Presentatie TiWa Louis de Jel Uitgebreid document voor raadsleden.pdf

Dit document is gebaseerd op informatie van het waterschap, waaronder Animatie Waaldijk Tiel-Waardenburg na versterking. Indruk van vergunningenontwerp in vogelvlucht. - YouTube en op informatie van bewoners. De animatie dateert van december 2020: de damwanden bij de Donkerstraat in Heesselt en bij het Veerhuis in Varik staan er nog niet op. Simpel uitgelegd gaat De Ideale Rivierdijk uit van constructies over 19.5 km van Tiel tot Waardenburg. Damwanden in de dijk -van welk materiaal moet worden onderzocht- leveren een extra veilige dijk op en voorkomen onnodige schade aan ons iconische dijklandschap.

Het waterschap liet vanwege de dijkversterking een onderzoek uitvoeren door adviesbureau RAAP. Resultaat was het rapport ‘Cultuurhistorische analyse deelgebieden dijkversterking Tiel-Waardenburg’, geschreven door S. van der Veen en F. van Hemmen.

1

Op het traject Tiel-Waardenburg komen bewoners op voor hun leefomgeving. Op een paar plekken heeft dat ertoe geleid dat er alsnog damwanden in de dijk komen. Op dit moment is het waterschap van plan om op 8 kilometer met constructies te gaan werken, 11,5 kilometer zou een verbrede gronddijk worden. Daarvoor moeten volgens cijfers van Waterschap Rivierenland 2050 bomen gekapt (de meeste buitendijks) en 5 huizen gesloopt worden.

Het binnendijkse Kwelbos ten westen van Varik heeft volgens de onderzoekers een zeer hoge cultuurhistorische waarde. Advies van RAAP is om binnen de huidige aanberming te blijven en er een informatieve Waalzuil te plaatsen. Het waterschap wil hier echter binnenwaarts versterken waardoor dit unieke gebied aangetast wordt. Dit is een filmpje vanuit de auto. Variks Kwelbos: https://www.youtube.com/watch?v=bwLqgBQsJPQ (TIP: zet geluid even uit omdat er af en toe wind inslaat) Maar ook buitendijks gaat er bij Varik flink gekapt worden, bijv bij de Stiftsche Uiterwaarden, ten koste van vooral de oude knotwilgen en grienden. Stiftsche Uiterwaarden: https://www.youtube.com/watch?v=sZXcKpGqjmY En ten westen van Ophemert ook. Bos bij Ophemert: https://www.youtube.com/watch?v=DblFhR2tGTs

2

Het lijken allemaal dezelfde bomenfilmpjes, maar deze stukken bos zijn gezichtsbepalend voor het cultuurlandschap dat met de huidige plannen drastisch gaat veranderen.

(bron: Volkskrant) Nog één voorbeeld van bomenkap dan. Een privé bos tussen Heesselt en Varik waar binnendijks tussen de 16 en 25 meter wordt gekapt. Er is een buizerdnest dat actief wordt verdedigd door de vogels, en er zitten uilen, andere roofdieren en reeën in het bos. ‘Liefdeloos’, zeggen de bewoners. De communicatie door het waterschap wordt als zeer bedroevend ervaren, daarom is een advocaat ingeschakeld (dit is zeker niet de enige locatie waar de rechter eraan te pas moet komen. https://www.youtube.com/watch?v=AymGTBr1l8Y

3

Protest van bewoners heeft geleid tot wijzigingen in de plannen van het Waterschap. Bij deze zeldzame boom, die een eigen website heeft, wordt de dijk naar buiten toe versterkt. Gevolg: kappen bomen buitendijks. Kan dat niet zonder kappen? In vroegere tijden werden langs de dijk bomen geplaatst om de dijk te beschermen tegen golven en ijsgang. Die bomen staan daar dus niet zomaar: ze zorgen voor extra veiligheid! Ook volgens recent onderzoek heeft vegetatie een golfremmende werking, hetgeen de veiligheid vergroot. Te kappen bomen tegenover de Zwarte Populier bij Opijnen: https://www.youtube.com/watch?v=-yMk1bKaAdM Als het waterschap buitendijks daadwerkelijk 1800 bomen gaat kappen, is dat niet bevorderlijk voor de veiligheid.

