IN080-ondersteuning-inwoners-met-grote-afstand-tot-de-arbeidsmarkt.pdf

Informatienota Datum vergadering Registratienummer Informatienotanummer Portefeuillehouder Bijlage(n) Onderwerp

: 27 september 2022 : GZDGWB265116/593268 : 2022/IN080 : Jan de Geus : : Ondersteuning inwoners met grote afstand tot de arbeidsmarkt

Onderwerp Ondersteuning inwoners met grote afstand tot de arbeidsmarkt Kennisnemen van Wijze van ondersteuning van inwoners met grote afstand tot de arbeidsmarkt Inleiding Op 31 januari 2022 heeft de raad kaders meegegeven aan het college voor de begeleiding van inwoners met een uitkering met een grote tot zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt, op dat moment de KP4 doelgroep genoemd. De toenmalig wethouder heeft toegezegd om de raad mee te nemen in de manier waarop het college hier uitvoering aan geeft en aan gaat geven. Voor deze inwoners is het van belang dat we met hen in gesprek blijven, om hen aan de ene kant te helpen op weg naar een baan en daarmee financiële onafhankelijkheid van de gemeente en aan de andere kant zorg te dragen dat, waar dit niet tot de mogelijkheden behoort, deze inwoners zich redden in onze gemeente en de hulp krijgen die nodig is. In deze raadsinformatienota nemen wij de raad mee in de begeleiding van deze doelgroep en vertellen we hoe we de doelgroep op dit moment begeleiden en vanuit welke kaders. De huidige context De huidige context waarin we de inwoners met een uitkering in een meer kwetsbare positie willen ondersteunen om mee te doen in West Betuwe, zo mogelijk richting arbeid, is niet eenvoudig. De pandemie heeft afgelopen jaren de mogelijkheden beperkt en het is onzeker of er weer nieuwe maatregelen volgen bij een opleving van de pandemie.

Daarnaast zijn de gevolgen van de oorlog in Oekraïne en de hogere energielasten merkbaar in de portemonnee voor deze inwoners. Ook in de uitvoering bij Team Sociaal merken we hier de gevolgen van. Veel tijd is afgelopen jaren gaan zitten in de acties die nodig waren in de pandemie en die nodig waren (en zijn) om de Oekraïense vluchtelingen op te vangen en hen en de gastgezinnen te ondersteunen. Dit samen met de krapte op de arbeidsmarkt leidde ertoe dat we niet altijd zoveel tijd en ondersteuning hebben kunnen geven als we wilden, aan de doelgroep waar we het nu over hebben. Kaders De kaders die we in de uitvoering hebben zijn zowel landelijk als lokaal. Landelijk hebben we te maken met de Participatiewet (PW), maar ook de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Lokaal werken we met de verordeningen (re-integratie en tegenprestatie) en beleidsplannen (Bouwen aan Sociale

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 2 van 12

Kracht) die de raad heeft vastgesteld en de kaders die u als raad op 31 januari 2022 heeft meegegeven. Hieronder geven we de inhoud van deze kaders weer: De Participatiewet Het doel van de Participatiewet is om meer mensen aan de slag te krijgen, ook mensen met een arbeidsbeperking. De gemeente is verantwoordelijk voor mensen met arbeidsvermogen die ondersteuning nodig hebben bij arbeidsre-integratie en waar nodig inkomensondersteuning. De overheid verwacht van gemeentes dat zij uitgaan van de eigen kracht van inwoners en waar mogelijk aansluiting zoeken op de Wet maatschappelijke ondersteuning. Wettelijke taken vanuit de Participatiewet die relevant zijn voor de inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt (inschatting van 1 jaar of langer): • Het bieden van ondersteuning bij arbeidsinschakeling • De mogelijkheid om een tegenprestatie te verwachten van de inwoner, die bijdraagt aan de sociale activering van deze inwoner De Wet maatschappelijke ondersteuning Het doel van de Wmo is het ondersteunen van mensen met een ziekte of beperking en ouderen die thuis wonen, met als achterliggend doel om inwoners zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen laten wonen en mee te laten doen in de maatschappij Op 21 juni 2022 heeft minister Schouten het rapport ‘Participatiewet in Balans’ gestuurd naar de tweede kamer, samen met een kamerbrief.

