RV2022-102 Bijlage 1 Perspectiefnota 2023.pdf

1

Inhoudsopgave Voorwoord ...................................................................................................................................................... 3 1. Inleiding ................................................................................................................................................ 4 2. College Uitvoeringsprogramma .......................................................................................................... 6 3. Financiële uitgangspositie 2023......................................................................................................... 8 4. Nieuw beleid ...................................................................................................................................... 11 5. Dekkingsmaatregelen ....................................................................................................................... 20 6. Kansen en risico's.............................................................................................................................. 21 7. Financiële samenvatting ................................................................................................................... 23

2

Voorwoord Van start! Besturen is als het lopen van een estafette. Iedere vier jaar wordt het stokje doorgegeven van het ene college naar het andere. Het vorige college kreeg maar liefst drie stokjes in handen en smeedde dat samen tot één. Op 26 april gaf zij het stokje weer door, in onze handen. De estafette gaat verder. We zijn uit de startblokken geschoten en voor u ligt de Perspectiefnota 2023. We zijn in beweging! De estafette lopen we niet voor onszelf. We zijn in beweging voor onze inwoners, ondernemers en verenigingen. Zij zijn West Betuwe. In de komende jaren werken we aan een verdere kanteling naar Kerngericht Werken. Dat vormt de ruggengraat van ons coalitieakkoord. Zo zetten we forse stappen in het uitvoeren van de 26 kernagenda’s, samen met onze inwoners. Dit is geen kwestie van een korte sprint, maar van een duurloop. We kijken daarom vier jaar vooruit. We hebben onze ambities doorgerekend en die zijn, door onze sterke financiële positie goed betaalbaar. Het financiële meerjarenperspectief is echter aan het einde van onze bestuursperiode toch negatief. Dit heeft te maken met keuzes die in het regeerakkoord gemaakt zijn, waardoor alle Nederlandse gemeenten vanaf 2026 geconfronteerd worden met een fors lagere bijdrage van het Rijk. Het tekort van 1,0 miljoen euro hebben we in deze Perspectiefnota bewust laten staan.

We kunnen dit tekort met incidentele middelen oplossen. We geven zo het signaal af aan provincie (als toezichthouder) en Rijk: dit probleem gaan wij niet structureel oplossen. Daarvoor verwachten we een structurele oplossing van het Rijk. De komende bestuursperiode maken we met de beschikbare middelen onze ambities voor onze samenleving waar. We investeren in dorpshuizen en schoolgebouwen. In cultuur, sport en het sociaal domein. In duurzaamheid, platteland en klimaatadaptatie. Dat doen we zoveel mogelijk samen. Samen met uw raad, maar ook samen met inwoners en maatschappelijk partners. Maar geld alleen is niet genoeg. De huidige krappe arbeidsmarkt laat zien dat het organiseren van genoeg menskracht een uitdaging is. Daarom willen we een aantrekkelijke werkgever zijn. We richtten als één van de eerste gemeenten van Nederland een flexibele kern van breed inzetbare mensen in. We stellen daarvoor een egalisatiereserve personeel in. Zo zijn we via strategische personeelsplanning in staat om met deze flexibele kern goed personeel aan te trekken voor de realisatie van onze bestuurlijke ambities. Verder investeren we wezenlijk in de ontwikkeling van onze medewerkers en de ontwikkeling van de organisatie, zodat we medewerkers boeien, binden en behouden.

We zijn van start! Het coalitieakkoord “In beweging!” is planning technisch verwerkt in een college uitvoeringsprogramma en financieel vertaald in de perspectiefnota. Maar daarmee is er nog geen begroting. De bespreking van de perspectiefnota is bij uitstek het moment om ook uw beschouwingen te horen. We geloven in de kracht van een goede samenwerking tussen raad en college. Wij zien dan ook uit naar uw reflecties en ideeën bij deze perspectiefnota. Die kunnen we vervolgens meenemen in het opstellen van de meerjarenbegroting. Zo gaan we samen van start en lopen we samen deze nieuwe etappe in de estafette van West Betuwe! West Betuwe, juni 2022 College van Burgemeester en Wethouders

3

1. Inleiding Met de perspectiefnota starten we de P&C-cyclus 2023 als opmaat voor de programmabegroting 2023 en de meerjarenraming voor 2024-2026. Schematisch ziet de Planning & Control cyclus er zo uit:

Doel van de perspectiefnota is inhoudelijk vooruitkijken naar het begrotingsjaar 2023, het vaststellen van de financiële kaders en de integrale afweging van de nieuwe wensen. De perspectiefnota 2023 is gebaseerd op het College Uitvoeringsprogramma (CUP) en bestaat uit de volgende onderdelen: College Uitvoeringsprogramma (CUP) Het coalitieakkoord hebben we omgezet naar een CUP. Daarin verdelen we de uitvoering van de verschillende ambities over de verschillende jaren van deze collegeperiode. De financiële gevolgen van het bestaand beleid voor 2022 en de jaren 2023-2026 verwerken we in de eerste bestuursrapportage, die van het nieuw beleid voor 2023 en de jaren 2024-2026 (incidenteel én structureel) in deze Perspectiefnota. Het College Uitvoeringsprogramma is een ambtelijk document dat vastgesteld is door het college. Het is als bijlage (zie bijlage 1) ter kennisgeving bij deze Perspectiefnota gevoegd. Zo ligt er een startdocument met een startkapitaal. Dat betekent dat het CUP niet in beton gegoten is. Via de P&Ccyclus rapporteren we jaarlijkse geregeld over de voortgang van de uitvoering en maken we inzichtelijk welke zaken wijzigen: zowel in planningsoptiek als in financieel opzicht.

Financiële uitgangspositie De financiële samenvatting is gebaseerd op het meerjarenperspectief uit de eerste bestuursrapportage 2022 en de financiële effecten vanuit mei-circulaire 2022 Daarnaast geven we aan hoe groot het vrij besteedbare bedrag in de Algemene Reserve is.

4

Voorstellen nieuw beleid In hoofdstuk 4 is het nieuw beleid opgenomen dat we voorstellen voor de meerjarenbegroting 20232026 en in deze nota verwerken in het meerjarenperspectief. Het nieuw beleid is onderverdeeld in twee categorieën: • Nieuw beleid Coalitieakkoord Incidenteel (paragraaf 4.1.) • Nieuw beleid Coalitieakkoord Structureel (paragraaf 4.2.) Dekkingsmaatregelen In hoofdstuk 5 staat een aantal dekkingsmaatregelen die we nemen en verwerken in het meerjarenperspectief zodat onze financiële positie en het weerstandsvermogen gezond blijven. Kansen en risico's Voor het perspectief 2023 geldt het risicoprofiel dat we in de jaarrekening 2021 hebben opgenomen, inclusief de risico’s die we voor 2023 nieuw inschatten, zoals het risico van niet geheel realiseren van de taakstelling voor een bedrag van 1 miljoen euro. En de risico’s als gevolg van de invoering van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging bouw. Het totale gewogen risicobedrag bedraagt daarmee ongeveer 28,7 miljoen euro. Als kans zien wij vooral de mogelijkheid om voor een deel van onze ambities en opgaven subsidies te verkrijgen. Daarmee houden we al rekening bij het nieuwe beleid. Financiële samenvatting In hoofdstuk 6 vatten we het financiële perspectief na verwerking van het voorgestelde nieuw beleid uit hoofdstuk 4 en de dekkingsmaatregelen uit hoofdstuk 5 samen.

