IN094-vijf-pilotprojecten-voor-een-positief-opvoed-en-opgroeiklimaat.pdf

Informatienota Datum vergadering Registratienummer Informatienotanummer Portefeuillehouder Bijlage(n) in document

Onderwerp

: 25 oktober 2022 : GZDGWB/672635/674144 : 2022/IN094 : Rutger van Stappershoef : 1 – Rots en Water 2 – Maatschappelijke Diensttijd (MDT)/ Field lab 3 – Integrale (bron) aanpak mentale gezondheid 4 – Collectieve GGZ-preventie 5 – Sociale veerkracht en mentale weerbaarheid : Vijf pilotprojecten voor een positief opvoed- en opgroeiklimaat

Onderwerp Vijf pilotprojecten voor een positief opvoed- en opgroeiklimaat. Kennisnemen van De vijf pilotprojecten voor een positief opvoed- en opgroeiklimaat. Inleiding Hierbij informeren we u over de vijf pilotprojecten die we organiseren ter verbetering van het opvoeden opgroeiklimaat. In een positief opvoed- en opgroeiklimaat kunnen jongeren groeien en staan zij open om te leren en zich te ontwikkelen. Jongeren zijn weerbaar en veerkrachtig en kunnen goed omgaan met de uitdagingen van het dagelijks leven. De projecten zijn onderdeel van de preventieprojecten binnen het Programma Sociale Kracht 20212024. Binnen dit programma zetten we projecten in om de zorg te transformeren en om meer grip op de uitgaven te creëren. Dit doen we door te bouwen aan sociale kracht en de juiste zorg op de juiste plek te verstrekken. Er is specifiek aandacht voor de mentale weerbaarheid van jongeren1. Juist omdat dit een aandachtspunt bleek tijdens de coronacrisis. Wij gebruiken de lessen van de pandemie, zoals het belang van samenwerking, ontschotting tussen preventie, zorg en welzijn en nieuwe werkvormen, om onze aanpak vorm te geven. De vijf projecten zijn hiervan de resultante. Daarnaast werken we door aan preventieve aanpakken zoals een gezonde kansrijke start en jongeren op gezond gewicht.

Daarnaast zetten we extra in op het versterken van de doelen van het Lokale Preventieakkoord met een focus op jeugd door ruimte voor ontmoeting, sport en bewegen. In de bijlagen leest u de inhoud en context van de vijf onderstaande projecten die gaan starten. Kernboodschap In Nederland staat de mentale gezondheid van jongeren onder druk. Ook in West Betuwe. Zo voerde De GGD Gelderland Zuid in oktober en november 2021 extra onderzoek uit onder scholieren van het voortgezet onderwijs om inzicht te krijgen in de effecten van de pandemie op jongeren. Hieruit blijkt 1 Mentale gezondheid is de manier waarop je je verhoudt tot jezelf en tot anderen en hoe je omgaat met de

uitdagingen in het dagelijks leven. Tegelijkertijd gaat het ook over hoe jij en anderen in de samenleving dit ervaren” (RIVM en het Trimbos-instituut, 2022).

25 oktober 2022 Kenmerk GZDGWB672635/674144 Pagina 2 van 8

een forse toename in de druk op de mentale gezondheid. De cijfers komen overeen met het landelijk gemiddelde. Uit onderzoek van het Nederlands Jeugdinstituut, Pharos en het Trimbos-Instituut blijkt dat dit niet alleen komt door de coronasituatie en de maatregelen, maar ook door de grotere prestatiedruk en hoge sociale verwachtingen die jongeren voelen. Sinds kort speelt ook de oorlogssituatie in Oekraïne in dit kader een belangrijke uitdaging. Om tot een succesvolle aanpak te komen is een integrale en domein overstijgende aanpak nodig. Hierbij is samenwerking tussen jongeren en partners zoals, zorg- welzijns- en cultuurpartners, als het onderwijs en het bedrijfsleven een belangrijke randvoorwaarde2. Consequenties Door in te zetten op een integraal domein overstijgende aanpak, in de aanpak van mentale gezondheid van jongeren, verstevigen we de basis van de jongeren (12-25 jaar). Daarbij intensiveren we de samenwerking tussen jongeren, hun ouders en partners in onder meer de zorg, het onderwijs, cultuur en het bedrijfsleven. Financiën Alle incidentele kosten voor het uitvoeren van de projecten worden gedekt uit de in de begroting 2022 en 2023 beschikbare transitiemiddelen sociaal domein, waarmee we werken aan de transformatie, een nieuw evenwicht in het sociaal domein. De kosten voor de vijf projecten zijn 206.000 euro.

