IN086-tussenevaluatie-beleidskader-grondgebonden-zon-en-zon-als-TOV.pdf

Informatienota Datum vergadering Registratienummer Informatienotanummer Portefeuillehouder Bijlage(n) Onderwerp

: 27 september 2022 : GZDGWB561601/655585 : 2022/IN086 : Joke van Vrouwerff :3 : Tussenevaluatie beleidskader grondgebonden zon en zon als TOV

Onderwerp Tussenevaluatie beleidskader Grondgebonden zon West Betuwe en Zon als teeltondersteunende voorziening West Betuwe. Kennisnemen van De tussenevaluatie van het beleidskader Grondgebonden zon en Zon als teeltondersteunende voorziening, zoals toegezegd bij de vaststelling van dit beleidskader op 30 september 2020. Inleiding In de gemeenteraadsvergadering van september 2020 zijn de bovengenoemde beleidskaders vastgesteld. Onderdeel van deze vaststelling was dat het beleidskader in de loop van 2022 zou worden geëvalueerd. In deze tussenevaluatie zouden in ieder geval de (ruimtelijke) effecten en de ervaring van de gerealiseerde parken worden meegenomen. Naast deze twee onderdelen zal deze tussenevaluatie ook ingaan op de volgende onderwerpen: • Aanwijsgebieden niet op de gronden met bestemming agrarisch. • Invulling 50 % lokaal eigendom. • Kleinere grondgebonden zonneparken bij particulieren die om een of andere reden hun dak niet willen of kunnen gebruiken. • Overige randvoorwaarden uit het beleidskader. 1. (Ruimtelijke) effecten van de gerealiseerde parken: Bij de vaststelling van beide beleidskaders was de verwachting dat er in de loop van 2022 wel (enige) parken zouden zijn gerealiseerd op basis van het door de raad vastgestelde beleid. Ofwel grondgebonden of als teelt ondersteunende voorziening (TOV).

Er waren immers genoeg initiatiefnemers die een initiatief hadden ingediend op gronden die geen agrarische bestemming hadden. Hoe anders is anno september 2022 de realiteit. Voor een deel is dat te wijten aan de complexiteit van één van de dossiers, omdat een initiatiefnemer zich voor één van de locaties heeft terug getrokken en ook omdat de tijd tussen een principeverzoek en een daadwerkelijke ontvankelijke aanvraag behoorlijk veel tijd vraagt. Wel is er 1 park gerealiseerd in de oksel van de A15 bij de afslag Geldermalsen. Echter, dit is een initiatief dat al in 2017 vergund. De panelen zijn naar het zuiden gericht en liggen op gelijk niveau met de A15, maar vallen buiten het zicht van bewoners die aan de zuidzijde van de afrit wonen. Ter afscherming van de panelen, staat er alleen een hekwerk omheen en zit er aan 3 zijden een watergang. Die er overigens al zat voordat dit parkje was gerealiseerd. De (ruimtelijke) effecten van dit park van ca. 1,5 ha zijn dus beperkt.

27 september 2022 Kenmerk GZDGWB561601/655585 Pagina 2 van 4

Conclusie: Op basis van de actuele situatie is het nog niet mogelijk om de (ruimtelijke) impact van zowel grondgebonden zonneparken als zon als teeltondersteunende voorziening te kunnen beoordelen. 2. Aanwijsgebieden niet op gronden met een agrarische bestemming. Totaal aantal vergunde aanvragen grondgebonden zon en zon als teelt ondersteunende voorziening. Grondgebonden zon: Tot op heden is er onder het huidige beleidskader geen aanvraag voor grondgebonden zon verleend. Wel zijn er twee vergunningaanvragen in procedure: •