5

2. College Uitvoeringsprogramma Het College Uitvoeringsprogramma (CUP) is een ambtelijke vertaalslag van het coalitieakkoord. De beoogde resultaten uit het coalitieakkoord zijn waar mogelijk voorzien van acties en weggezet in tijd. Tevens zijn deze resultaten verdeeld over de hoofdstukken uit de programmabegroting. Om de koppeling met het coalitieakkoord te behouden is ook opgenomen in welk hoofdstuk uit dat akkoord het betreffende resultaat te vinden is. Het CUP is een uitvoeringsprogramma en daarmee is de vaststelling ervan een collegebevoegdheid. Samen met het management sturen de portefeuillehouders de komende jaren op de realisatie van de in het CUP benoemde resultaten. Let wel: het document beperkt zich tot de ambities uit het coalitieakkoord. Uiteraard is dat niet het enige wat de ambtelijke organisatie voor onze samenleving verricht. Zo werkt zij, naast het ‘going-concern-werk’, ook aan de in de vorige collegeperiode ingezette ambities en programma’s en projecten. Willekeurige voorbeelden hiervan zijn de Rotonde Hellouw, het programma Organisatieontwikkeling en Regionale Samenwerking. Kerngericht werken In de vorige bestuursperiode is een basis gelegd door het opstellen van de kernagenda’s. In deze zetten we een aantal sporen uit. De dragende ambitie onder het coalitieakkoord (en daarmee onder het CUP) is de verdere kanteling naar kerngericht werken.

Een belangrijk spoor is het ondersteunen van de inwoners en initiatiefnemers in de realisatie en actualisatie van de punten uit de kernagenda. Dit doen we door de kennis, kunde en kracht van inwoners te benutten en hen te faciliteren met als overkoepelend doel de eigenheid van en de leefbaarheid in de kernen te versterken. Daarnaast zetten we in op een steeds sterker democratisch samenspel tussen inwoners , gemeente en stakeholders om tot gedragen oplossingen te komen. Om dingen mogelijk te maken in de kernen, verkennen we de mogelijkheden van het kerngericht invullen van de beheerplannen. In deze periode verdiepen we ons ook in het vraagstuk van kerngericht begroten. Er zijn verschillende varianten en gradaties mogelijk om concreet invulling te geven aan deze fundamentele wijzigingen. We willen dit zorgvuldig en in gezamenlijkheid tussen raad, college, management en inwoners bedenken en uitwerken. Deze ambitie beperkt zich namelijk niet alleen tot hoofdstuk 1, maar raakt alle hoofdstukken van de programmabegroting. Een zorgvuldige aanpak vraagt aan de voorkant meer tijd, maar levert op langere termijn meer draagvlak en winst op. Kerngericht werken vraagt ook het nodige van onze medewerkers. Daarom verankeren we de nieuwe manier van werken in het opleidingsprogramma van onze medewerkers en scheppen we de randvoorwaarden voor een lerende praktijk.

Platteland Een andere pijler uit het CUP is het platteland. In Nederland is sprake van een grote druk op het beschikbare grondgebied. Nationale maatschappelijke opgaven zoals het verminderen van de stikstofuitstoot, de noodzaak tot meer woningbouw, de energietransitie en klimaatadaptatie hebben ook hun weerslag op het beleid en de uitvoering (o.a. in programma's) van de gemeente West Betuwe. Centraal gelegen in Nederland en met een groot (agrarisch) buitengebied is het van belang dat West Betuwe de balans weet te vinden tussen de nationale en lokale doelen. Om dé fruitgemeente van Nederland te blijven zullen we bijvoorbeeld slim om moeten gaan met de klimaatvraagstukken die in onze gemeente spelen en komen tot een robuust watersysteem. De afwisseling van extreem droge en natte perioden spelen fruittelers nu al parten.

6

Samen met de agrarische sector en medeoverheden zullen we antwoorden moeten vinden op het nationale verdelings- en kwaliteitsvraagstuk. Bijvoorbeeld waar welke typen agrarische bedrijven gevestigd worden en onder welke ruimtelijke voorwaarden. Of hoe we het landelijk gebied leefbaar en vitaal houden (en daarmee aantrekkelijk voor recreanten). Het Rijk heeft als uitwerking van de Nationale Omgevingsvisie een Nationaal Programma Landelijk Gebied aangekondigd. Onderdeel van dit programma is een transitiefonds van 25 miljard euro. Vanwege het grote belang van het landelijk gebied voor onze gemeente en de bestuurlijke urgentie bij het Rijk om het landelijk gebied extra aandacht te geven stelt deze coalitie een wethouder Platteland aan en vergroot zij de uitvoeringskracht van de ambtelijke organisatie op dit onderwerp. Daarmee kunnen we snel en passend inspelen op actuele ontwikkelingen en onze belangen beter behartigen. De aantrekkelijke werkgever In deze krappe arbeidsmarkt willen wij ons onderscheiden als aantrekkelijke werkgever. Dat kunnen we doordat we met onze bestuurlijke ambities op inhoud uitdagend werk aanbieden. Maar we vinden het ook belangrijk om te investeren in medewerkers en het perspectief te bieden van een vaste baan of doorgroeimogelijkheden.

In West Betuwe bieden we een fijn werkklimaat en met onze nieuwe (t)huisvesting en later de nieuwe gemeentewerf ook een moderne werkomgeving. Onze medewerkers mogen continu leren en ontwikkelen. En we willen onze medewerkers de ruimte geven om nieuwe werkzaamheden op te pakken en in verbinding te blijven met elkaar. Talentvolle medewerkers willen we niet afschrikken door tijdelijke contracten en onzekerheid over het voortbestaan van hun functie. Daarom richten we een flexibele kern van breed inzetbare mensen in. In deze kern kunnen mensen vanuit een vast dienstverband allerlei opdrachten doen en uiteindelijk naar behoefte doorstromen naar vaste functies dan wel uitstromen voor een volgende carrièrestap.

7

3. Financiële uitgangspositie 2023 We presenteren hier de financiële uitgangspositie van de exploitatie (huishoudboekje) en van de vrij besteedbare Algemene Reserve (vrij besteedbaar spaargeld). Overzicht exploitatie In onderstaand overzicht laten we de stand van de begroting 2023 en verder zien na verwerking van het financieel effect van de eerste bestuursrapportage 2022 en de financiële effecten uit de meicirculaire 2022. Bedragen x 1.000 euro

Saldo voor eerste bestuursrapportage 2022 Effect eerste bestuursrapportage 2022 Saldo na 1e bestuursrapportage 2022 Mei circulaire 2022

2022 Saldo 240 -206 34 969

2023 Saldo 1.173 -1.288 -115 3.758

2024 Saldo 781 -824 -44 4.845

2025 Saldo 1.473 -755 717 6.478

2026 Saldo -1.127 -644 -1.770 594

Voorlopig saldo en vertrekpunt Perspectiefnota 2023

1.003

3.643

4.801

7.195

-1.176

Mei-circulaire 2022 De gemeente West Betuwe krijgt vanuit het rijk geld voor een deel van de uitgaven via het gemeentefonds. We noemen dat ook wel de algemene uitkering. Via circulaires maakt het rijk bekend hoeveel geld we krijgen. Dat gebeurt nu nog volgens de methode “samen trap op en samen trap af”, waarbij de omvang van het gemeentefonds groeit of krimpt in dezelfde mate als de rijksuitgaven zich ontwikkelen. Extra uitgaven en bezuinigingen hebben direct invloed op de omvang van het gemeentefonds. Deze beweging noemen we accres. Een accres is dus een opslag op het gemeentefonds voor: • loon- en prijsstijgingen • de ontwikkeling van de rijksuitgaven: investeert het rijk flink, dan krijgen de gemeenten meer; geeft het rijk het geld niet uit, dan krijgen de gemeenten minder (samen trap op en samen trap af) De mei-circulaire 2022 laat zien dat de accressen flink zijn gestegen ten opzichte van de septembercirculaire 2021. Dit ligt ten eerste aan een hogere bijstelling voor de ontwikkeling van de lonen en prijzen. Maar er is ook sprake van flink hogere accressen als gevolg van de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Dit resulteert in flinke extra inkomsten voor de jaren 2023-2025. Bij de incidentele toenames 2022 tot en met 2025 past nog wel een winstwaarschuwing voor het geval dat de rijksuitgaven door achterblijvende investeringen en intensiveringen toch lager uitvallen.