Communicatie Door samen te werken met inwoners en partners, sluit de inhoud van de projecten beter aan op hun behoeften en ervaringen. Om hen te betrekken, moeten we ze eerst inspireren. Daarbij speelt communicatie een belangrijke rol. Communicatie helpt om de impact van de projecten te versterken. In dit geval spelen jongeren een essentiële rol. Dit uitgangspunt is opgenomen in de Communicatie Strategie van het Programma Sociale Kracht waarvan deze pilotprojecten een onderdeel zijn. We zetten storytelling in als methodiek. Inwoners, uitvoerders en andere betrokkenen vertellen over de projecten of thema’s en over hun eigen bijdrage. Kernboodschap: West Betuwe investeert extra in vitale kernen en inwoners De gemeente wil de positieve gezondheid en de maatschappelijke participatie van de inwoners merkbaar verbeteren. In de periode 2021 - 2024 organiseren we hiervoor verbeterprojecten in de kernen. Zo bevorderen we ieders gezondheid, waardoor zoveel mogelijk inwoners kunnen meedoen in de samenleving. Waaronder vijf pilotprojecten om het positief opvoed- en opgroeiklimaat en de weerbaarheid van jongeren te verstreken.

2 Staatssecretaris van VWS,

Kamerbrief over verkenning nationaal preventieakkoord mentale gezondheid.

25 oktober 2022 Kenmerk GZDGWB672635/674144 Pagina 3 van 8

Bijlage(n) 1. Rots en Water geborgd in het VO en MBO 2. Maatschappelijke Diensttijd (MDT)/ Field lab 3. Integrale (bron) aanpak in de aanpak mentale gezondheid jongeren 4. Collectieve GGZ-preventie 5. Sociale veerkracht en mentale weerbaarheid d.m.v. boksen en Rots en Water. Suggestie ter afhandeling Voor kennisgeving aannemen.

Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe, de gemeentesecretaris, de burgemeester, Philip Bosman Servaas Stoop

25 oktober 2022 Kenmerk GZDGWB672635/674144 Pagina 4 van 8

Bijlage 1: Rots en Water, geborgd in het VO en MBO Opgroeiende jeugd krijgt in deze tijd veel uitdagingen voor de kiezen. Er zijn veel meer prikkels in het leven van opgroeiende kinderen dan enkele jaren geleden. Jeugdigen geven aan meer stress te ervaren dan vroeger. Daarnaast blijven onderwerpen als omgaan met seksualiteit, groepsdruk, pesterijen, alcohol en drugs ook altijd actueel. In deze tijd is daar ook nog social media bij gekomen en de gevaren van sexting. Om onze jeugd hierop voor te bereiden willen we ze ondersteunen bij het versterken van hun veerkracht en weerbaarheid. Hiermee bedoelen we dat kinderen hun grenzen aan geven, de grenzen van anderen aanvoelen en respecteren en ze in hun kracht durven te staan. De rots en water training Rots en Water richt zich op het bevorderen van een positieve ontwikkeling van sociale en emotionele competenties en het voorkomen en/of verminderen van problemen op het intra persoonlijke domein (hoe zien leerlingen zichzelf) en het interpersoonlijke domein (hoe gaan leerlingen met elkaar om). De effectiviteit van Rots en Water in het onderwijs (PO en VO) is meermaals bewezen in verschillende grootschalige wetenschappelijke onderzoeken. In week 39 van 2022 vindt de driedaagse Rots en Water training plaats.

