IN119 Bijlage Lokaal preventieakkoord gemeente West Betuwe.pdf

SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023 Lokaal preventieakkoord Gemeente West Betuwe

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

3

2.

Van een Nationaal akkoord naar een West Betuws lokaal akkoord

4

3.

Wat doen we al?

4

4.

Het preventieakkoord in verbinding met het sportakkoord

5

5.

De thema’s van het preventieakkoord West Betuwe

6

6.

Een gezond gewicht voor iedereen

6

7.

Het voorkomen van (problematisch) alcoholgebruik

9

8.

Een rookvrij West Betuwe

11

9.

Veerkrachtige en weerbare jongeren

13

10.

Uitvoering geven aan het preventieakkoord

16

11.

Continuering, monitoring en borging

17

12.

Deelnemende partijen

17

13.

Bijlagen: cijfers gewicht, alcohol, roken en mentale gezondheid

18

Auteur en procesbegeleider: Sharon Cents Gezondheidsmakelaar GGD Gelderland-Zuid Afdeling Gezond Leven scents@ggdgelderlandzuid.nl – 06 57 11 60 03

2 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

1. Inleiding Landelijk is er in 2018 een Nationaal preventieakkoord (NPA) gepresenteerd. Hierin hebben meer dan 70 landelijke organisaties afspraken gemaakt om de gezondheid van de Nederlanders te bevorderen. In het akkoord is aandacht voor meer bewegen in een gezonde omgeving, thuis, op de sportvereniging en op school. Minder overgewicht, obesitas en diabetes. Daarnaast zullen kinderen in 2040 de geur van tabaksrook niet meer herkennen en begint geen enkel kind meer met roken. Bijna nergens komen we nog volwassen rokers tegen. Ook vinden we het normaal dat jongeren onder de 18 geen alcohol meer drinken. Volwassenen weten dat je kunt genieten van een drankje, maar dat alcohol ook risico’s met zich mee kan brengen. We kennen de alternatieven als bijvoorbeeld 0.0%. Gezondheid wordt bepaald door een combinatie van lichaam en geest. Daarnaast beïnvloeden individuele kenmerken, gedrag, maar ook de sociale en fysieke omgeving de gezondheid van inwoners. West Betuwe heeft als uitgangspunt een brede blik op gezondheid, positieve gezondheid (Machtelt Huber, IPH). Door uit te gaan van Positieve Gezondheid verschuift de focus van aandoeningen van wat niet meer lukt naar wat iemand nog wel kan. Met dit model leren we verder te kijken dan alleen de fysieke gesteldheid. Ook zaken zoals het mentaal welbevinden en zingeving zijn onderdeel.

Door dit model te omarmen kan je een brug slaan tussen zorg, welzijn en andere domeinen. Gezondheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van iedereen geworden. Van gemeente, partners en inwoners. Het aantal mensen dat een chronische ziekte of een mentaal probleem heeft, neemt toe. Landelijke cijfers laten zien dat 50 procent van de Nederlandse bevolking boven de 18 jaar overgewicht heeft. 23 procent rookt en 18 % drinkt overmatig of zwaar. Deze ongezonde gewoonten kosten jaarlijks 35.000 doden en 9 miljard aan zorgkosten. Als we niks doen, heeft over 20 jaar 62 procent van de mensen overgewicht, waaronder ook één derde van de jongeren. Het aantal rokers en overmatige drinkers is de afgelopen decennia weliswaar gedaald, maar deze daling stagneert. Bij jongeren zien we het fenomeen dat zij grote hoeveelheden alcohol in één keer drinken (‘bingen’). Ook bij vijftigplussers zien we meer overmatig drinken. De gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen zijn groot. Mensen met een lage opleiding en laag inkomen hebben vaker te maken met een slechte gezondheid. Ze roken meer, hebben vaker overgewicht, bewegen te weinig en eten ongezonder. Ook zien we bij deze groep meer stress en mentale problemen. Met aandacht voor positieve gezondheid, preventie en een gezonde leefstijl kunnen we de gezondheidsrisico’s juist bij deze groepen verkleinen en ziektes voorkomen of uitstellen.

Mensen die veel bewegen, voldoende ontspannen en gezond eten, zitten meestal lekker in hun vel, presteren beter en zijn langer vitaal. Vanwege corona is er een extra motivatie om in te zetten op verschillende gezondheidsthema’s. In het afgelopen jaar is door onderzoek van het RIVM duidelijk geworden dat angst, somberheid en eenzaamheid is toegenomen, met name voor jongeren en jongvolwassenen. Rokers zijn gemiddeld meer gaan roken en het overgewicht is aan het stijgen. Daarom beseffen we ons nu des te meer hoe belangrijk het is om gezond te zijn en lekker in je vel te zitten.

3 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

2. Van een Nationaal akkoord naar een West Betuws lokaal akkoord In navolging op het nationale preventieakkoord sluit West Betuwe zich aan bij de thema’s overgewicht, alcohol en roken. Daarnaast voegen we mentale gezondheid toe als thema. Wie zich mentaal fit en veerkrachtig voelt en lekker in zijn vel zit, is in staat te werken aan een gezonde leefstijl en is weerbaarder om de ‘normale’ stressvolle gebeurtenissen en omgeving beter aan te kunnen. Dit akkoord is opgesteld voor 3 jaar in samenwerking met verschillende partijen. Samen gaan we aan de slag bestaande succesvolle initiatieven uit te breiden naar andere gebieden binnen de gemeente en geven we goede ideeën van professionals, inwoners en vrijwilligers een impuls. Door afspraken te maken met lokale partijen kunnen we draagvlak creëren om zo dicht bij de inwoners in te zetten op gezondheid. Begin januari is gestart met de voorbereidingen voor dit preventieakkoord. Per thema is een werkgroep samengesteld met karttrekkers die binding hebben met het betreffende thema. Deze karttrekkers hebben werkgroep sessies gevoerd om zo kansen, verbinding en mogelijkheden voor samenwerking in kaart te brengen. Er zijn ideeën verzameld en doelen en ambities opgesteld. Daarna is er een meeleesronde geweest met overige samenwerkingspartners. Het proces is begeleid door de gezondheidsmakelaar van de GGD Gelderland Zuid.