Dan krijgt de gemeente een lager accres. Voor 2026 en verder heeft het kabinet in het coalitieakkoord éénzijdig besloten om een nieuwe systematiek in te voeren, namelijk alleen nog maar een compensatie voor loon- en prijsontwikkelingen. Gemeenten krijgen dus geen compensatie meer voor volumetoename. Stijgende lasten voor bijvoorbeeld de Wmo als gevolg van vergrijzing worden dus niet meer gecompenseerd en moeten de gemeenten maar dekken uit de loon- en prijscompensatie. De netto besteedbare omvang van het gemeentefonds neemt hierdoor dus af. Hierdoor is het financiële effect in 2026 ook een stuk lager dan in de jaren daarvoor.

8

In onderstaande tabel is weergegeven wat de toename is van het gemeentefonds vanuit deze meicirculaire. Bedragen x 1.000 euro

Verklaring verschil Stand AU GF en OZB bij 1e bestuursrapportage 2022 Stand AU GF en OZB bij Meicirculaire 2022

2022 90.592 94.282

2023 87.444 95.292

2024 87.343 96.754

2025 87.667 98.545

2026 87.841 92.831

Bruto toename opbrengsten a.g.v. Meicirculaire 2022 Totaal te oormerken taken/lasten (taakmutaties)

3.690 2.722

7.848 4.090

9.411 4.566

10.878 4.400

4.990 4.396

Netto toename opbrengsten a.g.v. Meicirculaire 2022

969

3.758

4.845

6.478

594

In de mei-circulaire zitten ook taakmutaties. Dit zijn bedragen voor verschillende posten die wij oormerken in onze begroting. De taakmutaties vanuit de mei-circulaire zijn: Bedragen x 1.000 euro

Verklaring verschil Taakmuties en overige corresponderende posten: Nominale ontwikkeling 2022 Nominale ontwikkeling 2023 Inburgering: leerbaarheidstoets Valpreventie bij ouderen (Coalitieakkoord Rutte IV)) Versterking dienstverlening gemeenten: Systeemleren Energietoeslag Jeugdhulp: subsidieregeling continuïteitsregeling cruciale jeugdzorg Overgangsrecht levenslang Eigen bijdrage huishoudelijke hulp (Coalitieakkoord Rutte IV) Toezicht en handhaving voor EPBD III Prenataal huisbezoek Gezond in de stad Inburgering Armoedebestrijding kinderen Einde lening inburgeringsplicht Uitvoeringskosten klimaatakkoord Extra capaciteit BOA’s Centrale stemopneming Handhaving quarantaine (covid-19) Totaal te oormerken taken/lasten (taakmutaties)

2022

2023

2024

2025

2026

1.354 967 -21 6 -6 13 17 6 331 38 15 1 2.722

1.555 2.495 12 -19 13 -4 38 4.090

2.040 2.495 12 -28 14 -4 38 4.566

2.040 2.495 12 -29 14 -166 -4 38 4.400

2.040 2.495 12 -31 14 -168 -4 38 4.396

De netto toename vanuit de mei-circulaire 2022 komt door onderstaande verschillen: Bedragen x 1.000 euro

Verklaring verschil Herverdelingseffect 2023 e.v. Accresontwikkeling Vrijval nominale ontwikkelingen 2022 t.g.v. algemene middelen Uitname accres voor Volkshuisvestingsfonds Uitname accres voor Woningbouwimpuls Plafond BCF (onderschrijding in jaar 2021) Opschalingskorting (lagere apparaatskosten), schrappen oploop Jeugdzorg (coalitieakkoord Rutte IV) Stelpost Jeugdzorg (nieuwe raming 75% vanaf 2024) Stelpost Jeugdzorg (oude raming 100% vanaf 2023) Hoeveelheidsverschillen Overige Overige

2022 279 767 276 -300 -53 969

2023 467 2.800 485 -350 -233 933 2.950 -3.070 -251 27 3.758

2024 695 4.567 -352 -233 1.250 2.090 -2.882 -197 -93 4.845

2025 695 5.650 -346 -233 1.566 1.925 -2.656 -143 21 6.478

2026 695 495 1.325 -1.830 -79 -12 594

Voor een toelichting over de taakmutaties (> 25.000 euro) en de verschillen ten opzichte van eerdere berekeningen van het gemeentefonds verwijzen wij naar bijlage 2.

9

Overzicht Algemene Reserve In onderstaand overzicht van de Algemene Reserve schetsen we het verwachte verloop hiervan. We houden rekening met begrote en mogelijke toevoegingen en onttrekkingen. Het totaal van de Algemene Reserve schatten we eind 2022 op 31,8 miljoen euro. Dit bedrag is niet helemaal vrij besteedbaar. Een deel van de Algemene Reserve reserveren we voor het opvangen van de risico’s. Voor de inhoud van de risico's verwijzen we naar de paragraaf Risicobeheersing en weerstandsvermogen van de jaarstukken 2021 en de paragraaf risico’s in deze nota. Voor het opvangen van alle risico's hebben we naar verwachting 28,7 miljoen euro nodig. Dit betekent dat het vrij besteedbare bedrag van de Algemene Reserve 3,1 miljoen euro bedraagt. Bedragen x 1.000 euro

Algemene reserve Stand 1-1-2022 Verwachte resultaatbestemming 2021 Restant aanwendingen 2021 Aanwendingen 2022 e.v. Aanwendingen 2023 e.v. Eerste bestuursrapportage 2022 Totaal

19.882 6.649 -4.905 -2.734 -829 -165 17.898

Algemene reserve grondexploitaties

13.882

Totaal Algemene Reserve

31.780

Benodigd voor weerstandsvermogen Vrije Algemene reserve 1-1-2022

28.712 3.068

10

4. Nieuw beleid 4.1.

Nieuw beleid Coalitieakkoord – Incidenteel

We stellen de volgende incidentele nieuw beleidsvoorstellen voor: Nr Omschrijving nieuw beleid

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 14 13 15

Investerings bedrag

Uitvoeren kernagenda's Kerngericht werken Onderzoek positionering administratie en beheer BWB Uitvoering verduurzamen dorpshuizen Onderzoek uitbreiding gebruik de Pluk Nota Evenementen Meer muziek in de klas Projectbudget Sportgemeente van het jaar MTB route Doorbouwen beleidsplan Bouwen aan Sociale kracht Opstellen beleidsplan Klimaatadaptief boombeleid Duurzaamheid - Programmakosten Vergunningverlening bouwen volledig weg bij ODR Onderzoek terughalen Toezicht & Handhaving- taken Subsidioloog Totaal

