IN082-bijlage-discriminatiemonitor-Oost-Nederland-2021-Gelderland-en-Overijssel.pdf
Tekst van het document
Discriminatie 2021 Oost-Nederland Gelderland & Overijssel
Voor u ligt de Monitor Discriminatie 2021 Oost-Nederland. In dit rapport zijn de
In deze uitgave
discriminatiecijfers van 2021 samengebracht. De cijfers zijn gebaseerd op meldingen
Het monitoren van discriminatie
2
Discriminatieregistraties in 2021
6
Toelichting op de tabellen
8
Opvallend in 2021
10
In de praktijk
12
Gebiedskaart Discriminatie Oost-Nederland
16
Registraties ADV’s 2021
18
Interview met de discriminatieofficier van Justitie
18
Infographic
22
Aanbevelingen
23
die binnenkomen bij de politie, de anti-discriminatievoorzieningen (ADV’s), en het College voor de Rechten van de Mens. Zij rapporteren hun cijfers gezamenlijk op pagina 6 en 7. Natuurlijk worden de cijfers in dit rapport ook toegelicht, om u een beter beeld te geven van zaken die speelden in 2021. Daarnaast laten Politie, OM en ADV’s zien op welke wijze zij samenwerken om discriminatie aan te pakken.
Wat is discriminatie
geregeld dat gemeenten hun inwoners
Discriminatie is het in gelijke gevallen
aanbieden dat zij bij een onafhankelijke
anders behandelen van mensen in
anti-discriminatievoorziening (ADV) terecht
vergelijking met anderen op basis van
kunnen. Hier krijgen inwoners deskundig
kenmerken die er in een specifieke situatie
advies, en juridische bijstand als zij dit
niet toe doen. Kenmerken zoals herkomst,
wensen. ADV’s registreren alle meldingen
huidskleur, handicap, seksuele voorkeur,
van discriminatie en rapporteren dit
geslacht of leeftijd. Discriminatie doet
jaarlijks aan de gemeenten middels
zich in verschillende vormen voor. Het kan
deze discriminatiemonitor. Doordat
bijvoorbeeld gaan om uitsluiting bij werving
ADV’s onafhankelijk en deskundig zijn
en selectie, het niet toegelaten worden tot
op het gebied van wet- en regelgeving
een horecagelegenheid op grond van ras of
inzake discriminatie, voldoen zij aan de
het gepest worden op grond van seksuele
kwaliteitscriteria die de wet hieraan stelt.
gerichtheid of herkomst. Discriminatie kan
ADV’s werken nauw samen met de politie
in Nederland op twee manieren worden
en het Openbaar Ministerie (OM) om
berecht: via het Strafrecht en via het
gezamenlijk discriminatie aan te kunnen
Burgerlijk Recht. Voor het Burgerlijk Recht
pakken. Ook preventie is een kerntaak
wordt gebruik gemaakt van de Algemene
van de ADV’s maar die wordt niet in de
Wet Gelijke Behandeling (Awgb), de Wet
Wga genoemd, en daarover wordt in deze
gelijke behandeling gehandicapten/
monitor dan ook niet gerapporteerd.
chronisch zieken (Wgbh/cz) en een aantal
Monitoren van Discriminatie 2
wetten binnen het arbeidsrecht over
Politie Oost-Nederland
gelijke behandeling van mensen ongeacht
De politie registreert meldingen en
geslacht, arbeidsovereenkomst of leeftijd.
aangiften van discriminatie. De politie in Oost-Nederland werkt nauw samen met
ADV’s
het OM en de ADV’s. Een aangifte kan leiden
Het recht op gelijke behandeling is in
tot strafrechtelijke vervolging door het OM.
diverse internationale verdragen en
Waar bemiddeling mogelijk is, wordt er
Nederlandse wetgeving goed gewaarborgd.
samengewerkt met de ADV’s. Aangiften van
Burgers die discriminatie ervaren,
discriminatie krijgen in Nederland prioriteit
moeten onafhankelijke bijstand kunnen
en worden tijdens overleg met OM, politie en
krijgen. Hiervoor is de Wet gemeentelijke
de ADV’s besproken.
antidiscriminatievoorzieningen (Wga) in het leven geroepen. In deze wet is
3
Het Openbaar Ministerie Het OM heeft tot taak het handhaven van de strafrechtelijke rechtsorde. De strafrechtelijke discriminatiebepalingen en de beschermde belangen die de wetgever daarmee heeft beoogd zijn daarbij bepalend. Het OM is gebonden aan de beleidsregel Aanwijzing Discriminatie. Binnen ieder arrondissementsparket is een discriminatieofficier van justitie werkzaam die deelneemt aan het RDO.
Het College voor de Rechten van de Mens Mensen die discriminatie ervaren buiten het Strafrecht, kunnen bij het College een oordeel vragen. Het College is bevoegd om situaties te toetsen aan de Gelijkebehandelingswetgeving. De klachtenconsulenten van de ADV’s voorzien in onafhankelijke bijstand, zoals in procedures bij het College. Oordelen van het College worden openbaar gemaakt en kunnen een krachtig middel zijn om mensen bewust te maken van verboden onderscheid.