Eén van de uitkomsten van het rapport is ‘het gevoel dat overheerst dat de overheid vooral op de regels let en weinig oog heeft voor de menselijke maat of de complexe problemen waar mensen in de bijstand mee kampen’. In het coalitieakkoord staat dat wetten beoordeeld zullen worden op eenvoud, menselijke maat en uitvoerbaarheid en waar nodig verbeterd zullen worden. Daarom wil de minister ‘de balans weer terugbrengen in de Participatiewet, door meer oog te hebben voor de mens achter de uitkering. Vertrouwen moet meer centraal komen

te staan.’ Bij de ondersteuning van de meest kwetsbare doelgroep onder bijstandsgerechtigden, gaan we komende periode rekening houden met de plannen van de minister. Dan gaat het in ieder geval om: • waar arbeidsinschakeling nog niet mogelijk is, mag een bijstandsgerechtigde geen belemmeringen ervaren om zelf aan de slag te gaan met bijvoorbeeld vrijwilligerswerk, mantelzorg of een opleiding. Hiervoor zou geen toestemming gevraagd hoeven te worden; • als arbeidsinschakeling op de korte termijn buiten beeld is, dan moeten we voorkomen dat er negatieve (inkomens-)gevolgen zijn voor het verrichten van mantelzorg; • Als er een grote afstand tot de arbeidsmarkt is, moeten verplichtingen om de afstand te verkleinen reëel zijn. Dus geen verplichtingen om dan al ingeschreven te staan bij uitzendbureaus of bereid moeten zijn om ver te reizen voor arbeid. De verplichtingen moeten passen bij de situatie van de inwoner; • Gemeentes moeten activiteiten kunnen aanbieden, eventueel via een verplichting, die er op gericht zijn om mee te doen te stimuleren, zo mogelijk met als uiteindelijk perspectief arbeidsinschakeling, en op periodiek contact met de gemeente (voorkomen van isolement).

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 3 van 12

Re-integratieverordening West Betuwe De belangrijkste opdracht van de raad aan het college is: kies de inzet van ondersteuning en het aanbieden van voorzieningen, weegt af wat de meest doelmatige ondersteuning is met het oog op inschakeling in de arbeid. Hierbij moet het college rekening houden met de omstandigheden van de inwoner, zoals functionele beperkingen, maar ook zorgtaken (mantelzorg/kleine kinderen). Voor de doelgroep met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, kan de voorziening gericht zijn op bijvoorbeeld sociale activering en het voorkomen van een isolement, zoals het doen van vrijwilligerswerk met behoud van uitkering en het leren van vaardigheden of kennis. Verordening tegenprestatie West Betuwe De raad heeft in deze verordening aangegeven hoe het college uitvoering kan geven aan de tegenprestatie. Het doel van een tegenprestatie is het leveren van een nuttige bijdrage aan de samenleving. Het verrichten van een tegenprestatie zou bij moeten dragen bij aan zelfredzaamheid, persoonlijke ontwikkeling en (op termijn) vergroting van de kansen op toeleiding naar betaald werk. Dit laatste is overigens niet het primaire doel, maar daar kan het wel aan bijdragen. Het college bepaalt of en zo ja, welke tegenprestatie hij opdraagt aan inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.

