RAS Tussenresultaten hittebelevingsonderzoek.pdf
Tekst van het document
Hitte Belevingsonderzoek Tussenresulaten December 2020
Colofon Dit belevingsonderzoek Hitte wordt uitgevoerd ter voorbereiding op de Hitteproef 2021 en 2022 en is een samenwerking van TAUW , Hogeschool van Amsterdam en de deelnemende provincies, gemeenten en woningbouwcorporaties.
Auteurs Monique de Groot Marieke van der Linde Batoul Mesdaghi
Begeleidingsgroep Provincie Gelderland: Nancy de Vries Provincie Utrecht: Kira Schaeffers Provincie Zuid-Holland: Charlotte van der Kleijn Gemeente Amersfoort: Anne Vrouwe Gemeente Arnhem: Hans van Ammers Gemeente Leiden: Sofia van Holstein Gemeente Nijmegen: Ton Verhoeven Gemeente Rotterdam: Tara van Iersel Gemeente Utrecht: Marit Linckens Gemeente West-Betuwe: Albert-Jan Oevering Havensteder: Maria Kluijtenaar Kleurrijk Wonen: Emile Lindeboom Talis: Kim Kerckhoffs
Klimaatverbond: Madeleen Helmer Hogeschool van Amsterdam: Froukje de Vries
Inhoud
Inleiding Resultaten • Algemene gegevens respondenten • Hittebeleving • Gevolgen hitte • Oorzaken hitte • Handelingsperspectief bewoners
Conclusies en aanbevelingen 3.
Inleiding Afgelopen zomer hebben de Hogeschool van Amsterdam, Klimaatverbond, Groene Huisvesters, GGD en Tauw provincies, gemeenten en woningbouwcorporaties verspreid over Nederland benaderd om deel te nemen aan de hitteproef. Doel van de hitte proef is inzicht te krijgen in de koelbehoefte van woningen en de factoren die van invloed zijn op oververhitting van woningen. Ondanks het grote animo was de tijd te kort om de hitteproef grootschalig op te zetten. Uiteindelijk hebben we in Amsterdam en Groningen bij 5 complexen (11 woningen) metingen kunnen doen. Om voor volgend jaar beter voorbereid te zijn en toch lering te kunnen trekken uit de hittegolf van afgelopen zomer, hebben het aangeboorde netwerk benut om in het najaar een belevingsonderzoek op te starten middels een online enquête onder bewoners. Hiermee beogen we (onder andere) inzicht te krijgen in: • Hoe bewoners (gebruikers) de warmte hebben ervaren: welke temperatuur is acceptabel, welke hinder is ondervonden en welke koelbehoefte • Welke maatregelen zijn genomen en welke maatregelen ze mogelijk achten op het niveau van het gebied, gebouw en gebruiker
Deelnemers is ook gevraagd of zij interesse hebben in deelname aan de Hitteproef 2021/2022. Hiervoor is momenteel een RAAKsubsidie in aanvraag. In de eerste schift is de enquête verspreid onder in totaal xx huurders van woningbouwcorporaties Talis en Kleurrijk wonen. Een tweede schift volgt in januari 2021. Voorliggend rapport laat de tussenresultaten zien naar aanleiding van de eerste schift (4000 respondenten). Ook worden gerichte aanbevelingen voor mogelijke maatregelen op gebieds-, gebouw- en gebruikerniveau. In maart 2021 volgt de eindrapportage waarin ook de resultaten en aanbevelingen van de 2e schift zijn meegenomen. Wanneer de subsidie aanvraag voor de Hitteproef in 2021/2022 gehonoreerd wordt, zullen in maart hiervoor de voorbereidingen van start gaan. Samen met de begeleidingsgroep van provincies, gemeenten en woningbouwcorporaties zal een selectie van woningen gemaakt worden. Ook wordt dan bepaald hoe de meetsensoren onder de bewoners verspreid gaan werken en welke aanvullende gegevens nodig (en beschikbaar) zijn voor aanvullende analyses. Hiervoor zijn reeds een aantal (organisatorische) aanbevelingen gedaan op basis van de hitteproef 2020.
Algemene gegevens respondenten Leeftijdsverdeling respondenten • In totaal hadden op 4 december 3835 respondenten de enquête ingevuld. • In totaal is de enquête naar 19.000 huishoudens verstuurd. • Bijna 44% van de respondenten is boven de 56 jaar.