Reizen met een beperking bij de NS Een oudere vrouw is een ervaren reizigster met het OV. Ze is goed bekend met voorzieningen op stations en in de trein. Ze heeft een beperking (ze gebruikt een goed zichtbare kruk bij het lopen) maar verder kan ze meestal geheel zelfstandig reizen. Bij (geplande) werkzaamheden aan het spoor waarbij vervangend vervoer wordt ingezet kan ze soms echter niet zelfstandig reizen. De bussen staan op grote afstand en er
Werkwijze en samenwerking Burgers en professionals kunnen over ervaren discriminatie advies en ondersteuning vragen bij de ADV’s. Voor de niet-strafrechtelijke incidenten wordt er door de ADV’s gewerkt vanuit het principe van hoor en wederhoor, met als doel het herstellen van de verhoudingen tussen betrokken partijen. De inzet van onafhankelijke bijstand vanuit de ADV’s behoort tot de kernactiviteiten. De ADV’s werken samen met lokale partners op het gebied van discriminatiebestrijding. Dit zijn in de eerste plaats de Politie en het OM. Om tot een goede verwerking van casuïstiek te komen, wordt er zowel op casus- als op trendniveau met elkaar gesproken. Dit is conform de in 2018 geldende Aanwijzing Discriminatie geformaliseerd in het Regionaal Discriminatie Overleg (RDO).
is weinig overstaptijd. Het in- en uitstappen is niet berekend op haar beperking en instaphulp wordt op dat moment niet geboden door het aanwezige personeel. De reacties die ze krijgt van medewerkers op haar beklag zijn afwerend. “Dan moet je niet reizen als er werkzaamheden zijn.” “Je moet niet bij ons zijn, maar bij de busmaatschappij. Je kunt van te voren instaphulp aanvragen.” Blijkbaar voelt de NS Reizigers b.v. zich niet verantwoordelijk, en wijst naar Transvision b.v., aan wie het vervangend vervoer is uitbesteed. Deze wijst op haar beurt weer door naar de gemeente waar de overstap plaatsvindt. De gemeente bepaalt namelijk op welke plaats de bussen moeten staan. Ook wordt verantwoordelijkheid neergelegd bij de meldster. Zij had vooraf reisassistentie
Meldingen Bij een aantal meldingen heeft een rechter, een klachtencommissie of het College objectief vastgesteld dat er sprake was van discriminatie. Bij een deel van de meldingen volgt geen objectief oordeel, omdat de kwestie niet voor de rechter of een commissie wordt gebracht. Vaak wordt een oplossing gevonden door bemiddeling of informatieverstrekking vanuit de ADV’s. Ook zijn er meldingen waarbij een melder alleen om advies vraagt of een luisterend oor nodig heeft. In sommige gevallen is er sprake van waargenomen discriminatie als getuige of als belangenbehartiger; ook deze meldingen worden geregistreerd.
kunnen aanvragen. Nadat ze al zelfstandig bij de NS klachten hierover heeft ingediend meld ze zich in augustus 2020, niet tevreden met de antwoorden, bij een ADV. De vrouw legt met ondersteuning van de ADV de kwestie ter beoordeling voor aan het College voor de Rechten van de Mens. Het oordeel, dat werd uitgesproken in juli 2021, is dat NS Reizigers b.v. de vrouw discrimineerde, door onvoldoende informatie over de toegankelijkheid van treinvervangend busvervoer voor mensen met een beperking ter beschikking te stellen.
4
5
Discriminatieregistraties in 2021
ADV’s 2020
College voor de rechten van de mens 2020
Discriminatiegrond
Discriminatiegrond
Antisemitisme
13
Geslacht
11
Arbeidscontract
3
Herkomst/huidskleur
18
Arbeidsduur
0
Nationaliteit
5
Burgerlijke staat
2
Godsdienst
5
Geslacht
46
Seksuele gerichtheid
2
(6)
Burgerlijke staat
2
21
Politieke overtuiging
4
waarvan tegen moslims
(12)
Levensovertuiging
6
Handicap/chronische ziekte
174
Arbeidsduur
0
Herkomst, huidskleur
258
Vaste/tijdelijke arbeidscontracten
1
waarvan tegen transgender personen Godsdienst
Totaal aantal discriminatieregistraties
Politie Oost-Nederland
ADV’s1
Discriminatiegrond
Meldingen inwoner2
953
Discriminatiegrond
Meldingen plaats voorval3
825
Antisemitisme
Waarvan eigen screening
66
Geslacht
7
Godsdienst
23
Handicap
25
Herkomst, huidskleur
423
Politie4 Discriminatie-incidenten
958
College voor de Rechten van de Mens5 Instroom verzoeken om oordeel
98
Werkwijze ADV’s 2021
54
Levensovertuiging
1
Seksuele gerichtheid
301
Onbekend/overig
124
Wijze van discriminatie
Alleen registratie
127
Bedreiging
90
Advies en informatie
815
Bekladding
74
Beïnvloeding beleid
35
Bespugen
1
Bemiddeling
36
Geweld
4
Bijstaan in procedures
56
Geweld icm uitlating
84
Doorverwijzing
99
Pesterij
9
Eigen onderzoek Meldpunt discriminatie
108
Uitlating
613
3
Vernieling
43
Weigering
15
Onbekend/overig
25
Overig
Leeftijd
51
Handicap/chronische ziekte
22
Levensovertuiging
6
Leeftijd
12
Nationaliteit
18
Grond onbekend
10
Politieke gezindheid
5
Seksuele gerichtheid Niet-wettelijke gronden
6
Onbekend
30
Terrein
336
Arbeid - Werving en selectie
12
Arbeid - Aanstelling
3
Arbeid - Beëindiging arbeidsrelatie
6
Arbeid - Arbeidsvoorwaarden
7
17
Terrein Arbeidsmarkt
143
Arbeid - Arbeidsomstandigheden, arbeid overig 4
Buurt/wijk
67
Goederen en Diensten
40
Collectieve voorzieningen
284
Geen terrein
21
Commerciële dienstverlening
127
Onbekend
5
Horeca/amusement
52
Huisvesting
32
Aantal oordelen en uitspraken
Media en reclame
22
Oordelen met minstens een uitspraak
Onderwijs
39
verboden onderscheid/strijd met de wet
Openbare ruimte
54
Oordelen zonder onderscheid/
Politie/OM/vreemdelingenpolitie
18
strijd met de wet
Privésfeer
12
Publieke/politieke opinie
26
Sport en recreatie
57
Overig
12
Onbekend/niet van toepassing
6
Wijze van discriminatie 1. ADV’s: gezamenlijke rapportage van cijfers verzameld door Artikel 1 Noord Oost-Gelderland, Vizier en Meldpunt Discriminatie Deventer (MDD).