2022

1.500 500

2024

1.500 50 600 50 30 10 20 130 620 35

1.500

1.500

500

500

400

30

40

10

PM

50 2.050

Bedragen x 1.000 euro 2025 2026

2023

1.200 25 50 4.320

546 PM 1.000 25 50 3.651

PM 664 50 2.754

50 460

Toelichting nieuw beleid Incidenteel Coalitieakkoord 1. en 2. Uitvoeren kernagenda’s en kerngericht werken Een belangrijke ambitie van de gemeente West Betuwe is het versterken van de leefbaarheid in de 26 kernen die de gemeente rijk is en het behoud van de eigenheid van die kernen. Begin 2019 is de gemeente gestart met kerngericht werken. Kerngericht werken is een filosofie en een werkwijze om in de kernen samen met inwoners en partners naar problemen en kansen te kijken én te handelen. Kerngericht werken streeft 4 doelen na: 1. Een gemeente die dichtbij haar inwoners staat (dienstverlening dichtbij en op maat). 2. De leefbaarheid vergroten. 3. De samenleving uitdagen in het bedenken en uitvoeren van gemeentelijke taken. 4. Het integraal werken en beleid op maat versterken. Na drie jaar is de eerste fase van kerngericht werken in de gemeente West Betuwe afgerond. Het nieuwe coalitieakkoord stuurt op het realiseren van de kernagenda’s, het kerngericht inrichten van onze organisatie (o.a. begroting en de beheerplannen) en het structureel borgen van kerngericht werken binnen én buiten de organisatie.

11

Financiële wendbaarheid en sturing De veranderopgave kerngericht werken en het bijbehorende innovatieproces vraagt om financiële wendbaarheid. Dit heef drie redenen: 1) De verkenning en scenariokeuze voor zowel het kerngericht begroten en inrichten van de beheerplannen zijn bepalend voor de uiteindelijke kosten 2) De kosten van het realiseren van de kernagenda’s en het agenderen van nieuwe punten zijn niet op voorhand voorspelbaar 3) De doorontwikkeling van kerngericht werken in de komende jaren brengt nieuwe inzichten, kansen en uiteindelijk de herijking van de doelen en resultaten met zich mee. Financiële wendbaarheid is dan nodig om de doelmatigheid en doeltreffendheid van onze investeringen te optimaliseren. Het voorstel is om 1,5 miljoen toe te voegen aan de bestemmingsreserve kernenbeleid (voor projecten geïnitieerd door inwoners) en 5 miljoen ter beschikking te stellen voor de kanteling naar kerngericht werken, capaciteit voor kerngericht werken en het kerngericht begroten van onze beheerplannen. Dit bedrag verdelen we in een budget voor projecten voor kerngericht werken van 2 miljoen euro (voor projecten op initiatief vanuit de gemeente) en een budget voor de personele capaciteit van 3 miljoen euro. Met dit laatste budget zorgen we voor een flexibele personele kern waardoor onze organisatie flexibel en wendbaar is om de ambities van het coalitieakkoord waar te maken.

In paragraaf 4.1.1. geven we aan welke projecten we bekostigen vanuit het budget van 2 miljoen euro. In paragraaf 4.1.2. geven we aan hoe we het budget van 3 miljoen voor de flexibele personele kern willen inzetten. 3. Onderzoek positionering administratie en beheer BWB West Betuwe wil een gemeente zijn met een gezond financieel meerjaren perspectief. Daarbij is een betrouwbare en accurate financiële administratie essentieel. We vinden dat er op dit vlak een wezenlijke kwaliteitsverbetering nodig is. De accountant onderschrijft dat. We starten een onderzoek naar de voor- en tegenargumenten van het organiseren van de financiële administratie binnen de eigen organisatie. 4. Uitvoering verduurzamen dorpshuizen De exploitaties van dorpshuizen staan onder druk door de achterliggende corona crisis en door de plotseling gestegen energielasten. Het coalitieakkoord zet in op instandhouding van voorzieningen én op stimuleren van duurzaamheid. Onze opgave is deze doelen aan elkaar te verbinden. Daarom gaan we investeren in verduurzaming van de dorpshuizen, aansluitend op het geplande onderhoud. De kosten hiervan bedragen in totaal 2 miljoen euro, waarbij we uitgaan van 50% bijdrage vanuit gemeentelijke middelen en inzetten op 50% bijdrage vanuit subsidies. Het bedrag van 2 miljoen euro is inclusief de binnen te halen subsidies door de subsidioloog (zie nummer 15 in deze paragraaf).

De 50% binnen te halen subsidies hebben we opgenomen als bezuinigingstaakstelling (zie hoofdstuk 5). 5. Onderzoek uitbreiding gebruik de Pluk Onderzoek naar de verbreding/uitbreiding van de theaterzaal van de Pluk. Doel van het coalitieakkoord is om te kijken hoe de realisatie van een tweede theaterzaal bij de Pluk bouwkundig gerealiseerd kan worden. Zo creëren we ruimte voor het organiseren van meer (jeugd)theatervoorstellingen, filmvoorstellingen en andere culturele activiteiten. In samenwerking met ‘de Pluk ’onderzoeken we de mogelijkheden om hiervan een haalbare ‘businesscase’ te maken 6. Nota Evenementen We stellen een Nota Evenementen op, waarin we onder andere vanuit Gebiedsmarketing (fruitgemeente) en Sport & Bewegen (sportgemeente) evenementen aanwijzen waar we als gemeente

12

actief aan willen bijdragen. Deze nota is een aanvulling op de reeds vastgestelde beleidsregels voor het verlenen van evenementenvergunningen, waarin belangrijke regels staan om evenementen in goede banen te leiden. 7. Meer muziek in de klas Het coalitieakkoord zet duidelijk in op het verder stimuleren van kunst en cultuur; daarom sluiten we aan bij het promoten van het landelijk programma ‘meer muziek in de klas’. We gaan met muziekverenigingen overleggen hoe we hun opleidingen beter kunnen stimuleren en ondersteunen. 8. Projectbudget Sportgemeente van het jaar West Betuwe zet de komende jaren sterk in op het stimuleren van sport en bewegen in alle kernen met als doel maatschappelijke effecten te bereiken op gezondheid, welzijn, economie, en leefbaarheid. We sluiten aan bij de wensen en behoeftes van inwoners en het unieke karakter van West Betuwe en dit moet leiden tot de uitverkiezing van sportgemeente van het jaar 2025. Naast het stimuleren van de hier genoemde maatschappelijke doelen verwachten we daarmee ook het profiel en de aantrekkelijkheid van West Betuwe als woongemeente te bevorderen, 9. Mountainbike route Er wordt een volwaardig mountainbikeroute (MTB) aangelegd in onze gemeente. We hebben de ambitie om in 2025 sportgemeente van het jaar te worden.