Acht gymdocenten van de Lingeborgh, twee docenten van het MBO Yuverta en één jongerenwerker van Mozaïek Welzijn zijn na week 39 gecertificeerd Rots en Water trainer. De Lingeborgh en het Ida Gerhardt borgen de weerbaarheid training in het gym curriculum (2022-2023). Het Yuverta borgt de interventie in het regulier curriculum. De Lingeborgh doet dit ook nog in de schakelklas. Niet alle West Betuwse jongeren gaan in onze gemeente naar deze scholen. Daarom trainen we ook andere professionals die in West Betuwe werken aan sociale kracht. Eén consulenten van team sociaal, één jongerenwerker van Mozaïek Welzijn en vier welzijnswerkers van Welzijn West Betuwe zijn na week 39 ook gecertificeerd Rots en Water trainer. Zij kunnen eventueel gymdocenten vervangen en vanuit hun reguliere opdracht, buiten de onderwijssetting Rots en Water interventies aanbieden. Het Ida Gerhardt wil dat er verbinding ontstaat tussen het jongerenwerk, schoolmaatschappelijk werk en het Ida Gerhardt, zodat ze leerlingen met een hulpvraag eerder in beeld hebben. Tot op heden was deze verbinding niet optimaal. Daarom krijgt het jongerenwerk van Mozaïek de opdracht om in het schooljaar 22/23 de interventie op het Ida Gerhardt uitvoeren. We borgen de interventie in het gymcurriculum. Hierdoor ontstaat er meer samenwerking tussen het Ida Gerhardt en het jongerenwerk.

Doordat verschillende partners, vanuit verschillende rollen gezamenlijk de drie daagse in company training volgen, verwachten we als bijvangst meer samenwerking tussen de verschillende rollen en daardoor een meer integrale aanpak in de aanpak van mentale gezondheid in West Betuwe. We evalueren met de projectgroep gedurende het schooljaar 22/23 de interventie en de samenwerking met de verschillende stakeholders. Betrokken partijen Mozaïek Welzijn – Welzijn West Betuwe – Lingeborgh College – Ida Gerhardt Academie – Yuverta Geldermalsen – Gadaku Institute – Gemeente West Betuwe

25 oktober 2022 Kenmerk GZDGWB672635/674144 Pagina 5 van 8

Bijlage 2: MDT/Field lab Mentaal weerbare en veerkrachtige jeugd/jongeren is een belangrijk speerpunt voor de gemeente en heeft daarom ook een plek in ons lokaal preventieakkoord. Meer dan ooit realiseren wij dat onze doelgroep en zijn/haar behoefte centraal moet staan en participatie essentieel is voor het halen van onze ambities zoals mentaal weerbaren en veerkrachtige jongeren en jongerenparticipatie. Dit wordt nog eens extra benadrukt in het onlangs verschenen coalitieakkoord. Gemeenten ervaren steeds vaker dat huidige maatschappelijke vraagstukken, zoals mentale gezondheid, niet meer alleen met traditionele organisatievormen, werkwijzen en veranderprocessen kunnen worden opgelost. De (maatschappelijke) opgaven die op de gemeente afkomen vragen om nieuwe innovatieve aanpakken waar niet de oplossing, maar de mens centraal staat en waar nauw samengewerkt wordt met burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Uit onderzoek dat Social Finance NL in opdracht van Maatschappelijke Diensttijd (MDT) in 2021 onder gemeenten heeft uitgevoerd blijkt dat MDT-gemeenten veel te bieden heeft. Zo zien bijna alle gemeenten MDT als een effectief instrument om gemeentelijke beleidsdoelen te bereiken, bijvoorbeeld op het gebied van domein overstijgend werken of preventie. MDT zet de jongeren centraal op een manier die voor gemeenten vaak moeilijk zelf te organiseren is.

Maatschappelijke Diensttijd (MDT) biedt jongeren tussen de 12 en 25 jaar een kans om gedurende een aantal weken tot maanden hun talenten te ontdekken, iets te doen voor de samenleving en anderen te ontmoeten over de muren van etniciteit en sociale klasse. Bijvoorbeeld door sportactiviteiten te organiseren, door taalles te geven aan nieuwkomers, of door aan de slag te gaan bij een bedrijf of zorginstelling. Binnen dit project kunnen 200 jongeren, de komende drie jaar, het Maatschappelijke Diensttijd (MDT) (Field lab) traject doorlopen. Het doel is dat jongeren van betekenis zijn voor de samenleving van West Betuwe, nieuwe vaardigheden leren en indirect werken aan hun mentaal gezondheid. Vanwege de preventieve werking biedt MDT de mogelijkheid voor gemeente West Betuwe om besparingen te realiseren. We verwachten kosten te besparen in domeinen als jeugdzorg en werk en inkomen. Waar mogelijk benutten we de kansen vanuit Hub Rivierenland, een stichting die regionale (mkb-)bedrijven in de kijker zet bij middelbare scholieren en studenten.