In het preventieakkoord werken we vanuit een aantal uitgangspunten (Nota bouwen aan sociale kracht): • • • • •

Samen met inwoners en partners Samen West Betuws Werken Erop af cultuur Inclusieve gemeente. We werken vanuit de benadering positieve gezondheid

Dit akkoord sluit aan bij het NPA maar heeft ook eigen ambities, passend bij de uitdagingen van West Betuwe. De gemeente is aanjager en heeft als rol een voorwaarde te scheppen voor een gezonde omgeving. Daarin wil de gemeente een voorbeeldrol innemen door zelf gezonde medewerkers, een gezonde kantine en een rookvrije omgeving te stimuleren. Dit preventieakkoord is van iedereen die mee wil doen. Het is een groeidocument met een dynamisch karakter. Daarom is het van belang te verbinden en te blijven ontmoeten. Elkaar blijven inspireren om zo tot een gezonder West Betuwe te komen. 3. Wat doen we al? Er zijn al veel activiteiten en projecten in West Betuwe die bijdragen aan het bevorderen van de gezondheid. Verschillende organisaties werken samen op leefstijlthema’s. Via onderstaande thema’s en projecten werkt West Betuwe op dit moment al een het bevorderen van een gezonde leefstijl. Kansrijke start We kiezen ervoor om zo vroeg mogelijk in te zetten op een gezonde start van kinderen en nemen deel aan het landelijke programma Kansrijke start. Dit

4 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

JOGG

Samen Leren voor Gezond Gewicht Een gezonde omgeving Een lokaal gezondheidsbeleid 2021

Het sportakkoord

Inzet van de BSC

Gezonde school & helder op school Regioplan laaggeletterdheid

programma is gericht op kinderen in de eerste 1000 dagen van hun leven met specifieke aandacht voor kinderen die geboren worden in een kwetsbare situatie. Door vroeg signalering en preventieve interventies rondom zwangerschap, geboorte en de eerste levensjaren, maken meer kinderen kans op een goede start. West Betuwe is een Jongeren op Gezond Gewicht gemeente. We stimuleren beweegactiviteiten en gezonde voeding voor jong en oud en werken hierin samen met onze partners. Een regionaal programma waarin West Betuwe specifiek inzet op kinderen en hun ouders in de gebieden Zuid-West. In de Omgevingswet nemen we een veilige en gezonde leefomgeving mee als uitgangpunt, om de gezondheid van onze inwoners te stimuleren. We willen dat onze inwoners een goede gezondheid ervaren en een gezonde leefstijl bevorderen. Opgedane ervaringen binnen het preventieakkoord vormen een basis voor het in 2021 te stellen gezondheidsbeleid met bijbehorende uitvoeringsagenda. Meer mensen in beweging laten komen is het doel van het Sportakkoord West Betuwe. Bewegen is belangrijk voor een goede gezondheid op allerlei vlakken. Om een verbinding te maken tussen het sportakkoord en het preventieakkoord is het wenselijk ambities naast elkaar te leggen en op elkaar aan te laten sluiten. Er zijn buurtsportcoaches die actief zijn op alle scholen. Werken vraaggericht aan sport en bewegen ook voor kwetsbare groepen.

Daarnaast is de buurtsportcoach het verlengstuk richting de praktijk in het uitvoeren van veel ingediende plannen voor het Lokaal Sportakkoord. De buurtsportcoach is ondersteunend actief voor de sportformateur en Adviseur Lokale Sport in het uitstippelen van de route die gaat worden bewandeld met het Lokaal Sportakkoord en bied ondersteuning aan verenigingen. De gezonde school adviseur heeft contact met alle scholen en ondersteunt scholen bij het maken van gezondheidsbeleid. Taal en gezondheid zijn sterk met elkaar verbonden. Laaggeletterden missen vaak de vaardigheden om informatie over gezondheid te verkrijgen, te begrijpen, te beoordelen en te gebruiken bij het nemen van beslissingen over hun gezondheid. Dit heeft gevolgen voor hun gezondheid. Zij voelen zich minder gezond en zijn dat vaak ook. Ze maken vaker dan de geletterde burgers gebruik van zorg van een huisarts of ziekenhuis en doen juist minder vaak een beroep op preventieve zorg of nazorg.

Verderop in dit akkoord zal bij de hoofdstukken van de specifieke thema’s toegelicht worden hoe er al ingezet is op het thema. 4. Het preventieakkoord in verbinding met het sportakkoord Het preventieakkoord is een mooie aanvulling op het in 2020 ontwikkelde sportakkoord. Het Sportakkoord West Betuwe draagt eraan bij dat meer inwoners meer plezier in sport en bewegen kunnen hebben. Ieder op zijn of haar eigen niveau. We activeren d.m.v. diverse kleinere projecten inwoners, vanuit sport- en beweegaanbieders, in samenwerking met de gemeente, het onderwijs, welzijn, de gezondheidszorg en het bedrijfsleven.

5 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

De sportformateur is nauw betrokken bij de ontwikkeling van dit preventieakkoord. Op deze manier kunnen we het sport- en preventieakkoord met elkaar verbinden en samenwerken aan gemeenschappelijke doelen. Denk hierbij aan het uitbreiden van een JOGG-aanpak in de gemeente en het werken naar een gezonde sportomgeving. Sport levert daarnaast een belangrijke bijdrage aan het gezond en fit voelen en het voorkomen van overgewicht. De volgende doelen staat benoemd in het sportakkoord: 1. Inclusief sporten en bewegen, waar voor iedereen een leven lang plezier in sporten en bewegen zonder belemmeringen wordt nagestreefd; 2. Duurzame sportinfrastructuur, om heel Nederland te voorzien van functionele, goede en duurzame sport- en beweegvoorzieningen; 3. Vitale sport- en beweegaanbieders, om voor iedere Nederlander een passend, bereikbaar en toegankelijk sport- en beweegaanbod te hebben; 4. Positieve sportcultuur, zodat iedereen overal met plezier, veilig, eerlijk en zorgeloos kan sporten en bewegen; 5. Van jongs af aan vaardig in bewegen, met de ambitie dat meer kinderen aan de beweegnorm gaan voldoen en dat hun motorische vaardigheden gaan toenemen (met focus op de leeftijdsgroep van 0 tot 12 jaar); 6. Topsport die inspireert, vanuit de gedachte dat Nederlandse topsportprestaties en topevenementen in Nederland een cruciale inspiratie vormen voor de verenigende waarde van sport. 5.