Bedreiging
26
Geweld
8
2. Meldingen inwoner betreft door ADV’s in de politie-eenheid ontvangen meldingen.
Omstreden behandeling
726
3. Meldingen plaats voorval betreft meldingen over incidenten die in een gemeente in de politie-eenheid zijn voorgevallen.
Vijandige bejegening
225
Er is een overlap tussen meldingen inwoner en meldingen plaats voorval. 4. Politie: discriminatie-incidenten zijn zowel reguliere incidenten als incidenten jegens werknemers met een publieke taak. Deze werden tot 2018 apart geregistreerd. De politie registreert alleen de grond en de aard van discriminatie, niet het
Overig
3
Onbekend/niet van toepassing
6
maatschappelijk terrein. 5. College voor de Rechten van de Mens: Niet alle verzoeken/klachten leiden uiteindelijk tot een oordeel. Verzoeken zijn bijvoorbeeld niet-ontvankelijk, worden ingetrokken of er is sprake van een tussentijdse oplossing. 6. Niet-wettelijke gronden zijn meldingen over bijvoorbeeld persoonlijke overtuiging/mening, sociale status, opleidingsniveau en overige uiterlijke kenmerken (bijvoorbeeld tatoeages).
7
12 15
Toelichting op de tabellen Discriminatiegronden
beeld van wat er in 2021 heeft gespeeld
Meldingen worden door ADV’s geregistreerd
binnen een gemeente op het gebied van
op basis van dertien gronden. Deze
discriminatie. Iemand kan immers melden
gronden zijn grotendeels gebaseerd op de
over iets wat er in zijn eigen gemeente is
gelijkebehandelingswetgeving in Nederland.
gebeurd (bijvoorbeeld bij zijn huis), maar
De politie gebruikt de discriminatiegronden
ook over iets dat in een gemeente elders is
die in het Strafrecht zijn vastgelegd.
gebeurd (bijvoorbeeld op het werk), of over
Daarnaast is er in de registratiesystemen
iets dat landelijk speelt (bijvoorbeeld in de
de mogelijkheid om ‘onbekend’ in te
media).
STEENWIJKERLAND 18 11 17
Meer weten over uw gemeente?
Meldingsbereidheid & vindbaarheid
melding voordat onderzoek is gedaan naar
Veel ervaringen met discriminatie worden
het juridisch kader en bewijsmateriaal is
niet gemeld en blijven daarom buiten het
verzameld. Een registratie van een bepaalde
beeld van deze cijfers. Tevens zijn meldingen
grond hoeft om die reden niet te betekenen
subjectief van aard: sommige incidenten
dat er ook in juridische zin sprake is van
worden als discriminatie ervaren terwijl
discriminatie op deze grond.
daar, juridisch gezien, geen sprake van is.
Maatschappelijke terreinen
maar waarvan mensen zich niet altijd bewust
de anti-discriminatievoorzieningen
zijn. Deze ervaringen worden om verschillende
(ADV’s) worden geregistreerd op
redenen niet gemeld: mensen willen niet stil
verschillende maatschappelijke
blijven staan bij negatieve ervaringen of ze
terreinen. Deze terreinen zien we deels
willen niet als slachtoffer gezien of bestempeld
ook terugkomen in de civielrechtelijke
worden door anderen. Men kan angst hebben
gelijkebehandelingswetgeving, maar ADV’s
voor de mogelijk negatieve gevolgen van
hanteren van oudsher meer terreinen in hun
een melding, geen vertrouwen hebben in het
registratie, zodat specifieker stuurinformatie
doen van een melding of aangifte of de weg
aan beleidsmakers kan worden geboden.
niet weten om een melding te kunnen doen.
Plaats voorval en plaats melder zijn de registraties van discriminatie op twee
samenleving. Gelijktijdig met deze monitor is
manieren opgenomen: zowel van de plaats
het landelijk rapport Discriminatiecijfers in
van het gemelde voorval als de woonplaats
2021 gepubliceerd, dat een analyse geeft van
van de melder. Dit geeft een vollediger
de landelijke trends.