•

•

Zonnepark The Dutch: Door de complexiteit van dit dossier is de procedure rondom dit zonnepark enorm is vertraagd. Inmiddels is dit initiatief weer in een dusdanig fase, dat de verwachting is dat er nog kan worden meegedaan met subsidieregeling duurzame energie (SDE ++) 2022. Realisatie zal dan op zijn vroegst in 2023 plaats vinden. Gronden tussen de Betuweroute (BR) en de A15 rondom knooppunt Deil en Meteren: door Rijkswaterstaat (RWS) is een tender op de markt gezet waarbij een aantal percelen konden worden gehuurd van RWS voor het plaatsen van zonnepanelen. Van de oorspronkelijke vier percelen die door RWS zijn aangeboden, zijn er maar twee daadwerkelijk verhuurd. De andere twee zijn door RWS uit de procedure gehaald. Wellicht dat deze op een later tijdstip alsnog opnieuw worden aangeboden. Voor de twee percelen die zijn verhuurd, loopt nu de procedure om te komen tot een ontvankelijke aanvraag en uiteraard vergunningverlening. In het kader van het project OER (Opwek duurzame Energie op Rijksgronden) zijn er gesprekken gaande met RWS, Prorail, de Provincie Gelderland en alle Gelderse gemeenten langs de A15 en de BR om te komen tot locaties waar grondgebonden zon kan worden gerealiseerd. Dit is een traject dat nog wel een aantal jaren zal lopen, voordat er daadwerkelijk zonnepanelen liggen.

Zon als Teeltondersteunende voorziening (TOV): • Deilsegraaf 1 Enspijk (0,012 hectare): is vergund als TOV boven een kleine kersenboomgaard, maar nog niet gerealiseerd. Dit is een pilot die niet eerder benoemd was in de aanwijsgebieden, maar had een dusdanig klein oppervlak dat het besluit om vergunning te verlenen gedelegeerd was aan de Wabo werkgroep. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd via een raadsinformatienota in de vergadering van 1 februari 2022. • Bulkheuvelseweg 17 Ophemert (5,36 hectare): dit zonnepark als TOV is op 30 augustus 2022 vergund. Daarmee zouden de initiatiefnemers (Betuwewind en grondeigenaar Drost) nog mee kunnen doen aan de SDE++ ronde van 2022 en zou realisatie in seizoen 2023 mogelijk worden. • Meersteeg 32c Tricht: Op 26 april 2022 heeft de gemeenteraad besloten om dit initiatief te zien als een alternatief voor twee locaties die niet doorgaan als TOV. Tot op heden heeft dit niet geleid tot een concrete aanvraag. Er is ambtelijk navraag gedaan bij de initiatiefnemer. De initiatiefnemer meldt dat de huidige marktomstandigheden er onmogelijk een financieel aantrekkelijk project in Tricht kan worden gerealiseerd. Ze hopen het traject in 2023 weer op te kunnen pakken en te komen tot een aanvraag met uiteindelijk realisatie. • Twee locaties zijn niet doorgegaan. Daaraan ligt een technische oorzaak ten grondslag.

Over de percelen lopen hoogspanningskabels. Dit bracht dermate veel technische beperkingen dat er geen rendabele businesscase meer te maken viel. Om die reden heeft de initiatiefnemer zich teruggetrokken.

27 september 2022 Kenmerk GZDGWB561601/655585 Pagina 3 van 4

In de Regionale Energiestrategie 1.0 in juli 2021 is namens West Betuwe het bod gedaan om 77,48 hectare aan grondgebonden energie te realiseren uiterlijk 2030. Dat was een reëel bod op basis van de niet agrarische gronden in het vastgestelde beleidskader. In de praktijk blijkt de realisatie van de voorgenomen plannen weerbarstig. Met bovenstaande initiatieven staat de teller op ca. 5,4 hectare verleend en ca. 35 ha in de pijplijn. 3. Invulling lokaal 50 % eigendom: Als standaard verplichting is in beide beleidskaders ook opgenomen dat 50 % van het initiatief in eigendom moet zijn/ komen van de omgeving. Het uitgangspunt is dat dit vanaf de ontwikkelfase, dus risicodragend is, maar ook met medezeggenschap. In het Klimaatakkoord (2019) staat dit als een streven: West Betuwe heeft het als een voorwaarde in het vastgestelde beleid opgenomen. In deze definitie discussie spelen dus 3 elementen een belangrijke rol: 50 % eigenaarschap, de omgeving en de ontwikkelfase. Daar waar de energiecoöperatie initiatiefnemer is, is er geen twijfel over deze invulling, maar wel daar waar dat niet het geval is (geweest). We zien die discussie overal in het land. Er is zelfs jurisprudentie dat deze 50 % lokaal eigenaarschap niet afdwingbaar is. Om toch een nadere duiding te geven aan dit begrip, is een extern bureau opdracht gegeven om ons meer handvatten te geven om dit te kunnen beoordelen.