De thema’s van het preventieakkoord West Betuwe We willen graag dat álle mensen in West Betuwe gezond en gelukkig door het leven gaan. Bovendien willen we dat gezondheidsverschillen kleiner worden. Dat lijkt eenvoudig, maar dat is het niet: een gezonde leefstijl is voor de één makkelijker te realiseren dan voor de ander. Daarom denken we dat het belangrijk is om aandacht te hebben voor leefstijl en de daarmee samenhangende factoren; om inwoners van West Betuwe te helpen met het maken van gezonde keuzes. In dit preventieakkoord richten we ons op verschillende leeftijden. In de specifieke onderwerpen is een prioritering aangebracht. Daar waar we de meeste gezondheidswinst kunnen behalen op korte termijn gaan we starten. Ook kijken we naar waar al goede ideeën zijn. Op alle thema’s gaan we samenwerken met de mensen om wie het gaat; de inwoners van West Betuwe. Die betrokkenheid doen we zo vroeg mogelijk zodat we een goed beeld krijgen van behoeften en beter kunnen prioriteren. Inwoners benaderen èn betrekken we via de voor hen bekende kanalen. Dit zijn bijvoorbeeld de gebiedsmakelaars, welzijnswerkers, jongerenwerkers, kinderopvang, onderwijs en ouderenbonden. Nog niet altijd is het voor inwoners en professionals helder waar het aanbod te vinden is. Daarom wordt gewerkt aan een platform ‘Gezond in West Betuwe’ waarin alles te vinden is over gezondheid en sport.

Op deze website kunnen ook verhalen gedeeld worden zodat organisaties elkaar kunnen inspireren. 6. Een gezond gewicht voor iedereen Overgewicht behoort zoals benoemd in het LPA tot een van de belangrijkste volksgezondheidsproblemen van dit moment. Overgewicht (en obesitas) zijn verantwoordelijk voor hartfalen, hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Na roken zorgen obesitas gerelateerde ziekten voor het meeste verlies aan gezondheid. Een inzet op de aanpak van een gezond gewicht vergroot het aantal levensjaren zonder ziekte of beperkingen en verkleint de maatschappelijke kosten. Daarnaast heeft een gezond gewicht ook invloed op het welbevinden. Uit gegevens van de GGD-gezondheidsmonitor blijkt dat 14% van de kinderen tussen de 5 en 14 jarigen kampt met overgewicht. 49% van de volwassen en 62% van de ouderen hebben een BMI >25kg/m2 (= overgewicht). Een van de factoren die een rol spelen bij overgewicht zijn sociaal

6 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

economische factoren. Op wijkniveau zien we grote verschillen in de gebieden van West Betuwe. (Zie bijlage voor cijfers over gewicht) Doelstelling: In dit preventieakkoord zetten we de komende 3 jaar samen in op het voorkomen en terugdringen van overgewicht en obesitas door samen te werken aan onderstaande ambities. Ambitie korte termijn: In 2025 zien we een dalende trend van de overgewichtcijfers en zijn er minder verschillen tussen de verschillende gebieden. We zetten eerst in op die gebieden waar het overgewichtspercentage hoger is dan gemiddeld. Ambities lange termijn 2030 4-12 jaar - Heeft 90% of meer van de kinderen een gezond gewicht (nu 86%) - Bewegen 85% of meer van de kinderen meer dan 1 uur per dag (Nu 80%) 13-16 jaar - Heeft 86% of meer van de jongeren een gezond gewicht (Nu 83%) - Bewegen 60% of meer van de jongeren meer dan 5 dagen per week 1 uur per dag (nu 55%) Het uitganspunt is dat zoveel mogelijk kinderen voldoen aan de beweegrichtlijn van 1 uur per dag matig intensief bewegen en 3 x per week botversterkende oefeningen (Beweegrichtlijn 4-18 jaar, kenniscentrum sport) Volwassen vanaf 19 jaar - Heeft 61% of meer van de volwassen een gezond gewicht, een BMI <25 kg/m2 (nu 51%) - Beweegt 80% of meer voldoende (NNGB/fit norm/wekelijks) (nu 72%) Senioren/ouderen vanaf 65 jaar - Heeft 48% of meer van de ouderen een gezond gewicht, een BMI <25kg/m2 (38%) - Beweegt

84% of meer van de ouderen voldoende (nu 74%) Uitgangspunt is dat zoveel mogelijk volwassenen en ouderen voldoen aan de beweegrichtlijn van 2,5 uur per week matig intensief bewegen, 2 x per week spier en botversterkende oefeningen en balansoefeningen voor ouderen (kenniscentrum sport) Wat doen we al om aan de doelstelling en ambities te werken: • Gezonde School vanuit de GGD is een programma dat scholen helpt om te werken aan een gezonde leefstijl. Een school kiest hierbij één of meer gezondheidsthema’s, zoals Voeding of Bewegen en sport. De Gezonde School aanpak zet per thema in op vier pijlers: educatie, schoolomgeving, signaleren en beleid. • Kansrijke start met de thema’s Gezond Zwanger Worden en voorlichting leefstijlthema’s via Mamacafés (in opstartfase) • Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) inzet op oud gemeente Geldermalsen • Beweeg Meer, Eet Gezond; inzet op gebied Zuidwest. Vanuit het regionale project samen leren voor gezond gewicht. • Diabetes Challenge op 2 plekken in de gemeente; Geldermalsen en Deil • Sportakkoord – met o.a. inspiratiesessie over gezonde sportkantines (1 juli) • Verbeteren van een gezonde omgeving vanuit de omgevingsvisie

7 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

•

• • •

Dat SMAAKT! Dit is een project lopend vanaf 2014 gericht op kooklessen en gezonde voeding binnen het basisonderwijs. Dat SMAAKT! Is een samenwerking tussen Lions Club Rivierenland en Welzijn West Betuwe. Wordt in 2021-2022 voortgezet bij groep 1 t/m 4 Beweegactiviteiten aangeboden door BSC De bibliotheek op school (4-18 jaar) op school waarbij de leescoach de school ondersteunt op het gebied van leesbevordering. BoekStart (0-6 jaar) kinderopvang/peuteropvang en consultatiebureau.

Hoe zetten we hierop in en versterken we onze huidige inzet? - We informeren inwoners van West Betuwe over gezond eten en drinken. Hierin gaan we ons in eerste instantie focussen op de gebieden waar meer overgewicht en minder beweging is. - We richten de omgeving van West Betuwe zo in dat het bewegen stimuleert. Denk aan het plaatsen van QR-fit paaltjes bij speeltuinen, meer inzet op het versterken van motorische vaardigheden, aantrekkelijke speelplaatsen, passend sport en beweegaanbod. - We stimuleren gezonde kantines en daarin het aanbod van gezonde voeding (sportkantines, schoolkantines, bedrijfsrestaurants). Om inzicht en bewustwording te creëren organiseren we bijeenkomsten voor werkgevers over ‘Gezonde Werkvloeren’. - Meer scholen gaan voor een ‘Gezonde School’ met aandacht het beleid op voeding, gezonde kantines, beweging en sport. Een gezonde school behoort tot het DNA van het onderwijs. - Er komen meer watertap punten op publieke plekken en meer aandacht voor water drinken. - We gaan met supermarkten in gesprek over scholing op gezonde voeding (schijf van 5) en kunnen inwoners ondersteunen bij het lezen van etiketten. Scholen kunnen op supermarktsafari bij de lokale supermarkt. - Meer pedagogisch medewerkers worden getraind in de Gezonde Kinderopvang gezondheidsthema’s als voeding, buitenspelen en sociaal emotionele ontwikkeling.