8
BEUNINGEN 9 7 1
WIJCHEN 13 11 16
GRAVE
NIJMEGEN 108 93 62
BERG EN DAL 10 8 18
HEUMEN 7 6 3 CUIJK
SINT ANTHONIS
cijfers uit deze monitor zijn daarom tevens een indicatie van te duiden patronen in de
3 2 1
ROZENDAAL 1 1 1
9
RHEDEN 22 15 8
WESTERVOORT 7 DUIVEN 5 4 6 6 5 LINGEWAARD ZEVENAAR 8 12 3 8 8 23
MILL EN SINT HUBERT
Soms wordt ook verkeerd doorverwezen. De
In de gebiedskaart van deze monitor (p.16-17)
2 5
MAASDRIEL 4 0 6
78 67 108
OVERBETUWE 5 4 12
NEDER-BETUWE 5 4 0 DRUTEN
ARNHEM
RENKUM 11 10 4
BOXMEER
27 22 27
DOESBURG 6 4 3
LOCHEM 4 4 4 ZUTPHEN 28 27 19
HENGELO 27 21 28
BRONCKHORST 5 7 4
MONTFERLAND 9 9 11
4 4 7
1 1 6
OUDE IJSSELSTREEK 7 7 9
OOST GELRE 8 9 5
AALTEN 2 2 5
OLDENZAAL 7 8 9
ENSCHEDE 54 49 69
HAAKSBERGEN
BERKELLAND 2 2 10
DOETINCHEM 20 20 17
2 2 1
LOSSER
BORNE 6 1 3
HOF VAN TWENTE
VOORST 5 6 3
DINKELLAND
ALMELO
3 5 12
DEVENTER
BRUMMEN 0 0 2
30 30 25
WAGENINGEN 23 13 11
TIEL 17 12 WEST MAAS EN WAAL 17 6
9 7 11
gezien juist wel discriminatoir van aard zijn,
De meldingen die binnenkomen bij
71 76 53
TUBBERGEN 1 1 1
WIERDEN 3 4 3
RIJSSEN-HOLTEN
24 23 37
APELDOORN
BUREN 6 2 8
8 5 15
9 7 5
0 1 1
EDE
10 10 8
4 4 5
6 8 3
1 1 8
2 1 1
CULEMBORG
TWENTERAND
HELLENDOORN RAALTE
4 4 8
11 15 10
WEST BETUWE
Daartegenover staan incidenten die juridisch
HATTEM 4 4 1 HEERDE 4 4 4
EPE
9 10 8
BARNEVELD
ZALTBOMMEL 6 4 4
vullen. Een registratie van een grond wordt gedaan op basis van de inhoud van een
NUNSPEET
ERMELO
PUTTEN
NIJKERK 8 8 10
17 18 20 OMMEN 5 4 3
DALFSEN 7 5 2
OLST-WIJHE
HARDERWIJK 12 11 20
scan de QR-code, of ga naar discriminatieoost.nl
2 3 2
8 8 7
Klik dan op het kaartje,
HARDENBERG
ZWOLLE 35 38 60
OLDEBROEK
ELBURG
STAPHORST 2 1 4
ZWARTEWATERLAND 3 3 3
KAMPEN 13 10 17
WINTERSWIJK 7 5 5
8 5 3
Opvallend in 2021
Corona
medische uitzonderingen op de mondkapjesplicht
Het jaar 2021 werd, net als het jaar 2020, gekenmerkt
werd vaak succesvol een klacht ingediend en
door corona. De coronapandemie heeft in 2021 een
tevens bewustwording gecreëerd bij de BOA’s en
enorme invloed uitgeoefend op de meldingen die in
winkeleigenaren.
Oost-Nederland zijn geregistreerd. Omdat door de maatregelen het openbare leven zo goed als stil lag
Toename aantal meldingen
(werk en onderwijs, horeca- en cultuurbezoek, sporten
In het algemeen kunnen we stellen dat in vergelijking
en winkelen werden allemaal anders georganiseerd
met de afgelopen jaren, het aantal meldingen in
of simpelweg onmogelijk) zien we in de cijfers van
totaal bij alle meldpunten toeneemt. Bij het College
2021 terug dat bijna 40% van de meldingen corona-
voor de Rechten van de Mens is het aantal verzoeken
gerelateerd was. Mensen ervoeren discriminatie in
met 20% procent gestegen ten opzichte van 2020
verband met vaccinaties, coronatoegangsbewijzen
(van 82 naar 98). Ook bij de politie stijgt het aantal
(CTB) en de mondkapjesplicht (vooral de medische
meldingen elk jaar met zo’n 5%: 845 in 2019, 906 in 2020
uitzondering daarop).
en 958 in 2021. Bij de ADV’s is het aantal meldingen ten opzichte van vorig jaar licht gestegen (953 tegenover
Dat maakt de verdeling over de gronden en terreinen
937). Deze stijging laat zien dat discriminatie
waarop de gelijke behandelingswetgeving van
een steeds belangrijker onderwerp wordt in de
toepassing is, compleet anders in vergelijking met
samenleving, en dat inwoners de meldpunten weten
“normale” jaren. Een relatief groter aandeel van de
te vinden als het gaat om discriminatie.
klachten is gerelateerd aan de grond “handicap/ chronische ziekte” (174 in 2021 tegen 121 in 2020), en “niet-wettelijke gronden” (336 in 2021 tegen 70 in 2020). 1000
Het aantal meldingen van gevoelens van uitsluiting
906
900
op grond van bijvoorbeeld het niet willen/kunnen laten vaccineren (wat niet valt onder de wettelijke
958
937
953
845
800
discriminatiegronden) nam een hoge vlucht. Het grote aandeel meldingen op grond van handicap/
700
chronische ziekte is te verklaren door de klachten van mensen die om medische redenen vielen onder de
600
uitzondering op de mondkapjesplicht, dat ook konden
500
aantonen, maar aan wie desalniettemin de toegang werd geweigerd omdat ze geen mondkapje droegen.
400
Ook in de cijfers over maatschappelijk terrein zien we corona terug aan het hoge aantal meldingen dat
300
betrekking heeft op “commerciële dienstverlening” (winkels) en “collectieve voorzieningen” (overheid en
De ADV’s hebben melders tijdens corona zo goed
82
98
2021
100
2020
200
ziekenhuizen).
2021
2020
2021
2020
geïnformeerd over de mogelijkheden die er waren om
2019
0
als mogelijk een luisterend oor geboden, en te bemiddelen of bezwaar te maken. Omdat het bij het CTB ging om algemene overheidsmaatregelen,
College voor de Rechten van de Mens
waren de mogelijkheden hierin vaak beperkt. Bij
10
11
Politie
ADV’s
In de praktijk Een complexe casus in Giethoorn Alle vormen van discriminatie en racisme
zijn. Belangrijke leerpunten zijn onder
zijn volstrekt ontoelaatbaar in onze
andere: tijdige informatiedeling tussen
samenleving. In Giethoorn heeft een casus
ketenpartners, betere communicatie met
gespeeld van een gezin van Turkse afkomst
melders maar ook betere communicatie
dat zich gediscrimineerd en niet veilig
tussen de ketenpartners en binnen eigen
heeft gevoeld in hun eigen woonomgeving
organisaties. Voorts dienen de meldingen
door beledigingen met racistisch element,
en aangiften meer in samenhang dan op
intimidatie en vernielingen sinds de herfst
incidentniveau beoordeeld te worden.
van 2020. Het gezin heeft inmiddels besloten om te verhuizen. Dit is een schrijnend
En ook het KIS, het Kennisplatform Inclusief
voorbeeld van de grote impact die
Samenleven, is voornemens om samen met
racistische bejegening kan hebben op de
Discriminatie.nl onderzoek te doen naar het
levens van mensen.
handelingsperspectief voor gemeenten in samenwerking met ADV’s in dit soort kwesties.