• De laagste respons komt vanuit de groep jongeren en jongvolwassenen (~1.3%).
5.
Algemene gegevens respondenten Woonplaats
Woonplaats
Nijmegen
• Van de ruim 1800 respondenten die de woonplaats hadden aangegeven hebben, komt het grootste deel uit Nijmegen en Wijchen.
Wijchen
Leerdam Culemborg Lent
Tiel Geldermalsen Asperen Arkel
Vuren Totaal aantal respondenten die woonplaats aangaven
Aantal respondenten
%
1070
57,6%
536
28,9%
55
3,0%
44
2,4%
37
2,0%
36
1,9%
10
0,5%
6
0,3%
5
0,3%
4
0,2%
1857
6.
Algemene gegevens respondenten Aandeel respondenten met chronische ziekte •
Ongeveer 40% van alle respondenten was chronisch ziek.
•
Op 1 januari 2018 hadden 58% van de Nederlandse bevolking één of meer chronische aandoeningen. Het percentage mensen met één of meer chronische aandoeningen neemt echter toe met de leeftijd. Ruim 95% van de mensen van 75 jaar en ouder in Nederland heeft ten minste één chronische aandoening.
•
In de enquête gaf 47% van de respondenten van 76 jaar of ouder aan dat ze een chronische gezondheidsproblemen hadden.
7.
Hittebeleving Hitte en leeftijd
• 73% van de respondenten geeft aan dat zij tijdens de zomer van 2020 last hadden van hitte in hun woning. • Wanneer binnen de leeftijdsgroepen wordt gekeken, geldt dat hoe jonger de respondenten waren, hoe sneller ze aangaven last te hebben van de hitte.
8.
Hittebeleving
9.
Hittebeleving De hoogste temperatuurmeting • 87% van de respondenten gaf aan de temperatuur thuis te meten. • De gemiddeld hoogste temperatuur gemeten in woningen is 31.1 graden (links). • Dit werd door de helft van de respondenten overdag als hinder ondervonden, de andere helft gaf aan dat dit in de avond of de nacht een probleem was (rechts).
10.
Hittebeleving Wie meet de temperatuur niet? • Van de 13% die aangeeft de temperatuur niet in huis te meten, is 41% 56 jaar of ouder.
Leeftijd
Aantal respondenten (%)
66 - 75 jaar 56 - 65 jaar 25 - 35 jaar 46 - 55 jaar 36 - 45 jaar 76 jaar of ouder Jonger dan 25 jaar
22.0 19.0 17.0 16.0 15.0 9.0 3.0
11.
Hittebeleving Hitte en de wijk • De mensen die aangaven last te hebben gehad van de hitte tijdens de warme dagen woonden voornamelijk in flats (41%) of rijtjeshuizen (32%). • Van de respondenten die aangaven dat ze last hadden van de hitte in de zomer, gaf 40% aan dat ze in een wijk woonden met weinig groen.
12.
Hittebeleving Hitte en de buitenruimte • Van 73% van de respondenten die last had van de hitte, gaf ruim 81 procent aan dat zij oftewel geen buitenruimte hadden, oftewel een buitenruimte hadden met weinig schaduw. • Wanneer men een buitenruimte had kon hij niet direct gebruik maken van de ruimte omdat het binnen minder warm was, of omdat er eerst een parasol moest worden neergezet (zie tabel).
Bent u tijdens de warme dagen gaan afkoelen in de tuin of op het balkon?
%
Nee, in mijn woning was het koeler dan in de tuin of op het balkon
49
Ja, maar niet direct (u moest bijvoorbeeld eerst nog een parasol neerzetten voor meer schaduw…)
37
Ja, op het balkon of in de tuin is veel schaduw
9
Nee, ik heb geen tuin of balkon
5
13.
Hittebeleving Hitte en de buitenruimte • Wanneer verder gekeken wordt naar de tuin geldt hoe minder groen, hoe meer mensen hadden aangegeven last gehad te hebben van de hitte.
14.
Gevolgen van hitte Welke gevolgen kon met niet oplossen? • De belangrijkste gevolgen van de hitte waren volgens respondenten slaapproblemen (62% gaf dit aan) en minder energie overdag (59% gaf dit aan). Dit waren ook de problemen waarvan men aangaf die niet op te kunnen lossen (zie figuur hiernaast). • Ruim een derde van de respondenten dat gezondheidsklachten niet kon oplossen had geen chronische aandoening.