- We verkennen een aanpak voor een sluitende keten voor kinderen & volwassen met overgewicht en obesitas. Versterken van de samenwerking en doorverwijzing van de huisarts. De huisarts heeft hierin behoefte aan een heldere sociale kaart. - We gaan de Diabetes Challenge uitbreiden op meerdere plekken in de gemeente. - We ondersteunen ideeën vanuit het sportakkoord om gezamenlijk meer inwoners in beweging te krijgen. - We breiden JOGG verder uit in de andere gebieden van West Betuwe. - We organiseren fittesten voor specifieke doelgroepen waarbij we deze inwoners begeleiden naar een passend vervolgaanbod. Dit doen we samen met huisarts, fysiotherapeuten en fitnesscentra. - We onderzoeken het idee Fitness Thuishulp voor senioren, waarbij fitnessinstructeurs bij senioren op bezoek komen en uitleg geven over spierversterkende oefeningen, die thuis zelfstandig kunnen worden uitgevoerd. Ook ontvangen de deelnemers een voedingsschema. - We verkennen de mogelijkheid voor het inzetten van een gezinsaanpak rondom laaggeletterdheid. Hiermee willen we ouders thuis en instellingen ondersteunen bij het inrichten van een positief taalklimaat.

Partijen die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de afspraken en zich committeren aan het behalen van de doelstelling en ambities: JOGG regisseur– Sportformateur (Kartrekker Gillian Franje) met Gemeente West Betuwe – GGD Gelderland-Zuid –– Healthclub45 – Welzijn West Betuwe – Beesd voor Elkaar – Bibliotheek

8 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

Rivierenland - Huisartsenpraktijk Waardenburg – Fysio Xtra Waardenburg – Praktijk Eet en Leef (diëtist) Nog te benaderen partijen bij uitvoering: Onderwijs/kinderopvang – supermarkten – huisartsen – sportkantines – werkgevers- commerciële sportaanbieders

7. Het voorkomen van (problematisch) alcoholgebruik Sinds 2005 is het advies van de gezondheidsraad om geen alcohol of in ieder geval niet meer dan 1 glas per dag te drinken. Meer dan 1 glas per dag is ongunstig vanwege een verhoogde kans op een beroerte, borstkanker en darmkanker. Problematisch alcoholgebruik leidt tot een toename van zorgkosten door bijvoorbeeld vroegtijdig overlijden, verkeersongevallen, ziekte en verslaving, kosten voor politie en justitie en problemen en de persoonlijke levenssfeer. De laatste jaren hebben we in West Betuwe al een positieve verandering gezien in het drinkgedrag van jongeren. In 2003 gaven 63% van de jongeren aan alcohol te hebben gedronken in de afgelopen 4 weken. In 2019 was dat nog 31%. De trend is dus positief, maar heeft zich de afgelopen jaren niet zo stevig voortgezet dan eerdere jaren. Omdat alcoholgebruik voor het 18e levensjaar extra riskant is, onder andere voor de ontwikkeling van de hersenen, is het van belang te blijven inzetten om jongeren zo laat mogelijk in aanraking te laten komen met alcohol. Jongeren geven aan het meest thuis te drinken en bij anderen thuis, daarna volgen uitgaansgelegenheden. In de gebieden zien we hierin grote verschillen (zie bijlage). Op veel plekken in de gemeente lijkt alcohol drinken bij de ‘cultuur’ te horen. Jongeren mogen al vroeg meedrinken in sportkantines of op de vrijdagmiddagborrels.

Binnen het thema alcohol zetten we in eerste instantie in op alcoholpreventie op jongeren en algemene kennis bij alle inwoners over de gezondheidseffecten van alcohol. We zetten in op de gehele sociale omgeving van jongeren, de voorbeeldfunctie van ouders en de plekken waar jongeren komen. In een later stadium worden ook doelstellingen voor ouderen & volwassen geformuleerd. Doelstelling: In dit preventieakkoord zetten we de komende 3 jaar samen in op het voorkomen van alcoholgebruik onder jongeren en problematisch alcoholgebruik bij volwassen en ouderen door samen te werken aan onderstaande ambities. Ambities korte termijn In 2025 kennen 80 % van de inwoners van West Betuwe van 12 jaar en ouder de belangrijke gezondheidseffecten van alcohol. In 2025 zien we een dalende trend in het gebruik van alcohol (onder jongeren) en zijn er minder verschillen tussen de verschillende gebieden. Daarom zetten we eerst in op die gebieden waar het alcoholgebruik hoger is dan gemiddeld. Ambities lange termijn 2030 13-16 jaar - Heeft 75% of meer van klas 2 en 50% of meer van klas 4 aan nog nooit alcohol te hebben gedronken. (Nu 63% en 31%) - Geeft 90% van jongeren aan in de afgelopen 4 weken niet gedronken te hebben (nu 69%) - Heeft 0% in klas 2 nog binge gedronken (nu 7%) en minder dan 20% bij klas 4 (34%) in de laatste 4 weken.

9 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

-

Vindt minder dan 5% van de ouders het goed als hun kind alcohol drinkt onder de 18 jaar (nu 18%)

Het uiteindelijke streven is het alcoholgebruik onder jongeren naar de 0% te krijgen onder de 18 jaar. Volwassen vanaf 19 jaar - Het overmatig alcoholgebruik is gedaald naar 13% (nu 17%) - Zwaar alcoholgebruik is gedaald naar 6% (nu 10%) Senioren/ouderen vanaf 65 jaar - Het overmatig alcoholgebruik is gedaald naar 15% (nu 20%) - Zwaar alcoholgebruik is 2% (nu 6%) Wat doen we al? - Bewustwording in het onderwijs via Gezonde schoolmethodiek Helder op school. Dit is een methode die inzet op de 4 peilers; Opstellen helder beleid, geven van lessen die werken, signaleren en begeleiden van leerlingen met problemen, aanpassen fysieke omgeving en betrekken van ouders - Online interactief theater en voorlichting voor ouders - Oudervoorlichting en opvoedingsondersteuning op maat via Homeparty’s: een ouder nodigt andere ouders uit samen in gesprek te gaan over alcoholgebruik en opvoeding. - We doen mee met de campagne IKPAS - Cursussen IVA (instructie verantwoord alcohol schenken) bij sportclubs en verenigingen. - Jongerenwerk en geïndiceerd Straathoekwerk (verslavingsspreventie); gesprekken met jongeren en laagdrempelige, kortdurende motivatie trajecten middel bewezen effectieve interventies - Trainen van professionals: Signaleren, begeleiden en bespreekbaar maken van middelengebruik (alcohol) - Kansrijke start gezond zwanger worden en zijn.

