaatadaptieve maatregelen uit het programma is de komende 10 jaar een investering van 1.250.000 euro nodig. De kapitaallasten (afschrijvingskosten en rentekosten) van de nieuwe bomen komen ten lasten van het begrotingssaldo 2025 ev. Voor de incidentele maatregelen uit scenario 2A is eenmalig 172.000 euro nodig. Het voorstel is om de dekking in mindering te brengen op het omvormingsbudget. Na vaststelling van het Programma bomen 2025-2034 blijft er per 1-1-2025 een restant van ongeveer 500.000 euro ver op het omvormingsbudget bomen en voorgesteld wordt om dit toe te voegen aan de algemene reserve.

Communicatie en participatie • Voor concrete activiteiten uit het Programma bomen wordt een apart communicatie- en/of participatieplan opgesteld. • Inwoners worden geïnformeerd over de vaststelling van het Programma bomen in een nieuwsbericht in de gemeenterubriek • Op grond van de Wet elektronische publicaties (Wep) wordt dit programma na vaststelling bekendgemaakt in het (elektronisch) gemeenteblad op overheid.nl Uitvoering/Planning Het boombeheerplan heeft een looptijd van 10 jaar. In 2029 vindt een tussentijdse analyse op de 3-30300 regel plaats. Indien noodzakelijk kunnen dan de vergroenings- en klimaatmaatregelen uit scenario 2 worden bijgesteld, mits hiervoor financiële ruimte is. Evaluatie In 2029 worden de beleidseffecten gemonitord door het uitvoeren van een analyse op de 3-30-300 regel op buurtniveau. Risicoparagraaf Risico omschrijving Energietransitie Inflatie Wateroverlast

Beheersingsmaatregel Toezichthouden bij werkzaamheden rond bomen, uitvoeren boom effect analyses Jaarlijks analyseren in hoeverre de inflatie (aanzienlijk) afwijkt van het geen al in de tarieven is verwerkt en wat het (financieel) effect voor het WRP is Verlaagde plantvakken aanleggen en groen combineren met tijdelijke waterberging. Boomsoorten aanpassen op de groeiplaats.

24 september 2024 Kenmerk GZDGWB1132112/1448977 Pagina 6 van 6

Droogte Hittestress Extreme weersomstandigheden / Storm Personeel

Bomen aanplanten voor vasthouden water en infiltreren in de bodem. Boomsoorten aanpassen op de veranderde omstandigheden Inzetten op communicatie: tuinen vergroenen, bomen aanplanten, gezondheidsrisico’s Basis op orde door aantoonbaar zorgvuldig beheer Actief personeelsbeleid, aantrekkelijke werkgever blijven

Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe de secretaris, de burgemeester, Philip Bosman Servaas Stoop