Hierbij moet het college rekening houden met de persoonlijke omstandigheden, wensen en kwaliteiten van de inwoner. Het is belangrijk dat de inwoner invloed heeft op de keuze van de activiteiten. Een tegenprestatie kunnen wij opdragen voor maximaal 8 uren per week voor maximaal 12 maanden en kunnen we verlengen met nog eens 12 maanden. Beleidsplan Bouwen aan Sociale Kracht Het beleidsplan Bouwen aan Sociale Kracht heeft twee belangrijke maatschappelijk beoogde effecten: 1. Een sterke samenleving 2. De juiste zorg op de juiste plek Voor het ondersteunen van de inwoners in een uitkering, met een grote afstand tot de arbeidsmarkt zijn een aantal uitgangspunten uit dit plan van belang om mee te nemen: • Voor diegenen voor wie werk niet of tijdelijk niet haalbaar is, bekijken we andere vormen van meedoen die wel haalbaar zijn; • We zetten de inwoner centraal en kijken naar de complete (sociale) context; • Hulp en ondersteuning is erop gericht de zelfredzaamheid van inwoners zoveel mogelijk te stimuleren • Inwoners zorgen voor elkaar, doen wat nodig is; • Iedereen moet mee kunnen doen in West Betuwe, naar vermogen, in eigen omgeving; • We willen dat iedere inwoner de juiste zorg krijgt die past; • Dure zorg willen we voorkomen en zorg meer rondom de inwoner organiseren; • Voor inwoners die een steun in de rug nodig hebben organiseren we zorg laagdrempelig en lokaal; • We kijken naar

wat onze inwoners wel kunnen en ondersteunen waar nodig (positieve gezondheid);

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 4 van 12

31 januari 2022 Op 31 januari heeft u als raad het volgende nog meegegeven, wat heel mooi aansluit bij de al eerder meegegeven kaders: • zorg voor persoonlijke contact, structureel • zorg voor lokale oplossingen, in samenwerking met lokale partners/verenigingsleven • denk out-of-the-box bij het vinden van de juiste (lokale) ondersteuning voor deze doelgroep. Cijfermatig inzicht t.o.v. andere gemeenten/per kern Allereerst een aantal algemene cijfers, daarna focussen we ons op de doelgroep binnen West Betuwe met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Gemeente

West Betuwe Tiel West Maas en Waal Maasdriel Culemborg Zaltbommel

Aantal inwoners

51.971 42.277 19.076 24.693 28.555 28.451

Aantal inwoners met een bijstandsuitkering (% van totaal aantal inwoners)

Aantal inwoners met grote afstand tot de arbeidsmarkt (% van inwoners met een bijstandsuitkering

1.031 (2,0%) 2.395 (5,7%) 595 (3,1%) 478 (1,9%) 1.066 (3,7%) 435 (1,5%)

150 (14,5 %) 464 (19,4 %) 65 (10,9 %) 67 (14,0 %) 199 (18,7 %) 123 (28,3 %)

Doelgroep en sociaal-demografische kenmerken De gemeente West Betuwe heeft cijfers over de totale doelgroep met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Deze cijfers laten zien dat de doelgroep iets meer uit vrouwen (59%) dan uit mannen (41%) bestaat. Meer dan de helft is vijftigplusser (76%) en een derde van het totale bestand heeft een niet-westerse achtergrond (32%). Deze percentages verschillen behoorlijk per gebied. In de kern Geldermalsen wonen de meeste mensen met een niet-westerse migratieachtergrond, gevolgd door Spijk en Asperen.

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 5 van 12

Kwalitatieve onderverdeling binnen de doelgroep Hoe komt het dat deze inwoners jaren in de bijstand zitten? Welke verhalen horen de consulenten als ze mensen spreken? Om te beginnen blijkt dat inwoners wel willen participeren, maar niet durven, kunnen of weten hoe. Inwoners zijn al enige tijd niet gesproken door een consulent van de gemeente en leven van dag tot dag. Door stress, negatieve ervaringen en lichamelijke of psychische klachten in het verleden, komen ze niet tot actie. Meerdere inwoners leggen zich neer bij de situatie en ze zijn redelijk content met het leven. Echter, schatten wij in dat er bij de meeste inwoners sprake is van multiproblematiek: meerdere problemen op verschillende leefgebieden, zoals problemen met opvoeding, werk, gezondheid, sociale contacten, schulden, huisvesting enzovoorts. Deze ‘multiproblematiek’ maakt het verkrijgen en behouden van werk moeilijk. Het komt dan vaak voor dat inwoners cognitieve vaardigheden missen