Zembla heeft op 3 februari 2022 in een uitzending aandacht besteed aan deze
Ten slotte is er door Vizier tijdens een
casus. De uitzending bracht veel teweeg en
werkbezoek van minister Bruins-Slot aan
er werden ook Kamervragen gesteld.
de ADV’s aandacht gevraagd voor deze casus. Er is een verzoek gedaan om wet- en
Omdat er nog twee klachtprocedures
regelgeving, werkwijzen en samenwerking
bij het Hof Arnhem-Leeuwarden in deze
tussen ADV’s, politie en gemeenten nader te
casus lopen wordt er in deze Monitor niet
onderzoeken en als dat nodig blijkt ook aan
op detailniveau aandacht besteed aan
te gaan passen.
de zaak. In een latere Monitor zal de casus gedetailleerder aan de orde komen zodra
Kortom, het is een verdrietige casus geweest
de zaak strafrechtelijk geheel is afgerond.
die veel beroering teweeg gebracht heeft, maar ook belangrijke verbeteringen zal
Duidelijk is dat de casus beter
opleveren ten aanzien van de aanpak in
aangevlogen had moeten worden door
discriminatiezaken.
diverse ketenpartners en dat er leer- en
Want iedereen in Nederland moet gelijk
verbeterpunten voor de ketenpartners
worden behandeld, zichzelf kunnen zijn en
(politie, OM en Vizier) uit deze casus naar
zich veilig voelen.
voren komen. Er zijn inmiddels tussen
Themazitting discriminatie OM Op maandag 22 november 2021 stonden verschillende zaken met een discriminatoir aspect voor de politierechter, op een speciale themazitting in Arnhem. Door de zaken tijdens een themazitting te behandelen, probeert het OM extra aandacht te vragen voor de problemen rondom discriminatie in onze samenleving. Een van de zaken betrof een burenruzie, waarbij de verdachte zijn buren regelmatig uitschold voor “kut-Marokkanen”. “Deze zaak laat zien hoeveel impact discriminatie kan hebben”, vertelt oud-discriminatieofficier Rosemarijn van Andel. “Deze Marokkaanse familie is diep geraakt door dit gescheld, ze werden uitgescholden op basis van hun afkomst - iets waar ze totaal geen invloed op hebben. Ze hebben er echt slapeloze nachten aan overgehouden.” Conform de eis kreeg de verdachte 30 uur werkstraf en een week voorwaardelijke gevangenisstraf opgelegd. Ook de
de vaste ketenpartners van het RDO, te
vordering tot schadevergoeding van 275 euro is toegekend.
weten politie, OM en Vizier, twee evaluaties gehouden waarin die leerpunten besproken
12
13
Een burenruzie Een man woont in een tussenwoning. De man is van Turkse afkomst en heeft buren met overwegend Nederlandse nationaliteiten. Hij ervaart dat hij gepest en uitgescholden wordt vanwege zijn Turkse afkomst. De man wordt er ook van beschuldigd dat hij in zijn omgeving spullen van anderen kapot maakt. Krassen op de auto, fietstassen die kapot zijn, lekke banden of een telefoon die kapot is.
“Lesbisch? Goor!”
De man voelt zich niet fijn behandeld.
Een jonge vrouw weet sinds twee jaar dat
Het gesprek met zijn buren loopt op niets
zij op vrouwen valt en zij durft hier niet
uit, behalve een ruzie. Hij zoekt contact
goed over te praten. Eindelijk heeft zij de
met de ADV in zijn woonplaats om zijn verhaal te doen en om advies te krijgen.
moed om het haar ouders te vertellen en
Geweigerd zonder vaccinatiebewijs
De klachtenconsulent biedt de man een luisterend oor, geeft tips hoe hij zelf om kan gaan met de situatie aangezien hij veel stress ervaart.
een aantal van haar beste vriendinnen op school. Iedereen reageert positief en ze is opgelucht dat zij het eindelijk heeft verteld. Maar een dag later ontdekt zij op
Een jonge moeder heeft een discriminatie-
Facebook dat zij wordt uitgemaakt voor
incident gemeld bij een ADV. Ze geeft aan
De wijkagent is betrokken bij de situatie
vies en goor. Ze wordt zelfs aangespoord
gezondheidsdiscriminatie te ervaren: ze wordt
en spreekt met de man en zijn buren. De
om zelfmoord te plegen! De vrouw is
namelijk gediscrimineerd op het feit dat ze
melder heeft nog steeds het gevoel dat
erg verdrietig en durft dit niet aan haar
niet gevaccineerd is. Zij mag haar kind zonder
hij niet is gehoord en voelt zich niet fijn.
ouders of aan school te vertellen.
Coronatoegangsbewijs niet meer wegbrengen en
De klachtenconsulent neemt contact
ophalen van zijn zwemles, terwijl zij wel de winkel in
op met de wijkagent en licht de situatie
Ze besluit een ADV te bellen. De
mag zonder QR-code.
toe. Vervolgens is er een bemiddelend
klachtenconsulent biedt aan om haar
Een klachtenconsulent van de ADV heeft
gesprek geweest waarbij de partijen
te begeleiden in een gesprek met haar
telefonisch contact gehad met de melder. De
afspraken hebben gemaakt. De
vriendinnen en de school en melding te
ADV heeft uitgelegd dat ze geen invloed kan
pesterijen stoppen.
doen bij de politie. De vrouw voelt zich
uitoefenen op beslissingen van de overheid.
gehoord en is blij dat zij haar verhaal
De coronamaatregelen die door overheid zijn
kon doen. Ze besluit om het toch aan
vastgesteld, worden eenzijdig overheidshandelen
haar ouders te vertellen. Haar ouders
genoemd. De gelijkebehandelingswetgeving is niet
steunen haar en nemen contact op met
van toepassing op dit handelen. Enkel de politieke
de school. De ADV sluit op verzoek van
partijen in de Tweede Kamer en Eerste Kamer hebben
de vrouw de melding en geeft aan dat
de mogelijkheid om hier veranderingen in aan te
het heel dapper was dat zij bij de ADV is
brengen. De vrouw vindt het vervelend dat de ADV
gekomen met haar verhaal.
niets kan betekenen, maar bedankt voor het bieden van een luisterend oor.