15.
Oorzaken van hitte Oorzaken
Aantal keer genoemd
% respondenten in flats dat dit noemde
Het huis heeft geen zonneschermen
736
46,1%
Geen zonneschermen
Het huis heeft weinig schaduw
712
44,6%
-
Weinig schaduw
Het huis heeft veel glas waardoor veel zon het huis in schijnt
702
44,0%
-
Veel glas waardoor zon in huis schijnt
Het huis heeft een plat dak
563
35,3%
Het huis is geïsoleerd waardoor de warmte wordt vastgehouden
540
33,8%
De kamers van het huis liggen direct onder het dak
465
29,1%
Het huis heeft slechte ventilatie
375
23,5%
Het huis heeft geen gordijnen
23
1,4%
Totaal aantal respondenten in flats
1597
Oorzaken in flats • Vaakst genoemd: -
16.
Oorzaken van hitte Oorzaken in rijtjeshuizen • Vaakst genoemd:
Oorzaken
Aantal keer genoemd
% respondenten in rijtjeshuizen dat dit noemde
Het huis heeft weinig schaduw
623
51,8%
-
Weinig schaduw
Het huis is geïsoleerd waardoor de warmte wordt vastgehouden
452
37,6%
-
Isolatie van het huis
Het huis heeft geen zonneschermen
398
33,1%
-
Weinig zonneschermen
Het huis heeft veel glas waardoor veel zon het huis in schijnt
333
27,7%
Het huis heeft slechte ventilatie
317
26,4%
De kamers van het huis liggen direct onder het dak
204
17,0%
Het huis heeft een plat dak
165
13,7%
Het huis heeft geen gordijnen
4
0,3%
Totaal aantal respondenten in rijtjeshuizen
1202
17.
Oorzaken van hitte Oorzaken in hoekwoningen • Vaakst genoemd:
Oorzaken
Aantal keer genoemd
% respondenten in hoekwoningen dat dit noemde
Het huis heeft weinig schaduw
371
52,8%
-
Weinig schaduw
Het huis is geïsoleerd waardoor de warmte wordt vastgehouden
251
35,7%
-
Isolatie van het huis
Het huis heeft geen zonneschermen
204
29,0%
-
Weinig zonneschermen
Het huis heeft veel glas waardoor veel zon in het huis schijnt
192
27,3%
Het huis heeft slechte ventilatie
187
26,6%
De kamers van het huis liggen direct onder het dak
102
14,5%
Het huis heeft een plat dak
75
10,7%
Het huis heeft geen gordijnen
3
0,4%
Totaal aantal respondenten in hoekwoningen
703
18.
Oorzaken van hitte Oorzaken in seniorenwoningen • Vaakst genoemd: -
Weinig schaduw
-
Isolatie van het huis
-
Kamers liggen onder dak
Oorzaken
Aantal keer genoemd
% respondenten in seniorenwoningen dat dit noemde
Het huis heeft weinig schaduw
150
45,7%
Het huis is geïsoleerd waardoor de warmte wordt vastgehouden
111
33,8%
De kamers van het huis liggen direct onder het dak
92
28,0%
Het huis heeft veel glas waardoor veel zon het his in schijnt
85
25,9%
Het huis heeft slechte ventilatie
84
25,6%
Het huis heeft geen zonneschermen
73
22,3%
Het huis heeft een plat dak
61
18,6%
Het huis heeft geen gordijnen
0
0,0%
Totaal aantal respondenten in seniorenwoningen
328
19.
Maatregelen tegen hitte Handelingen bewoners • In de ochtend en avond wanneer het koeler is zetten respondenten zowel in de woonkamer als de slaapkamer het raam open. In de middag gaat die juist dicht en wordt de zon afgeweerd door het sluiten van gordijnen of het beneden halen van zonneschermen.
20.
Maatregelen tegen hitte Middelen voor afkoeling • 71% van de respondenten maakt gebruik van een ventilator • 11% maakt gebruik van een airco of ventilatiesysteem
• 9% maakt gebruik van allebei
21.