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 6 van 12

om eenvoudige zaken te regelen, zoals het gebruik van het internet om informatie op te zoeken en het opladen van een ov-chipkaart. Maar ook bij deze inwoners verwachten wij verborgen talenten te ontdekken en willen we ze weer laten participeren met zo nodig extra ondersteuning vanuit onze gemeente. De consulenten hebben nog niet de volledige groep inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt gesproken. Op basis van de al wel gevoerde gesprekken in de afgelopen periode hebben wij een onderverdeling gemaakt van de doelgroep. Het voordeel hiervan is dat we op basis van die indeling een passende interventie kunnen inzetten. Op deze manier is het mogelijk om maatwerk te verrichten. Onderverdeling doelgroep kp4 De gemeente West Betuwe onderscheidt op basis van de gesprekken in het eerste half jaar zes groepen uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt: 1. Met een lichamelijke of psychische beperking; 2. Met een taalachterstand; 3. Die bijna de pensioenleeftijd hebben bereikt; 4. Met mantelzorgtaken; 5. Met een verbeterde situatie; 6. Met verborgen (multi)problematiek. Werkwijze team sociaal Persoonlijke, vrijwillige en integrale aanpak Een uitvoerig onderzoek naar de doelgroep lreidde tot een aanpak waarbij er samenhang is in zorg en ondersteuning, afgestemd op de vraag van de inwoner. Op deze manier krijgen onze inwoners de juiste zorg op de juiste plek.

De consulenten voeren open en persoonlijke gesprekken met inwoners. Ze gaan op huisbezoek en voeren gesprekken op het gemeentehuis. De consulenten zijn een luisterend oor en oordelen niet. Er wordt ook altijd meteen een vervolgafspraak gepland. Zo blijft het contact met de inwoner structureel. Dit kan eens per jaar of eens per halfjaar zijn, naargelang de behoefte van de inwoner. We kunnen een tegenprestatie of een verplichting opleggen voor bijvoorbeeld sociale activering. Dat doen we alleen als de inwoner mogelijkheden heeft, maar niet mee wil werken en gesprekken op zoek naar intrinsieke motivatie geen resultaat opleveren. Het zal maatwerk zijn en afwegen of een verplichting tot het gewenste resultaat leidt. Tijdens de gesprekken brengen we alle leefgebieden meer of minder nadrukkelijk in kaart: van financiën tot opvoeding van de kinderen en van geestelijke gezondheid tot huisvesting. De behoeften en wensen van de inwoners zijn vervolgens leidend bij het inzetten van eventuele interventies en voorzieningen, zoals een kop koffie drinken in een dorpshuis, vrijwilligerswerk, thuiszorg, taallessen of schuldhulpverlening. De nadruk ligt op het werken vanuit de dorpshuizen en lokale samenwerkingspartners, zoals Welzijn West Betuwe.

In het komend halfjaar blijven we zoeken naar lokale partners waar onze inwoners zich verder kunnen ontwikkelen en mee kunnen doen, zoals sportverenigingen, een lokale bloemist en kledingwinkels die vrijwilligers willen ondersteunen. Dit zijn organisaties in de buurt voor participatie en activiteiten. Tijdens de contactmomenten gebruiken de

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 7 van 12

consulenten de methode gemotiveerde gespreksvoering. Wanneer de consulent bijvoorbeeld opmerkt dat de inwoner een duwtje in de rug nodig heeft, dan verandert de houding van ‘luisteren’ naar ‘prikkelen’: “Zou het niet iets voor u zijn om weer te onder de mensen te komen?” of “kom eens een keer langs in het dorpshuis!”. In de volgende alinea’s gaan we dieper in op het doel, de methode en wat er werkt. Contact tussen gemeente en inwoner Wat werkt in het contact tussen de inwoner en de consulent? De methodiek van de gemeente bestaat uit een aantal werkzame onderdelen: Individuele aandacht en (zoveel mogelijk) één contactpersoon; Opbouwen van vertrouwen; Aandacht voor alle leefgebieden Geloof in eigen kunnen versterken De verschillende elementen staan niet los van elkaar, maar hangen met elkaar samen. Uit het rapport van beleidsmakers (2021) blijkt dat bijvoorbeeld vertrouwen opbouwen alleen lukt bij individuele aandacht. En alleen als een inwoner de consulent vertrouwt, kunnen we werken aan het geloof in eigen kunnen. De gesprekken tussen inwoner en consulent zijn een van de belangrijkste interventies in de begeleiding. Tijdens deze gesprekken ontstaat vertrouwen, zicht op de problematiek van de inwoner en een gedeelde doelstelling. Dat werkt op zichzelf al motivatie- en participatiebevorderend.