Daarnaast hebben we op het gebied van Recreatie & Toerisme en gebiedsmarketing in de vorige collegeperiode mooie stappen gezet om een gastvrije gemeente te zijn. De aanleg van een mountainbikeroute draagt bij aan beide beleidsdoelen. 10. Doorbouwen beleidsplan Bouwen aan Sociale kracht We stelden de nota ‘Bouwen aan sociale kracht’ 2021-2024 op, gevolgd door een uitvoeringsprogramma, om in de benoemde beleidsperiode grip te krijgen op de inhoudelijke en financiële beheersing van het sociaal domein. De raad stelde eerder middelen voor 2021 en 2022 beschikbaar. Na een tussenverantwoording in de midterm review blijkt dat deze in de nota opgenomen middelen ook nodig zijn voor het vervolgen van het uitvoeringsprogramma in de jaren 2023 en 2024. Hierbij hanteren we het uitgangspunt: waar nodig schalen we op naar gespecialiseerde zorg, waar mogelijk schalen we af naar laagdrempelige zorg. We voeren ook projecten uit ten behoeve van het verbeteren van de regievoering, nieuwe inkoopcontracten voor de zorg, efficiëntere bedrijfsvoering en verbeterde samenwerking met partners. Hiermee willen we hoge kosten voorkomen en meer grip krijgen op het sociaal domein. De nog te realiseren taakstelling van deze maatregelen is een structurele besparing van 3,5 miljoen euro per 2024. Omdat de transformatie van het sociaal domein nog niet is afgerond, zijn ook in 2023- 2024 investeringen nodig.

Wel verwachten we dat we in deze periode een kleiner bedrag nodig hebben, dan in de voorgaande periode. Met de middelen 2023-2024 willen we blijven inzetten op preventie en basisvoorzieningen en op het versterken van de bedrijfsvoering. Ook de nieuwe inkoop, die later is gestart, zal naar verwachting in 2023 en 2024 nog extra middelen en inzet vergen. Deze bestuursperiode verkennen we ook hoe we deze ingezette innovatie kunnen verbinden aan de toekomstige woon-zorg behoefte van inwoners van onze gemeente en maken we voorstellen wat ervoor nodig is om hierop te anticiperen. 11. Opstellen beleidsplan Klimaatadaptief boombeleid Meer natuur, een schonere lucht en minder CO2. Daar gaan we voor. Daarom planten we voldoende nieuwe bomen: 1 voor iedere gekapte boom en waar mogelijk meer. In 2023 gaan we een klimaatadaptief boombeleidsplan opstellen. Bomen spelen een rol in de opgaven op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit en een waardevolle leefomgeving. Dit boombeleidsplan geeft

13

uitvoering aan deze opgaven en sluit aan op de omgevingsvisie West Betuwe en de lokale adaptatie strategie. De kosten voor beheer en vervanging worden opgenomen in het plan. 12. Duurzaamheid – Programmakosten In de Omgevingsvisie 1.0 (vastgesteld op 22 februari 2022) heeft de raad ambities geformuleerd ten aanzien van de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit (incl. kringlooplandbouw). Deze ambities bouwen onder andere voort op de afspraken in de Regionale Energie Strategie (RES), de Regionale Adaptatie Strategie en ander lokaal beleid. In 2022 heeft de nieuwe regering deze ambities op nationaal niveau voor sommige punten aangescherpt. Deze worden door het Rijk ondergebracht in diverse nationale programma's, waar ook de gemeente een rol in krijgt. Daarbij geldt de Nationale Omgevingsvisie voor het Rijk als het centrale visiedocument. De nationale en lokale ambities in onze omgevingsvisie vormen de inhoudelijke basis van het Programma Landelijk Gebied & Duurzaamheid. In de achterliggende jaren heeft de gemeente vooral gewerkt aan (de harmonisatie van het) beleid. Tot 2022 bleken we in staat om de ambities en strategische doelen op te stellen met de beschikbare uitvoeringskracht. Voor het realiseren van de nationale en lokale beleidsdoelen vanaf 2022 is extra investerings- en uitvoeringskracht nodig.

Het gaat hierbij zowel om eenmalige kosten voor het programma als te verwachten extra structurele kosten. De dekking voor de eenmalige programmakosten is voor de jaren 2022 en 2023 gevonden in de bestemmingsreserve Duurzaamheid en de in de december- circulaire 2021 bekendgemaakte Rijksbijdrage voor 2022 (energietransitie). Ten behoeve van de programmakosten voor 2024 e.v. wordt afgewacht wat de bijdragen van het Rijk zijn die via de nationale programma's beschikbaar komen. Afhankelijk van de hoogte daarvan wordt duidelijk welke lokale investering nodig is. Ten behoeve van de energietransitie (als uitvloeisel van het Klimaatakkoord 2019) is in de meicirculaire bekendgemaakt wat de hoogte voor de structurele kosten tot en met 2030 is. Deze worden door ons als taakstellend opgevat. Het is nog onbekend of het Rijk ook middelen beschikbaar gaat stellen voor de structurele kosten voor klimaatadaptatie (bijv. voor het maatregelenprogramma) en circulariteit. Namens de gemeenten voert de VNG hierover het gesprek met het Rijk. Wij volgen deze gesprekken nauwgezet. 13. Vergunningverlening bouwen volledig weg bij ODR De taken op het gebied van vergunningverlening voor bouwen halen we weg bij de Omgevingsdienst om deze als gemeente zelf uit te voeren. In 2022 trekken we capaciteit aan dat dit proces gaat voorbereiden en implementeren. 14.

Onderzoek terughalen Toezicht & Handhaving - taken Gelijktijdig met het terughalen van de taken vergunningverlening voor bouwen, onderzoeken we de mogelijkheden voor het terughalen van de toezicht-& handhavingstaken voor bouwen van de Omgevingsdienst Rivierenland. 15. Subsidioloog Om uitvoering te geven aan de ambities uit het coalitieakkoord, onze programma’s en projecten, gaan we actief op zoek naar co- financiering vanuit landelijke programma’s en Europa. Ook verkennen we de diversie fondsen en provinciale regelingen. We doen onderzoek naar de mogelijkheden en kansen en trekken een subsidioloog aan. Deze zal zichzelf op termijn gaan terugverdienen. Deze levert ook een bijdrage aan de financiële taakstelling.

14

4.1.1. Nieuw beleid projecten vanuit budget kerngericht werken (2 miljoen euro) Zoals aangegeven stellen we voor om 5 miljoen ter beschikking te stellen voor kerngericht werken. Dit bedrag verdelen we in een budget voor projecten voor kerngericht werken van 2 miljoen euro en een budget voor de personele capaciteit van 3 miljoen euro. In deze paragraaf 4.1.1. geven we aan welke projecten we bekostigen vanuit het budget van 2 miljoen euro. In paragraaf 4.1.2. geven we aan hoe we het budget van 3 miljoen voor de flexibele personele kern vooralsnog willen inzetten.

Nr 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Omschrijving nieuw beleid Onderzoek kerngericht inrichten beheerplannen Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2023 - Piekbelasting dijken Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2023 - Toegankelijkheid looproutes Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2023 - pilot Hub's in de kernen Toekomstbestendige bedrijventerreinen Onderzoek terughalen beheertaken (DVO) Avri Onderzoek verhogen kostendekkendheid begraafplaatsen Datagedreven werken (maatschappelijke aandachtspunten per kern) Aanjagen wonen Organisatieontwikkeling Kerngericht werken en aantrekkelijke werkgever Uitwerken kerngericht begroten Totaal

2022

2023 25 10 30 25 50

Bedragen x 1.000 euro 2024 2025 2026 10 30 13

10 30 13 50

15 15

25 50 150 300 35 700

150 300

300

503

403

0

1. Onderzoek kerngericht inrichten beheerplannen In dit onderzoek gaan we na op welke wijze de uitvoering van de beheerplannen beter kunnen laten aansluiten bij de betrokkenheid en behoefte van inwoners in hun leefomgeving en leefbaarheid in de kernen. Door aansluiting te zoeken met de kernagenda's, maar ook door tijdig de maatregelen vanuit de beheerplannen te communiceren binnen de kernen. Het uiteindelijk doel is om vooraf en integraal wensen en ideeën met elkaar te delen en te onderzoeken hoe we deze op een realistische wijze en termijn kunnen vertalen en realiseren. Waarbij we ook nagaan of maatwerk hierin mogelijk is. 2./3./4. Mobiliteit 2023 Het coalitieakkoord en de kernagenda’s bevatten veel punten uit de vastgestelde mobiliteitsagenda. Zo is er aandacht voor de piekbelasting op dijken, kwetsbare verkeersdeelnemers en alternatieven voor de auto. We zetten de lijn van het uitvoeringsprogramma van 2022 door en blijven werken aan toegankelijke looproutes in de kernen en manieren om de piekbelasting op dijken te verminderen. Daarnaast starten we met een pilot voor Hub's in de kernen om alternatieven voor de auto aan te kunnen bieden. 5.