Dat heeft geresulteerd in de volgende nadere duiding; • 50 % eigenaarschap: in de geest van dit criterium wordt bedoeld dat de omwonenden (en dat is anders dan de grondeigenaar van het initiatief) worden betrokken. Dat kan in de vorm van een coöperatie, maar dan kan ook door het openstellen van 50 % van b.v. het totaal van de aandelen en een evenwichtige stemverdeling in de aandeelhouders vergadering. • De omgeving: in het Klimaatakkoord wordt gesproken over de 'lokale omgeving'. Door deelneming aan het initiatief open te stellen aan een beperkt aantal postcodegebieden wordt aan dit criterium voldaan. • Medezeggenschap: Om te komen tot een volwaardige invulling van zeggenschap en eigenaarschap is met name het winst- en stemrecht (transparantie) belangrijk. Relevant bij dit onderdeel is de invloed van de bank als grootste financierder (vaak 80-90 % van de totaal benodigde financiering). Stemrecht kan dan gaan over het ontwerp van het park (binnen de vergunning voorwaarden), maar ook instemmen met de begroting, toestemming geven over drempeluitgaven, instemming bij (her)investeringen en hoe en wanneer deze instemming te organiseren. Het gaat dus ook over volledige transparantie in relatie tot de communicatie, besluitvorming en de financiële administratie.

Met betrekking tot het winstrecht zouden participanten volwaardig moeten kunnen deelnemen door vooraf concrete afspraken overeen te komen onder welke voorwaarden, hoeveel en aan wie dividend wordt uitgekeerd. Een evenwichtige stemverdeling binnen de aandeelhoudersvergadering tussen initiatiefnemer en bewoners als aandeelhouder is daar een belangrijke randvoorwaarde bij. 4. Kleinere grondgebonden zonneparken: In het beleidskader zon is besloten dat zonnevelden kleiner dan 1 hectare buiten dit beleidskader vallen. Daarmee zou het concept van een energieleverende boerderij eenvoudig in bereik zijn. Inmiddels blijkt uit de beoordeling van de verschillende aanvragen die bij de gemeente binnenkomen dat deze kleinere velden toch wel om kaders vragen; onder welke voorwaarden kunnen ze worden toegestaan, hoe moeten ze worden ingepast, mogen ze wel of niet groter zijn dan om te voorzien in eigen verbruik? Voor deze kleinere percelen zouden dus aparte kaders moeten worden opgesteld.

27 september 2022 Kenmerk GZDGWB561601/655585 Pagina 4 van 4

5. Overige randvoorwaarden uit het beleidskader: De bijdrage aan het Omgevingsfonds van € 0.50 per opgewekte Megawattuur, het onderschrijven van de 'Gedragscode zon op Land' en de opruimplicht van het park na de productieperiode heeft in geen enkel geval tot discussie geleid. Kernboodschap Op het moment van het schrijven van deze tussenevaluatie blijkt dat er nog maar voor een klein deel van de aangewezen gebieden op de kaart een verleende vergunning is. Daarmee is realisatie uiterlijk 2030 van het bod dat wij gedaan hebben bij de RES nog ver weg. Voor 1 juli 2023 moeten we als Regio Rivierenland weer een actualisatie geven aan het Nationaal Programma RES van het gedane bod bij de RES 1.0. Het lijkt dan een goed moment om op basis van de dan vergunde initiatieven nog eens te kijken naar de voortgang van dit beleidskader en ons de vraag te stellen of dit aanpassing behoeft. Consequenties n.v.t. Financiën n.v.t. Communicatie n.v.t. Vervolg n.v.t. Bijlage(n) 1. Beleidskader grondgebonden zon West Betuwe 2. Beleidskader zon als teeltondersteunende voorziening West Betuwe 3. Kaart beleidskader zon. Suggestie ter afhandeling Voor kennisgeving aannemen.

Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe, de gemeentesecretaris, Philip Bosman

de burgemeester, Servaas Stoop