Onze inzet De gemeente West Betuwe heeft als doel dat inwoners participeren naar draagkracht. Hiervoor kijken we naar de individuele situatie van de inwoner. De consulent voert gesprekken met de inwoner en maakt een analyse van de situatie. Vervolgens delen we de inwoner in, in één van de zes doelgroepen. Afhankelijk van de situatie en de behoefte van de inwoner, zetten we een interventie in. De volgende tabel geeft weer welke interventie we meestal zullen kiezen per doelgroep. Doelgroep Inwoner met lichamelijke of psychische problematiek Inwoner met taalachterstand Inwoner met (bijna) pensioengerechtigde leeftijd Inwoner met mantelzorgtaken Inwoner met verbeterde situatie Inwoner met verborgen (multi)problematiek

Doel interventie Ondersteuning en activering

Interventie

activering activering

Inzetten van Taalmaatje of Taalcafé en/of vrijwilligerswerk Verwijzing naar vrijwilligerswerk via Welzijn WB

activering activering

Eventueel verwijzing naar vrijwilligerswerk en ondersteuning mantelzorg via Welzijn West Betuwe Start KP3 traject Werkzaak

Ondersteuning en activering

Ondersteuning uit WMO, woningaanpassing en schuldhulpverlening

Dagbesteding tegen eenzaamheid en voor zingeving via welzijnswerk

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 8 van 12

Inwoner met lichamelijke of psychische problematiek Iedereen heeft wel eens klachten: lichamelijk of psychisch. De problemen die mensen ervaren met lichamelijke of psychische klachten zijn zeer divers. De duur en de ernst van de problemen verschilt. Er zijn mensen die een korte tijd een psychische of een lichamelijk probleem hebben en daarna vrij makkelijk de draad oppakken. Er zijn ook mensen die door heftige problematiek en/of een langdurige opname uitvallen uit opleiding, werk of hun sociale contacten verliezen. Bij het inzetten van een interventie bij een inwoner met lichamelijke of psychische problemen, kijken we naar de duur van de problematiek en de wensen en behoeften van de inwoner. De wensen van inwoners met een lichamelijke of een psychische kwetsbaarheid zijn net als ieder mens: gewaardeerd willen worden om wie je bent, een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving en het kunnen vervullen van een sociale rol (als partner, kind, vriend of vriendin, werknemer of leerling). De doelgroep heeft vaak een klein netwerk, beschikt over weinig hulpbronnen en vervullen een beperkt aantal maatschappelijke rollen. Om tegemoet te komen aan de wensen en behoeften zetten we interventies in, zoals dagbesteding tegen eenzaamheid en welzijnswerk voor zingeving.

Door erop uit te gaan en activiteiten te ondernemen met anderen, voorkomen of verminderen we gevoelens van eenzaamheid bij de inwoner. Door actief bezig te zijn met anderen, neem het welzijn en plezier in het leven toe. Het is ook mogelijk om vrijwilligerswerk te doen via Welzijn West Betuwe. Met vrijwilligerswerk kunnen inwoners met een lichamelijke of psychische beperking een andere rol aannemen dan die van patiënt. Het is een beschermde factor tegen depressie en draagt bij aan het psychisch en maatschappelijk herstel. Inwoner met een taalachterstand Ondanks dat de integratie van Nederlanders met een migratieachtergrond op verschillende terreinen, zoals inburgering en onderwijs, vooruit gaat, blijft de arbeidsmarktpositie van Nederlanders met een migratieachtergrond achter. Het leren van de Nederlandse taal is een belangrijke en veel gebruikte interventie door gemeenten, die gericht is op het verbeteren van de arbeidsmarktkansen van