Toekomstbestendige bedrijventerreinen We willen met het budget voorbereidende onderzoeken doen onder andere op het gebied van circulariteit, duurzaamheid, energietransitie en klimaatadaptatie om te komen tot een toekomstbestendig plan voor bedrijventerrein bij onze kernen. Bedrijventerrein Zeiving Zuid is een pilotproject. Dit plan dienen we in bij de Provincie Gelderland om in aanmerking te komen voor subsidie. Voor het opstellen van dit plan is op onderdelen expertise nodig. 6. Onderzoek terughalen beheertaken (DVO) Avri We onderzoeken de mogelijkheden om de beheertaken van de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Avri terug te halen en onder te brengen bij de eigen dienst of (lokale) hoveniers/groenbedrijven. We bekijken welke werkwijze het beste aansluit bij de wensen en inzet van de kernen (i.r.t. het

15

uitdaagrecht). Het budget zetten we in voor het onderzoek dat start in 2024. Besluitvorming vindt plaats medio 2025. 7. Onderzoek verhogen kostendekkendheid begraafplaatsen We gaan in 2022 en 2023 hard aan de slag met een hogere kostendekkendheid voor de begraafplaatsen. Dit doen we door de efficiency te verhogen en door participatie van inwoners, Right to Challenge. We zoeken aansluiting bij het kerngericht werken en geven al vanaf 2022 ruimte voor pilots met vrijwilligers. Stijging van de leges is niet een uitgangspunt. De geleerde lessen uit de pilots verwerken we bij de actualisatie van het beheerplan begraafplaatsen (waarvan we de huidige looptijd met 1 jaar verlengen). 8. Datagedreven werken (maatschappelijke aandachtspunten per kern) We willen de beschikbare data gaan gebruiken en uitbreiden ten behoeve van het kerngericht werken. Daarmee brengen we verbinding tussen de grotere opgaven en de vraagstukken in de kernen.1 9. Aanjagen wonen We stellen een aanjaagteam woningbouw in gericht op versnelling, samenwerking en lobby. We communiceren actief en betrekken inwoners vroegtijdig bij de ontwikkeling en voortgang van woningbouwplannen. Met het aanjaagteam zetten we de in 2021 gestarte impuls voor versnelling van de woningbouw versterkt voort. 10.

Organisatieontwikkeling kerngericht werken en aantrekkelijke werkgever We zijn een organisatie in beweging waarin iedereen de leiding kan nemen over zijn eigen ontwikkeling. Als aantrekkelijk werkgever investeren we in: • Continu leren met een actieve academie (met kerngericht werken als vast onderdeel) • Talenten die wendbaar willen zijn • Interne mobiliteit • Duurzame inzetbaarheid • Uitdagende klussen en opdrachten • Goede werk – privé balans • Een moderne werkomgeving, een nieuw gemeentehuis, digitale faciliteiten en op termijn een nieuwe gemeentewerf • Onderlinge inspiratie in verbinding: personeelsvereniging, professionalsnetwerken, leercafé’s We dragen ons aantrekkelijk werkgeverschap actief uit door een goede arbeidscommunicatie en aanwezigheid op carrièrebeurzen en het onderhouden van verbinding met opleidingsinstituten. 11. Uitwerken kerngericht begroten We verrichten onderzoek naar het kerngericht inrichten van onze begroting. We trekken hierbij op met de auditcommissie die een nieuwe programma-indeling voorbereidt. We schetsen op basis hiervan een aantal scenario’s (in periode 2022 - 2023). Dit doen we bewust in samenhang met elkaar. De gewenste toekomstrichting gaan we vervolgens implementeren. We faseren deze implementatie zodat de kerngerichte begroting van 2026 volledig is doorgevoerd.

1 Voor alle ambities op datagedreven werken geldt vanzelfsprekend dat deze altijd AVG-proof worden uitgevoerd.

16

4.1.2. Nieuw beleid projecten vanuit budget Flexibele kern personeel (3 miljoen euro) Zoals aangegeven stellen we voor om 5 miljoen ter beschikking te stellen voor kerngericht werken. Dit bedrag verdelen we in een budget voor projecten voor kerngericht werken van 2 miljoen euro en een budget voor de personele capaciteit van 3 miljoen euro. In deze paragraaf 4.1.2. geven we aan hoe we het budget van 3 miljoen voor de flexibele personele kern willen inzetten. De flexibele kern van breed inzetbare mensen is bedoeld voor werkzaamheden/ opdrachten waar we geen vaste formatie voor hebben, maar het werk dat anders door externe inhuurkrachten gedaan zou worden. Er is de komende vier jaar als gevolg van het CUP meer dan genoeg werk voor de flexibele kern. Door natuurlijk verloop kan een doorstroom ontstaan naar vaste functies, we behouden zo de opgedane kennis voor de organisatie. De flexibele kern vullen we steeds aan op basis van onze werkvoorraad en strategische personeelsplanning waarin we vraag en aanbod tegen elkaar afwegen. Zo creëren we maximale wendbaarheid om te kunnen meebewegen met de bestuurlijke ambities en wensen vanuit de kernen. Om de flexibele kern mogelijk te maken richten we een egalisatiereserve van 3 miljoen euro in voor de komende vier jaar.

Dit bedrag is niet genoeg voor alle taken die uit het CUP voortkomen, maar we gaan de reserve tussentijds aanvullen met overschotten op personeelsbudgetten en overschotten die door deze nieuwe constructie op inhuurbudgetten ontstaan. We gebruiken de planning & controlcyclus om transparant over de flexibele kern te rapporteren en, waar nodig, ook budgettair bij te sturen.

4.2.