Meerwaarde voor jongeren • Talenten en (ondernemers)vaardigheden ontdekken en ontwikkelen • Grip op je toekomst • Baankansen vergroten, nieuwe mensen, bedrijven en mogelijke werkgevers ontmoeten • Van betekenis zijn voor je wijk, dorp of gemeente Meerwaarde voor de gemeente • Jongeren betrekken bij gemeentelijke opgave/kernagenda’s en politiek • Integraal werken op verschillende beleidsterreinen • Vanuit de beleefwereld van jongeren • Besparingen domeinen jeugdzorg en werk en inkomen Betrokken partijen Mozaïek Welzijn – Connect2jeugd – Welzijn West Betuwe – Spectrum Elan – Gemeente West Betuwe

25 oktober 2022 Kenmerk GZDGWB672635/674144 Pagina 6 van 8

Bijlage 3: Integrale (bron) aanpak in de aanpak mentale gezondheid jongeren. Het rijk heeft vanuit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) financiële middelen beschikbaar gesteld om onder andere de mentale weerbaarheid en veerkracht van jongeren te versterken. De gemeente wil niet zelf bedenken aan welke interventies de middelen besteed moeten worden, maar wilt samen met haar partners en de doelgroep tot invulling komen. We nemen in ogenschouw de kamerbrief van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, dat op 15 oktober 2021 voorstelt om psychische gezondheid als nieuwe en urgente prioriteit te zien en benadrukt de noodzaak om te verschuiven van symptoombestrijding naar een bronaanpak in de aanpak van mentale gezondheid. We kiezen voor een co-creatief proces, aan de hand van ‘de innovatieroute’. Zie onderstaande afbeelding voor de innovatieroute. De middelen (€75.000) worden besteed aan het gezamenlijke doel: een mentaal weerbaar en veerkrachtig West Betuwse opgroeiklimaat. We verwachten in ieder geval dat een integrale en domein overstijgende aanpak tussen jongeren en partijen in onder meer de zorg, het onderwijs, cultuur, het bedrijfsleven en het sociaal domein een resultaat is van het proces. En als resultaat twee breed gedragen projectvoorstellen, voor de besteding van de middelen.

Innovatieroute ErWelzijn

Betrokken partijen Mozaïek Welzijn – Connect2jeugd – Welzijn West Betuwe – ErWelzijn – Gemeente West Betuwe – en andere organisaties vanuit onder andere het onderwijs en verenigingen die voeten in de aarde hebben in gemeente West Betuwe.

25 oktober 2022 Kenmerk GZDGWB672635/674144 Pagina 7 van 8

Bijlage 4: Collectieve GGZ-Preventie De afdeling preventie van Pro Persona richt zich op het bevorderen van de mentale gezondheid door overdracht van kennis, aanleren van vaardigheden en het stimuleren tot actie. Waarbij de zelfredzaamheid van het individu wordt versterkt. Zij gaan hierbij uit van de definitie van positieve gezondheid, waarbij gezondheid gedefinieerd is als het vermogen je aan te passen en regie te voeren in relatie tot de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Huidige situatie Onze buurgemeenten Tiel, Culemborg, Buren en West Maas en Waal, gaan al een aantal jaar mee in de jaarlijkse regionale en lokale samenwerking met Prop Persona, zo ook die van 2022 en 2023. In de aanvraag levert elke gemeente uren voor de regio en uren voor lokale inzet. Op het moment liften we mee op de regionale uren van onze buurgemeenten. Zo zijn er in 2022 alleen al zes West Betuwse jongeren mee gegaan in de regionale training: Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen (KOPP). Per kind kost dit traject gemiddeld €1000. We krijgen signalen dat meer jongeren uit West Betuwe behoefte hebben aan een KOPP-traject. Ouders blijken behoefte te hebben aan ‘familiegroepen’. Pro persona weigert deze jongeren en ouderen vooralsnog niet, ondanks het feit dat wij niet meebetalen aan dit aanbod.