langdurig werklozen met een migratieachtergrond. Het doel van het inzetten van het verbeteren van de Nederlandse taal is om inwoners via een traject, bestaande uit taalondersteuning, taalstages, empowerment en werknemersvaardigheden uit te laten stromen naar werk of vrijwilligerswerk. Daar waar het (nog) niet lukt om inwoners naar werk te begeleiden, heeft dit veelal te maken met de kwetsbaarheid van de doelgroep. Het taalniveau is bij inwoners in deze doelgroep laag. Daarnaast heeft een deel van de groep te maken met gezondheidsproblemen en/of problematiek in de thuissituatie. De afstand tot de arbeidsmarkt is hierdoor (op het moment) niet te overbruggen met de interventie. Voor deze groep zetten we vrijwilligerswerk in om de beheersing van de Nederlandse taal verbeteren, met name op het vlak van spraak en vooruitgang in taalbegrip. Inwoners krijgen hierdoor meer vertrouwen in het spreken van de Nederlandse taal. Het zorgt ook voor een ontwikkeling in de werkhouding en motivatie. Inwoners krijgen meer plezier in het werken aan hun (taal)ontwikkeling en zelfvertrouwen als het gaat om hun mogelijkheden in de maatschappij en op de arbeidsmarkt

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 9 van 12

Inwoner met (bijna) pensioengerechtigde leeftijd Het aantal werkende 65-plussers blijft stijgen. Dat heeft twee oorzaken: enerzijds neemt de vergrijzing toe, anderzijds is er een groter percentage 65-plussers aan het werk. Tussen de beroepsgroepen loopt het percentage werkende 65-plussers flink uiteen van kunstenaar tot chauffeur en van kleermaker tot stoffeerder. Om tegemoet te komen aan de vraag vanuit de maatschappij, zetten we de interventie vrijwilligerswerk in via Welzijn West Betuwe. Bij Welzijn West Betuwe is het mogelijk om vrijwilligerswerk te verrichten op verschillende leefgebieden. De keuze is enorm, denk aan burgerinitiatieven, ondersteunen van de dorpshuizen, speeltuinen en hulp aan de vluchtelingen uit Oekraïne. Vrijwilligerswerk bij Welzijn West Betuwe is vaak maatwerk. Dat is prettig voor de inwoner, omdat wij zo tegemoet komen aan de wensen van de inwoner met betrekking tot vrijwilligerswerk. Zo blijven wij het functioneren van de inwoner volgen en borgen wij het participeren naar draagkracht. Inwoners met mantelzorgtaken De grootste groep mantelzorgers bestaat uit inwoners die dagelijks in een thuissituatie leven met degene waar zorg aan verleend wordt. Dit zijn veelal ouderen. Deze groep staat altijd al in een bepaalde mate onder druk.

Het uitgangspunt bij de ingezette interventie voor een inwoner met mantelzorgtaken is dat het aansluit bij de kansen en mogelijkheden bij de inwoner. Hiervoor kijken we naar de intensiviteit en langdurigheid van de zorgtaak. Is de zorgtaak relatief kort en niet intensief, dan kan de interventie vrijwilligerswerk worden ingezet. Is de zorgtaak intensief en langdurig dan ondersteunen wij de inwoner met de interventie ondersteuning mantelzorg via Welzijn West Betuwe. Met deze ondersteuning is er speciale aandacht voor mantelzorgers. Welzijn West Betuwe ontlast de mantelzorgers en zet ze in het zonnetje met een attentie. Inwoners met verbeterde situatie Is er sprake van een overbrugbare afstand tot werk? Dan spreken we van een inwoner met een verbeterde situatie. Inwoners die zich (via vrijwilligerswerk, arbeidsmatige dagbesteding of door een vooruitgang in de persoonlijke situatie) ontwikkelen en gemotiveerd zijn om te werken, krijgen de kans en stimuleren we om de volgende stap te zetten via re-integratie. Wanneer een mogelijk traject naar werk kan worden ingezet binnen twee jaar, dragen we de begeleiding van de inwoner over aan Werkzaak.