Maatregelen tegen hitte Wat zorgt er nu al voor verkoeling? • Vaakst voorkomende worden zijn uit te splitsen in: -
Groen in de omgeving dat zorgt voor schaduw (bomen, tuin)
- Zonwering bij de woning zelf dat zorgt voor schaduw (gordijnen, rolluiken, parasol, zonnescherm, screen) -
Apparatuur voor koeling (airco, ventilator)
-
Water in de omgeving (gracht, fontein, water)
22.
Conclusies Op basis van tussenresultaten De resultaten bevestigen over het algemeen de verwachtingen van de begeleidingsgroep •
Ook uit landelijke cijfers blijkt dat 20% gebruik maakt van een airco
•
Huizen zijn te goed geïsoleerd waardoor de warmte zich opbouwt
•
Omgeving biedt geen schaduw
•
Tuinen zijn grotendeels verhard
•
Groot deel van gebruikers past slim ventileren toe en voorkomt instraling door sluiten van gordijnen/zonwering
•
Dakverdieping warmer dan tussenverdieping
•
Het patroon ‘hoe jonger hoe meer last van hitte’ wordt niet herkend
•
Overhitting voorkomen vraagt een combinatie van maatregelen op gebieds-, gebouw- en gebruikersniveau
•
Bewoners hebben weinig mogelijkheden voor verkoeling buiten het huis (tuin of omgeving)
•
Water in de omgeving wordt als verkoelend ervaren
23.
Aanbevelingen Gebied •
Zorg voor voldoende koelteplekken op loopafstand van iedere woning zodat mensen overdag buitenshuis de koelte kunnen opzoeken
•
Maximaliseer het percentage groen per wijk om de omgevingstemperatuur overdag en in de nacht te verlagen
•
Plaats aan de zuid en westzijde van de straat bomen om instraling in de woning te beperken
•
Geef prioriteit aan gebieden met relatief veel (eenzame) ouderen of kwetsbaren.
Gebouw •
Voorkom instraling door het plaatsen van buitenzonwering aan de zuid- en westzijde van het gebouw
•
Investeer in een duurzaam koud/warmte systeem
•
Stimuleer of reguleer de vergroening van tuinen om de omgevingstemperatuur overdag en in de nacht te verlagen
•
Plaats bomen voor schaduw en om instraling te voorkomen
Gebruiker •
Voorkom instraling door het sluiten van gordijnen aan de zuid- en westzijde van het gebouw
•
Ventileer zodra het buiten koeler is dan binnen
•
Zorg voor luchtige kleding en drink voldoende
24.
Aanbevelingen voor hitteproef Nadere onderzoeksvragen per domein: Gebied •
Effect omgevingstemperatuur (dag en nacht)
•
Effect nabijheid koelteplek / water
•
Effect bomen in straat
•
Effect schaduw van directe buitenruimte (tuin/balkon)
Gebouw
•
Isolatie
•
Zonwering
•
Instraling
•
Verwarming/koelingssysteem
•
Dak- en gevelbekleding (kleur en materiaal)
Gebruiker •
Relatie gedrag (spuien, zonwering)
•
Relatie leeftijd (kwetsbaarheid en perceptie)
•
Relatie gezondheid (kwetsbaarheid en perceptie)
•
Relatie gebruik en activiteitenniveau (bijv. thuiswerken) 25.
Organisatorische aanbevelingen voor hitteproef Organisatie en selectie • Tijdig starten met selecteren van en contact leggen met woningen • Eerder plaatsen van buttons • Onderzoek mogelijkheden voor distributie via woningbouwcorporaties • Locaties moeten tactisch gekozen worden zodat zowel analyse tussen woningtypen en gebied als variaties binnen woningtypen geanalyseerd kunnen worden • Ook metingen verrichten in woningen waarvan geen klachten bekend zijn om positieve effecten te kunnen identificeren. Documentatie • Informatie over de gebied, gebouw en locatie buttons, beter documenteren (bijvoorbeeld met foto’s en plattegronden). • Karakteristieken van de meetlocaties meer in detail documenteren correct (onderscheid studio/appartement, oppervlakte, ramen, isolatiegraad) • Duidelijke instructie geven bij handelingsformulier voor meer standaardisatie • Digitaliseren handelingsformulier voor minder foutgevoelige en snellere verwerking
26.
Monique de Groot +31615380949 monique.degroot@tauw.com