14
15
STEENWIJKERLAND 18 11 17
Registraties discriminatie Oost-Nederland
2 3 2
NUNSPEET
1 1 8
71 76 53
11 15 10
Aantal geregistreerde discriminatie-incidenten bij de politie
10 10 8
TIEL 17 12 WEST MAAS EN WAAL 17 6
WEST BETUWE 9 7 11
ZALTBOMMEL 6 4 4
2 5
MAASDRIEL 4 0 6
NEDER-BETUWE 5 4 0 DRUTEN 3 2 1
9 7 5
0 1 1
ROZENDAAL 1 1 ARNHEM 1 78 67 108
RENKUM 11 10 4
BEUNINGEN 9 7 1 WIJCHEN 13 11 16
GRAVE
NIJMEGEN 108 93 62
VOORST 5 6 3
RHEDEN 22 15 8
DOESBURG 6 4 3
BRONCKHORST 5 7 4
OOST GELRE 8 9 5
DOETINCHEM 20 20 17 MONTFERLAND 9 9 11
OUDE IJSSELSTREEK 7 7 9
MILL EN SINT HUBERT
17
AALTEN 2 2 5
OLDENZAAL 7 8 9
ENSCHEDE 54 49 69
BERKELLAND 2 2 10
BERG EN DAL 10 8 18
BOXMEER
HENGELO 27 21 28
1 1 6
ZUTPHEN 28 27 19
2 2 1
LOSSER
BORNE 6 1 3
HAAKSBERGEN
HEUMEN 7 6 3
SINT ANTHONIS
27 22 27
4 4 7
LOCHEM 4 4 4
DINKELLAND
ALMELO
HOF VAN TWENTE
CUIJK
16
WIERDEN 3 4 3
3 5 12
DEVENTER
WESTERVOORT 7 DUIVEN 5 4 6 6 5 LINGEWAARD ZEVENAAR 8 12 3 8 8 23
OVERBETUWE 5 4 12
1 1 1
RIJSSEN-HOLTEN
BRUMMEN 0 0 2
30 30 25
WAGENINGEN 23 13 11
8 5 15
RAALTE
EDE 2 1 1
TUBBERGEN
HELLENDOORN
24 23 37
APELDOORN
BUREN 6 2 8
4 4 5
4 4 8
BARNEVELD
CULEMBORG
TWENTERAND
6 8 3
PUTTEN
Aantal meldingen over voorval in de gemeente bij een van de ADV’s
HATTEM 4 4 1
EPE
9 10 8
OMMEN 5 4 3
DALFSEN 7 5 2
OLST-WIJHE
ERMELO
NIJKERK 8 8 10
17 18 20
HEERDE 4 4 4
8 8 7
Legenda
HARDENBERG
ZWOLLE 35 38 60
OLDEBROEK
HARDERWIJK 12 11 20
Aantal meldingen door inwoner van de gemeente bij de ADV’s
ZWARTEWATERLAND 3 3 3
KAMPEN 13 10 17
ELBURG
STAPHORST 2 1 4
WINTERSWIJK 7 5 5
8 5 3
Corona Ook in de tabel hiernaast wordt meteen duidelijk
Discriminatie op de werkvloer: “het is maar een grapje”
dat de coronapandemie voor veel extra meldingen heeft gezorgd. De 167 meldingen bij ‘niet-wettelijk’ onder ‘collectieve voorzieningen’ betreffen
Registraties ADV’s 2021
voornamelijk meldingen met betrekking tot vaccineren en het coronatoegangsbewijs. Daarnaast is er een duidelijke relatie tussen ‘handicap/chronische ziekte’
Een alleenstaande jonge vrouw werkt
en corona: op alle terreinen is het aantal meldingen
al meer dan 5 jaar fulltime in een
hierover toegenomen, maar vooral op de terreinen die
productiebedrijf om haar gezin te
betrekking hebben op winkels, horeca en openbaar
onderhouden. Zij meldt zich bij de ADV in
vervoer. De sterke toename ‘leeftijd’ op het gebied
haar woonplaats voor een gesprek en
van ‘collectieve voorzieningen’ heeft te maken met de
vertelt dat zij al jaren gepest wordt op de
Astra Zeneca-vaccinatie, die op een bepaald moment
werkvloer door haar collega’s. Er worden
alleen nog aan 60+’ers werd aangeboden.
regelmatig apengeluiden gemaakt in haar bijzijn en zij wordt voor zwartjoekel
Racisme
uitgemaakt. Telkens als zij aangeeft dit
Het aantal meldingen op de grond herkomst/
vervelend en discriminerend te vinden,
huidskleur is het grootst op het terrein van de
Arbeidsmarkt Buurt/Wijk
19
4
6
24
55
5
6
36
4
4
57
39
22
2
1
53
23
7
Horeca/amusement
1
1
3
4
Huisvesting
1
5
14
2
7
Commerciële dienstverlening
Media/Reclame
1
2
1
3
Onbekend
1
Onderwijs Openbare ruimte/publiek domein
2
1 5
Overig
2
1
2
10
19
2
4
4
28
1
1
1
2
2
2
Publieke/politieke opinie
1
2
2
4
2
18
1
7
6
2
3
167
3
3
35
2
Seksuele gerichtheid
Politieke gezindheid
Onbekend 5
3 8 1
2 1
43 2
2
7
1
6
2
1
1
staat om te werken. Zij heeft zich ziekgemeld.