Nieuw beleid Coalitieakkoord – Structureel

We stellen de volgende structurele nieuw beleidsvoorstellen voor: Bedragen x 1.000 euro Nr

Omschrijving nieuw beleid

1 2

Programma Dienstverlening fase 1 Aanvraag jaarplan mobiliteitsagenda 2023 Duurzaam Veilige inrichting van wegen Aanvraag jaarplan mobiliteitsagenda 2023 Verkeersveiligheidsmaatregelen Boerderij-educatie en natuur- en milieueducatie Fonds Steengoed Afschaffen vergunningen leges Uitvoeringsprogramma Cultuur en Kunst Monumenten Regionale zorginkoop en Samenwerkingsovereenkomst AED-netwerk Werkbudget implementatie ruimtelijk beleid Energieloket Gebiedsmarketing Tekort herinrichting openbare ruimte fase 1 Asperen Totaal

3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

Investerings bedrag

2022

2023

2024

2025

2026

11 17

11 34

11 50

15

29

44

35

25 57 20 50 35

25 57 20 50 35 95

25 57 20 50 35 95

60 50 59 15 -

60 50 59 15 -

60 50 59 15 24

60 50 87 15 24

309

403

553

612

11 520 455 13 57 20

500 -

17

1. Programma Dienstverlening fase 1 Voor de doorontwikkeling van onze dienstverlening is het van belang dat we de kwaliteit van onze dienstverlening beter gaan meten en monitoren. Er richten de meting op een andere manier in zodat we meer zicht krijgen op de ervaringen van gebruikers. Dan gaat het ook om de gebruiksvriendelijkheid van formulieren en procedures. Dit verbinden we de aanpak procesverbetering vanuit het perspectief van inwoners. 2. en 3. Aanvraag jaarplan mobiliteitsagenda 2023 In het coalitieakkoord is opgenomen dat de aanpak van knelpunten verkeersveiligheid in de kernen voorrang krijgt bij de uitvoering van de kernagenda’s. En dat dit vaak samen gaat met de herinrichting van 30km-zones (Duurzaam Veilige inrichting van wegen). Op basis van ervaringscijfers uit het verleden weten we dat we voor het verkeersveilig en Duurzaam Veilig inrichten van wegen 15% van het jaarlijks beschikbare budget van wegbeheer nodig is. Daarvan is 7% voor verkeersveiligheid (455.000 euro) en 8 % voor Duurzaam Veilig (520.000 euro). Dit betekent dat om deze ambitie uit het coalitieakkoord waar te maken er op jaarbasis een bedrag nodig is van 975.000 euro. Zonder dit budget kunnen we een groot deel van de knelpunten (die wenselijk zijn) niet uitvoeren. Bij de dekking van het bedrag zijn we uitgegaan van 50% subsidie.

Mocht die subsidie niet worden toegekend, dan kijken we hoe we dat binnen de twee miljoen van het kerngericht werken voor projecten kunnen realiseren. 4. Boerderij-educatie en natuur- en milieueducatie We maken het uitvoeren van boerderij-educatie en natuur- en milieu educatie mogelijk. We stemmen af met de scholen en samenwerkingspartners. Voor de uitvoering sluiten we aan bij het convenant Cultuureducatie en passen we het bestaande subsidiebeleid toe. 5. Fonds Steengoed De verwachte uitgaven (voor groot onderhoud dorpshuizen) zijn nu nog gebaseerd op een onderhoudsplanning met prijspeil 2020. Sindsdien zijn de kosten van bouwmateriaal met 25% gestegen. Als gevolg van deze prijsstijging en vanwege het feit dat destijds bij de vaststelling van de Kadernota dorpshuizen geen rekening is gehouden met BTW is een verhoging van de jaarlijkse toevoeging nodig. 6. Afschaffen vergunningen leges Om de in het coalitieakkoord genoemde ondersteuning aan evenementen en verenigingen te concretiseren gaan we de leges voor niet commerciële evenementen die door onze verenigingen worden georganiseerd, afschaffen. 7. Uitvoeringsprogramma Cultuur en Kunst Het uitvoeringsprogramma Cultuur en Kunst zetten we na 2023 voort, ook met activiteiten en projecten. Hiermee gaan we o.a. door met het verstevigen we de culturele basisinfrastructuur en vergroten we het lokale cultuurhistorische besef.

Samen met onze culturele partners geven we invulling aan dit uitvoeringsprogramma dat jaarlijks wordt geëvalueerd en geactualiseerd. Cultuur wordt hierbij ook als middel ingezet en draagt bij aan maatschappelijke vraagstukken. 8. Monumenten Met de toevoeging van 35.000 euro maken we structureel budget vrij voor onderhoud van ons monumentaal erfgoed binnen de bestaande subsidieverordening monumenten.

18

9. Regionale zorginkoop en samenwerkingsovereenkomst (SOK) Als vervolg op de vaststelling van de inkoopstrategie in 2021 doorlopen we in 2022 de aanbestedingsprocedure. Dit met als doel om te komen tot nieuwe zorgovereenkomsten in het kader van de Wmo en Jeugdwet per 1 januari 2023. Om een verdere professionalisering van het contractbeheer / leveranciersmanagement van deze overeenkomsten te borgen richten we een regionale serviceorganisatie in. De regio gemeenten hebben in 2021 een nieuwe inkoopstrategie, een implementatieplan en een opdrachtformulering serviceorganisatie vanaf januari 2023 opgesteld. Regio Rivierenland heeft voor de serviceorganisatie een organisatieplan, inclusief kostenraming, opgesteld. De opdracht aan de serviceorganisatie betreft de inkoop- en het contract- / leveranciersmanagement zorg op grond van de Wmo en Jeugdwet. Ook is het van belang om de regionale beleidscapaciteit in te zetten en te borgen. De samenwerkingsafspraken tussen de gemeenten leggen we vast in een samenwerkingsovereenkomst (SOK). 10. AED-netwerk Er is een initiatief voorstel van Dorpsbelangen ingediend in februari 2022. We zorgen ervoor dat de onderhoudscontracten van het AED-netwerk in onze gemeente financieel worden gewaarborgd. Op die manier vergroten we de kwaliteit van ons AED-netwerk en de hulpverlening die via dat netwerk plaatsvindt. 11.

Werkbudget implementatie ruimtelijk beleid Er spelen voortdurend ruimtelijke beleidsontwikkelingen op provinciaal en landelijk niveau (bijv. op het gebied van stikstof en spuitzonering fruitteelt), die vragen om een gemeentelijke vertaling en toepassing. Met dit werkbudget kunnen we de voor onze gemeente van belang zijnde ontwikkelingen volgen en deze inzetten om de ontwikkelprojecten en ruimtelijke initiatieven in onze gemeente zo goed mogelijk te faciliteren. 12. Energieloket De lasten van het energieloket zijn tot nu toe incidenteel gedekt. De huur voor de Knop is tot en met 2025 gedekt vanuit bestemmingsreserve Duurzaamheid. De coördinator is in 2022 uit de bestemmingsreserve duurzaamheid gedekt. Vanaf 2023 nemen we de kosten voor de coördinator structureel in de begroting op. 13. Gebiedsmarketing Uit het coalitieakkoord “Samen bouwen” is de beleidsnota Gebiedsmarketing 'West Betuwe op de Kaart' met actiepunten voortgekomen. Aan de hand van diverse actiepunten en activiteiten gaan we in deze coalitieperiode concreet aan de slag om West Betuwe als agro toeristische gemeente en dé fruitgemeente van Nederland (nog beter) op de kaart te zetten. De verdere ontwikkeling en uitvoering doen we samen met bewoners, bedrijven en partners. Hiervoor is uitvoeringsbudget nodig. 14.

Tekort herinrichting openbare ruimte fase 1 Asperen De investering is benodigd om het ontwerp van een klimaat adaptief en toekomstbestendige inrichting van een deel van oud-Asperen mogelijk te maken. Dat wil zeggen, een robuust rioolsysteem, voldoende waterbuffering en het creëren van verbeterd verblijfsklimaat. Daarbij zijn de wensen van de bewoners van oud Asperen op het gebied van verblijf en toegankelijkheid (auto minder dominant, creëer entrees en verblijfsgebieden die recht doen aan het karakter van de kern) en oplossingen om hitte- en droogtestress (bv meer groen en biodiversiteit) en wateroverlast (creëren van waterbuffering in de vorm van wadi’s) in de toekomst te voorkomen.