- Alcohol-nee-contract groep 8 basisschool met opvoedondersteuning en gesprektips Hoe gaan we hierop inzetten en versterken we onze huidige inzet: - We gaan in contact met ouders van groep 8 leerlingen om hen te ondersteunen en volgen omtrent het alcoholgebruik bij hun kind. We ontwerpen hiervoor een follow up systeem waarmee we ouders kunnen volgen en kunnen voorzien van tips. We zetten hierbij in op de kennisvergroting van ouders en jongeren juist in die leeftijd waar het kantelpunt ligt van ‘ik ga nooit drinken naar experimenteren (12-14 jaar) We ondersteunen ouders periodiek in de opvoeding. We ontwikkelen een toolkit voor ouders die hierop een vervolg willen. - We starten een nalevingsonderzoek Leeftijd controle door middel van mysterieshoppers. Hiermee willen we alcoholverstrekkers ondersteunen. We hebben de ambitie om alcohol verstrekkingspunten te verminderen de in de gemeente. - We zetten tijdens campagne weken (IKPAS, DryJanuari, NIX18, Zien drinken doet drinken, BOB) extra in op het organiseren van activiteiten in gebieden daar waar het alcoholgebruik hoger is dan gemiddeld. - We zetten in op de sociale omgeving van jongeren in het ontmoedigen van het gebruik van alcohol door jongeren; thuis door de ouders, op school door docenten (via de methodiek Gezonde School en inzet Helder op School) en schoolbeleid en in de sociale omgeving; op de

10 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

-

-

-

sportclub (dwarsverband met sportakkoord gezonde sportkantine en thema roken) en in de vrije tijd (evenementen). We organiseren meer activiteiten voor jongeren om verveling tegen te gaan en zo de stap naar alcohol (en roken) te verkleinen. We bieden jongeren alternatieven zodat zij gezonde keuzes kunnen maken. We zetten in op de net 18 geworden doelgroep met de campagne Dranquilo We verkennen een aanpak voor de 55+ doelgroep in samenwerking met huisarts, welzijn, ouderenbonden en andere partijen. We organiseren een IkPas Battle in de regio met andere gemeenten; Het terugdringen van alcoholgebruik is een van de onderwerpen bij de inzet van de Gezonde Werkvloeren en sportkantines, genoemd bij het thema gezond gewicht. (Denk aan alcoholdrugs- medicijnbeleid, BOB-campagnes) We gaan met elkaar een verkenning doen n.a.v. signalen bij specifieke doelgroepen. Naast alcoholholgebruik nemen we ook het middelengebruik mee. We willen afspraken maken afspraken met supermarkten over de marketing van alcohol. Er is geen alcoholmarketing van jongeren (ook geen 0.0%) We organiseren meer Instructies Verantwoord Alcohol Schenken (IVA) scholingen voor bar vrijwilligers in de sportsector. We zetten in op stoppen met alcoholgebruik en actieve voorlichting gezond zwanger worden via het project Kansrijke start.

Verloskundigen en huisartsen zetten actief in op het signaleren en bespreekbaar maken van alcoholgebruik bij van zwangeren.

Partijen die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de afspraken en zich committeren aan het behalen van de doelstelling en ambities: Iriszorg (Kartrekker Roos van Dijk) met Gemeente West Betuwe – GGD Gelderland-Zuid – Connect2Jeugd – Mozaïek Welzijn Sportformateur – Huisartsenpraktijk Waardenburg Partijen die we gaan betrekken in de uitvoering Onderwijs – supermarkten – huisarts - sportverengingen – Werkgevers – commerciële sportaanbieders – horeca

8. Een rookvrij West Betuwe Meer dan 20.000 mensen per jaar sterven aan de gevolgen van (mee)roken. Roken is daarmee de nummer 1 te voorkomen doodsoorzaak. Iedere week raken er honderden nieuwe kinderen verslaafd aan roken. Als ze blijven roken, is de kans meer dan 50% dat ze aan de gevolgen van roken komen te overlijden. Daar willen we een eind aan maken! Het draagvlak voor een rookvrije generatie is enorm gegroeid in de laatste jaren. In West Betuwe gaan we aan de slag om nog meer verschil te gaan maken voor onze opgroeiende kinderen en jeugd. Ook in West Betuwe starten nog te veel jongeren met roken. Op dit moment roken 7% van de jongeren tussen de 14 en 16 jaar wekelijks (gezondheidsmonitor jeugd, 2019). Er zijn gebieden in West Betuwe waar 12% van de zwangere vrouwen af en toe roken tijdens de zwangerschap en roken gemiddeld 4% van de kinderen thuis passief mee.

Doelstelling In dit preventieakkoord zetten we de komende 3 jaar samen in op een rookvrije generatie. Zo min mogelijk jongeren gaan roken en er is geen toename onder rokende volwassen en ouderen.

11 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

Ambities korte termijn 2025 In 2025 zien we een dalende trend in rokende jongeren en zijn er minder verschillen tussen de verschillende gebieden. Daarom zetten we eerst in op die gebieden waar het aantal rokers hoger is dan gemiddeld. - In 2025 zijn alle sportverenigingen en commerciële sportaanbieders rookvrij. Ambities lange termijn 2030 13-16 jaar - Roken minder 99% van de jongeren niet wekelijks (nu 93%) - Heeft minder dan 2% ooit een sigaret gebruikt (nu 12%) Volwassen & ouderen - 0% van de zwangeren rookt nog tijdens de zwangerschap (nu 8.5%) - Is het aantal rokers onder volwassenen gedaald van 21% naar 11% - Is het aantal rokende senioren (65+) gedaald van 11% naar 3% Algemene ambities: - In 2030 of eerder hangen er in alle speeltuinen, kinderboerderijen en andere plekken waar kinderen en jongeren komen bordjes dat deze plekken rookvrij zijn.