inwoners met een biculturele achtergrond lastiger is om te functioneren in de huidige arbeidsmarkt. Zij
Op advies van de ADV doet zij een melding
krijgen bijvoorbeeld te maken met meer afwijzing voor
bij de politie, en bespreekt het pestgedrag
sollicitaties, of pestgedrag op het werk. Maar ook op
met de bedrijfsarts. De bedrijfsarts neemt
het terrein van sport en recreatie ontvingen de ADV’s
haar verhaal wel serieus, en geeft haar tijd
een ruime verdubbeling van het aantal meldingen
om te herstellen. Voorlopig blijft de vrouw
van 2020 over herkomst/huidskleur. Een opvallende
in de ziektewet, zodat zij kan herstellen
afname is te zien in de grond buurt/wijk. Hoewel het
en daarna besluiten of ze nog terug wil
aantal meldingen in dit terrein nog altijd het hoogst
naar deze werkgever. De vrouw is blij met
is voor de grond ‘herkomst/huidskleur’, heeft de
het luisterende oor dat door de ADV werd
stijging van 2020 hier niet doorgezet en ligt het aantal 2 1 2
geboden en bedankt de ADV voor de steun.
meldingen zelfs onder het niveau van 2019.
2 1
8 9
door zijn reactie en voelt zich niet meer in
aantal meldingen. Hieraan is te zien dat het voor
1
16 1
16
2
3
Privésfeer
Niet-wettelijke gronden
Nationaliteit 4
1
Politie/OM/Vreemdelingenpolitie
Sport/recreatie
Levensovertuiging
Leeftijd 18
1 1
reactie op. De vrouw is erg teleurgesteld
doorgezet in de vorm van een evenaring van het Herkomst/huidskleur
Handicap/chronische ziekte
Godsdienst
Geslacht
Burgerlijke Staat
1
Collectieve voorzieningen
Een gesprek met de directeur levert dezelfde
de cijfers te zien was (van 27 naar 57) heeft zich
Arbeidsduur
Arbeidscontract
Antisemitisme
Kruistabel Terrein en grond 2021
Kruistabel Terrein vs Grond
wordt er gezegd: “het is maar een grapje”.
arbeidsmarkt. De verdubbeling die vorig jaar in
2 3
3
5 1
1
2
3
1
5
1
13
1
1
2
1
14
1
28
1
2 2
19
Miriam Weimar mag zich sinds december
als zij ‘viral’ gaan, stellen de samenleving en het OM voor
arrondissementsparket Oost-Nederland
worden. Daarom overleggen we vaak met het Landelijke
kansen. Bij haar aantreden zag zij direct
zaken met grote maatschappelijk impact.“
antidiscriminatievoorzieningen, politie en
Hoe kijk jij terug op 2021?
2021 de discriminatieofficier van justitie van
nieuwe uitdagingen. We zien dat aangiftes complexer
noemen. Een portefeuille met mooie
Expertisecentrum Discriminatie over deze complexe
dat er een goede samenwerking is tussen Openbaar Ministerie. Deze multi-agency
“2021 was een roerig jaar. De coronapandemie heeft
het OM eigenlijk in de aanpak van discriminatie?
De drempel om te zeggen en schrijven wat je vindt,
rapportage is daar het bewijs van. Maar wat doet
gezorgd voor een verharding in onze maatschappij.
De discriminatieofficier vertelt…
ongeacht of je er een ander mee kwetst, is (mede door
Wat doet het OM in de aanpak van discriminatie?
steeds meer polarisatie, openlijke discriminatie en
de mogelijkheden van de social media) laag. We zien
“Het OM is aan zet als het gaat om de strafrechtelijke
racisme. Maar de meldingen en aangiften stijgen niet
aanpak van discriminatie. Via verschillende routes
in gelijke tred mee. We zijn blij met de komst van de
worden zaken bij ons aangemeld. Als we van
Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme.
discriminatie in ons gebied horen, gaan we na welke
We hebben in november 2021 een themazitting met
informatie de politie en antidiscriminatievoorzieningen
discriminatiezaken georganiseerd (zie p.13). Het OM wil
hebben en kijken we of het gebeurde strafbaar lijkt. In
hiermee ook een signaal afgeven aan de maatschappij.
dat geval zullen we de zaak oppakken en beoordelen
Straffen is misschien niet altijd de oplossing, maar we
wat de best passende aanpak/afdoening is. We hebben
willen in elk geval dat er genoegdoening volgt voor
hierover veelvuldig overleg met onze ketenpartners.
slachtoffers en dat het discrimineren stopt. Verder
Samen met ADV’s en politie screenen we periodiek
hebben er meerdere cases in ons gebied gespeeld
een lijst met meldingen en aangiften. Deze lijst wordt
waarin we de samenwerking hebben gezocht met ADV,
in gezamenlijkheid besproken om te bepalen wie er
politie en gemeente. Daar leren we veel van. Daarnaast
het beste mee aan de slag kan. We hebben hiervoor
is het Openbaar Ministerie ook zelf aan de slag met
regionale discriminatie overleggen georganiseerd (RDO).
inclusie en diversiteit. Zowel binnen als buiten ons Parket
Als er sprake is van een strafbaar feit, dan doet de politie
heeft dit belangrijke onderwerp dus onze aandacht.”
onderzoek. Vervolgens beslist het OM over de vervolging.