19

5. Dekkingsmaatregelen Om de ambities van het coalitieakkoord te realiseren stellen we de volgende dekkingsmaatregelen voor: Bedragen x 1.000 euro

Financieel perspectief

2022 Saldo

2023 Saldo

2024 Saldo

2025 Saldo

Dekkingsmaatregelen structureel - Taakstelling omvang college - Taakstelling VRGZ Dekkingsmaatregelen incidenteel - Subsidioloog - Verkoop Vastgoed - Vrijval Bestemmingsreserve Precario Totaal

2026 Saldo 68 422

50 2.101 2.151

350 1.000

300 500

300 500

250 500

1.350

800

800

1.240

Dekkingsmaatregelen structureel Bij West Betuwe Financieel in Evenwicht is besloten tot een taakstelling voor de omvang van het college van 1 fte per 2022 en een taakstelling op de bijdrage voor de veiligheidsregio vanaf 2023. De taakstelling voor het college is deels ingevuld per 2022. Het niet gerealiseerde deel van 0,6 fte verwerkten we in de eerste bestuursrapportage 2022. Vanaf de volgende bestuursperiode, die start in 2026, boeken we deze taakstelling weer in. De taakstelling voor de veiligheidsregio is niet haalbaar de komende jaren. Dit verwerkten we in de eerste bestuursrapportage 2022. Echter willen we voor de langere termijn dit traject niet stopzetten en streven ernaar om vanaf 2026 de bijdrage toch te verminderen met 422.000 euro. Dekkingsmaatregelen incidenteel We gaan intensief gebruik maken van een subsidioloog. We verwachten dat deze subsidioloog diverse subsidies gaat binnenhalen voor onder andere de verduurzaming van de dorpshuizen. We zetten daarom een taakstelling op de inzet van de subsidioloog. Ook zetten we in op incidentele voordelen door de verkoop van vastgoed. Zo verwachten we 1 miljoen euro voordeel te halen uit de verkoop van Kuipershof 4 in 2023 en 1,5 miljoen euro in de jaren 20242026 door de verkoop van diverse andere gemeentelijke panden. Daarnaast hebben we nog een bestemmingsreserve Precario ter grootte van 2,1 miljoen euro.

Deze reserve heeft geen bestemming meer, daarom stellen we voor om deze vrij te laten vallen.

20

6. Kansen en risico's 6.1.

Kansen

We zien kansen op het gebied van subsidiemogelijkheden. Daar hebben we in deze perspectiefnota voor een deel al rekening mee gehouden door het inzetten van de subsidioloog en de verwachting van subsidies op bepaalde onderwerpen. We willen maximaal de subsidiemogelijkheden, die er zijn, gaan benutten. Het Rijk heeft tot nu toe vanaf 2026 een lagere algemene uitkering voor de gemeenten begroot. Wij verwachten dat hier meer duidelijkheid over gaat komen. Bijvoorbeeld rondom de structurele vergoedingen voor de jeugdzorg lopen al discussies. Verder heeft een onderzoek van TNO uitgewezen dat voor het onderhoud van de Nederlandse infrastructuur bijna 3 miljard euro extra nodig is. Wanneer het Rijk deze boodschap ter harte neemt, volgen op termijn ook extra middelen voor het onder meer het wegenonderhoud naar de gemeente.

6.2.

Risico's

In totaal identificeerden we 35 risico's. Voor de leesbaarheid van deze paragraaf beschrijven we in het risicoprofiel alleen de risico's waarvan het financiële effect groot en de kans dat het risico zich voordoet ook groot of zeer groot is. Voor een nadere duiding verwijzen we u naar de Jaarrekening 2021. Voor de bepaling van het weerstandsvermogen rekenen we wel alle risico's door. Dit doen we met behulp van een Monte Carlo simulatie, die we ook gebruiken voor het bepalen van de benodigde risicoreserve voor de grondexploitatie. De uitkomst van de Monte Carlo simulatie voor de risico's, exclusief grondexploitatie, is 17.276.000 euro. Het risicoprofiel van de grondexploitatie is 11.436.000 euro, waardoor het totale risicoprofiel van de gemeente 28.712.000 bedraagt. Geïdentificeerde grote risico's: Programma

Doel

Proces/ project

Risicogebeurtenis

Kans

Financieel effect

Door krapte op de arbeidsmarkt niet

Voldoende Bedrijfsvoering

personeel voor

Invullen vacatures

uitvoering taken

kunnen invullen openstaande

90%

groot 250.000 500.000

vacatures noch kunnen inhuren

Duurzaamheid

Gemeentelijke

en milieu

zorgplicht milieu

Bodemsanering Spijk

grondexploitatie

Economie

bedrijventerreinen

Sanering komt voor rekening gemeente verzamelde risico's na Monte Carlo

Absoluut

2.973.000

simulatie Niet volledig of

Grip op de Sociaal domein

uitgaven voor Jeugd en Wmo

vertraagd realiseren Programma Bouwen

structurele

aan sociale kracht

taakstelling

90%

zeer groot, 1.000.000

21

Programma

Doel Grip op de

Diverse

uitgaven van

programma's

verbonden partijen

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing

Proces/ project P&C documenten van gemeenschappelijke regelingen (GR-en)

Risicogebeurtenis Niet afgedekte risico's GR-en

Kans

Financieel effect

50%

1.450.000 -

zeer groot, 2.000.000

Derving Invoering Wet

legesopbrengsten

kwaliteitsborging

die mogelijk niet

bouw op 1 januari

geheel

2023

gecompenseerd

50%

groot 250.000 500.000

wordt door het rijk

Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke

grondexploitatie woningbouwprojecten

verzamelde risico's na Monte Carlo

Absoluut

8.463.000

simulatie

vernieuwing Totaal van de overige risico's met een Diversen

gering bedrag of een

1.239.000

lage kans van optreden

22

7. Financiële samenvatting Exploitatie Na verwerking van de voorstellen nieuw beleid uit hoofdstuk 4 ziet het financieel meerjarenperspectief van de exploitatie er als volgt uit: Bedragen x 1.000 euro

Financieel perspectief Voorlopig saldo en vertrekpunt Perspectiefnota 2023

2022 Saldo 1.003

2023 Saldo 3.643

2024 Saldo 4.801

2025 Saldo 7.195

2026 Saldo -1.176

Nieuw beleid structureel Nieuw beleid incidenteel

-2.050

-309 -4.320

-403 -3.651

-553 -2.754

-612 -460

Dekkingsmaatregelen structureel - Taakstelling omvang college - Taakstelling VRGZ Dekkingsmaatregelen incidenteel - Subsidioloog - Verkoop Vastgoed - Vrijval Bestemmingsreserve Precario

68 422

50

350 1.000

300 500

300 500

250 500

2.101

Totaal

1.104

364

1.547

4.688

-1.008

Toevoegen aan Algemene reserve

-1.104

-364

-1.547

-4.688

-

-

-

-

-

-1.008

Totaal saldo financieel perspectief Perspectiefnota 2023

Algemene reserve De vrije ruimte van de Algemene reserve ziet er na verwerking van de bovenstaande mutaties als volgt uit: Bedragen x 1.000 euro

Vrije Algemene reserve 1-1-2022

3.068

Toevoegen Algemene reserve 2022 Toevoegen Algemene reserve 2023 Toevoegen Algemene reserve 2024 Toevoegen Algemene reserve 2025

1.104 364 1.547 4.688

Totaal beschikbare vrij Algemene Reserve na verwerking Perspectiefnota 2023

10.771

23