De begeleiding van de inwoner wordt overgedragen voor begeleiding door Werkzaak onder de volgende voorwaarden: Inwoner geeft aan te willen werken en/of uit (medisch) onderzoek is gebleken dat inwoner betaald werk kan verrichten naar draagkracht; Inwoner heeft een minimale loonwaarde van 20% van het wettelijk minimumloon (WML) en maximaal 80% van het WML; Inwoner krijgt ondersteuning om aan het werk te kunnen en te blijven; Inwoner ontvangt naast begeleiding ook een (aanvullende) uitkering, loonkostensubsidie of (SW-)loon. Werkzaak biedt ondersteuning bij het ontwikkelen van vaardigheden. Iedere inwoner krijgt een werkcoach die de inwoner ondersteunt bij het ontwikkelen van vaardigheden. We starten met een

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 10 van 12

kennismaking tussen de inwoner en de consulent van Werkzaak. Vervolgens brengt Werkzaak de capaciteiten en kansen in kaart. Indien nodig kan de inwoner trainingen of workshops volgens om de kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Als de stap naar werk nog te groot is, doet de inwoner eerst werkervaring op, op een werkervaringsplek of via een leerwerkroute om een vak te leren. Op deze manier komt een betaalde baan stap voor stap dichterbij. Inwoner met verborgen (multi)problematiek Inwoners met multiproblematiek hebben te maken met complexe en vaak langdurige problemen op verschillende leefgebieden. Deze inwoners of gezinnen kampen langdurig met een combinatie van sociaaleconomische en psychosociale problemen, waarbij hulpverleners de situaties ervaren als weerbarstig en moeilijk oplosbaar, door de complexiteit en onderlinge interactie van de verschillende problemen. Daarbij kan ook sprake zijn van overlast en criminaliteit. Dit alles maakt het niet alleen voor de persoon of het gezin extra lastig om de weg (terug) omhoog te vinden, maar ook voor alle betrokken professionals uit de verschillende disciplines. Daarom proberen de consulenten zo goed mogelijk aan te sluiten bij de behoefte van de inwoner. De problemen worden niet alleen aangepakt door de gemeente, maar in samenhang met professionals, zoals Welzijn West Betuwe, schuldhulpverleners en budgetcoaches.

Dit vraagt om een goede samenwerking tussen verschillende professionals en inwoners. Zelfredzaamheid en het opnieuw voeren van de regie zijn de belangrijkste uitgangspunten van de aanpak van multiproblematiek. Dat wil zeggen dat niet alleen het aanpakken van specifieke problemen, zoals schulden, aandacht krijgt, maar vooral het signaleren en oplossen van de problemen in samenhang. Een interventie is erop gericht om de vicieuze cirkel waarin de inwoner zit, te doorbreken. Allereerst gaat het om versterken van de zelfredzaamheid van de inwoner en het vergroten of

herstellen van de “zelfregie”. Waar dit (nog) niet aan de orde is, wordt de regietaak (tijdelijk) overgenomen door de consulent. Er zijn ook regiegroepen, waarin verschillende instanties gezamenlijk afstemmen en de regie voeren rond een persoon of gezin. In dergelijke gevallen is de aanpak erop gericht dat de inwoner op den duur ook een duidelijke regierol over zijn eigen situatie krijgt. Bij een interventie voor een inwoner met (multi)problematiek, gaat het om het ontdekken, erkennen en benutten van het perspectief van de inwoner. We zoeken samen met hen wat de weg is naar veerkracht en weerbaarheid. Afhankelijk van de problematiek, zetten we een ondersteunende interventie in. Daarnaast is er maatwerk mogelijk vanuit de Wmo-voorzieningen. Het doel is om de inwoner met (multi)problematiek doeltreffend uit de problemen te helpen, zodat de inwoner zelf richting geeft aan zijn/haar leven. Plan van aanpak In de gemeente West Betuwe zijn we begonnen met casusgeleide aanpak: inwoners worden benaderd om vanuit de betreffende casus verder te leren, werkzame bestanddelen te zoeken en (door) te ontwikkelen. Dit resulteert in een aanpak die goed aansluit op de praktijk. Consulenten weten vooraf