Interview met de discriminatieofficier van Justitie Oost-Nederland 20
Bij grote maatschappelijke impact ligt vervolging
Jouw wens voor de aanpak van discriminatie?
natuurlijk voor de hand en als iemand aangifte doet,
“Discriminatie - in welke vorm dan ook - is
vatten we dat op als de wens om strafvervolging. We
onacceptabel. Mensen worden er enorm door gekwetst
willen graag bijdragen, maar hebben daarvoor wel
en de gevolgen zijn soms niet te overzien. Ik hoop
aangiften en meldingen nodig. We zien helaas dat er
daarom dat we als Openbaar Ministerie zoveel mogelijk
niet altijd aangifte of melding wordt gedaan.”
zaken in gezamenlijkheid met de ketenpartners kunnen blijven aanpakken, met een bevredigend resultaat
En wordt er vaak strafrechtelijk vervolgd
voor de aangevers. Daarbij is een belangrijk doel ook,
“Van belang voor ons is het strafrechtelijk bewijs in
kwetsen, zelf het besef krijgen wat ze aanrichten met
verhouding tot de vrijheid van meningsuiting. Dat is
hun gedrag. Discriminatie zit soms in hele kleine dingen,
een belangrijk uitgangspunt van de Grondwet. Een
maar kan grote gevolgen hebben. Ik hoop dat wij als
maatschappelijk debat is nodig en mogelijk binnen
Openbaar Ministerie een grote bijdrage kunnen blijven
onze democratie. Maar er zitten ook grenzen aan deze
leveren aan het accepteren en geaccepteerd voelen.
grondrechten. De opkomst van social media, waarbij
Opdat iedereen kan zijn wie die persoon is.”
door jullie?
dat mensen die iemand discrimineren, beledigen of
uitlatingen een nagenoeg onbegrensd bereik hebben
21
Aanbevelingen
Wat kunnen gemeenten doen om discriminatie verder te voorkomen? Maak discriminatie bespreekbaar en vier de verschillen
Maak mensen bewust van het feit dat discriminatie helaas onderdeel uitmaakt van onze samenleving, door de herkomst van ons, onze ouders of voorouders, door gebeurtenissen in het verleden en in het hier en nu. Tegelijkertijd is onze samenleving gegrond op Artikel 1 van de grondwet. Discriminatie herkennen en erkennen en daarmee polarisatie tegengaan en diversiteit bevorderen is één van de grootste maatschappelijke opgaven die we hebben om onze samenleving voor nu en de toekomst leefbaar te houden.
Educatie voor jong en oud Investeer in educatie en voorlichting: niet alleen voor jongeren, maar ook voor docenten en medewerkers van bedrijven en organisaties. Trainingen moeten niet alleen
Aanpak discriminatie
gericht zijn op het herkennen en bespreekbaar maken van discriminatie, maar zeer zeker ook op het aanleren van vaardigheden om met discriminatie om te gaan. Hoe reageer je op iemand die een discriminerende
- Artikel 1 van de Grondwet uitdragen
opmerking maakt? Wie dit leert, kan het verschil maken
- Bewustwording (eigen) vooroordelen
in zijn eigen omgeving.
en uitsluiting - Gemeentelijke antidiscriminatievoor-
Versterk de ADV’s
zieningen verbinden aan organisaties,
In mei 2021 is de bijdrage vanuit het Rijk aan gemeenten
onderwijs en sport
voor antidiscriminatiebeleid verhoogd naar 75 cent per
-A angiftebereidheid bevorderen door
inwoner. Zet de verhoging in om ADV’s structureel meer
inzet training en voorlichting voor politie
middelen en mogelijkheden te geven om discriminatie
-A andacht voor alle gronden van
in al zijn facetten aan te pakken. De nieuwe Nationaal
discriminatie
Coördinator Discriminatie en Racisme, Rabin Baldewsing,
-B ekendheid en meldingsbereidheid
komt in de loop van 2022 met een advies voor een
vergroten
aanpak waarin ook de gemeenten en ADV’s een rol
-H andelingsverlegenheid verminderen
spelen. Volgens hem zijn gemeenten, en met name
door inzet van trainingen en voorlichting
burgemeesters als hoeders van de openbare veiligheid,
op werk, school, sport en horeca
nu aan zet om voor iedereen een veilige leefomgeving te garanderen, zonder discriminatie of racisme.
22
23
Gezamenlijke uitgave Oost-Nederland
Politie
Openbaar Ministerie
Vizier
Politie-eenheid Oost-Nederland
Arrondissementsparket
7511 JX Enschede
7336 AK Apeldoorn
Eusebiusbinnensingel 28
Ariensplein 1
Burgemeester Drijbersingel 15 8021 DA Zwolle
Europaweg 79
T 088 965 90 90 I www.politie.nl
Oost-Nederland 6811 BX Arnhem
T 088 699 19 00 I www.om.nl
Weerdjesstraat 168 6811 JH Arnhem
Arend Noorduijnstraat 15 6512 BK Nijmegen
Mei 2022 Oost-Nederland
T 085 0734600
politie-eenheid Oost-Nederland en het arrondissementsparket
I www.vizieroost.nl Artikel 1 Noord-Oost Gelderland Prins Willem-Alexanderlaan 1419
Dit is een gezamenlijke uitgave van de antidiscriminatievoorzieningen, Oost-Nederland. Met dank aan het College voor de Rechten van de Mens voor het beschikbaar stellen van informatie.
7312 GA Apeldoorn
De Monitor Discriminatie 2021 Oost-Nederland verschijnt gelijktijdig met
I www.art1-nog.nl
in 2021. Het landelijk rapport Discriminatiecijfers 2021 en alle regionale
T 055 522 55 55
Meldpunt Discriminatie Deventer Roggestraat 3
7411 EP Deventer
T 06 38 28 09 07
I www.mddeventer.nl
9 andere regionale rapporten en het landelijke rapport Discriminatiecijfers rapporten zijn te vinden op de website van de landelijke vereniging van ADV’s: www.discriminatie.nl. Een uitgebreide toelichting op alle discriminatiecijfers is te vinden op www.discriminatie.nl onder Cijfers. Discriminatie Melder Download de app in de Appstore of in Google Play