IN102 Evaluatie Wet verplichte ggz (Wvggz) 2020.pdf

Informatienota Datum vergadering Registratienummer Portefeuillehouder Bijlage(n)

Onderwerp

: 26 oktober 2021 : GZDGWB214410/233136 IN102 : Ton van Maanen : 1. Rapport Significant 'de evaluatie van de Wvggz in de regio GelderlandZuid 2020' (227004) 2. Vervolgproces (235674) : Evaluatie Wvggz 2020

Onderwerp Evaluatie Wet verplichte ggz (Wvggz) 2020 Kennisnemen van de evaluatie van de Wvggz in de regio Gelderland-Zuid 2020 en de daaruit voortvloeiende aanbevelingen. Inleiding Op 1 januari 2020 is de Wet verplichte ggz (Wvggz) in werking getreden ter vervanging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz). Voorafgaand aan de invoering van de Wvggz is door de colleges van 12 regiogemeenten besloten om de Wvggz gezamenlijk uit te voeren op het niveau van Gelderland-Zuid. Ook is afgesproken om na één jaar een evaluatie uit te voeren. De opdracht hiervoor is aan onderzoeksbureau Significant gegeven. Conform de toezegging in de voorbereidingsfase in 2019 informeren wij u in deze brief over de uitkomst(en). Hieronder gaan we in hoofdlijnen in op de uitkomst van de evaluatie. Voor de volledige evaluatie verwijzen we naar bijlage I. Wet verplichte ggz Waar bij de Wet bopz alleen gedwongen opname mogelijk was, kan verplichte zorg via de Wvggz ook in de thuissituatie plaats vinden. In de Wvggz staat daarnaast dat in zorgplannen die bij de rechter worden ingediend niet alleen aandacht moet zijn voor behandeling, maar ook voor maatschappelijke participatie, wonen en werk. Nieuw in de Wvggz is dat naasten een verzoek om een onderzoek in te stellen, om te bepalen of verplichte zorg nodig is, in kunnen dienen.

Tot slot zijn in de Wvggz extra waarborgen ingebouwd om de betrokkene te beschermen bij een crisismaatregel. Dit in de vorm van het horen van de betrokkene en het aanbieden van een patiëntvertrouwenspersoon. Verplichte zorg op basis van de Wvggz kan op twee manieren worden verleend: 1. op basis van een crisismaatregel (voorheen inbewaringstelling/ibs) door de burgemeester of; 2. een zorgmachtiging via de rechter. Samenvatting evaluatie Wvggz De uitvoering van de Wvggz is belegd bij de GGD Gelderland-Zuid en verloopt naar wens. Er is een goede basis opgebouwd voor ketensamenwerking, zodat voorkomende knelpunten adequaat kunnen

18 augustus 2021 Kenmerk GZDGWB214410/233136 Pagina 2 van 5

worden opgepakt. Op basis van de evaluatie zijn geen aanpassingen nodig in de wijze waarop de Wvggz-taken zijn belegd. Dit betekent dat aanbevelingen ten aanzien van de uitvoering, onderlinge samenwerking (werkafspraken), communicatie en overlegstructuur resteren. De specifieke punten uit de evaluatie worden hieronder per onderdeel geclusterd toegelicht. Crisismaatregel De burgemeester kan een crisismaatregel nemen als sprake is van zodanig onmiddellijk dreigend ernstig nadeel, dat een zorgmachtiging via de rechter niet kan worden afgewacht. De burgemeester neemt een crisismaatregel na advies (medische verklaring) van een onafhankelijk psychiater. Nieuw is dat de burgemeester de betrokkene in de gelegenheid stelt om gehoord te worden voordat hij beslist over de crisismaatregel. De gezamenlijke regiogemeenten hebben er in 2019 voor gekozen de hoorfunctie te beleggen bij Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) van GGD Gelderland-Zuid. Dit omdat hier professionals met competenties om de doelgroep op een passende manier te bejegenen werken, vanwege het schaalniveau waarop MBZ werkt en omdat dit het goedkoopst bleek. Behalve het horen is er bij de crisismaatregel niet veel veranderd ten opzichte van de Bopz. Conclusie en advies uit de evaluatie Het horen in crisissituaties heeft geen meerwaarde.

Dit omdat de betrokkene op dat moment vaak afwijzend en verward is en niet in staat is om zich helder uit te drukken. Significant doet de aanbeveling om dit landelijk aan te kaarten, zodat dit punt meegenomen kan worden in de landelijke wetsevaluatie die eind 2021 gereed zou moeten zijn. Significant geeft ook de overweging mee om te verkennen of de landelijke hoorservice van Khonraad een alternatief kan zijn voor het horen door MBZ. Met de regiogemeenten is afgesproken dat we geen wijzigingen aanbrengen in het horen in afwachting van de landelijke wetsevaluatie. Melding en verkennend onderzoek Nieuw ten opzichte van de Wet Bopz is dat inwoners en professionals een melding kunnen doen in het kader van de Wvggz. Hiermee beoogde de wetgever om met name aan familieleden en andere naasten die zich zorgen maken, een stem te geven. Gemeenten hebben de taak gekregen om de meldfunctie voor inwoners in te richten en op basis van de melding verkennend onderzoek te doen naar de noodzaak tot verplichte geestelijke gezondheidszorg. Net als het horen, zijn de meldfunctie en de uitvoering van het verkennend onderzoek belegd bij het MBZ van de GGD. Het verkennend onderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van drie criteria: 1. is er sprake van een psychiatrische stoornis; 2. is vrijwillige zorg niet (meer) mogelijk en; 3. is er sprake van ernstig nadeel.