HUIZEN DIE GESLOOPT WORDEN:

4

Iets voorbij Waalbandijk 74 in Heesselt is door bewonersprotest een damwand gekomen bij het arbeidersbuurtje van de voormalige steenfabriek. Er staat een kastanjeboom van 111 jaar oud, gaat die het overleven? https://www.youtube.com/watch?v=UQX09QG2NZ8 Waarom kan die damwand niet doorgetrokken worden om Waalbandijk 74, een karakteristiek Betuws huis uit 1926 met bomen erbij die bijna net zo oud zijn, te behouden? Waalbandijk 74: https://www.youtube.com/watch?v=r0IA9MMS6O8 Het kleine huisje in de dijk linksboven in de Powerpoint-afbeelding staat in Opijnen. Het kan behouden blijven met een ruimtesparende dijktechniek. Het waterschap zegt impliciet dat derden niks te maken hebben met wat er met dijkhuizen gebeurt: dat is een zaak tussen het waterschap en de eigenaar.

5

In Ophemert worden twee huizen vlak naast elkaar gesloopt. Een eigenaar heeft ervoor gekozen om verder van de dijk nieuw te bouwen. De eigenaren van nummer 61 hielden het voor gezien en dat prachtige huis wordt gesloopt. In 1995 is hier in het buitentalud een stalen damwand aangebracht omdat de bewoners van de twee buitendijkse huizen weigerden te vertrekken (ondanks de dwang die het waterschap toen uitoefende). Waarom het waterschap ter plekke binnenwaarts wil versterken, waardoor twee binnendijkse huizen gesloopt moeten worden, is een raadsel. Het waterschap zegt dat dat is voor de binnenwaartse stabiliteit. Maar de reeds aanwezige damwand is een ruimtesparende techniek waarop kan worden verhoogd. De twee huizen kunnen volgens ons behouden blijven als de oude en de nieuwe damwand met elkaar verbonden worden.

Nog andere bijzondere zaken:

6

a. Bomen bij het Veerhuis in Varik

Het waterschap wilde de permacultuurtuin en de bomen van het Veerhuis verwijderen. Door actie van het Veerhuis komt er nu een damwand, zo is voor de zomervakantie besloten. Dit heeft ook met de Molenblok plannen te maken. De damwand gaat aansluiten op de damwand bij de fundamenten van Huijs te Varick. Die blijven vanwege de kosten gespaard, omdat opgravingen miljoenen euro’s zouden kosten. Bij de Varikse molen zou nog een huis gesloopt worden. b. Dijkputten in oudhoevig land in Ophemert. Uit het RAAP rapport: “Het ensemble van de Akkerstraat vertegenwoordigt een hoge cultuurhistorische waarde vanwege de zeldzaamheid van het nog intacte oudhoevig land en de herkenbaarheid van de bedijkingsgeschiedenis door de dijkputten buitendijks en de historische erven binnendijks.” En verder: “Het geboomte in deze natte zone moest met hoogwaters de dijk ook extra bescherming geven tegen aanvallen van ijs en golven.” Op dit moment is al oranje verf op deze bomen aangebracht.

7

c. De overtuinen van Ophemert

RAAP rapport: “Er is hier sprake van een gave en bijzondere relatie tussen het binnen- en buitendijks gebied. Waar op veel andere plaatsen dit oudhoevig voorland in latere perioden is verdwenen, is het hier behouden gebleven. In de ondergrond kunnen archeologische resten worden verwacht uit de periode van voor de dijkteruglegging. Dit ensemble vertegenwoordigt een hoge cultuurhistorische waarde, vanwege de ouderdom, zeldzaamheid en gaafheid van de overtuinen in relatie tot de restgeul (steilrand), de volmiddeleeuwse dorpskern en het landgebruik (boomgaarden). Naast de bovengrondse cultuurhistorische waarden zijn ook de verwachte archeologische waarden potentieel zeer waardevol.” Het waterschap wil hier de dijk een flink stuk naar buiten verleggen, ondanks deze waarden. Waarom wordt deze locatie niet beschermd door een damwand, zoals bij Huijs te Varick? Mag dit zomaar?