-

In 2030 zijn alle gemeentelijk gebouwen en terreinen rookvrij In 2030 is de gehele zorg rookvrij

Wat doen we al? - Campagne Stoptober - In 2020 zijn schoolterreinen en kinderdagverblijven wettelijk rookvrij geworden. We bieden scholing ondersteuning hoe dit aan te pakken. - Een aantal verenigingen zijn al rookvrij - Er is een regionale inspiratiesessie geweest omtrent Rookvrije generatie - Kansrijke start waarin we aandacht hebben voor Gezond Zwanger worden - Er zijn gesprekskaarten ontwikkeld om handhavers te ondersteunen tijdens hun werkzaamheden en rokers te motiveren het goede voorbeeld te geven of te stoppen. Hoe gaan we hierop inzetten en versterken we onze huidige inzet: - We voeren actief beleid op een rookvrije omgeving en zorgen dat alle speelplekken en kinderboerderijen in de gemeente rookvrij zijn, zichtbaar met een bord van rookvrije generatie. - We zetten in op stoppen met roken en actieve voorlichting via het project Kansrijke start. Verloskundigen en huisartsen zetten actief in op het niet roken (en alcoholgebruik) van zwangeren. - Met elkaar in kaart brengen wat de mogelijkheden zijn en inzetten op de promotie van het aanbod stoppen met roken in samenwerking met zorgprofessionals (huisarts) en Menzis stoppen met roken stimuleren en ondersteuning bieden. Daar waar mogelijk ook het gebruik van e-health stimuleren.

12 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

-

-

Via het sportakkoord en JOGG sluiten we met het thema roken aan bij de gezonde sportkantine en een rookvrij terrein. We verkennen een stimuleringssubsidie voor sportclubs en dorpshuizen bij een niet roken beleid. We zetten actief in op de campagne Stoptober met activiteiten. We starten in de gebieden waar het hoogste percentage rokers is. We bieden gesprekskaarten aan voor handhavers zodat zij handvatten hebben om in gesprek te gaan met rokers op rookvrije plekken. We zetten in op een niet roken en drinken contract bij groep 8 en gaan ouders volgen (zie inzet thema alcohol). We stimuleren zoveel mogelijk organisaties om hun gebouwen en bedrijven rookvrij te maken, en stoppen met roken aanbod onder werknemers te motiveren. Rokers hebben meer ziekteverzuim en verminderde arbeidsproductiviteit door rookpauzes. Zoveel mogelijk partijen sluiten zich aan bij een Rookvrij West Betuwe

Partijen die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de afspraken en zich committeren aan het behalen van de doelstelling en ambities: Gemeente West Betuwe (Kartrekker Erik Mulder) met – GGD Gelderland Zuid – Iriszorg – Connect2Jeugd – Mozaïek Welzijn Sportformateur/JOGG – Huisartsenpraktijk Waardenburg Partijen en organisaties die we nog bij de uitvoering gaan betrekken: Onderwijs – supermarkten – huisarts –(commerciële) sportverengingen Werkgevers speeltuinen en speelplekken

9. Veerkrachtige en weerbare jongeren Het bevorderen van de mentale gezondheid onder jongeren is een van de ambities in het landelijke gezondheidsbeleid. Onder mentale gezondheid verstaan we veerkrachtige en weerbare jongeren. Mede door verschillende maatschappelijke ontwikkelingen is de vraag naar zorg en jeugdzorg toegenomen. Landelijk is men zoekende naar meer duiding van mentale gezondheid. Er zijn veel verschillende begrippen. Uit onderzoek van het Trimbos Instituut (2020) blijkt dat er momenteel veel variaties bestaan van definities en begrippen rondom mentale gezondheid van de jeugd. Op dit moment ontbreekt een eenduidig breed gedragen conceptueel model waarop definities en begrippen gebaseerd zijn. Hier blijkt wel behoefte aan te zijn. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat een deel mentale gezondheid ziet als een continuüm waarin mensen heen en weer bewegen tussen welbevinden, klachten en stoornissen. Dit model wordt ook

13 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

in dit lokaal preventieakkoord gebruikt. In West Betuwe staat evenals in de rest van Nederland de mentale weerbaarheid van jongeren onder druk. Dat komt niet alleen door de huidige coronasituatie en de maatregelen. Maar ook door de grotere prestatiedruk en hoge sociale verwachtingen die jongeren voelen. Er zijn verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en trends die impact hebben op de mentale gezondheid van jongeren. Toenemende prestatiedruk, sociale verwachtingen, groeiende kansenongelijkheid en de COVID-19 crisis zijn in dit kader belangrijke uitdagingen. Jongeren ervaren hierdoor toenemende stress en hebben meer risico op mentale problemen, zoals depressieve klachten, angst, eenzaamheid en slaapproblemen (Trimbos, 2021). Uit de cijfers blijkt dat 13% van de jongeren in West Betuwe zich niet gelukkig voelt, 12% een psychosociale indicatie heeft, 10% zich onvoldoende weerbaar voelt, 9% zich somber voelt, 12% zijn eigen gezondheid matig of slecht vindt en 38% zich zeer vaak gestrest voelt. Wanneer we deze cijfers op wijkniveau vergelijken zien we wel verschillen tussen de gebieden. (Zie bijlage) Naast deze cijfers zijn er ook de signalen vanuit de professionals. Zowel het jongerenwerk als poh- jeugd en team sociaal zien een toename van het aantal jongeren dat hulp komt vragen en behoefte heeft aan gesprekken.

In deze fase van het preventieakkoord kiezen we er nu voor eerst in te zetten op de doelgroep jeugd. In een latere fase worden hier doelgroepen en thema’s worden toegevoegd. Doelstelling In dit preventieakkoord zetten we de komende 3 jaar samen in op een gezamenlijke aanpak voor veerkrachtige en weerbare jongeren en jongvolwassenen in West Betuwe door samen te werken aan onderstaande ambities. Ambities korte termijn 2025 In 2025 zien we een stijgende trend in de ervaring van geluk bij jongeren en zijn er minder jongeren met jeugdhulp en een indicatie op psychosociale problemen. Ambities lange termijn 2030 4-12 jaar - Heeft minder dan 8% van de kinderen een verhoogd risico op psychosociale problemen (nu 12%) - Geeft 95% van de kinderen aan zich weerbaar te voelen (91%) - (Maakt minder dan …. % gebruik van jeugdhulp (nu … %) 13-16 jaar - Geeft 95% van de jongeren aan zich gelukkig te voelen. (Nu 87%) - Geeft 70% van de jongeren aan zich niet vaak gestrest te voelen (nu 62%) - Geeft 95% van de jongeren aan zicht weerbaar te voelen (nu 90%) - Maakt minder dan …. % gebruik van jeugdhulp (nu … %) Wat doen we al? - Er is een ouderavond ‘omgaan met je puber in coronatijd’ – georganiseerd. Eenmalige interventie ouders - Gezonde school aanpak en advies aan middelbare scholen; - Connect2Jeugd: o Laagdrempelige gesprekken met jongeren op straat.