Een verkennend onderzoek dient binnen 14 dagen na melding te zijn afgerond. Voorafgaand aan het verkennend onderzoek vindt (lichte) triage1 plaats om te bepalen of er daadwerkelijk sprake is van een melding in het kader van de Wvggz.

1

Triage is het beoordelen van slachtoffers in verschillende categorieën verdeeld naar de ernst van de verwondingen of ziektebeeld.

18 augustus 2021 Kenmerk GZDGWB214410/233136 Pagina 3 van 5

Conclusies en advies uit de evaluatie Ten aanzien van de Wvggz-meldingen is de aanbeveling om meer bekendheid te geven aan deze mogelijkheid bij inwoners en partners. De GGD pakt deze aanbeveling in 2021 op. Aanvraag zorgmachtiging bij Officier van Justitie (OvJ) door gemeente Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) levert het verkennend onderzoek met een advies aan bij de betreffende gemeente. De gemeente toetst dit advies en bepaalt aan de hand van dezelfde drie criteria of zij op basis van het verkennend onderzoek een aanvraag indient bij de Officier van Justitie (OvJ) van het Openbaar Ministerie (OM). Deze toetsing wordt in West Betuwe uitgevoerd door twee consulenten van Team sociaal. Het OM beoordeelt vervolgens of er voldoende grond is om de aanvraag in behandeling te nemen en wijst in dat geval een geneesheer directeur aan van een GGZ-instelling (in onze regio meestal Pro Persona) om een medische verklaring en zorgplan voor te bereiden. In deze fase kan de betrokkene er voor kiezen om een eigen plan van aanpak op te stellen, wat kan leiden tot (alsnog) acceptatie van vrijwilliger zorg. Op basis van de medische verklaring besluit het OM of zij een verzoekschrift indient bij de rechtbank.

Bij bovenstaand proces is het goed om te beseffen dat het overgrote deel van de zorgmachtigingen in het kader van de Wvggz niet wordt gedaan op basis van een melding bij MBZ, maar rechtstreeks bij de OvJ wordt aangevraagd door de GGZ-instellingen. De meeste zorgmachtigingen zijn afgegeven voor inwoners van gemeente Nijmegen (61%), Berg en Dal (8%) en Tiel (7%). Dit percentage ligt voor de overige gemeenten tussen 1% en 5%. Voor West Betuwe gaat het om 2% (=23 machtigingen2). Conclusie en advies uit de evaluatie Laat de toetsing van het advies, dat op basis van het verkennend onderzoek is opgesteld, bij de gemeente en delegeer dit niet (ook) naar MBZ. De gemeente heeft op deze manier beter zicht op voor wie er een zorgmachtiging wordt aangevraagd en met welke reden. Dit geeft de gemeente de mogelijkheid om de inwoner te kunnen blijven volgen. Als de GGZ-instelling het zorgplan opstelt, stelt de Wvggz dat in dat plan aandacht moet zijn voor maatschappelijke deelname. Uit de evaluatie blijkt dat voor dit nieuwe element in de wet tot nu toe te weinig aandacht is. Hierover worden nadere afspraken maken met ketenpartners. Goede afstemming tussen partners en met de hulpverlener die contact houdt met de betrokkene, die zich in een moeilijke en mogelijk veranderende situatie bevindt, is belangrijk. Hierover zijn werkafspraken gemaakt.

Hierbij is het van belang om deze afspraken steeds te bevestigen vanwege het grote aantal betrokken professionals waarin wisselingen kunnen plaats vinden. Afstemming Wet verplichte ggz (Wvggz), Wet zorg en dwang (Wzd) en Wet forensische zorg (Wfz) De Wvggz is bedoeld voor mensen met psychische problemen, de Wzd voor onvrijwillige zorg aan mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie) of een verstandelijke beperking. Voor mensen met een dubbele problematiek (bijvoorbeeld verstandelijke beperking en verslaving) is 2

Nijmegen kon de vraag niet beantwoorden of de 2% inclusief of exclusief de verlengde zorgmachtigingen.