8

Er is een animatie gemaakt van De Ideale Rivierdijk die als alternatief is ontwikkeld in samenwerking met Waterschap Rivierenland. https://www.youtube.com/watch?v=z-o8ZAbP5lY De voordelen van dijkontwerp De Ideale Rivierdijk op een rij  extra veiligheid: voldoet aan een hogere veiligheidsnorm; zelfs als de rivier het complete buitentalud zou wegspoelen blijft de wand aan de buitenzijde staan als ‘rots in de branding’  toekomstbestendig en duurzaam, ook bij extreem hoogwater en droogte  ons iconische landschap wordt behouden  als hinderlijk ervaren kwel en piping worden tegengegaan  bewoners en toeristen willen graag een wandel/fietspaadje onderaan de dijk of hoger op het buitentalud, zo blijkt uit onderzoek van het waterschap  de verkeersveiligheid wordt enorm verbeterd  de buitenteen wordt met dat paadje zodanig versterkt, dat gravende dieren geen kans meer hebben en dus niet meer gedood hoeven worden  de aanwezige vervuiling in de dijk wordt ingepakt en kan niet meer/minder goed uitspoelen  de plas-dras en de vegetatie buitendijks zorgen voor extra veiligheid en biodiversiteit 9

NOTA BENE: we doen geen stellige uitspraken welk materiaal het beste is voor de damwanden. Dat moet het ENW nader onderzoeken. Bijvoorbeeld bentoniet, staal of kunststof hebben allemaal specifieke voor- en nadelen en kostenplaatjes. Pas op de plaats: onderzoek naar betere ontwerpuitgangspunten; herberekeningen kosten en baten hoog nodig In de Tweede Kamer is ruimtelijke kwaliteit hoogst actueel, zie dit artikel van 14 september D66 en GroenLinks: vergroot ruimtelijke kwaliteit bij waterprojecten - Waterforum. Ons Bewonersinitiatief is direct en indirect actief naar de Tweede Kamer en het HWBP. Binnen het waterschap en in het vakblad Waterforum (BIJLAGE) is op dit moment discussie over de ontwerpuitgangspunten en de ruimtelijke kwaliteit van de dijk. Professor Stefan van Baars beweert dat constructies in de dijk lekken kunnen veroorzaken. Op het dijkvak Wolferen-Sprok komt geen dijkverhoging, alleen versterking. Zijn de plannen van het waterschap Rivierenland nog wel bij de tijd? De kostenplaatjes waarmee wordt gerekend zijn verouderd. Denk alleen al aan de grondstoffenprijzen waardoor de verbouwing van het Gemeentehuis van West Betuwe te duur gaat uitpakken. Op het dijkvak Wolferen-Sprok, dat op dit moment door het waterschap wordt aangepakt, is er een budgetoverschrijding van 40%.

Puur het materiaal voor constructies zal duurder zijn (maar hoeveel is niet helder te krijgen), maar als je verder kijkt dan dat zou het kostenplaatje er heel anders uit kunnen zien:  ‘schone’ grond is veel duurder dan licht vervuilde grond, waar aanvankelijk mee gewerkt zou worden  de levensduur moet worden meegerekend: een gronddijk gaat 50 jaar mee, een constructiedijk 100 jaar (bron: HWBP), nu een investering is een besparing in de toekomst  er zijn diverse kostenbesparingen: de dijk hoeft minder verhoogd te worden, er is minder onderhoud nodig, er zijn minder compensatiemaatregelen nodig en de bestrijding van gravende dieren vervalt  maatschappelijke kosten en baten: als er veel moois verloren gaat, leidt dat tot waardevermindering van het landschap en minder waardering door de mensen

Bezuinig niet op veiligheid!

10

11