14 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

-

-

o Activiteiten in de dorpen o Toekomst coaching door jongerenwerk Connect2Jeugd o Gamen met jongeren o Vragenuurtje online o Jeugd aan zet (Bootcamp, Jachtseizoen) Mozaïek: o Er is een Instagram poll uitgezet om te kijken of jongeren zich somber voelen in coronatijd. o Toekomst coaching o Laagdrempelige gesprekken op straat Welzijn West Betuwe: o Jongerenraad; er is een enquête uitgezet naar de mentale gezondheid van jongeren o Er is in het verleden een weerbaarheidstraining gegeven voor jongeren o Jong & meer 2.0/Participeer: hierin leren jongeren op zichzelf en de toekomst te reflecteren, leren kwaliteiten kennen, gaan gezamenlijk door een leerplan en worden geactiveerd om kwaliteiten in te zetten voor hun omgeving. o Jeugd aan zet; wintergames georganiseerd afgelopen winter.

Hoe gaan we hierop inzetten en versterken we onze huidige inzet: - We organiseren een campagne gericht op het bevorderen van geluk bij jongeren om ervoor te zorgen dat er meer aandacht komt voor welbevinden onder jongeren. - We zetten in op voldoende mogelijkheden voor laagdrempelig ontmoeten en ondersteuning bieden. - Mentale gezondheid wordt meegenomen als thema bij de Gezonde werkvloer. - We organiseren scholing voor professionals in basisvoorzieningen en in de eerste lijn zodat zij extra aandacht hebben voor het signaleren van mentale problemen bij jongeren. - We gaan inzetten op de weerbaarheid van kinderen en jongeren door effectief onderbouwde interventies in te zetten in het onderwijs. Scholen geven onderwijs over hoe mentaal gezond te blijven. Bijvoorbeeld door de inzet van Je brein de baas of Happyles. We willen hiermee ook bereiken dat jongeren meer weerbaar worden in de juiste keuze van een gezonde leefstijl. Dit sluit aan bij de eerste 3 leefstijlthema’s in dit akkoord. We denken hierbij ook aan de inzet van de kindtool van het IPH (positieve gezondheid) - We gaan verder met het versterken van de opvoedvaardigheden van ouders (ouders die aanwezig waren bij de online ouderavond hebben toestemming gegeven hierover mee te denken. - We gaan in pilotvorm experimenteren met 2 ideeën op twee plekken in de gemeente.

o In pilot 1 zetten we een ‘social design tool’ in om met jongeren voor jongeren te cocreëren. De tool is geïnspireerd op een best practice uit Amsterdam (Hoodlab). Hoodlab is een plek voor jongeren om samen te komen met de buurt om sociale steun en mentaal kapitaal (veerkracht en weerbaarheid) te versterken. Met deze plek creëren we de mogelijkheid om met 1 been in de leefomgeving van jongeren te staan. Het lab is een plek dat openheid, toegankelijkheid, gastvrijheid en vrijheid ademt. Hier praten we over liefde, de buurt en de zin (en onzin) van het leven. We gaan opzoek naar de talenten van jongeren met de vraag hoe ze daarmee van waarde kunnen zijn voor hun omgeving en anderen. We co-creëren samen aan sociale thema’s zoals stress, prestatiedruk, eenzaamheid, zelfredzaamheid,

15 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

-

toekomstperspectief, natuurlijke overgangen, armoede en veiligheid. Onderwijs, welzijnswerk en bedrijfsleven maken onderdeel uit van deze lerende omgeving. De plek brengt sport en beweging, health en lifestyle, kunst en cultuur en ondernemerschap met zich meebrengt in de vorm van workshops, activiteiten, spelletjes, sport en een kop thee. o In Pilot 2 zetten we in op stress coaching n.a.v. een succes traject vanuit transformatiefonds in samenwerking met jongerenwerk en een stresscoach. Hierbij gaan jongeren in kleine groepjes eens per week een activiteit doen gericht op het omgaan met stress. De leeftijd ligt tussen de 15-17 jaar en/of 18-20 jaar. We willen beginnen in een kern en gaan 6 weken lang aan de slag. Bij succes vervolgen we in andere kernen. We zetten jongeren in voor maatschappelijke stages om vanuit daar mee te denken over passende interventies voor jongeren.

Partijen die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de afspraken en zich committeren aan het behalen van de doelstelling en ambities: Gemeente West Betuwe (Kartrekker Matthijs Versteeg) met – GGD Gelderland-Zuid – Connect2Jeugd – Mozaïek Welzijn – Huisartsenpraktijk Waardenburg – Welzijn West Betuwe – Team sociaal West Betuwe – Huisartsenpraktijk – POH Jeugd huisartsen Partijen en organisaties die we nog bij de uitvoering gaan betrekken: Onderwijs – huisartsen - werkgevers – jongerenraad 10. Uitvoering geven aan het preventieakkoord Voor de ondertekenaars van het preventieakkoord komt budget beschikbaar waarmee uitwerking kan worden gegeven aan ideeën. Voor de gemeente West Betuwe is dit 30.000 euro per jaar voor de komende 3 jaar. Met deze middelen kunnen we een impuls geven aan ideeën en een beweging op gang brengen.

Organisatie Startmoment; er komt een aftrap van het preventieakkoord. We denken in de vorm van een preventieconferentie met een campagne Gezond in West Betuwe. De kerngroep van het preventieakkoord blijft bestaan. Hoe deze kerngroep uitvoering gaat geven aan de gelden van het uitvoeringsbudget wordt de komende maand verder vormgegeven. Gezamenlijk zal hiervoor een uitvoeringsplan opgesteld worden.

Communicatie Het is belangrijk dat dit akkoord zoveel mogelijk gedeeld wordt onder inwoners en professionals. Wat gaan dit doen door het ontwikkelen van een gezondheidsplatform. Hier is op dit moment al een groep mee bezig. Daarnaast ontwikkelen we de komende maand een infografic met daarin de ambities van het preventie akkoord. Deze zal ook verspreid worden onder de inwoners.