Dat signaal nemen we uiterst serieus en maakt dat we een pilot starten met Pro Persona. Ambities opdracht pilot • Bijdragen aan de-stigmatiseren en bespreekbaar maken van psychische klachten. • Familie en naastenbetrokkenen van mensen met psychische problematiek sterk en weerbaar houden. • Versterken van de mentale gezondheid bij risicogroepen. • Deskundigheidsbevordering over psychische problemen voor professionals en vrijwilligers. Pro Persona werkt vraaggericht en haalt deze op in dorpskernen en de regio. Alle interventies worden in samenspraak met andere welzijnsorganisaties in de regio uitgevoerd. Pro Persona voegt haar expertise op GGZ-gebied toe. Voorbeelden van interventies zijn: KOPP (kinderen van ouders met psychische problemen), Voluit leven, Omgaan met groepen (voor familieleden), Nabestaandengroep (na zelfdoding), Omgaan met stress en piekeren (voor mensen met lichte klachten), Plezier op school training (voor kinderen met bijv. een laag zelfbeeld en of gepeste kinderen, voor een nieuwe sterkte start op de middelbare school), Vrienden training (weerbaarheidstraining voor kinderen en jongeren), Les(s) stress (een lespakket voor docenten over omgaan met stress bij leerlingen en signaleren van problematiek). Pro Persona focust zich binnen de opdracht op jongeren, jongvolwassenen, maar ook volwassen.

Na een verkenning van de behoefte bij de lokale partners is besloten extra aandacht te hebben voor mensen met een migratie achtergrond. Hiervoor hebben ze twee trainingen ontwikkeld: "Amal in de morgen" en "Op eigen kracht cursus". Als resultaat verwachten we dat er minder gebruik wordt gemaakt van GGZ behandelzorg. Hierbij wordt gefocust op het versterken van iemand zijn systeem en op het eerder signaleren en normaliseren van lichte klachten. Betrokken partijen Pro Persona – Gemeente West Betuwe – en andere welzijnsorganisaties die een rol spelen in gemeente West Betuwe.

25 oktober 2022 Kenmerk GZDGWB672635/674144 Pagina 8 van 8

Bijlage 5: Pilot Sociale veerkracht en mentale weerbaarheid jongeren Het aantal verwijzingen naar regulier jeugdhulp behandeling individueel is hoog, daar zitten ook hoge kosten aan verbonden. We verwachten met deze pilot kosten op geïndiceerde zorg te voorkomen door een alternatief collectief aanbod in het voorliggend veld. Doelstellingen Pilot • • • • •

Samenwerking met schoolmaatschappelijk werk en andere partijen wordt voortgezet. Vergroten van de mentale weerbaarheid van jongeren Bespreekbaar maken van (opvoed- en opgroei) problemen Vroeg signalering van een onveilige thuissituatie of risicovol gedrag Signalen en mogelijke problemen met en bij jongeren worden tijdig gesignaleerd en opgepakt.

Door de pilot versterken we, op een effectieve, passende en preventieve manier, de sociale veerkracht en mentale weerbaarheid van West Betuwse jongeren (12-18 jaar). De pilot gaat uit van de definitie van positieve gezondheid, waarbij gezondheid gedefinieerd is als het vermogen je aan te passen en regie te voeren in relatie tot de sociale, fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Inhoudelijk wordt gewerkt met de wetenschappelijk onderbouwde methodiek Rots en Water en met ‘Boksend Opvoeden’.

“Door het boksen krijgen we écht contact met jongeren” – Citaat van een deelnemer van de interventie

Ouders worden nadrukkelijk betrokken bij de pilot om hen bewust te maken van de rol en invloed die zij hebben. De focus van deze pilot ligt op het voorkomen van dure eerste- en tweedelijns jeugdzorgkosten door: • • • •

Bewustwording over klachten zoals angst, eenzaamheid en slaapproblemen; Persoonlijke en sociale vaardigheden/veerkracht versterken om beter om te gaan met klachten; Praten over en kenbaar maken van klachten (normaliseren), ook bij/met de ouders; Waar mogelijk een warme overdracht naar een toekomst coaching traject.

Betrokken partijen Connect2jeugd – Santé Partners – POH-GGZ – Gemeente West Betuwe.