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 11 van 12

niet goed waar ze allemaal tegenaan lopen als ze bij de inwoners thuis komen of als ze gaan samenwerken met lokale organisaties. Bij het ondersteunen van de inwoners zijn er ruwweg drie fases: Een voorbereidingsfase Fase van uitvoering Afronding Voorbereidingsfase In de voorbereidingsfase (Q1 2022) is er uitvoerig onderzoek gedaan naar de doelgroep. Er is een bestandanalyse gedaan waarin de doelgroep met sociaal demografische kenmerken is beschreven. De omvang van de doelgroep is vastgesteld en de processen omtrent de doelgroep zijn in kaart gebracht. Naast het analyseren van de doelgroep zijn er ook verkennende gesprekken gevoerd met inwoners en lokale samenwerkingspartners. Fase van uitvoering Na de voorbereidingsfase volgt een fase van leren en toepassen. In deze fase bevinden wij ons nu. De consulenten gaan aan de slag met de inwoners, raken ingewerkt en ontdekken al lerende dat de werkwijze soms aanpassing behoeft. Fase van afronding In het laatste kwartaal van 2022 hebben wij alle inwoners gesproken of gezien. De frequentie van het contact met de inwoner verschilt. Bij de ene inwoner is dit eens per half jaar, bij de andere inwoner is het soms meerdere keren per maand contact, ook via app of telefoon. Hierin is de inwoner vooral bepalend, al geven de consulenten vaak wel suggesties voor de volgende afspraak.

Pas als de inwoner in beweging komt of ergens actie mee bezig is, neemt de frequentie van gesprekken af. Zoals eerder benoemd, hebben wij in de afgelopen tijd minder inwoners gesproken en gezien dan wij graag hadden gewild. Enerzijds heeft dit te maken met het opvangen van de gevolgen van de pandemie, anderzijds heeft het te maken met urgente kwesties waar we -als gehele samenleving- niet op voorbereid waren. Desondanks gaan wij ervan uit dat een deel van de inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt reeds in beeld is bij de gemeente doordat zij ondersteuning ontvangen vanuit de algemene voorzieningen van de Wmo. Daar waar inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt zorg nodig hadden, hadden ze nog steeds de mogelijkheid om zich te melden bij team Sociaal. Er zijn inwoners die hier gebruik van hebben gemaakt en hun weg naar de gemeente goed weten te vinden. Zulke meldingen vinden wij belangrijk en gaan wij dan ook mee aan de slag. De komende tijd zijn wij bezig om de volledige groep inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt te zien en te spreken. Daarnaast gaan we de gemeentelijke systemen inrichten, zodat wij kunnen registreren wie we hebben gesproken, wanneer dat was en welke interventies we hebben ingezet met zo mogelijk hier uiteindelijk een resultaat aan gekoppeld.

19 juli 2022 Kenmerk GZDGWB265116/593268 Pagina 12 van 12

Participatie Deze informatie gaat ook naar de Adviesraad Sociaal Domein ter informatie. In het najaar nodigen we hen uit om als denktank in gesprek te gaan met elkaar over de begeleiding van de doelgroep met een afstand tot de arbeidsmarkt. Kernboodschap Op 31 januari heeft de raad kaders meegegeven aan het college voor de begeleiding van inwoners met een grote tot zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt, voorheen de KP4 doelgroep genoemd. In deze raadsinformatienota nemen wij u mee in de begeleiding van de doelgroep. Vervolg We informeren de gemeenteraad over twee jaar over de stand van zaken op dat moment. Suggestie ter afhandeling Voor kennisgeving aannemen.

Burgemeester en wethouders van de gemeente West Betuwe, gemeentesecretaris, de burgemeester, Philip Bosman Servaas Stoop