16 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

Samen met inwoners Dit akkoord is van iedereen die het gaat ondertekenen. De gemeente wil als ondertekenaar bijdragen aan het succes en van het preventieakkoord en stimuleert en ondersteunt initiatieven. Daarnaast maken we gebruik van verschillende platformen om samen te werken met inwoners. West Betuwe spreekt; Gebiedsmakelaars en sociaal werkers als verbinders naar de inwoners, De Jongerenraad, De Adviesraad sociaal domein en ouderenbonden. 11. Continuering, monitoring en borging In dit preventieakkoord zijn afspraken gemaakt voor 3 jaar. Tijdens deze 3 jaar monitoren we de uitvoering, resultaten en verdeling van de middelen. Tijdens deze periode evalueren we de ingezette interventie en activiteiten en proberen we deze te borgen in bestaande structuren. In de kerngroep verzamelen we deze gegevens en tussentijds zullen we bijsturen waar nodig. Omdat we graag willen zien wat de effecten zijn van onze inspanningen maken we gebruik van beschikbare data vanuit de GGD (de verschillende gezondheidsmonitors) en gemeentedata (gegevens WMO en Jeugd). Er komt extra gezondheidsmonitor jongvolwassenen in de leeftijd van 1625 jaar. Dit is een mooie basis als 0-meting voor alles thema’s. Daarnaast gebruiken we beschikbare data die verzameld wordt door samenwerkingspartners.

Opmerking hierbij is wel dat preventie vaak van lange adem is en het dus lastig is te beoordelen wanneer de effecten van onze inspanningen zichtbaar zijn. Daarom kiezen we op korte termijn ambities voor een dalen de trend in de cijfers en op de langere termijn van een meetbare daling. 12. Deelnemende partijen Samen bereiken we meer. Het preventieakkoord is een samenwerking met: Gemeente West Betuwe – GGD Gelderland Zuid – Iriszorg - JOGG regisseur– Sportformateur – Healthclub45 – Welzijn West Betuwe – Beesd voor Elkaar – Bibliotheek Rivierenland Huisartsenpraktijk Waardenburg – Fysio Xtra Waardenburg - Connect2Jeugd – Mozaïek Welzijn Door dit Preventieakkoord te ondertekenen, geven organisaties aan dat zij actief willen samenwerken aan de gezondheid van de inwoners van West Betuwe. Zij onderschrijven de ambitie van de gemeente om te streven naar de gezondste gemeente van Nederland! Nieuwe partijen kunnen in de toekomst uiteraard aansluiten om een bijdrage te leveren. ✓ Samen willen wij in de looptijd van dit preventieakkoord (periode 2021-2023) èn daarna doorlopend aandacht voor (positieve) gezondheid en een gezonde leefstijl; thuis, op de kinderopvang, op school, op het werk, in de (sport)vereniging, in het buurthuis en in het dorp.

✓ Samen gaan wij helpen om de ambities te verwezenlijken en committeren ons om samen te werken aan een gezonder West Betuwe voor iedereen en specifiek voor inwoners in gebieden waar we gezondheidswinst kunnen bereiken. ✓ Samen werken we aan duurzaamheid: we versterken de samenwerking, zorgen voor voldoende draagvlak bij organisaties en inwoners. We maken zoveel mogelijk gebruik van effectieve interventies en bestaande campagnes, maar gaan ook uitdagende en innovatieve activiteiten niet uit de weg. ✓ Samen stimuleren we een integrale aanpak en houden bij het opzetten van preventieve activiteiten rekening met overstijgende factoren die van invloed kunnen zijn op gezondheid.

17 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

13. Bijlagen: cijfers gewicht, alcohol, roken en mentale gezondheid Hieronder zijn de meest relevante cijfers bij de thema’s te vinden. Meer indicatoren en overzichten zijn te vinden op Tableau Public. De komende jaren komt er geld vrij voor meer onderzoek. Naast uitbreiding van de reguliere onderzoeken op jongeren en volwassenen zal extra onderzoek komen voor de doelgroep jongvolwassenen (19-65 jaar) en OGGZ. 1. Cijfers gewicht en overige indicatoren.

West Betuwe

GelderlandZuid

Bewegen, beweegt minder dan 7u per week

20%

21%

Voeding; 2 of meer suikerhoudende drankjes per dag Niet elke dag fruit

43%

37%

45%

36%

Kinderen 4-12 jaar

Niet elke dag groente

66%

56%

Sporten <3uur per week

82%

81%

Overgewicht (4-12 jaar) 13% 14% Cijfers kindermonitor 2017 & gezondheidsmonitor jeugd 2019

Jeugd 13-16 jaar

West Betuwe

GelderlandZuid

Voeding, drinkt dagelijks suikerhoudend drankje

37%

32%

Niet elke dag fruit

64%

67%

Niet elke dag groente

54%

50%

Bewegen, beweegt minder dan 5 dagen per week 1uur Sport niet wekelijks bij een vereniging

45%

51%

30%

25%

Overgewicht (12-14 jaar)

17%

15%

18 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

19 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

2. Cijfers alcohol

Gezondheidsmonitor jeugd 2019

20 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

Gezondheidsmonitor volwassenen 2016

3. Cijfers roken

Kindermonitor 2017

Gezondheidsmonitor jeugd, 2019

Aantal rokers boven gemiddeld. Heesselt

Roken 19-64 jaar

Gebied

25%

4

21 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

Waardenburg

25%

4

Heukelum oude kern

25%

1

Geldermalsen – kern

24%

5

Buurmalsen - kern

24%

3

Haaften - kern

24%

2

Vuren

24%

2

Rhenoy - buitengebied

24%

1

Rumpt - kern

24%

1

Geldermalsen Zuid

23%

5

Est

23%

4

Varik

23%

4

Ophemert - buitengebied

23%

4

Waardenburg - West

23%

4

Enspijk - buitengebied

23%

3

Beesd - kern

23%

3

West Betuwe gemiddeld

21%

Gelderland-Zuid

23%

Bovenstaande cijfers zegt iets over het rokende aantal inwoners tussen de 19 en 64 jaar. Hieronder vallen dus ook ouders van kinderen. Alle cijfers van wijken met een percentage hoger dan 23% zijn weergegeven.

22 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023

4. Cijfers mentale gezondheid jongeren

Gezondheidsmonitor jeugd, 2019

23 | SAMEN GEZOND IN WEST BETUWE 2021-2023