18 augustus 2021 Kenmerk GZDGWB214410/233136 Pagina 4 van 5

afstemming nodig tussen organisaties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van beide wetten, bijvoorbeeld tussen de GGD en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Het CIZ kan namelijk een aanvraag voor een rechterlijke machtiging in het kader van de Wzd indienen bij de rechter. In de Wfz zijn de wetgevende kaders vastgelegd voor de psychiatrische zorg binnen het Nederlandse strafrecht. De wet gaat over alle vormen van forensische zorg: ambulant en intramuraal (klinisch), begeleiding en behandeling. Conclusies en advies uit de evaluatie Het CIZ betrekken in de voorbereidingsfase. Er worden hernieuwde afspraken gemaakt met het CIZ. Het maken van (nadere) samenwerkingsafspraken op het snijvlak van de Wvggz, Wzd en Wet forensische zorg (Wfz). Ketensamenwerking en overlegstructuur Zoals de Wvggz heeft bepaald, vindt in Gelderland-Zuid één keer per kwartaal het zogenaamde regionaal periodiek (keten)overleg plaats. Doel van dit overleg is de uitvoering van de Wvggz te monitoren en knel- en verbeterpunten in het aanbod van verplichte zorg te bespreken. Deelnemers zijn (een delegatie van) burgemeesters en wethouders van gemeenten, het OM, geneesheer-directeuren van GGZ-instellingen en politie. Nu de implementatiefase voorbij is, wordt de uitvoerende/ambtelijke overlegstructuur vereenvoudigt.

Conclusies en aanbevelingen uit de evaluatie Verminder de “angst” en terughoudendheid bij het aanvragen van een verkennend onderzoek en/of zorgmachtiging. Besteed aandacht aan de samenwerking met het CZI. Wees transparant naar alle ketenpartners over waar een betrokkene zich bevindt in het proces. Voorkom stroperigheid in de overlegstructuur. Benut de ervaringskennis van de patiëntvertrouwenspersoon. Heb oog voor de gemeenten binnen de regio Gelderland-Zuid die (nog) weinig ervaring hebben met de Wvggz. Tot slot In deze evaluatie ligt het accent op de (nieuwe) gemeentelijke taken en (regie op) de ketensamenwerking. Vanuit gemeentelijk perspectief zijn we tevreden over de wijze waarop de Wvggz in onze regio is uitgevoerd, ook al is er een aantal verbeterpunten, waar we mee aan de slag gaan. Er is in de evaluatie beperkt aandacht besteed aan knelpunten die specifiek zijn voor met name GGZorganisaties en het OM, zoals de hoge administratieve last die de Wvggz met zich mee heeft gebracht. Wij hopen dat deze knelpunten na de wetsevaluatie op landelijk niveau worden aangepakt. Kernboodschap Op 1 januari 2020 is de Wet verplichte ggz (Wvggz) in werking getreden ter vervanging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz).

Voorafgaand aan de invoering van de Wvggz is door de colleges van 12 regiogemeenten besloten om de Wvggz gezamenlijk uit te voeren op het niveau van Gelderland-Zuid. Vanuit gemeentelijk perspectief zijn we tevreden over de wijze

18 augustus 2021 Kenmerk GZDGWB214410/233136 Pagina 5 van 5

waarop de Wvggz in onze regio is uitgevoerd, ook al is er een aantal verbeterpunten, waar we mee aan de slag gaan. Consequenties Niet van toepassing. Financiën De totale regionale (Gelderland-Zuid) kosten voor 2020 bedragen 497.381 euro. Conform eerdere besluitvorming is het restantbedrag van 156.830 euro overgeheveld van 2020 naar 2021 voor mogelijke frictiekosten en als extra buffer voor het geval het aantal meldingen Wvggz sterk stijgt in 2021. Dit is besloten in het kader van de begroting Wvggz voor 2021. Deze begroting is in verschillende regionale bestuurlijke gremia aan de orde geweest, m.n. het gecombineerde AB van de GGD en de VRGZ (5 november 2020) en het DB en AB GGD (19 november en 10 december 2020). De begroting 2021 van de GGD is in West Betuwe op 12 mei 2020 door het college behandeld. Na afloop van 2021 wordt het resterende overschot conform de afspraken in de dienstverleningsovereenkomst Wvggz gerestitueerd aan de individuele gemeenten. Omdat het aantal meldingen in 2020 ruim 70% lager en het aantal verkennend onderzoeken bijna 90% lager lag dan vooraf ingeschat, is de verwachting dat vanaf 2021 de kosten voor de Wvggz binnen de rijksmiddelen blijven en er dus geen extra middelen nodig zijn.

De verklaring voor de afwijkende percentages komt voort uit het feit dat de meldingen en het daarop volgende verkennende onderzoek waren een nieuw fenomeen, waar geen ervaring mee was. Hierdoor was het lastig om een inschatting te maken van het aantal te verwachte meldingen en het verkennend onderzoek. De inschatting van de aantallen was gebaseerd op de landelijke inschatting, maar nu blijkt dat er veel minder wordt gemeld door inwoners en professionals, dit is ook landelijk zo. Communicatie Niet van toepassing. Vervolg Voor het vervolgproces van de uitvoering en planning verwijzen we u naar bijlage II. Bijlage(n) 1. Rapport Significant 'de evaluatie van de Wvggz in de regio Gelderland-Zuid' 2. Vervolgproces. Suggestie ter afhandeling Voor kennisgeving aan te nemen Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe, de secretaris, de burgemeester, Karen Coesmans Servaas Stoop